# George Washington

| George Washington |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 22 Chwefror 1732  Westmoreland County  |
| Bu farw | 14 Rhagfyr 1799  o dolur gwddw eithriadol  Mount Vernon  |
| Man preswyl | Philadelphia, Westmoreland County, Dinas Efrog Newydd, Mount Vernon  |
| Dinasyddiaeth | Teyrnas Prydain Fawr, Unol Daleithiau America  |
| Galwedigaeth | gwleidydd, ffermwr, mapiwr, geometer, peiriannydd, gwladweinydd, chwyldroadwr, ysgrifennwr, swyddog y fyddin, commander-in-chief  |
| Swydd | Arlywydd yr Unol Daleithiau, Prif Gadfridog Byddin yr Unol Daleithiau, Prif Gadfridog Byddin yr Unol Daleithiau, cadeirydd, Arlywydd-etholedig yr Unol Daleithiau, aelod o Dŷ Bwrdeisiaid Virginia, Cynrychiolydd ar Gonfensiwn Cyfansoddiadol yr Unol Daleithiau, Cynrychiolydd ar Gonfensiwn Cyfansoddiadol yr Unol Daleithiau, llywydd corfforaeth  |
| Taldra | 74 modfedd, 188 centimetr, 187 centimetr  |
| Plaid Wleidyddol | Y Blaid Ffederal  |
| Tad | Augustine Washington  |
| Mam | Mary Ball Washington  |
| Priod | Martha Washington  |
| Perthnasau | Martha Parke Custis, John Parke Custis, George Washington Parke Custis  |
| Llinach | Washington family  |
| Gwobr/au | Medal Aur y Gyngres, Cymrawd Academi Celf a Gwyddoniaeth America  |
| llofnod |
|  |

|  |
| --- |
| George Washington |
|
 |
|

---

 Arlywydd cyntaf yr Unol Daleithiau
 |
| **Cyfnod yn y swydd** 30 Ebrill 1789 – 2 Mawrth 1797
 |
| Is-Arlywydd(ion)
 | John Adams
 |
| Rhagflaenydd
 | Dim
 |
| Olynydd
 | John Adams
 |
|

---

 |
| Geni
 | 22 Chwefror 1732 Westmoreland County, Virginia
 |
| Marw
 | 14 Rhagfyr 1799(1799-12-14) (67 oed) Mynydd Vernon, Virginia
 |
| Plaid wleidyddol
 | Ffederalwr
 |
| Priod
 | Martha Washington
 |
| Llofnod
 |  |

**George Washington** (22 Chwefror 1732 – 14 Rhagfyr 1799) oedd arlywydd cyntaf Unol Daleithiau America; fe'i ganwyd yn Westmoreland County, Virginia. Arweiniodd Byddin Cyfandirol America i fuddugoliaeth yn erbyn Prydain yn Rhyfel Annibyniaeth America (1775-1783). Gelwir Washington weithiau "Tad ei Wlad" am iddo chwarae rhan mor ganolog yn sefydlu'r Unol Daleithiau.

## Ei fywyd

Yn ddyn ifanc, gweithiai Washington fel tirfesurydd cefn gwlad gan ennill dealltwriaeth a fyddai'n bwysig iawn yn ddiweddarach o ddaearyddiaeth ei dalaith enedigol.

Cafodd ei brofiad cyntaf fel arweinydd milwrol yn ystod y rhyfel rhwng Ffrainc a'r brodorion Americanaidd (1754–1763). Oherwydd ei brofiad a'i wybodaeth o dir Virginia, fe'i etholwyd yn arweinydd pennaf y lluoedd Americanaidd yn 1775 gan yr Ail Gyngres Gyfandirol ar ddechrau Rhyfel Annibyniaeth America. Cliriodd y Prydeinwyr allan o Boston yn 1776 ond bu bron iddo gael ei ddal ar ôl colli Efrog Newydd gyda cholledion trymion yn ddiweddarach yn yr un flwyddyn. Gwnaeth i fyny am hynny trwy groesi Afon Delaware yn y gaeaf a threchu unedau Prydeinig yn New Jersey. Aeth yn ei flaen i drechu a dal y ddwy brif fyddin Brydeinig yn Saratoga (1777) ac wedyn yn Yorktown (1781).

Roedd yn trafod y berthynas rhwng y taleithiau a'u milisias, yn gweithio gyda Congress i gynnal y fyddin Gyfandirol, yn trafod â'r cynghreiriaid Ffrengig ac yn delio â dadlau rhwng staff y fyddin, a daeth i gynrychioli yn ei berson nerth milwrol a gwleidyddol y genedl newydd.

Ar ddiwedd y rhyfel annibyniaeth yn 1783 ymddeolodd Washington i'w ystâd yn Mount Vernon. Ymyrodd yn bersonol i lywio'r Gynhadledd Gyfansoddiadol a ddrafftiodd fersiwn cryfach o Gyfansoddiad yr Unol Daleithiau yn 1787.

Ar 30 Ebrill 1789, daeth Washington yn Arlywydd yr Unol Daleithiau newydd a chreodd system o lywodraethu trwy gabinet a dorodd â'r traddodiad seneddol. Bu ganddo ran flaenllaw mewn creu arferion a rheolau y llywodraeth newydd a detholwyd ei harweinwyr cyntaf i gyd ganddo yn bersonol. Cefnogai gynlluniau Alexander Hamilton i greu llywodraeth ganolog rymus trwy ariannu'r holl ddyledion cenedlaethol a thaleithiol, creu system treth canolog a sefydlu banc cenedlaethol. Nid oedd pawb o blaid y canoli grym hynny a phan wrthryfelodd Pennsylvania yn y Chwyldro Chwisgi bu rhaid i Washington arwain byddin i'w thawelu. Arwyddodd Gytundeb Jay yn 1795 i osgoi rhyfel bellach â Phrydain, er gwaethaf gwrthwynebiad ffyrnig pleidwyr Thomas Jefferson. Cefnogai'r Blaid Ffederal (rhagflaenydd y Blaid Weriniaethol) er nad oedd yn aelod ohoni. Sefydlodd yr arfer nad oedd arlywydd i wasanaethu am fwy na ddau dymor ac ymddeolodd unwaith yn rhagor i'w ystâd yn Virginia yn 1797, lle bu farw ddwy flynedd yn ddiweddarach, yn 1799.

## Dywediadau

* "Nid oes yr un genedl yn ddigon da i lywodraethu cenedl arall".