Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ajay Banga

| Ajay Banga |
| --- |
| Ajay Banga ar 4 Mai 2023. |
| Ganwyd | 10 Tachwedd 1959  Khadki  |
| Man preswyl | Purchase  |
| Galwedigaeth | entrepreneur  |
| Swydd | Llywydd Banc y Byd  |
| Gwobr/au | Bintang Bakti Masyarakat, Ellis Island Medal of Honor  |

Gweithredwr busnes Indiaidd-Americanaidd yw **Ajay Banga** (ganed 10 Tachwedd 1959) a wasanaetha yn Llywydd Banc y Byd ers 2023.

Ganed ef yn Pune, yn nhalaith Maharashtra, India, yn fab i swyddog yn y fyddin. Astudiodd economeg yng Ngholeg San Steffan yn Delhi, ac enillodd ei Feistr Gweinyddiaeth Busnes o'r Sefydliad Rheolaeth Indiaidd yn Ahmedabad. Cychwynnodd ar ei yrfa fusnes yn India ym 1981, gan weithio i adrannau Nestlé ac yna PepsiCo yn y wlad honno. Gweithiodd mewn sawl rôl, gan gynnwys gwerthu, marchnata, a rheoli. Ymunodd â banc Citigroup ym 1996, ac erbyn 2005 fe'i dyrchafwyd yn brif weithredwr yr ardan ddefnyddwyr ryngwladol. Yn 2008 fe'i penodwyd yn weithredwr gyda chyfrifoldeb dros holl fusnes Citigroup yn Asia ac Oceania, a threuliodd ei flwyddyn olaf gyda'r banc yn gweithio yn Hong Cong ac Efrog Newydd.

Ymsefydlodd Banga yn Unol Daleithiau America yn 2009 wedi iddo gael ei benodi'n llywydd a phrif swyddog gweithredu Mastercard, un o gorfforaethau gwasanaethau ariannol mwyaf y byd. Yn 2010 fe'i dewiswyd i olynu Robert W. Selander yn brif weithredwr y cwmni. Ildiodd Banga swydd y prif weithredwr i Michael Miebach yn Rhagfyr 2020, a threuliodd ei flwyddyn olaf gyda'r cwmni yn gadeirydd gweithredol nes iddo ymddeol o Mastercard yn Rhagfyr 2021. Enillodd y nawfed safle ar restr *Fortune* o "Berson Busnes y Flwyddyn" yn 2020.

Wedi iddo adael Mastercard, cafodd ei hurio'n is-gadeirydd gan y cwmni ecwiti preifat General Atlantic. Yn y swydd honno, eisteddai ar fwrdd ymgynghorol y gronfa hinsawdd, a chanddi werth o $3.5 biliwn. Gweithiodd hefyd gyda'r Tŷ Gwyn fel cyd-gadeirydd y Bartneriaeth dros Ganolbarth America, menter gyda'r nod o gynyddu busoddi gan y sector preifar yng Nghanolbarth America i geisio lleihau'r niferoedd o fewnfudwyr i'r Unol Daleithiau. Eisteddai hefyd ar y ford gyfarwyddwyr o sawl corfforaeth a sefydliad, gan gynnwys cwmni cemegion Dow a'r Cyngor Criced Rhyngwladol.

Wedi i David Malpass gyhoeddi yn Chwefror 2023 ei fod am ymddiswyddo o lywyddiaeth Banc y Byd, enwebwyd Banga gan Joe Biden, Arlywydd yr Unol Daleithiau, i'w olynu. Ar 3 Mai fe'i etholwyd yn Llywydd Grŵp Banc y Byd, heb ymgeisydd arall na gwrthwynebiad, er i Rwsia ymatal â'i phleidlais. Cychwynnodd yn ei dymor pum-mlynedd yn y swydd ar 2 Mehefin 2023.

## Cyfeiriadau
# Washington

|  |
| --- |
|  |

Gallai **Washington** gyfeirio at:

## Lleoedd

### Lloegr

* Washington, tref yn Tyne a Wear

### Unol Daleithiau America

* Washington, D.C., prifddinas UDA
* Washington, talaith yng ngogledd-orllewin UDA
* Washington, Arkansas, dinas yn nhalaith Arkansas
* Washington, Connecticut, tref yn nhalaith Connecticut
* Washington, Georgia, dinas yn nhalaith Georgia
* Washington, Gogledd Carolina, tref yn nhalaith Gogledd Carolina
* Washington, Illinois, dinas yn nhalaith Illinois
* Washington, Indiana, dinas yn nhalaith Indiana
* Washington, Louisiana, tref yn nhalaith Lousiana
* Washington, Maine, tref yn nhalaith Maine
* Washington, Massachusetts, tref yn nhalaith Massachusetts
* Washington, Michigan, tref yn nhalaith Michigan
* Washington, Missouri, dinas yn nhalaith Missouri
* Washington, New Hampshire, tref yn nhalaith New Hampshire
* Washington, Pennsylvania, tref yn nhalaith Pennsylvania
* Washington, Utah, dinas yn nhalaith Utah
* Washington, Vermont, tref yn nhalaith Vermont
* Washington County, amrywiol – gweler Washington County
* Washington Court House, Ohio, dinas yn nhalaith Ohio
* Washington Grove, Maryland, tref yn nhalaith Maryland
* Washington Parish, Louisiana, sir yn nhalaith Louisiana
* Washington Park, Illinois, dinas yn nhalaith Illinois
* Washington Terrace, Utah, dinas yn nhalaith Utah
* Washington Township, Illinois, treflan yn nhalaith Illinois
* Washington Township, Iowa, treflan yn nhalaith Iowa
* Washington Township, Kansas, treflan yn nhalaith Kansas
* Washington Township, Gloucester County, New Jersey, bwrdeistref yn nhalaith New Jersey
* Washington Township, Pennsylvania, treflan yn nhalaith Pennsylvania
* East Washington, Pennsylvania, bwrdeistref yn nhalaith Pennsylvania
* New Washington, Ohio, pentref yn nhalaith Ohio
* Mount Washington, Massachusetts, mynydd yn nhalaith Massachusetts
* Old Washington, Ohio, pentref yn nhalaith Ohio
* Port Washington, Ohio, pentref yn nhalaith Ohio
* Port Washington North, Efrog Newydd, pentref yn nhalaith Efrog Newydd

## Pobl

* Denzel Washington (g. 1954), actor
* Dinah Washington (1924–1963), cantores
* George Washington (1732–1799), arlywydd cyntaf UDA
* Martha Washington (1731–1802), gwraig George Washington

## Gweler hefyd

* Washington Football Team, tîm pêl-droed Americanaidd (y "Washington Redskins" cynt)
* *The Washington Post*, papur newydd
* Cofeb Washington, cofeb yn Washington D.C.
* Prifysgol Washington, prifysgol yn Seattle, Washington

---
# Llywydd Banc y Byd

Pennaeth Banc y Byd yw **Llywydd Banc y Byd**. Yn draddodiadol, mae Llywydd bob amser wedi bod yn ddinesydd Americanaidd a enwebwyd gan yr Unol Daleithiau, y cyfranddaliwr mwyaf yng Grŵp Banc y Byd. Mae'n rhaid i'r person a enwebir gael ei gadarnhau gan Fwrdd Gweithredol y Cyfarwyddwyr, i wasanaethu am dymor adnewyddadwy bum mlynedd.

## Rhestr Llywyddion Banc y Byd

*Prif: Rhestr Llywyddion Banc y Byd*

| Rhif
 | Enw
 | Dyddiadau
 | Cenedligrwydd
 |
| --- | --- | --- | --- |
| 1
 | Eugene Meyer
 | 1946–1946
 |  UDA
 |
| 2
 | John J. McCloy
 | 1947–1949
 |  UDA
 |
| 3
 | Eugene R. Black, Sr.
 | 1949–1963
 |  UDA
 |
| 4
 | George Woods
 | 1963–1968
 |  UDA
 |
| 5
 | Robert McNamara
 | 1968–1981
 |  UDA
 |
| 6
 | Alden W. Clausen
 | 1981–1986
 |  UDA
 |
| 7
 | Barber Conable
 | 1986–1991
 |  UDA
 |
| 8
 | Lewis T. Preston
 | 1991–1995
 |  UDA
 |
| 9
 | Sir James Wolfensohn
 | 1995–2005
 |  UDA /  Awstralia
 |
| 10
 | Paul Wolfowitz
 | 2005–2007
 |  UDA
 |
| 11
 | Robert Zoellick
 | 2007–2012
 |  UDA
 |
| 12
 | Jim Yong Kim
 | 2012–2019
 |  De Corea /  UDA
 |
| *dros dro* | Kristalina Georgieva
 | 2019
 |  Bwlgaria
 |
| 13
 | David Malpass
 | 2019–presennol
 |  UDA
 |

## Dolen allanol

* (Saesneg) Gwefan swyddogol
# Eugene Meyer

| Eugene Meyer |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 31 Hydref 1875  Los Angeles  |
| Bu farw | 17 Gorffennaf 1959  Washington  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Yale
* Prifysgol Califfornia, Berkeley
* Lowell High School
 |
| Galwedigaeth | banciwr, economegydd, perchennog cyfryngau, casglwr celf, entrepreneur  |
| Swydd | Cadeirydd y Gronfa Ffederal, Llywydd Banc y Byd  |
| Plaid Wleidyddol | plaid Weriniaethol  |
| Tad | Marc Eugène Meyer  |
| Mam | Harriet Newmark Meyer  |
| Priod | Agnes E. Meyer  |
| Plant | Katharine Graham, Florence Meyer  |

Ariannwr, swyddog cyhoeddus, a chyhoeddwr Americanaidd oedd **Eugene Isaac Meyer** (31 Hydref 1875 – 17 Gorffennaf 1959) oedd yn Llywydd cyntaf Banc y Byd o fis Mehefin 1946 hyd Ragfyr 1946. Roedd yn Gadeirydd y Gronfa Ffederal o 1930 hyd 1933 ac yn gyhoeddwr *The Washington Post*.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Unol Daleithiau America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# John J. McCloy

| John J. McCloy |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 31 Mawrth 1895  Philadelphia  |
| Bu farw | 11 Mawrth 1989  Stamford  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Coleg y Gyfraith, Harvard
* Coleg Amherst
* Peddie School
 |
| Galwedigaeth | gwleidydd, cyfreithegwr, cyfreithiwr, banciwr, hanesydd, swyddog y fyddin  |
| Swydd | High Commissioner, Llywydd Banc y Byd  |
| Plaid Wleidyddol | plaid Weriniaethol  |
| Gwobr/au | Dinesydd anrhydeddus Berlin, Medal Ernst Reuter, Plac Goethe Dinas Frankfurt am Main, Medal Rhyddid yr Arlywydd, Uwch Groes Dosbarth 1af Urdd Teilyngdod Gwladwriaeth Ffederal yr Almaen, Lucius D. Clay Medal  |

Cyfreithiwr a diplomydd o'r Unol Daleithiau oedd **John Jay McCloy** (31 Mawrth 1895 – 11 Mawrth 1989). Roedd yn Llywydd Banc y Byd o 1947 hyd 1949.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Unol Daleithiau America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Eugene R. Black, Sr.

| Eugene R. Black, Sr. |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 1 Mai 1898  Atlanta  |
| Bu farw | 20 Chwefror 1992  Oakwood  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Georgia
 |
| Galwedigaeth | banciwr, masnachwr, clerc banc, gwleidydd  |
| Swydd | Llywydd Banc y Byd  |
| Gwobr/au | doctor honoris causa of Keiō University, Medal Rhyddid yr Arlywydd  |

Bancwr o'r Unol Daleithiau oedd **Eugene "Gene" Robert Black, Sr.** (1 Mai 1898 – 20 Chwefror 1992) oedd yn Llywydd Banc y Byd o 1949 hyd 1962. Roedd ei dad, Eugene Robert Black, yn Gadeirydd y Gronfa Ffederal o 1933 hyd 1934.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Unol Daleithiau America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# George David Woods

| George David Woods |
| --- |
| Ganwyd | 27 Gorffennaf 1901  Boston  |
| Bu farw | 20 Awst 1982  Dinas Efrog Newydd  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| Galwedigaeth | banciwr, economegydd, gwleidydd  |
| Swydd | Llywydd Banc y Byd  |

Bancwr o'r Unol Daleithiau oedd **George David Woods** (27 Gorffennaf 1901 – 20 Awst 1982) oedd yn Llywydd Banc y Byd o 1963 hyd 1968.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Unol Daleithiau America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Robert McNamara

| Robert McNamara |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 9 Mehefin 1916  San Francisco  |
| Bu farw | 6 Gorffennaf 2009  Washington  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Califfornia, Berkeley
* Ysgol Fusnes Harvard
* Piedmont High School
 |
| Galwedigaeth | banciwr, gwleidydd, ysgrifennwr, economegydd, person milwrol, gohebydd gyda'i farn annibynnol  |
| Swydd | Ysgrifennydd Amddiffyn yr Unol Daleithiau, Llywydd Banc y Byd  |
| Cyflogwr | * Ford
* Prifysgol Harvard
 |
| Plaid Wleidyddol | plaid Ddemocrataidd, plaid Weriniaethol  |
| Priod | Margaret McNamara  |
| Plant | Robert Craig McNamara  |
| Gwobr/au | Llengfilwr y Lleng Teilyndod, Medal Rhyddid yr Arlywydd, Medal Anrhydedd Dag Hammarskjold, Gwobr Pedwar Rhyddid - Rhyddid rhag Eisiau, Medal Gwasanaeth Neilltuol mewn Amddiffyn, Lleng Teilyngdod, Eagle Scout, The Hillman Prize for Book Journalism  |
| llofnod |
|  |

| Robert McNamara |
| --- |
|  |
| 8fed Ysgrifennydd Amddiffyn yr Unol Daleithiau |
| **Yn ei swydd** 21 Ionawr 1961 – 29 Chwefror 1968 |
| Arlywydd | John F. Kennedy Lyndon B. Johnson |
| Dirprwy | Roswell Gilpatric Cyrus Vance Paul Nitze |
| Rhagflaenwyd gan | Thomas S. Gates, Jr. |
| Dilynwyd gan | Clark Clifford |
| 5ed Lywydd Banc y Byd |
| **Yn ei swydd** Ebrill 1968 – Mehefin 1981 |
| Rhagflaenwyd gan | George David Woods |
| Dilynwyd gan | Alden W. Clausen |
|  |

Gweithredwr busnes o'r Unol Daleithiau oedd **Robert Strange McNamara** (9 Mehefin 1916 – 6 Gorffennaf 2009) a wasanaethodd fel Ysgrifennydd Amddiffyn yr Unol Daleithiau yng ngweinyddiaethau'r arlywyddion John F. Kennedy a Lyndon B. Johnson o 1961 hyd 1968. Roedd ganddo rhan flaenllaw wrth ddwysháu ymyrraeth yr Unol Daleithiau yn Rhyfel Fietnam. Wedi iddo adael y llywodraeth ffederal, roedd yn Llywydd Banc y Byd o 1968 hyd 1981. Roedd McNamara hefyd yn gyfrifol am sefydlu dadansoddi systemau ym maes polisi cyhoeddus, a ddatblygodd yn ddisgyblaeth dadansoddi polisi.

Ym 1995 cyhoeddodd ei hunangofiant, *In Retrospect: The Tragedy and Lessons of Vietnam*.

## Cyfeiriadau
# Alden W. Clausen

| Alden W. Clausen |
| --- |
| Ganwyd | 17 Chwefror 1923  Hamilton  |
| Bu farw | 21 Ionawr 2013, 22 Ionawr 2013  o niwmonia  Burlingame  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Ysgol Fusnes Harvard
* Prifysgol Coleg y Gyfraith, Minnesota
* Coleg Carthage
 |
| Galwedigaeth | cyfreithiwr, gwleidydd, banciwr  |
| Swydd | Llywydd Banc y Byd  |
| Plaid Wleidyddol | plaid Weriniaethol  |

Bancwr o'r Unol Daleithiau oedd **Alden Winship "Tom" Clausen** (17 Chwefror 1923 – 21 Ionawr 2013) a wasanaethodd yn swydd Llywydd Banc y Byd o 1981 hyd 1986.

Bu farw o gymhlethdodau o niwmonia.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Unol Daleithiau America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Barber Conable

| Barber Conable |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 2 Tachwedd 1922  Warsaw  |
| Bu farw | 30 Tachwedd 2003  o clefyd heintus  Sarasota  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Cornell
* Ysgol y Gyfraith, Cornell
 |
| Galwedigaeth | gwleidydd, banciwr, cyfreithegwr  |
| Swydd | Cynrychiolydd yr Unol Daleithiau, member of the State Senate of New York, Llywydd Banc y Byd, Cynrychiolydd yr Unol Daleithiau, Cynrychiolydd yr Unol Daleithiau, Cynrychiolydd yr Unol Daleithiau, Cynrychiolydd yr Unol Daleithiau, Cynrychiolydd yr Unol Daleithiau, Cynrychiolydd yr Unol Daleithiau, Cynrychiolydd yr Unol Daleithiau, Cynrychiolydd yr Unol Daleithiau, Cynrychiolydd yr Unol Daleithiau, Cynrychiolydd yr Unol Daleithiau, aelod o fwrdd  |
| Plaid Wleidyddol | plaid Weriniaethol  |
| Gwobr/au | Gwobr Eryr y Sgowtiaid Nodedig  |

Gwleidydd o'r Unol Daleithiau oedd **Barber Benjamin Conable, Jr.** (2 Tachwedd 1922 – 30 Tachwedd 2003). Roedd yn Cyngreswr Gweriniaethol o 1965 hyd 1985 ac yn Llywydd Banc y Byd o 1986 hyd 1991.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Unol Daleithiau America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 1991

19g - **20g** - 21g

1940au 1950au 1960au 1970au 1980au - **1990au** - 2000au 2010au 2020au 2030au 2040au

1986 1987 1988 1989 1990 - **1991** - 1992 1993 1994 1995 1996

---

## Digwyddiadau

### Ionawr

* 16 Ionawr - Dechreuad y Rhyfel y Gwlff yn Irac.
* 17 Ionawr - Harald V yn dod brenin Norwy.
* 29 Ionawr - Ali Mahdi Muhammad yn dod yn Arlywydd Somalia.

### Chwefror

### Mawrth

### Ebrill

* 4 Ebrill - Peter Hain yn cael ei ethol yn aelod seneddol dros Gastell-nedd.
* 9 Ebrill - Georgia yn ennill ei hannibyniaeth oddi ar yr Undeb Sofietaidd

### Mai

* 16 Mai - Huw Edwards yn cael ei ethol yn aelod seneddol dros Fynwy.
* 23 Mai - Dadorchuddiwyd cofeb er cof am Wenllian ferch Gruffydd yn y Castell Cydweli.

### Mehefin

* 5 Mehefin - Tîm pêl-droed Cymru yn curo'r Almaen, pencampwyr y byd, o 1 - 0.

### Gorffennaf

* 1 Gorffennaf - Diwedd y Cytundeb Warsaw

### Awst

### Medi

* 1 – 3 Medi – Terfysg yn Trelái, Caerdydd.

### Hydref

### Tachwedd

### Rhagfyr

## Genedigaethau

* 5 Gorffennaf - Michael White, chwaraewr snwcer
* 16 Hydref - Jedward, deuawd bop
* 29 Tachwedd - Becky James, seiclwraig

## Marwolaethau

* 24 Mawrth Maudie Edwards, actores, 84
* 3 Ebrill - Graham Greene, nofelydd, 86
* 21 Mai - Rajiv Gandhi, Prif Weinidog India, 46
* 26 Awst - John Petts, arlunydd, 77
* 28 Medi - Miles Davis, cerddor, 65
* 13 Hydref - Donald Houston, actor, 67
* 24 Hydref - Gene Roddenberry, cynhyrchydd teledu, 70
* 9 Tachwedd - Yves Montand, actor, 70
* 24 Tachwedd - Freddie Mercury, cerddor, 45

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *Elenya*
* *Un Nos Ola Leuad*
* *The Silence of the Lambs*
* *JFK*
* *Boyz n the Hood*

### Llyfrau

* A. S. Byatt - *Possession*
* Rhisiart Hincks - *Geriadur kembraeg-brezhoneg/Geiriadur Cymraeg-Llydaweg*
* Gerallt Lloyd Owen - *Cilmeri a cherddi eraill*
* *A Cardiff Anthology*

### Cerddoriaeth

* Nirvana - *Nevermind (albwm)*
* Datblygu - *Blwch Tymer Tymor* (albwm)
* Y Cyrff - *Llawenydd Heb Ddiwedd* (albwm)
* Bonnie Tyler - *Bitterblue* (albwm)

## Eisteddfod Genedlaethol (Yr Wyddgrug)

* **Cadair:** Robin Llwyd ab Owain
* **Coron:** Einir Jones
* **Medal Ryddiaeth:** Angharad Tomos, *Si Hei Lwli*
* **Gwobr Goffa Daniel Owen:** dim gwobr

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Pierre-Gilles de Gennes
* **Cemeg:** Richard R. Ernst
* **Meddygaeth:** Erwin Neher a Bert Sakmann
* **Llenyddiaeth:** Nadine Gordimer
* **Economeg:** Ronald Coase
* **Heddwch:** Aung San Suu Kyi

## Gwobrau Llenyddiaeth

* Gwobr Mary Vaughan Jones - T. Llew Jones

## Cyfeiriadau
# Lewis Thompson Preston

| Lewis Thompson Preston |
| --- |
| Ganwyd | 5 Awst 1926  Dinas Efrog Newydd  |
| Bu farw | 4 Mai 1995  Washington  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Harvard
 |
| Galwedigaeth | banciwr, gwleidydd, chwaraewr hoci iâ  |
| Swydd | Llywydd Banc y Byd  |
| Tad | Lewis Thompson Preston  |
| Mam | Priscilla Baldwin  |
| Priod | Patsy Pulitzer  |
| Chwaraeon |
| Gwlad chwaraeon | Unol Daleithiau America  |

Bancwr o'r Unol Daleithiau oedd **Lewis Thompson Preston** (5 Awst 1926 – 4 Mai 1995) oedd yn Llywydd Banc y Byd o 1991 hyd 1995. Gweithiodd Preston i J.P. Morgan o 1968 hyd 1991, ac roedd yn is-lywydd ac yn hwyrach llywydd, cadeirydd a phrif weithredwr y banc hwnnw. Cafodd ei benodi i arwain Banc y Byd wedi diwedd y Rhyfel Oer ac yn ystod ei lywyddiaeth ymaelododd cyn-weriniaethau'r Undeb Sofietaidd â'r Banc a cheisiodd Preston i ddiwygio biwrocratiaeth'r sefydliad ac ehangu ei rôl wrth ailstrwythuro'r sector cyhoeddus mewn gwledydd.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Unol Daleithiau America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Paul Wolfowitz

| Paul Wolfowitz |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 22 Rhagfyr 1943  Brooklyn  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Chicago
* Prifysgol Cornell
* Ithaca High School
 |
| Galwedigaeth | gwyddonydd gwleidyddol, diplomydd, gwleidydd, economegydd, banciwr  |
| Swydd | United States Deputy Secretary of Defense, Under Secretary of Defense for Policy, United States Ambassador to Indonesia, Assistant Secretary of State for East Asian and Pacific Affairs, Director of Policy Planning, Llywydd Banc y Byd  |
| Cyflogwr | * Prifysgol Johns Hopkins
 |
| Plaid Wleidyddol | plaid Weriniaethol, plaid Ddemocrataidd  |
| Tad | Jacob Wolfowitz  |
| Priod | Clare Selgin Wolfowitz  |

Academydd, bancwr a swyddog cyhoeddus o'r Unol Daleithiau yw **Paul Dundes Wolfowitz** (ganwyd 22 Rhagfyr 1943). Ef oedd Llywydd Banc y Byd o 2005 hyd 2007, Dirprwy Ysgrifennydd Amddiffyn yr Unol Daleithiau o 2001 hyd 2005, a Llysgennad yr Unol Daleithiau i Indonesia o 1986 hyd 1989. Roedd yn un o'r neogeidwadwyr blaenllaw yn ystod arlywyddiaeth George W. Bush.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Unol Daleithiau America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Robert Zoellick

| Robert Zoellick |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 25 Gorffennaf 1953  Naperville  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| Addysg | Doethur mewn Cyfraith  |
| *Alma mater* | * Coleg Swarthmore
* Ysgol John F. Kennedy mewn Llywodraethu
* Coleg y Gyfraith, Harvard
* Naperville Central High School
 |
| Galwedigaeth | banciwr, gwleidydd, economegydd, bancwr buddsoddi, cynghorydd, diplomydd, gwyddonydd gwleidyddol, cyfreithegwr  |
| Swydd | United States Trade Representative, United States Deputy Secretary of State, Llywydd Banc y Byd  |
| Cyflogwr | * Goldman Sachs
 |
| Plaid Wleidyddol | plaid Weriniaethol  |
| Gwobr/au | Croes Marchog-Cadlywydd Urdd Teilyngdod Gweriniaeth Ffederal yr Almaen  |

Bancwr a swyddog cyhoeddus o'r Unol Daleithiau yw **Robert Bruce Zoellick** (ganwyd 25 Gorffennaf 1953) oedd yn Llywydd Banc y Byd o 2007 hyd 2012. Ynghynt roedd yn Ddirprwy Pennaeth Staff y Tŷ Gwyn dan yr Arlywydd George H. W. Bush ac yn Ddirprwy Ysgrifennydd Tramor yr Unol Daleithiau dan yr Arlywydd George W. Bush.

## Cyfeiriadau

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Robert ZoellickEginyn erthygl sydd uchod am **un o Unol Daleithiau America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Jim Yong Kim

| Jim Yong Kim |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 8 Rhagfyr 1959  Seoul  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| Addysg | Doethur mewn Athroniaeth  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Brown
* Ysgol Feddygol Harvard
* Prifysgol Iowa
* Prifysgol Harvard
* Muscatine High School
 |
| Galwedigaeth | meddyg, anthropolegydd, gwleidydd, academydd  |
| Swydd | Llywydd Banc y Byd  |
| Cyflogwr | * Prifysgol Harvard
 |
| Plaid Wleidyddol | plaid Ddemocrataidd  |
| Priod | Younsook Lim  |
| Gwobr/au | Cymrodoriaeth MacArthur, Cymrawd Academi Celf a Gwyddoniaeth America, Gwobr Prince Mahidol, Great Immigrants Award  |
| Gwlad chwaraeon | Unol Daleithiau America  |

Meddyg ac anthropolegydd Americanaidd a anwyd yn Ne Corea yw **Jim Yong Kim** (ganwyd 8 Rhagfyr 1959). Ef oedd Llywydd Banc y Byd o 1 Gorffennaf 2012 i 1 Chwefror 2019, ac ef oedd Llywydd Coleg Dartmouth o 2009 hyd 2012.

Ystyrir Kim yn un o arbenigwyr y byd ar ddatblygiad iechyd. Ef oedd un o sefydlwyr yr elusen *Partners in Health* ym 1987, ac o 2004 hyd 2006 gwasanaethodd yn swydd cyfarwyddwr adran HIV/AIDS Sefydliad Iechyd y Byd.

## Cyfeiriadau

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Jim Yong KimEginyn erthygl sydd uchod am **un o Unol Daleithiau America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Cwymp Wall Street

Cwymp Wall Street|  |
| Enghraifft o: | stock market crash  |
| Dyddiad | 1929  |
| Dechreuwyd | 24 Hydref 1929  |
| Daeth i ben | 29 Hydref 1929  |
| Lleoliad | Unol Daleithiau America  |
| Gwladwriaeth | Unol Daleithiau America  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/014r51  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Llawr masnach Cyfnewidfa Stoc Efrog Newydd yn fuan ar ôl gwymp 1929.
Cwymp marchnad stoc Cyfnewidfa Stoc Efrog Newydd (NYSE) yn Hydref 1929 oedd **Cwymp Wall Street**. Daeth hyn ag ymchwydd economaidd Unol Daleithiau America yn y 1920au i ben, ac arweiniodd at y Dirwasgiad Mawr.

Dechreuodd y cwymp ar 24 Hydref (Dydd Iau Du) a pharhaodd nes 29 Hydref (Dydd Mawrth Du).

## Achosion

### Ymchwydd y Cyfranddaliadau

Graff yn dangos y miliynau o gyfranddaliadau a werthwyd yn ystod y 1920au.
Yn ystod yr ychwydd economaidd, wrth i elw cwmnïau'r Unol Daleithiau gynyddu, gwelwyd prynu cyfranddaliadau fel ffordd di-risg o wneud arian, sef hapfasnachu. Cyn bo hir, roedd gan yr holl wlad obsesiwn gyda'r farchnad stoc, a dechreuodd banciau dderbyn cyfranddaliadau fel gwariant am fenthyciadau. Wrth i fuddsoddwyr golli hyder a gwerthu'u cyfranddaliadau, effeithiodd hyn ar economi'r Unol Daleithiau i gyd.

### Gorgynhyrchu

Roedd polisïau'r llywodraeth Weriniaethol o hybu diwydiant yr Unol Daleithiau, trwy ddefnyddio polisi laissez-faire a chwtogi ar gynnyrch tramor, yn un o brif achosion ychwydd yr 1920au, ond arweiniodd hyn at orgynhyrchu a llai o alw am gynnyrch. Wrth i elw cwmnïau gwympo a swm y stoc heb ei werthu gynyddu, rhuthrodd pobl i werthu eu cyfranddaliadau.

## Gweler hefyd

* Y Dirwasgiad Mawr

## Darllen pellach

* Galbraith, John Kenneth. *The Great Crash 1929* (Llundain, Penguin, 2009 [1954]).
# Diweithdra

Dynion diwaith y tu allan i *soup kitchen* yn Chicago, Illinois, UDA, adeg Dirwasgiad Mawr yn 1931.
Diweithdra yn yr Undeb Ewropeaidd, Gwlad yr Iâ a Norwy yn 2016.
**Diweithdra** yw'r ystâd o fod heb waith; yn aml mae'n cyfeirio at y gyfradd o bobl sydd ar gael i weithio ac yn chwilio am waith, ond heb swydd. Caiff ei gyfrifo fel canran drwy rannu'r nifer o bobl sy'n ddi-waith gyda'r boblogaeth gweithiol cyfan. Daw'r gair o'r geiryn "di" a "gwaith" (heb waith).

Roedd diweithdra Gwledydd Prydain ar gychwyn Chwefror 2009 wedi cynyddu i oddeutu 2,000,000.

Mae yna sawl rheswm pam y mae diweitheidra'n digwydd. Mae’r *Monetarists* yn credu mai chwyddiant sydd wrth wraidd diweithdra. Credant, felly, mai'r dull gorau i'w leihau yw buddsoddi mwy yn y farchnad - er mwyn creu mwy o swyddi yn y dyfodol. Mae economegywr Keynesiaid yn credu y dylai'r sector gyhoeddus ymyrryd gan greu mesurau fyddai'n hybu'r economi drwy brynu a gwerthu rhagor o nwyddau a gwasanaethau. Mae economegwyr clasurol ar y llaw arall yn beio trethi a deddfau ayb.

## Gweler hefyd

* Argyfwng economaidd 2008-presennol
* Cronfa Ariannol Ryngwladol (yr IMF)
* Cwymp Wall Street
* Cynnyrch mewnwladol crynswth
* Dirwasgiad
* Dirwasgad Mawr 1929
* Economeg
* Economi Cymru
* Economi'r Deyrnas Unedig
* Rhestr o ddirwasgiadau yng Ngwledydd Prydain

## Cyfeiriadau