Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 5 Chwefror

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | Chwefror
 | >>
 |
| Ll
 | Ma
 | Me
 | Ia
 | Gw
 | Sa
 | Su
 |
|  |  |  |  |  |  | 01
 |
| 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07 | 08
 |
| 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |  |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn
 |

**5 Chwefror** yw'r trideg chweched (36ed) dydd o’r flwyddyn yng nghalendr Gregori. Mae 329 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (330 mewn blwyddyn naid).

## Digwyddiadau

* 62 - Daeargryn yn Pompeii, yr Eidal.
* 1985 - Ffin Sbaen-Gibraltar yn ailagor; bu ar gau ers 1969.

## Genedigaethau

* 1788 - Syr Robert Peel, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig (m. 1850)
* 1804 - Johan Ludvig Runeberg, bardd (m. 1877)
* 1914
	+ Syr Alan Lloyd Hodgkin, meddyg (m. 1998)
	+ William S. Burroughs, nofelydd (m. 1997)
* 1915 - Tereza de Arriaga, arlunydd (m. 2013)
* 1919 - Red Buttons, actor (m. 2006)
* 1921 - Marion Eames, nofelydd (m. 2007)
* 1924 - Selma Meerbaum-Eisinger, bardd (m. 1942)
* 1930 - Judith Godwin, arlunydd (m. 2021)
* 1932 - Hiroaki Sato, pêl-droediwr (m. 1988)
* 1933 - Miguel d'Escoto Brockmann, gwleidydd (m. 2017)
* 1934 - Hank Aaron, chwaraewr pel-fas (m. 2021)
* 1940 - H. R. Giger, arlunydd a chynlluniwr setiau (m. 2014)
* 1941
	+ Stephen J. Cannell, cynhyrchydd teledu (m. 2010)
	+ Gareth Wyn Williams, gwleidydd (m. 2003)
* 1946 - Charlotte Rampling, actores
* 1947 - Edu Coimbra, pêl-droediwr
* 1948 - Tom Wilkinson, actor (m. 2023)
* 1969 - Michael Sheen, actor
* 1977 - Syr Ben Ainslie, morwr cystadleuol
* 1980
	+ Patrick Grady, gwleidydd
	+ Jo Swinson, gwleidydd
* 1984 - Carlos Tevez, pêl-droediwr
* 1985 - Cristiano Ronaldo, pêl-droediwr
* 1992 - Neymar, pêl-droediwr

## Marwolaethau

* 1795 - Irene Parenti Duclos, arlunydd, 40
* 1818 - Siarl XIII, brenin Sweden, 69
* 1902 - Eliza Olivecrona, arlunydd, 43
* 1941 - Banjo Paterson, bardd, newyddiadurwr ac awdur, 76
* 1967 - Violeta Parra, arlunydd, 49
* 1971 - Laure Berthiaume-Denault, arlunydd, 60
* 1997 - Militsa Charnetskaya, arlunydd, 82
* 2008 - Maharishi Mahesh Yogi, athro ysbrydol, 91
* 2011
	+ John Paul Getty III, dyn busnes, 54
	+ Brian Jacques, awdur, 71
* 2017 - Irma Adelman, arlunydd, 86
* 2020
	+ Kirk Douglas, actor, 103
	+ Beverly Pepper, arlunydd, 97
* 2021 - Christopher Plummer, actor, 91
* 2023
	+ Pervez Musharraf, Arlywydd Pacistan, 79
	+ May Sayegh, bardd, awdures ac ymgyrchwraig, 82

## Gwyliau a chadwraethau

* Penblwydd Runeberg (y Ffindir)
* Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1924 (Llygoden fawr), 1943 (Dafad), 1962 (Teigr), 1981 (Ceiliog), 2000 (Draig), 2019 (Mochyn), 2065 (Ceiliog), 2076 (Mwnci), 2095 (Cwningen)

## Cyfeiriadau
# Emrys James

| Emrys James |
| --- |
| Ganwyd | 1 Medi 1928  Machynlleth  |
| Bu farw | 5 Chwefror 1989  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| *Alma mater* | * Prifysgol Aberystwyth
* Royal Academy of Dramatic Art
 |
| Galwedigaeth | actor, actor teledu  |
| Priod | Siân James (nofelydd)  |

Actor o Gymru oedd **Emrys James** (1 Medi 1928 - 5 Chwefror 1989).

Cafodd ei eni ym Machynlleth. Ym 1958, priododd yr actor, Siân James (nofelydd) (m. 1989).

## Teledu

* *Moulded in Earth* (1965)
* *Talking to a Stranger* (1966)
* *Wessex Tales* (1973)
* *Pygmalion* (1973)
* *Candide* (1973)
* *Fall of Eagles* (1974)
* *Days of Hope* (1975)
* *Testament of Youth* (1979)
* *Doctor Who* (1980)
* *Antony and Cleopatra* (1981)
* *Dombey and Son* (1983)
* *Anna of the Five Towns* (1985)
* *The Diary of Anne Frank* (1987)

## Dolenni allanol

* (Saesneg) IMDb

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Gymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 19 Ebrill

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | Ebrill
 | >>
 |
| Ll
 | Ma
 | Me
 | Ia
 | Gw
 | Sa
 | Su
 |
|  |  | 01 | 02 | 03 | 04 | 05
 |
| 06 | 07 | 08 | 09 | 10 | 11 | 12
 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19
 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26
 |
| 27 | 28 | 29 | 30 |  |  |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn
 |

**19 Ebrill** yw'r cant a nawfed (109fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (110fed mewn blynyddoedd naid). Erys 256 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau

* 1839 - Arwyddo Cytundeb Llundain, gan sefydlu Gwlad Belg yn frenhiniaeth annibynnol ac amhleidiol
* 1956 - Priodas Grace Kelly a Rainier III, tywysog Monaco
* 1971
	+ Yr orsaf ofod gyntaf erioed, y Salyut 1, yn cael ei lansio.
	+ Sierra Leone yn troi'n weriniaeth
* 1987 - Ymddangosiad cyntaf y Simpsons
* 1995 - Bomio Dinas Oklahoma, gan ladd 168 o bobl
* 2005 - Ethol y Pab Bened XVI

## Genedigaethau

Kelly Holmes
Kate Hudson
* 1793 - Ferdinand I, Ymerawdwr Awstria (m. 1875)
* 1872 - Alice Salomon, awdures (m. 1948)
* 1897 - Jiroemon Kimura (m. 2013)
* 1900 - Richard Hughes, nofelydd (m. 1976)
* 1907 - Margaret Leiteritz, arlunydd (m. 1976)
* 1926 - Annedore Christians, arlunydd (m. 2013)
* 1935 - Dudley Moore, actor, comedïwr a cherddor (m. 2002)
* 1937
	+ Antonio Carluccio, cogydd (m. 2017)
	+ Joseph Estrada, gwleidydd
* 1941 - Michel Roux, cogydd (m. 2020)
* 1943 - Margo MacDonald, gwleidydd (m. 2014)
* 1954 - Jon Owen Jones, gwleidydd
* 1956 - Sue Barker, chwaraewraig tenis
* 1968 - Mswati III, brenin Eswatini
* 1969 - Ashley Judd, actores
* 1970 - Fonesig Kelly Holmes, athletwraig
* 1972 - Rivaldo, pêl-droediwr
* 1979 - Kate Hudson, actores
* 1981
	+ Hayden Christensen, actor
	+ Ryuta Hara, pêl-droediwr
* 1987
	+ Joe Hart, pêl-droediwr
	+ Maria Sharapova, chwaraewraig tenis
* 1989 - Daisuke Watabe, pêl-droediwr

## Marwolaethau

Charles Darwin
* 1054 - Pab Leo IX, 51
* 1390 - Robert II, brenin yr Alban, 74
* 1689 - Cristin, brenhines Sweden, 66
* 1791 - Richard Price, athronydd, 68
* 1857 - Caroline Lucy Scott, arlunydd, 73
* 1881 - Benjamin Disraeli, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, 76
* 1882 - Charles Darwin, biolegydd, 73
* 1906 - Pierre Curie, ffisegydd, 46
* 1938 - Syr Henry Newbolt, bardd, 75
* 1967 - Konrad Adenauer, gwleidydd, 91
* 1989 - Daphne du Maurier, nofelydd, 81
* 1994 - Taisia Afonina, arlunydd, 80
* 1998 - Octavio Paz, nofelydd, 84
* 2009 - J. G. Ballard, nofelydd, 78
* 2011 - Elisabeth Sladen, actores, 65
* 2021
	+ Walter Mondale, Is-Arlywydd yr Unol Daleithiau, 93
	+ Jim Steinman, cyfansoddwr, canwr a cherddor, 73

## Gwyliau a chadwraethau

* Diwrnod Beic
* Penblwydd y brenin Mswati III (Eswatini)
* Diwrnod Weriniaeth (Sierra Leone)
* Diwrnod y Gwladfawyr (Maine, Massachusetts, Wisconsin)
* Pasg (1908, 1981, 1987, 1992, 2071, 2076, 2082)
# Daphne du Maurier

| Daphne du Maurier |
| --- |
|  |
| Ffugenw | Daphne du Maurier  |
| Ganwyd | Daphne Busson du Maurier  13 Mai 1907  Llundain  |
| Bu farw | 19 Ebrill 1989  Cernyw, Porth  |
| Dinasyddiaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Galwedigaeth | nofelydd, ysgrifennwr, sgriptiwr, dramodydd, cofiannydd, awdur ffuglen wyddonol  |
| Adnabyddus am | Rebecca, My Cousin Rachel, Jamaica Inn, Frenchman's Creek, The House on the Strand, The Scapegoat, The Birds and Other Stories  |
| Arddull | llenyddiaeth Gothig  |
| Plaid Wleidyddol | Mebyon Kernow  |
| Tad | Gerald Du Maurier  |
| Mam | Muriel Beaumont  |
| Priod | Frederick Browning  |
| Plant | Tessa Montgomery, Flavia Leng, Christian Browning  |
| Gwobr/au | Bonesig Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig, Gwobr Cenedlaethol y Llyfr, The Grand Master, Gwobr Anthony  |
| Gwefan |   |

Nofelydd a dramodydd oedd **Daphne du Maurier** (13 Mai 1907 – 19 Ebrill 1989).

Cafodd ei eni yn Llundain, merch yr actor Syr Gerald du Maurier. Priododd y milwr Syr Frederick Browning.

## Llyfryddiaeth

### Nofelau

* *The Loving Spirit* (1931)
* *I'll Never Be Young Again* (1932)
* *Julius* (1933)
* *Jamaica Inn* (1936)
* *Rebecca* (1938)
* *Frenchman's Creek* (1941)
* *Hungry Hill* (1943)
* *The King's General* (1946)
* *The Parasites* (1949)
* *My Cousin Rachel* (1951)
* *The Scapegoat* (1957)
* *The Flight of the Falcon* (1965)
* *The House on the Strand* (1969)
* *Rule Britannia' (1972)*

### Drama

* *Rebecca* (1940)
* *The Years Between* (1945)
* *September Tide* (1948)

### Storiau

* *Happy Christmas* (1940)
* *Come Wind, Come Weather* (1940)
* *The Apple Tree* (1952) (
* *Early Stories* (1959)
* *The Breaking Point* (1959)
* *The Birds and Other Stories* (1963)
* *Not After Midnight* (1971)

### Arall

* *Gerald* (1934)
* *The du Mauriers* (1937)
* *The Young George du Maurier* (1951)
* *Mary Anne* (1954)
* *The Infernal World of Branwell Brontë* (1960)
* *Castle Dor* (1961) (gyda Syr Alfred Quiller-Couch)
* *The Glass-Blowers* (1963)
* *Vanishing Cornwall* (1967)
* *Golden Lads* (1975)
* *The Winding Stairs* (1976)
* *Growing Pains—the Shaping of a Writer* (1977)
* *Enchanted Cornwall* (1989)

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Loegr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 3 Mai

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | Mai
 | >>
 |
| Ll
 | Ma
 | Me
 | Ia
 | Gw
 | Sa
 | Su
 |
|  |  |  |  | 01 | 02 | 03
 |
| 04 | 05 | 06 | 07 | 08 | 09 | 10
 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17
 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24
 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31
 |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn
 |

**3 Mai** yw'r cant dauddeg trydydd (123ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (124ydd mewn blynyddoedd naid). Mae 242 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau

* 1791 - Cyfansoddiad cyntaf Gwlad Pwyl yn cael ei gyflwyno i'r wlad
* 1926 – Dechrau'r Streic Gyffredinol yng ngwledydd Prydain a barhaodd hyd 12 Mai
* 1979 - Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig.
* 2007
	+ Etholiad Senedd Cymru, 2007.
	+ Diflaniad Madeleine McCann.

## Genedigaethau

Mary Hopkin
Rob Brydon
* 612 - Cystennin III, ymerawdwr Byzantiwm (m. 641)
* 1415 - Cecily Neville, mam y brenhinoedd Edward IV o Loegr a Rhisiart III o Loegr (m. 1495)
* 1469 - Niccolò Machiavelli, awdur *Y Tywysog* (m. 1527)
* 1678 - Amaro Pargo, corsair (m. 1747)
* 1744 - Cornelia Muys, arlunydd (m. 1821)
* 1841 - Hilda Granstedt, arlunydd (m. 1932)
* 1895 - Bettina Encke von Arnim, arlunydd (m. 1971)
* 1896 - Dorothy Gladys "Dodie" Smith , nofelydd a dramodydd (m. 1990)
* 1898 - Golda Meir, Prif Weinidog Israel (m. 1978)
* 1903 - Bing Crosby, canwr (m. 1977)
* 1919 - Pete Seeger, canwr a cherddor (m. 2014)
* 1933 - James Brown, canwr (m. 2006)
* 1934 - Syr Henry Cooper, paffiwr (m. 2011)
* 1950 - Mary Hopkin, cantores
* 1958 - Sandi Toksvig, actores, comediwraig a sgriptiwraig
* 1959 - Ben Elton, actor a sgriptiwr
* 1960 - Geraint Davies, gwleidydd
* 1965 - Rob Brydon, actor a digrifwr
* 1966 - Darren Morgan, chwaraewr snwcer
* 1971 - Douglas Carswell, gwleidydd
* 1973 - Jamie Baulch, athletwr
* 1975 - Christina Hendricks, actores
* 1976 - Alexander Gerst, gofodwr
* 1977 - Maryam Mirzakhani, mathemategydd (m. 2017)
* 1982 - Rebecca Hall, actores
* 1983 - Satoru Yamagishi, pêl-droediwr

## Marwolaethau

William Shakespeare
Dalida
* 1616 - William Shakespeare, sgriptiwr a dramodydd, 52 (23 Ebrill Hen Arddull)
* 1758 - Pab Bened XIV, 83
* 1856 - Adolphe Adam, cyfansoddwr, 52
* 1865 - Louisa Grace Bartolini, arlunydd, 47
* 1916
	+ Thomas Clarke, cenedlaetholwr Gwyddelig, 59
	+ Pádraig Pearse, cenedlaetholwr Gwyddelig, 36
* 1965 - Howard Spring, nofelydd, 76
* 1966 - Agnes Muthspiel, arlunydd, 52
* 1971 - Kseniya Boguslavskaya, arlunydd, 78
* 1976 - Minerva Teichert, arlunydd, 87
* 1987 - Dalida, cantores, 54
* 1989
	+ Christine Jorgensen, 62
	+ William Squire, actor, 72
* 2002
	+ Barbara Castle, gwleidydd, 81
	+ Mariana Yampolsky, arlunydd, 76
* 2004 - Lygia Pape, arlunydd, 77
* 2015 - Danny Jones, chwaraewr rygbi, 29
* 2021 - Tatjana Gamerith, arlunydd, 102
* 2022 - Stanislau Shushkevich, gwleidydd, 87
* 2023 - Linda Lewis, cantores, cyfansoddwraig caneuon a gitarydd, 72

## Gwyliau a chadwraethau

* Diwrnod Cenedlaethol Trydydd Mai yng Ngwlad Pwyl (*Święto Narodowe Trzeciego Maja*)
* Diwrnod Coffa'r Cyfansoddiad (Japan)
* Diwrnod Rhyngwladol Rhyddid y Wasg
# Sergio Leone

| Sergio Leone |
| --- |
|  |
| Ffugenw | Bob Robertson  |
| Ganwyd | 3 Ionawr 1929  Rhufain  |
| Bu farw | 30 Ebrill 1989  o trawiad ar y galon  Rhufain  |
| Dinasyddiaeth | Yr Eidal  |
| Galwedigaeth | cyfarwyddwr ffilm, sgriptiwr, cynhyrchydd ffilm, actor, actor ffilm, cyfarwyddwr, cynhyrchydd, ysgrifennwr, sgriptiwr ffilm, cyfansoddwr  |
| Adnabyddus am | Per un pugno di dollari, Per qualche dollaro in più, Il Buono, Il Brutto, Il Cattivo, Once Upon a Time in the West, Giù La Testa, Once Upon a Time in America  |
| Arddull | sbageti western, ffilm ddrama, y Gorllewin gwyllt  |
| Taldra | 173 centimetr  |
| Tad | Roberto Roberti  |
| Mam | Bice Waleran  |
| Priod | Carla Ranaldi  |
| Plant | Francesca Leone, Raffaella Leone  |
| Gwobr/au | David di Donatello for Best Director, Nastro d'Argento for the director of the best film  |

Cyfarwyddwr, cynhyrchydd, a sgriptiwr ffilm o Eidalwr oedd **Sergio Leone** (3 Ionawr 1929 – 30 Ebrill 1989) oedd yn enwog am ei ffilmiau *spaghetti western*.

Bu farw ym 1989 yn 60 oed o drawiad ar y galon.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Sergio Leone (Saesneg) Sergio Leone ar wefan Internet Movie Database

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gyfarwyddwr ffilm**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o'r Eidal**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 11 Gorffennaf

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | Gorffennaf
 | >>
 |
| Ll
 | Ma
 | Me
 | Ia
 | Gw
 | Sa
 | Su
 |
|  |  | 01 | 02 | 03 | 04 | 05
 |
| 06 | 07 | 08 | 09 | 10 | 11 | 12
 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19
 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26
 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31
 |  |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn
 |

**11 Gorffennaf** yw'r cant naw-deg deufed (192fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (193ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 173 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau

* 1889 - Sefydlu Tijuana, Mecsico.
* 1905 - 119 yn colli eu bywyd wedi ffrwydrad yng ngwaith glo'r *National* yn Aberllechau, y Rhondda Fach.
* 1995 - Cyflafan Srebrenica, Bosnia a Hertsegofina.

## Genedigaethau

John Quincy Adams
Suzanne Vega
* 1274 - Robert I, brenin yr Alban (m. 1329)
* 1657 - Ffredrig I, brenin Prwsia (m. 1713)
* 1754 - Thomas Bowdler, awdur (m. 1825)
* 1767 - John Quincy Adams, 6ed Arlywydd yr Unol Daleithiau (m. 1848)
* 1774 - Robert Jameson, adaregydd ac academydd (m. 1854)
* 1852 - Sophie Jacoba Wilhelmina Grothe, arlunydd (m. 1926)
* 1888 - Anna Zawadzka, arlunydd (m. 1983)
* 1916
	+ Reg Varney, actor (m. 2008)
	+ Gough Whitlam, Prif Weinidog Awstralia (m. 2014)
* 1923 - Richard Pipes, academydd (m. 2018)
* 1928
	+ Claire Meunier, arlunydd (m. 2010)
	+ Greville Janner, gwleidydd (m. 2015)
* 1928 - Nelly Rudin, arlunydd (m. 2013)
* 1930 - Harold Bloom, beirniad llenyddol (m. 2019)
* 1931 - Tab Hunter, actor (m. 2018)
* 1943 - Luciano Onder, awdur a newyddiadiurwr
* 1945 - Junji Kawano, pêl-droediwr
* 1959 - Suzanne Vega, cantores
* 1960 - Tomoyuki Kajino, pêl-droediwr
* 1964 - Craig Charles, actor a digrifwr
* 1977 - Edward Moss, actor
* 1989 - Rachael Blackmore, joci
* 1994 - Jake Wightman, athletwr

## Marwolaethau

Laurence Olivier
* 1881 - Elisabeth Jerichau-Baumann, arlunydd, 61
* 1937 - George Gershwin, cyfansoddwr, 39
* 1971 - Brenda Chamberlain, arlunydd, 59
* 1972 - Doramaria Purschian, arlunydd, 82
* 1989 - Syr Laurence Olivier, actor, 82
* 2001 - Georgette Iserbyt, arlunydd, 86
* 2006 - John Spencer, chwaraewr snwcer, 71
* 2008 - Olga Knoblach-Wolff, arlunydd, 85
* 2014 - Tommy Ramone, cerddor, 65
* 2016 - Lore Rhomberg, arlunydd, 93

## Gwyliau a chadwraethau

Baner Fflandrys
* Diwrnod Poblogaeth y Byd
* Diwrnod Cymuned Fflandrys (Gwlad Belg)
* Unfed Noson ar ddeg (Gogledd Iwerddon)
* Diwrnod cyntaf Naadam (Mongolia)

## Cyfeiriadau
# Laurence Olivier

| Laurence Olivier |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Laurence Kerr Olivier  22 Mai 1907  Dorking  |
| Bu farw | 11 Gorffennaf 1989  Gorllewin Sussex  |
| Dinasyddiaeth | y Deyrnas Unedig  |
| *Alma mater* | * Ysgol Ganolog Frenhinol Llefaru a Drama
* St Edward's School
 |
| Galwedigaeth | actor ffilm, cyfarwyddwr theatr, cyfarwyddwr ffilm, gwleidydd, cynhyrchydd ffilm, sgriptiwr, actor cymeriad, actor llwyfan, actor teledu, actor, cyfarwyddwr, dramodydd, cynhyrchydd, sgriptiwr ffilm, rheolwr theatr, cerddor  |
| Swydd | Aelod o Dŷ'r Arglwyddi  |
| Adnabyddus am | Marathon Man, Wuthering Heights, Hamlet, Richard III, Rebecca, Henry V  |
| Arddull | comedi Shakespearaidd  |
| Tad | Gerald Kerr Olivier  |
| Mam | Agnes Louise Crookenden  |
| Priod | Jill Esmond, Vivien Leigh, Joan Plowright  |
| Plant | Tamsin Olivier, Simon Tarquin Olivier, Richard Olivier, Julie-Kate Olivier  |
| Gwobr/au | Gwobr Cymdeithas Academi BAFTA, Gwobr yr Academi am Actor Gorau, Medal Albert, Gwobr Anrhydeddus yr Academi, Golden Globe Award for Best Actor in a Leading Role, Gwobr Feltrinelli, Gwobr Sonning, Gwobr Golden Raspberry i'r Actor Wrth Gefn Gwaethaf, Gwobr yr Hen Actor Rhech, Gwobr y Bwrdd Adolygu Cenedlaethol am y Ffilm Orau, Marchog Faglor, Gwobr Emmy Primetime am y Prif Actor Rhagorol mewn Cyfres Fer neu Ffilm, Gwobr Emmy Primetime am y Prif Actor Rhagorol mewn Cyfres Fer neu Ffilm, Urdd Teilyngdod, Officier de la Légion d'honneur, Gwobr Anrhydeddus yr Academi, Primetime Emmy Award for Outstanding Supporting Actor in a Miniseries or a Movie, Seren ar Rodfa Enwogion Hollywood, Gwobrau Donaldson, Gwobr Arbennig Cymdeithas Theatr Llundain, Gwobr y Glob Aur am yr Actor Cefnogol Gorau - ar ffim, Gwobr David di Donatello am yr Actor Estron Gorau, David di Donatello for best foreign production, Gwobr BAFTA am Actor Gorau mewn Rhan Gynhaliol  |
| Gwefan |   |

Actor, cyfarwyddwr a chynhyrchydd o Loegr oedd **Laurence Kerr Olivier** OM, hefyd Marchog Baglor a Barwn Olivier (22 Mai 1907 – 11 Gorffennaf 1989), a enillodd nifer o wobrau am ei waith. Roedd yn un o actorion enwocaf ac uchaf ei barch yn yr 20g, ynghyd â'i gyfoedion John Gielgud, Peggy Ashcroft a Ralph Richardson. Chwaraeodd Olivier ystod o rôlau amrywiol ar lwyfan ac ar y sgrîn fawr, gan amrywio o drasiediau Groegaidd, Shakespeare i gomedïau Prydeinig ac Americanaidd.

Ef oedd cyfarwyddwr creadigol Theatr Genedlaethol y Deyrnas Unedig ac enwyd y prif lwyfan ar ei ôl. Caiff ei ystyried gan nifer fel actor gorau yr 20g. Derbyniodd Olivier bedair ar ddeg enwebiad am Oscar gan ennill dwy ohonynt am yr Actor Gorau a'r Ffilm Orau am *Hamlet*, a dwy wobr anrhydeddus gan gynnwys cerflun a thystysgrif. Enillodd bum Gwobr Emmy hefyd o'r naw y cafodd ei enwebu ar eu cyfer. Hefyd enillodd dair Golden Globe a BAFTA. Bu farw yn 82 oed.

## Gwragedd

* Jill Esmond (1930-1940)
* Vivien Leigh (1940-1960)
* Joan Plowright (1961-1989)

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Loegr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Helen Thomas

| Helen Thomas |
| --- |
| Ganwyd | 16 Awst 1966  Castellnewydd Emlyn  |
| Bu farw | 5 Awst 1989  o damwain cerbyd  Menywod Greenham Common  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| *Alma mater* | * Ysgol Dyffryn Teifi
* Prifysgol Cymru, Llanbedr Pont Steffan
 |
| Galwedigaeth | gweithredydd gwleidyddol, ymgyrchydd heddwch  |

Ymgyrchydd heddwch o Gymraes oedd **Helen Wyn Thomas** (16 Awst 1966 – 5 Awst 1989). Cafodd ei lladd yng Ngwersyll Greenham pan yrrodd fan geffylau Heddlu Canolbarth Gorllewin Lloegr yn rhy agos ati fel roedd yn sefyll ar ochr y ffordd. Cymraes o Gastell Newydd Emlyn oedd hi a mynychodd Ysgol Gyfun Dyffryn Teifi. Roedd yn caru'r iaith a'i diwylliant.

Roedd merched y gwersyll wedi neulltio ardal dawel, i gofio Helen, lle gallai'r merched dreulio amser tawel a myfyrio. Daeth beiliaid Cyngor Dosbarth Newbury a dinistrio'r lle yn bwrpasol.

## Cofiant

Ganwyd Helen Wyn Thomas ar 16 Awst 1966. Aeth hi i Brifysgol Cymru, Llanbed, a graddiodd mewn hanes. Wedi iddi raddio, symudodd i Gaerdydd, a chychwynnodd weithio i Women’s Aid yno, cyn ymddiddori yng Nghwersyll Heddwch Greenham Common.
Roedd **Helen Wyn Thomas** yn ymgyrchydd heddwch o Gastell Newydd Emlyn.

Bu farw ddau fis wedi iddi symud i’r gwersyll heddwch o anafiadau i’w phen wedi iddi gael ei tharo gan gar heddlu wrth aros i groesi’r ffordd fer y Gât Felen yn y gwersyll. Roedd hi’n 22 mlwydd oed.

Ar ôl cau'r gwersyll, ym mis Medi 2000 penderfynwyd codi safle goffa a hanesyddol yno gan gynnwys Gardd Goffa Helen.

Yn 2010, cynhaliwyd gwasanaeth i’w chofáu yn Greenham Common. Yn 2011, gosodwyd mainc yng Nghastell Newydd Emlyn i’w chofáu. Ysgrifennodd Dafydd Iwan ei gân, ‘Can i Helen’ amdani.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Gymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Elwyn Jones

| Elwyn Jones |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 24 Hydref 1909  Llanelli  |
| Bu farw | 4 Rhagfyr 1989  Brighton  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| *Alma mater* | * Prifysgol Aberystwyth
* Coleg Gonville a Caius
 |
| Galwedigaeth | gwleidydd, barnwr, bargyfreithiwr  |
| Swydd | Arglwydd Ganghellor, Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru, Arglwydd Ganghellor yr Wrthblaid, Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig, Aelod o 46ed Llywodraeth y DU, Aelod o 45ed Llywodraeth y DU, Aelod o 44ydd Llywodraeth y DU, Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU, Aelod o 42fed Llywodraeth y DU, Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig, Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig, Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig, Aelod o 38ain Senedd y Deyrnas Unedig, Aelod o Dŷ'r Arglwyddi  |
| Plaid Wleidyddol | y Blaid Lafur  |
| Priod | Pearl Binder  |
| Plant | Josephine Elwyn-Jones, Lou Taylor, Dan Jones  |
| Gwobr/au | Marchog Faglor  |

Bargyfreithiwr a gwleidydd oedd **Frederick Elwyn Jones** (24 Hydref 1909 - 4 Rhagfyr 1989) a ddaeth yn Dwrnai Cyffredinol yn Llywodraeth Harold Wilson o 1964 hyd 1970. Arglwydd Ganghellor o 1974 hyd 1979 oedd ef.

Ganwyd ef yn Llanelli. Bu yng Ngholeg Prifysgol Aberystwyth am flwyddyn cyn mynd i Goleg Gonville a Caius, Caergrawnt.

Mae'n enwog am fod yn erlynydd yn Nhreialon Nuremburg, y “Moors Murders” a thribiwnlys Aberfan.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Gymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*