Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Samuel Beckett

| Samuel Beckett |
| --- |
|  |
| Ffugenw | Andrew Belis  |
| Ganwyd | Samuel Barclay Beckett  13 Ebrill 1906  Dulyn, Foxrock  |
| Bu farw | 22 Rhagfyr 1989  Paris, 14ydd arrondissement Paris  |
| Man preswyl | Swydd Dulyn  |
| Dinasyddiaeth | Gweriniaeth Iwerddon  |
| *Alma mater* | * Coleg y Drindod, Dulyn
* Portora Royal School
 |
| Galwedigaeth | ysgrifennwr, ieithydd, cyfarwyddwr ffilm, sgriptiwr, cricedwr, bardd, nofelydd, dramodydd, cyfieithydd, athro, deallusyn, gwrthsafwr Ffrengig, artist fideo, sinematograffydd, drafftsmon, gwneuthurwr ffilm  |
| Adnabyddus am | Murphy, Molloy, Malone Dies, The Unnamable, En attendant Godot, Watt, Diwéddgan, Krapp's Last Tape, How It Is  |
| Arddull | ffilm ddrama  |
| Mudiad | Nouveau Roman  |
| Priod | Suzanne Dechevaux-Dumesnil  |
| Perthnasau | James Beckett, Wendy Beckett  |
| Gwobr/au | Scholar of Trinity College, Dublin, honorary doctorate of Trinity College, Dublin, Obie Award, Obie Award, Gwobr Formentor, Obie Award, Obie Award, Cymrawd Academi Celf a Gwyddoniaeth America, Gwobr Lenyddol Nobel, Obie Award, Saoi, star on Playwrights' Sidewalk  |
| Chwaraeon |
| llofnod |
|  |

Dramodydd a bardd o Iwerddon a ysgrifennodd yn Ffrangeg a Saesneg oedd **Samuel Barclay Beckett** (13 Ebrill 1906 – 22 Rhagfyr 1989). Enillodd Wobr Lenyddol Nobel yn 1969.

Ganed ef yn Foxrock, ar gyrion Dulyn. Astuddiodd Ffrangeg, Eidaleg a Saesneg yng Ngholeg y Drindod, Dulyn o 1923 hyd 1927. Wedi graddio cafodd swydd *lecteur d'anglais* yn yr École Normale Supérieure ym Mharis, lle daeth i adnabod James Joyce.

Cyhoeddodd ei draethawd cyntaf, *...Bruno. Vico..Joyce*, yn 1929. Yn 1930 dychwelodd i Goleg y Drindod fel darlithydd, ond ymddiswyddodd y flwyddyn wedyn. Ysgrifennodd ei nofel gyntaf, *Dream of Fair to Middling Women*, yn 1932, ond ni allodd gael cyhoeddwr iddi. Yn 1935, cyhoeddodd gasgliad o farddoniaeth, *Echo's Bones and Other Precipitates*. Bu'n teithio llawer yn Ewrop, a chyhoeddodd nofel *Murphy* yn 1938.

Bu'n aelod o'r *Résistance* Ffrengig yn ystod yr Ail Ryfel Byd, a chyflwynodd y llywodraeth y Croix de guerre a'r Médaille de la Résistance iddo ar ddiwedd y rhyfel. Rhwng Hydref 1948 a Ionawr 1949 bu'n gweithio ar ei ddrama enwocaf, *En attendant Godot*. Cyhoeddwyd hi yn 1952, a bu'r perfformiad cyntaf yn 1953. Aeth ymlaen i ysgrifennu nifer o ddramau eraill.

Bu farw ar 22 Rhagfyr 1989 a chladdwyd ef yn y Cimetière du Montparnasse ym Mharis.

## Cyfieithiadau i'r Gymraeg

* *Diwéddgan* (1969), cyfieithiad gan Gwyn Thomas o *Fin de Partie* yn y gyfres *Dramâu'r Byd*.
* *Wrth aros Godot* (1970), cyfieithiad gan Saunders Lewis o *"En attendant Godot"*, Cyfres y ddrama yn Ewrop.
* *Dyddiau Difyr* (1998), cyfieithiad gan Annes Gruffydd o "*Happy Days*", heb ei chyhoeddi.
# Kevin Costner

| Kevin Costner |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Kevin Michael Costner  18 Ionawr 1955  Lynwood  |
| Man preswyl | Califfornia  |
| Label recordio | Show Dog-Universal Music  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Buena High School
* Villa Park High School
* Mt. Whitney High School
* Prifysgol Taleithiol California, Fullerton
 |
| Galwedigaeth | actor, actor ffilm, cyfarwyddwr ffilm, cynhyrchydd ffilm, actor teledu, actor llais, sgriptiwr, cyfarwyddwr, cerddor  |
| Arddull | canu gwlad  |
| Taldra | 185 centimetr  |
| Cartre'r teulu | Yr Almaen  |
| Plaid Wleidyddol | plaid Ddemocrataidd  |
| Mudiad | Americana  |
| Priod | Cindy Costner, Christine Baumgartner  |
| Partner | Elle Macpherson, Bridget Rooney, Birgit Cunningham  |
| Plant | Joe Costner, Lily Costner, Annie Costner  |
| Perthnasau | Vincent Cox  |
| Gwobr/au | Gwobr Urdd Cyfarwyddwyr America, Golden Apple Award, Y César Anrhydeddus, Gwobr yr Academi i'r Cyfarwyddwr Gorau, Gwobr yr Academi am Ffilm Orau, Gwobr yr Hen Actor Rhech, Gwobr y Bwrdd Adolygu Cenedlaethol am y Ffilm Orau, Gwobr Emmy Primetime am y Prif Actor Rhagorol mewn Cyfres Fer neu Ffilm, Seren ar Rodfa Enwogion Hollywood, Golden Globes, Silver Bear, Gwobr Urdd Actorion Sgrin i Actor Gwrywaidd mewn Cyfres Bitw neu Ffilm Deledu, Golden Globe Award for Best Actor in a Television Series – Drama, Dallas-Fort Worth Film Critics Association Award for Best Director, Gwobr Jupiter, Gwobr Bambi, Golden Globe Award for Best Actor in a Television Series – Drama  |
| Gwefan |   |
| llofnod |
|  |

Mae **Kevin Michael Costner** (ganed 18 Ionawr 1955) yn actor, cerddor, cynhyrchydd a chyfarwyddwr o'r Unol Daleithiau sydd wedi ennill Gwobr yr Academi. Cafodd ei enwebu am dri Gwobr BAFTA ac enillodd dwy Oscar ac un Gwobr Golden Globe. Ei prif ran gyntaf oedd Eliot Ness yn y ffilm *The Untouchables* (1987). Mae ef hefyd yn enwog am chwarae rhannau Lt. John J. Dunbar yn y ffilm *Dances with Wolves*, Jim Garrison yn *JFK*, a Ray Kinsella yn *Field of Dreams*.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **actor o Unol Daleithiau America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Kenneth Branagh

| Kenneth Branagh |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Kenneth Charles Branagh  10 Rhagfyr 1960  Belffast  |
| Man preswyl | Reading  |
| Dinasyddiaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Addysg | Doctor of Sciences  |
| *Alma mater* | * Royal Academy of Dramatic Art
 |
| Galwedigaeth | actor ffilm, cyfarwyddwr ffilm, sgriptiwr, actor llwyfan, cynhyrchydd ffilm, actor, cyfarwyddwr theatr, actor teledu, cynhyrchydd teledu, speaker, cyfarwyddwr, cerddor  |
| Taldra | 1.77 metr  |
| Priod | Emma Thompson, Lindsay Brunnock  |
| Partner | Helena Bonham Carter  |
| Gwobr/au | Marchog Faglor, Gwobr Emmy, Young European Film of the Year, Gwobr Ffilm Ewropeaidd am Actor Gorau, Gwobr BAFTA am Gyfarwyddo Gorau, Gwobr Emmy Primetime am y Prif Actor Rhagorol mewn Cyfres Fer neu Ffilm, Golden Globe Award for Best Screenplay, Gwobr yr Academi am Ysgrifennu Gorau, Sgript Wreiddiol, Gwobr Arbennig Cymdeithas Theatr Llundain  |

Actor o'r Deyrnas Unedig yw **Kenneth Branagh** (ganwyd 10 Rhagfyr 1960).

Cafodd ei eni ym Melffast, Gogledd Iwerddon. Priododd Emma Thompson ym 1989.

## Ffilmiau

* *A Month in the Country* (1988)
* *Henry V* (1989)
* *Dead Again* (1991)
* *Peter's Friends* (1992)
* *Swing Kids* (1993)
* *Much Ado About Nothing* (1993)
* *Mary Shelley's Frankenstein* (1994) as Dr. Victor Frankenstein
* *Othello* (1995) as Iago
* *Hamlet* (1996) as Hamlet
* *The Gingerbread Man* (1998)
* *The Theory of Flight* (1998)
* *Celebrity* (1998)
* *Wild Wild West* (1999)
* *The Road to El Dorado* (2000)
* *Love's Labour's Lost* (2000)
* *Conspiracy* (ffilm teledu) (2001)
* *Rabbit-Proof Fence* (2002)
* *How to Kill Your Neighbor's Dog* (2002)
* *Harry Potter and the Chamber of Secrets* (2002)
* *Warm Springs* (2005)
# Christian Bale

| Christian Bale |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Christian Charles Philip Bale  30 Ionawr 1974  Hwlffordd  |
| Man preswyl | Santa Monica  |
| Dinasyddiaeth | y Deyrnas Unedig, Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Bournemouth School
 |
| Galwedigaeth | actor, actor ffilm, actor llais, actor cymeriad, cynhyrchydd ffilm, actor teledu, audio technician  |
| Taldra | 1.83 metr  |
| Tad | David Bale  |
| Mam | Jenny James  |
| Priod | Sandra Blažić  |
| Plant | Luka Bale, Rex Bale  |
| Gwobr/au | Gwobr yr Academi i'r Actor-gynorthwyydd Gorau, Gwobr Cymdeithas Beirniaid Ffilm Darlledu am yr Actor Gorau mewn Comedi, Gwobr yr Actor Gorau yng Ngŵyl Ffilm Sitges  |
| llofnod |
| Delwedd:Christian Bale Signature.svg, Christian Bale autograph.svg |

Actor o Sais yw **Christian Bale** (ganwyd 30 Ionawr, 1974). Cafodd Christian Charles Philip Bale ei eni yn Hwlffordd, Sir Benfro i rieni o Saeson. Roedd ei dad yn yr RAF yn Freudeth ac roedd e'n byw yng Nghymru am ddim ond dwy mlynedd. Mae Bale wedi derbyn gwobrau amrywiol, gan gynnwys Gwobr yr Academi a dwy Wobr Golden Globe. Roedd cylchgrawn Time yn ei gynnwys ar ei restr o’r 100 o bobl fwyaf dylanwadol yn y byd yn 2011.

Mae'n debyg mai ef dynnodd sylw cyfarwyddwyr *Empire of the Sun* at y gân Gymraeg Suo Gân sydd yn gân gefndir i'r ffilm ac a genir gan gantorion Richard Williams.

### Ffilmiau

* *Empire of the Sun* (1987) - Jim
* *Henry V* (1989) - Bachgen Falstaff
* *Pocahontas* (1995) - Thomas
* *Metroland* (1997) .... Chris
* *A Midsummer Night's Dream* (1999) - Demetrius
* *American Psycho* (2000) - Patrick Bateman
* *Captain Corelli's Mandolin* (2001) - Mandras
* *Equilibrium* (2002) - John Preston
* *Laurel Canyon* (2002) - Sam
* *El Maquinista* (2004) - Trevor Reznik
* *Batman Begins* (2005) - Bruce Wayne/Batman
* *3:10 To Yuma* (2007) - Dan Evans
* *The Dark Knight* (2008) - Bruce Wayne
* *The Dark Knight Rises*  (2012) - Bruce Wayne

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Loegr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Tony Conran

| Tony Conran |
| --- |
| Ganwyd | Anthony Edward Marcell Conran  7 Ebrill 1931  India  |
| Bu farw | 14 Ionawr 2013  Bangor  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| Galwedigaeth | bardd, cyfieithydd, academydd, ysgrifennwr  |

Bardd a chyfieithydd o Gymru oedd **Anthony Edward Marcell "Tony" Conran** (7 Ebrill 1931 – 14 Ionawr 2013) oedd yn ysgrifennu yn y Saesneg a'r Gymraeg.

Ganwyd yn Mengal, India, ond mudodd y teulu i Fae Colwyn ac yno ac ym Mhrifysgol Cymru, Bangor y cafodd ei addysg. Fe'i penodwyd yn gymrawd ymchwil a thiwtor yn Adran Saesneg y coleg ym 1957. Bu yno tan ei ymddeoliad ym 1982.

Fe gyfieithoedd y cerddi Cymraeg ar gyfer y gyfrol y bu yn gyfrifol amdanni *The Penguin Book of Welsh Verse* (1967).

Cafodd ei eni gyda pharlys yr ymennydd.

Roedd yn dad i'r awdur Alys Conran.

## Llyfryddiaeth

* *Blodeuwedd* (1988)
* *Castles* (1993)
* *All Hallows* (1995)
* *A Gwynedd Symphony* (1996)
* *What Brings You Here So Late?* (2008)

## Ffynonellau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lenor** neu **awdur** o **Gymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Prys Morgan

| Prys Morgan |
| --- |
| Ganwyd | 1937  Caerdydd  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| *Alma mater* | * Prifysgol Rhydychen
 |
| Galwedigaeth | hanesydd, bardd, academydd  |
| Cyflogwr | * Prifysgol Abertawe
 |
| Tad | T. J. Morgan  |
| Gwobr/au | Cymrawd Cymdeithas Ddysgedig Cymru, Cymrawd y Gymdeithas Hanesyddol Frenhinol  |

Hanesydd a llenor o Gymru yw **Prys Tomos Jon Morgan** (ganed 7 Awst 1937). Mae wedi ysgrifennu sawl cyfrol ac erthygl ar hanes Cymru, yn Saesneg, ac ar hyn o bryd mae'n gyd-gyfarwyddwr Prosiect Iolo Morganwg yn y Ganolfan Efrydiau Cymreig a Cheltaidd, Aberystwyth. Yn ystod ei yrfa mae wedi bod yn ddarlledwr, yn olygydd cylchrawn ac yn awdur ffuglen a barddoniaeth Gymraeg yn ogystal.

## Gyrfa

Ganed Prys Morgan yn ninas Caerdydd, yn fab i'r academydd T. J. Morgan. Ganwyd ei frawd iau Rhodri, a ddaeth yn Brif Weinidog Cymru, ddwy flynedd ar ei ôl yn 1939. Fel ei frawd, astudiodd Prys Morgan yng Ngholeg Sant Ioan, Rhydychen, cyn dod yn aelod o staff Adran Hanes Coleg Prifysgol Cymru, Abertawe, lle bu ei dad yn athro o'i flaen. Bu'n ddirprwy olygydd y cylchgrawn *Barn* o 1966 hyd 1973.

Ar ôl ymddeol o'r byd academaidd daeth yn Arlywydd Eisteddfod Genedlaethol Cymru ac yn Arlywydd Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion ar ôl cyfnod hir fel golygydd *Trafodion* y Gymdeithas. Er ei fod wedi ymddeol fel athro, mae'n gyd-gyfarwyddwr Prosiect Iolo Morganwg yn y Ganolfan Efrydiau Cymreig a Cheltaidd, prosiect y mae ei ymchwil yn dwyn ffrwyth fel cyfres o gyfrolau newydd ar bob agwedd ar fywyd a gwaith y llenor a ffugiwr enwog hwnnw o'r 18g.

Mae ef hefyd yn Gymrawd Cychwynnol o Gymdeithas Ddysgedig Cymru ac yn Aelod o’r Cyngor cychwynnol.

## Gwaith

Ymhlith llyfrau Prys Morgan ceir:

Llyfrau academaidd
* *Background to Wales* (1968). Hanes.
* *Iolo Morganwg* (1975). Cyfres *Writers of Wales*.
* *The Eighteenth Century Renaissance* (1981). Astudiaeth arloesol o ddadeni diwylliannol y 18g.
* *Wales: The Shaping of a Nation* (1984). Hanes
* *Bible for Wales – Beibl i Gymru* (1988).
* *Tempus Illustrated History of Wales* (2000)

Ffuglen a cherddi
* *I'r Bur Hoff Bau* (1968). Nofel
* *Trugareddau* (1973). Cerddi.

Cyfieithiad
* *Caligula*, drama Ffrangeg Albert Camus (1978) a gyfieithywd i'r Gymraeg gan Emyr Tudwal Jones a Prys Morgan.

## Cyfeiriadau
# Rhydwen Williams

| Rhydwen Williams |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 29 Awst 1916  Pentre  |
| Bu farw | 2 Awst 1997  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| Galwedigaeth | bardd, ysgrifennwr, person  |
| Gwobr/au | Meistr yn y Celfyddydau er anrhydedd  |

Bardd a nofelydd yn y Gymraeg oedd **Rhydwen Williams** (29 Awst 1916 – 2 Awst 1997), a aned yn Y Pentre, Cwm Rhondda. Roedd yn awdur toreithiog. Mae'n adnabyddus am ei nofelau, yn arbennig y rhai sy'n portreadu cymunedau clos cymoedd De Cymru.

## Bywgraffiad

Cafodd Rhydwen ei addysg yn ysgolion elfennol ac uwchradd ei bentref genedigol cyn mynd yn ei flaen i astudio yng Ngholeg Prifysgol Abertawe a Choleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor. Am ei fod yn genedlaetholwr Cymreig gwrthwynebodd gwasanaeth milwrol yn yr Ail Ryfel Byd ond ymunodd â'r gwasanaeth ambiwlans. Roedd yn gyfaill i'r awdur James Kitchener Davies ac yn aelod o Gylch Cadwgan.

## Gwaith llenyddol

Cyhoeddodd bum cyfrol o gerddi a chipiodd y goron yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberpennar 1946 ac Abertawe 1964.

Fel nofelwr ysgrifennodd ar sawl bwnc, gan gynnwys dychan ar Orsedd y Beirdd (*Breuddwyd Rhonabwy Jones*), ond ystyrir ei nofelau am gymunedau glofaol y De fel ei waith gorau, yn arbennig y nofel hir *Cwm Hiraeth*, a gyhoeddwyd mewn tair rhan (*Y Briodas*, *Y Siôl Wen* a *Dyddiau Dyn*) a'r nofel rymus *Amser i Wylo* am Danchwa Senghennydd 1913.

## Llyfryddiaeth ddethol

### Cerddi

* *Barddoniaeth* (1964)
* *Y Ffynhonnau* (1970)
* *Y Chwyldro Gwyrdd* (1972)
* *Ystlumod* (1977)
* *Dei Gratia* (1984)
* *Ys Gwn i a Cherddi Eraill (1986)*
* *Pedwarawd (1986)*

### Rhyddiaith

* *Arswyd y Byd* (1949; Drama)
* *Mentra Gwen* (1953; Drama)
* *Cwm Hiraeth*
	+ *Y Briodas* (1969)
	+ *Y Siôl Wen* (1970)
	+ *Dyddiau Dyn* (1973)
* *Breuddwyd Rhonabwy Jones* (1972)
* *The Angry Vineyard* (1975). Ei unig waith Saesneg.
* *Amser i Wylo* (1986)
* *Liwsi Regina* (1988)

## Astudiaethau

* *Bro a Bywyd: Rhydwen Williams*, gol. Emyr Edwards (Cyhoeddiadau Barddas, 2002)
# Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dyffryn Conwy 1989

**Eisteddfod Genedlaethol Frenhinol Cymru Dyffryn Conwy 1989**
| Archdderwydd
 | Emrys Deudraeth
 |
| Cadeirydd
 | Owen Edwards
 |
| Llywydd
 | Yr Athro Bedwyr Lewis Jones
 |
| Enillydd y Goron
 | Selwyn Iolen
 |
| Enillydd y Gadair
 | Idris Reynolds
 |
| Gwobr Daniel Owen
 | Roger Ioan Stephens Jones
 |
| Y Fedal Ryddiaith
 | Irma Chilton
 |
| Gwefan
 | www.eisteddfod.org
 |

Cynhaliwyd **Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dyffryn Conwy 1989** yn Llanrwst, Aberconwy (Conwy bellach).

Prif Gystadlaethau
| Cystadleuaeth | Teitl y Darn | Ffugenw | Enw
 |
| --- | --- | --- | --- |
| Y Gadair | *Y Daith* |  | Idris Reynolds
 |
| Y Goron | *Arwyr* |  | Selwyn Iolen
 |
| Y Fedal Ryddiaith | *Mochyn Gwydr* | "Brenda Biwis" | Irma Chilton
 |
| Gwobr Goffa Daniel Owen | *O Wlad Fach...!* | "Rhos Ddu" | Roger Ioan Stephens Jones
 |
| Tlws y Ddrama
 | -
 | -
 | *Neb yn deilwng\** |

* er nad oedd teilyngdod swyddogol gan y tri beirniad, penderfynwyd i lwyfannu'r ddrama mwyaf addawol (gweler yr hanes yma)

## Gweler hefyd

* Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanrwst – achlysuron eraill pan gynhaliwyd yr Eisteddfod yn Llanrwst

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Idris Reynolds

| Idris Reynolds |
| --- |
| Ganwyd | 1942  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| Galwedigaeth | bardd  |

Mae **Idris Reynolds** brifardd, yn fardd toreithiog ac yn awdur nifer o gyfrolau am feirdd a barddoniaeth. Enillodd ei gyfrol  *Cofio Dic: Darn o'r Haul Draw yn Rhywle wobr Llyfr y Flwyddyn yn 2017. Mae’n byw ym mhentref Brynhoffnant gyda’i wraig Elsie. Cyhoeddwyd* Ar Ben y Lôn*, ei drydedd gyfrol o gerddi, yn 2019.*

## Ennill Eisteddfod Genedlaethol

Enillodd y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanrwst 1989 am ei gerdd *Y Daith* ac yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberystwyth 1992 am ei gerdd *A Fo Ben* a hynny degawd wedi dysgu crefft y gynghannedd.

## Bardd y Mis

Bu hefyd yn "Fardd y Mis" ar BBC Radio Cymru yn mis Chwefror 2017. Bu iddo ymddangos hefyd ar Podlediad Clera ym mis Ebrill 2019.

## Llyfryddiaeth

### Llyfrau gan Idris Reynolds

* *Ar Lan y Môr* (Gwasg Gomer, 1994) [nofel]
* *Draw dros y Don* (Cyhoeddiadau Barddas, 2004) [cerddi]
* (gol.) *Y Grefft o Dan-y-Groes* (Gwasg Carreg Gwalch, 2005) [casgliad cerddi gan feirdd amrywiol]
* (gol. Elsie Reynolds) *Yr Un Hwyl a'r Un Wylo: Cerddi Gwlad Dic Jones* (Gwasg Gomer, 2011) [cyflwyniad i'r casgliad]
* *Tua'r Gorllewin: Cofiant T. Llew Jones* (Cyhoeddiadau'r Gair, 2011)
* (gol.) *Y Fro Eithinog: Casgliad o Gerddi T. Llew Jones* (Gwasg Gomer, 2015)
* (gol.) *Cofio Dic: Darn o'r Haul Draw yn Rhywle* (Gwasg Gomer, 2016)
* *Ar Ben y Lôn* (Gwasg Gomer, 2019)

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Llyfr y Flwyddyn, Llenyddiaeth Cymru

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lenor** neu **awdur** o **Gymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Mochyn Gwydr

Mochyn Gwydr|  |
| Enghraifft o: | gwaith llenyddol  |
| Awdur | Irma Chilton |
| Cyhoeddwr | Gwasg Gomer |
| Gwlad | Cymru |
| Iaith | Cymraeg |
| Dyddiad cyhoeddi | 1989  |
| Argaeledd | mewn print |
| ISBN | 9780863835483 |
| Tudalennau | 106  |
| Genre | Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc |
| Dynodwyr |

Nofel ar gyfer yr arddegau gan Irma Chilton yw Mochyn Gwydr.
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1989. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr

Nofel ar gyfer pobl ifainc - enillydd cystadleuaeth y Fedal Ryddiaith yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanrwst 1989.

## Gweler hefyd

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
# Argraffu 3D

Argraffu 3D|  |
| Enghraifft o: | proses gynhyrchu  |
| Math | proses gynhyrchu, additive manufacturing, manufacturing process, difyrwaith  |
| Y gwrthwyneb | peiriannu  |
| Cynnyrch | cyfarpar gwaith, gwrthrych 3-dimensiwn  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/04rk8g  |
| Quora | 3d-printing  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Fideo o wrthrych hyperboloid a gynlluniwyd gan George W. Hart) wedi'i wneud o Asid Polylactic PLA drwy ddefnyddio argraffydd RepRap "Prusa Mendel" 3D.
Defnyddiwyd y term 'Gwydd 3D' yn hytrach nag 'Argraffydd 3D', mewn erthygl yn *Y Cymro* ar 18 Mehefin 1969.
**Argraffu 3D** yw'r broses o greu gwrthrych 3 dimensiwn solad o unrhyw siâp allan o fodel digidol. Ychwanegir haenau o ddefnydd nes ffurfio'r siâp a gynlluniwyd ar gyfrifiadur. Y gwahaniaeth pennaf rhwng y math hwn o argraffu a'r dull confensiynol yw fod argraffu 3D yn ychwanegu defnydd tra bod argraffu traddodiadol yn tynnu defnydd drwy ei dorri neu ei ddrilio. Mae'r argraffydd 3D yn fath o robot diwydiannol syml wedi'i reoli gan gyfrifiadur.

Crewyd yr argraffydd 3D cyntaf ym 1984 gan Chuck Hull o gwmni *3D Systems Corp*. Cymhwyswyd argraffu 3D ar y cychwyn ar gyfer prototeip ar ddechrau'r 1980au ac er y sylweddolwyd cryfder a photensial y dull hwn fe gymerodd sawl degawd i gael y dechnoleg yn ei lle; cychwynwyd mas-gynhyrchu nwyddau yn y 2010au pan welwyd llawer o argraffyddion AM yn cael eu gwerthu am brisiau gymharol isel. Yn ôl Wohlers Associates roedd y farchnad ar eu cyfer yn werth $2.2 biliwn ledled y byd yn 2012 - 29% yn uwch nag amcangyfrif y flwyddyn flaenorol.

Defnyddir cynnyrch wedi'u creu drwy argraffyddion 3D mewn pensaernïaeth, cynllunio diwydiannol, ceir, awyrenau, y fyddin, deintyddiaeth, dillad, addysg, bwyd a llawer iawn o feysydd eraill. Mae Grŵp Cymwysiadau Meddygol Prifysgol Fetropolitan Caerdydd yn defnyddio'r dechneg i adeiladau prostheses.

O fewn diwydiant, mae cynllunwyr a gwneuthurwyr yn defnyddio math sy'n uno'r ddau ddull o dynnu ac ychwanegu haenau gydag un peiriant. O ddefnyddio cod agored credir fod potesial aruthrol i'r cwsmer safio arian drwy greu ei gyfarpar ei hun yn hytrach na thalu amdano i drydydd person ac am gost cludiant.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan yr Amgueddfa Gwyddoniaeth, Llundain
# Arf tân

Arf tân
Arf yw **arf tân** neu **arf tanio** sy'n defnyddio gweithrediad i saethu taflegryn (megis bwled) trwy faril. Tanwydd yn llosgi'n gyflym iawn sydd yn tanio'r arf tân.

Yn aml defnyddir y termau "arf tân" a "gwn/dryll" yn gyfystyr, ond yn fanwl gywir nid yw rhai gynnau yn arfau tân gan nad ydynt yn defnyddio tanwydd, er enghraifft gwn aer sy'n saethu gan ddefnyddio aer cywasgedig.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **arf**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# McDonald's

McDonald's|  |
|  |
| Enghraifft o: | cadwyn o dai bwydydd parod, busnes, nod masnach, cwmni cyhoeddus, sefydliad  |
| Rhan o | S&P 500, Dow Jones Industrial Average, S&P 100  |
| Dechrau/Sefydlu | 15 Mai 1940  |
| Perchennog | The Vanguard Group, BlackRock, State Street Corporation  |
| Prif weithredwr | Chris Kempczinski  |
| Sylfaenydd | Ray Kroc, Richard and Maurice McDonald  |
| Gweithwyr | 200,000  |
| Isgwmni/au | McDonald's Canada, McDonald's Philippines, McDonald's France  |
| Ffurf gyfreithiol | Delaware corporation  |
| Cynnyrch | bwyd cyflym  |
| Incwm | 11,712,000,000 $ (UDA)  11,712,000,000 $ (UDA) (2024) |
| Asedau | 52,626,800,000 $ (UDA)  52,626,800,000 $ (UDA) (2020) |
| Pencadlys | Chicago  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
| Quora | Mcdonalds-fast-food-chain  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Cadwyn ryngwladol o fwytai bwyd cyflym yw **McDonald's**. Sefydlwyd y cwmni yn 1940 ond erbyn heddiw mae ganddo 30,000 o safleoedd mewn 119 o wledydd a thiriogaethau. Dros y blynyddoedd mae'r cwmni wedi cael ei feirniadu yn llym am dalu cyflogau isel, ac am ddiffyg maeth y bwyd. Er i'r cwmni ennill yr achos llys Achos McLibel rhoddodd yr achos gyhoeddusrwydd anffafriol iawn i'r cwmni.

## Gweler hefyd

* Mac Mawr (*Big Mac*)

## Dolenni allanol

* (Saesneg) McDonald's Official Collector

Bwyty McDonald's yn St Petersburg
McDonald's Kosher yn Buenos Aires (yr Ariannin)
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **fwyd cyflym**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gwmni Americanaidd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Rhyddiaith

Math o lenyddiaeth yw **rhyddiaith**. Yn wahanol i farddoniaeth, nid oes ganddo odl, cynghanedd na mydr fel arfer, ac mae'n debyg i iaith lafar i ryw raddau. Rhyddiaith a geir mewn papurau newydd, cylchgronau, nofelau, gwyddoniaduron, traethodau ac yn y blaen.

## Rhyddiath Gymraeg

Mae'r traddodiad Rhyddiaith Gymraeg yn gychwyn yn gynnar yn yr Oesoedd Canol gyda'r Chwedlau Brodorol, y Mabinogi (e.e. Pedair Cainc y Mabinogi) a'r Rhamantau, ynghyd â chroniclau fel Brut y Tywysogion, Bucheddau'r Saint a chyfieithiadau crefyddol a seciwlar.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lenyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.

Wiciadur
Chwiliwch am rhyddiaith
yn Wiciadur.