Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Cyfnewidfa Stoc Efrog Newydd

Cyfnewidfa Stoc Efrog Newydd|  |
| Math | cyfnewidfa stoc |
| Tynged | Cwymp Wall Street |
| Sefydlwyd | 17 Mai 1792 |
| Pencadlys | Dinas Efrog Newydd |
| Lle ffurfio | Dinas Efrog Newydd |
| Gwefan |   |

Prif gyfnewidfa stoc yr Unol Daleithiau ac un o'r pwysicaf o gyfnewidfeydd stoc y byd yw **Cyfnewidfa Stoc Efrog Newydd** (Saesneg: *New York Stock Exchange*). Fe'i lleolir ar Wall Street yn Ninas Efrog Newydd ac felly cyfeirir ati yn aml fel "Wall Street."

Yn Hydref 1929 cafwyd Cwymp Wall Street pan gwympodd gwerth y farchnad stoc yn gyflym iawn. Daeth hyn ag ymchwydd economaidd yr Unol Daleithiau yn y 1920au i ben, ac arweiniodd at y Dirwasgiad Mawr.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **economeg** neu **arianneg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
 *Eginyn erthygl sydd uchod am yr **Unol Daleithiau**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Adeilad Empire State

Adeilad Empire State|  |
| Math | adeilad swyddfa, nendwr, atyniad twristaidd  |
| Enwyd ar ôl | Empire State  |
|  |
| Agoriad swyddogol | 1 Mai 1931  |
| Sefydlwyd | * 8 Mai 1931
 |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Seven Wonders of the Modern World  |
| Lleoliad | Midtown Manhattan  |
| Sir | Manhattan  |
| Gwlad |  UDA |
| Arwynebedd | 2,248,355 ft²  |
| Cyfesurynnau | 40.7483°N 73.9856°W  |
| Cod post | 10118  |
|  |
| Arddull pensaernïol | pensaernïaeth Art Deco  |
| Perchnogaeth | Empire State Realty Trust  |
| Statws treftadaeth | National Historic Landmark, lleoliad ar Gofrestr Llefydd Hanesyddol Cenedlaethol UDA, Tirnod yn Ninas Efrog Newydd, New York State Register of Historic Places listed place  |
| Cost | 40,948,900 $ (UDA)  |
| Manylion |
| Deunydd | dur, calchfaen, bricsen, sment  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Nendwr yn Ninas Efrog Newydd yn yr Unol Daleithiau yw **Adeilad Empire State**. Saif lle mae Fifth Avenue yn croesi West 34th Street. Mae ganddo 102 o loriau, a rhwng dyddiad ei orffen yn 1931 a gorffen adeiladu Twr Gogleddol Canolfan Fasnach y Byd yn 1972, ef oedd yr adeilad talaf yn y byd. Wedi i'r tŵr hwnnw gael ei ddinistrio yn ymosodiadau 11 Medi 2001, daeth Adeilad Empire State yn adeilad talaf Efrog Newydd unwaith eto, er fod nifer o adeiladau talach yn y byd bellach.

## Gweler hefyd

* Pensaernïaeth Art Deco
* Tŵr

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Ddinas Efrog Newydd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Canolfan Masnach y Byd

Canolfan Masnach y Byd|  |
| Math | cyfadeilad, cyn-adeilad  |
|  |
| Sefydlwyd | * 25 Awst 1966
 |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Manhattan  |
| Gwlad |  UDA |
| Cyfesurynnau | 40.7114°N 74.0125°W  |
|  |
| Perchnogaeth | Silverstein Properties, Westfield Group  |
| Cost | 900,980,759 $ (UDA)  |
| Deunydd | dur gwrthstaen, concrit, marmor  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Tyrau Canolfan Masnach y Byd
Cyfuniad o saith adeilad yn Ninas Efrog Newydd oedd **Canolfan Masnach y Byd** (Saesneg: *World Trade Center*). Cynlluniwyd gan y pensaer Americanaidd-Japaniaidd Minoru Yamasaki. Roedd yn cynnwys 13.4 miliwn troedfedd sgwar o swyddfeydd. Y rhannau mwyaf enwog oedd y Ddau Dŵr (neu'r "tyrrau gefell", y *Twin Towers*) oedd yn 110 llawr. Ar 11 Medi 2001 hedfanwyd dwy awyren yn fwriadol i mewn i'r ddau dŵr mewn ymosodiad terfysgol. Syrthiodd y ddau dŵr gan ladd tua 3,000 o bobl.

## Gweler hefyd

* Ymosodiadau 11 Medi 2001

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Ddinas Efrog Newydd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Long Island

Long Island|  |
| Math | ynys, marian  |
|  |
| Poblogaeth | 7,804,968  |
| Cylchfa amser | UTC−05:00  |
| Gefeilldref/i | Unterschleißheim  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | ardal fetropolitan Efrog Newydd  |
| Sir | Efrog Newydd  |
| Gwlad |  Unol Daleithiau |
| Arwynebedd | 3,566 ±1 km²  |
| Uwch y môr | 122 metr  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Iwerydd, Swnt Long Island  |
| Yn ffinio gyda | Connecticut  |
| Cyfesurynnau | 40.805805°N 73.253616°W  |
| Hyd | 190 cilometr  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ynys yn nhalaith Efrog Newydd, Unol Daleithiau America yw **Long Island**. Mae Long Island yn farian terfynol a adawyd gan rewlifoedd yn ystod oesoedd yr iâ. Saif oddi ar arfordir dwyreiniol yr Unol Daleithiau. Dyma'r ynys hiraf a'r ynys mwyaf poblog yn y wlad honno. Mae ganddi boblogaeth o 7,804,968 (1 Ionawr 2014). Mae'r mwyafrif yn byw yn y rhan orllewinol, ym mwrdeistrefi Brooklyn a Queens sy'n rhannau o Ddinas Efrog Newydd. Rhennir gweddill yr ynys yn ddwy sir: Nassau County yn yr ardal ganolog, a Suffolk County i'r dwyrain.
}}

Yn swyddogol, mae amheuaeth a yw Long Island yn cael ei ystyried yn ynys.

Saif culfor Swnt Long Island i'r gogledd, ac i'r de mae Cefnfor yr Iwerydd. Mae Afon y Dwyrain yn gwahanu Long Island oddi wrth ynys Manhattan a thir mawr y Bronx.

## Cyfeiriadau
# Amsterdam Newydd

Amsterdam Newydd|  |
| Enghraifft o: | cyn anheddiad, fortified town  |
| Olynwyd gan | Dinas Efrog Newydd  |
| Lleoliad | Lower Manhattan  |
|  |
| Gwladwriaeth | New Netherland  |
| Rhanbarth | New Netherland  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/05ftj  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Darlun o Amsterdam Newydd o 1650, darganfuwyd yn 1991 yn Albertina Vienna, a dyma mwy na thebyg yw'r ddelwedd hynaf hyd yn hyn
Anheddiad gwladychol Iseldiraidd o'r 17g a weithredai fel prifddinas Iseldir Newydd oedd **Amsterdam Newydd**. Yn ddiweddarach, datblygodd i fod yn Ddinas Efrog Newydd.

Lleolwyd yr anheddiad, a oedd tu allan i Gaer Amsterdam ar Ynys Manhattan yn yr Iseldir Newydd, rhwng 38 a 42 gradd lledred ac roedd yn estyniad o'r Weriniaeth Iseldiraidd o 1624 ymlaen. Wedi'i leoli ar ben deheuol ynys Manhattan, roedd yn safle strategol, a'i nod oedd i amddiffyn diwydiant ffwr y *Cwmni Unedig India'r Dwyrain* yn Afon y Gogledd. Gwnaed Caer Amsterdam yn brifddinas y dalaith yn 1625.

   *Eginyn erthygl sydd uchod am **hanes yr Unol Daleithiau**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Rhyfel Annibyniaeth America

Rhyfel Annibyniaeth America|  |
| Enghraifft o: | rhyfel dros annibyniaeth cenedl  |
| Rhan o | American Revolution  |
| Dechreuwyd | 19 Ebrill 1775  |
| Daeth i ben | 3 Medi 1783  |
| Lleoliad | Eastern United States, Gogledd Cefnfor yr Iwerydd, Môr y Caribî, Y Môr Canoldir, Ewrop  |
| Yn cynnwys | Battle of Negapatam, Western theater of the American Revolutionary War, Great Siege of Gibraltar, Brwydr Brandywine, Battle of Long Island, Brwydr Bunker Hill, Siege of Boston, Battle of Bennington, Battles of Lexington and Concord, Battle off Liverpool, Nova Scotia (1778)  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Yr Americanwyr yn cymeryd yr Arglwydd Cornwallis a'i fyddin yn garcharorion yn Yorktown, 19 Hydref 1781. Llun o 1784.
Ymladdwyd **Rhyfel Annibyniaeth America**, a elwir hefyd y **Chwyldro Americanaidd**, rhwng byddin Prydain Fawr a'r 13 talaith yng Ngogledd America oedd wedi gwneud cynghrair a'i gilydd i hawlio annibyniaeth. Cafodd yr Americanwyr gymorth Ffrainc. Ymladdwyd y rhyfel rhwng 1775 a 1783, a'r canlyniad oedd creu gwladwriaeth annibynnol, Unol Daleithiau America.

Dechreuodd y rhyfel yn 1775, pan gymerodd y gwrthryfelwyr feddiant o lywodraeth pob un o'r tair talaith ar ddeg; digwyddiad pwysig oedd Brwydr Bunker Hill ym mis Mehefin, buddugoliaeth i'r byddin Prydeinig, ond gyda cholledion mawr. Yn 1776, cyhoeddasant y gwrthryfelwyr eu hannibyniaeth gyda Datganiad Annibyniaeth yr Unol Daleithiau. Yn 1777, llwyddodd y gwrthryfelwyr i gymeryd byddin Brydeinig yn garcharorion ym Mrwydr Saratoga, ac o ganlyniad, ymunodd Ffrainc a'r rhyfel at ochr y gwrthryfelwyr yn gynnar yn 1778.

Yn dilyn buddugoliaeth llynges Ffrainc dros lynges Prydain ym Mrwydr y Chesapeake, bu raid i fyddin Brydeinig arall ildio i'r gwrthryfelwyr yn Yorktown yn 1781. Diweddwyd y rhyfel gan Gytundeb Paris yn 1783, gyda'r llywodraeth Brydeinig yn derbyn annibyniaeth yr Unol Daleithiau. Daeth George Washington, oedd wedi bod yn un o brif gadfridogion y gwrthryfelwyr yn ystod y rhyfel, yn Arlywydd cyntaf y wlad.

   *Eginyn erthygl sydd uchod am **hanes yr Unol Daleithiau**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 1830au

18g - **19g** - 20g

1780au 1790au 1800au 1810au 1820au - **1830au** - 1840au 1850au 1860au 1870au 1880au

1830 1831 1832 1833 1834 1835 1836 1837 1838 1839

---

**Digwyddiadau a GogwyddionArweinwyr y Byd Pab Grigor XVI
* Brenin Gwilym IV (y Deyrnas Unedig, tan 1837)
* Brenhines Victoria (y Deyrnas Unedig)
* Prif Weinnidog Charles Grey, 2il Iarll Grey (y Deyrnas Unedig)
* Prif Weinidog William Lamb, 2il Is-Iarll Melbourne (y Deyrnas Unedig)
* Arlywydd Andrew Jackson (Unol Daleithiau)
* Arlywydd Martin Van Buren (Unol Daleithiau)
* Brenin Louis-Philippe (Ffrainc)
* Ymerawdwr Ffransis II (Awstria)
* Ymerawdwr Ferdinand I (Awstria)
* Tsar Nicholas I (Rwsia)

**DiddanwyrChwaraeon**
# 1916

19g - **20g** - 21g

1960au 1870au 1880au 1890au 1900au - **1910au** - 1920au 1930au 1940au 1950au 1960au

1911 1912 1913 1914 1915 - **1916** - 1917 1918 1919 1920 1921

---

## Digwyddiadau

* 29 Ionawr - Bomio Paris gan y Zeppelin
* 21 Chwefror – 18 Rhagfyr - Brwydr Verdun
* 24 Ebrill - Gwrthryfel y Pasg – Swyddfa Bost Dulyn
* 7 Rhagfyr - David Lloyd George yn dod yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig
* 7 Gorffennaf – 12 Gorffennaf - Brwydr Coed Mametz

## Genedigaethau

* 22 Ionawr - Henri Dutilleux, cyfansoddwr (m. 2013)
* 11 Mawrth - Harold Wilson, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig (m. 1995)
* 22 Ebrill - Syr Yehudi Menuhin, feiolinydd (m. 1999)
* 1 Mai - Glenn Ford, actor (m. 2006)
* 7 Mai - Syr Huw Wheldon, darlledwr a rheolwr ar y BBC (m. 1986)
* 8 Mehefin - Francis Crick, biolegydd (m. 2004)
* 9 Mehefin
	+ Leonor Botteri, arlunydd (m. 1998)
	+ Robert McNamara, gwleidydd (m. 2009)
* 1 Gorffennaf - Olivia de Havilland, actores
* 9 Gorffennaf - Edward Heath, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig (m. 2005)
* 11 Gorffennaf
	+ Reg Varney, actor (m. 2008)
	+ Gough Whitlam, Prif Weinidog Awstralia (m. 2014)
* 25 Awst
	+ Frederick Chapman Robbins, meddyg (m. 2003)
	+ Van Johnson, actor (m. 2008)
* 28 Awst
	+ Jack Vance, llenor (m. 2013)
	+ Helena Jones, athrawes (m. 2018)
* 13 Medi - Roald Dahl, awdur plant (m. 1990)
* 14 Medi - Cledwyn Hughes, gwleidydd (m. 2001)
* 19 Hydref - Emil Gilels, pianydd (m. 1985)
* 26 Hydref - François Mitterrand, Arlywydd Ffrainc (m. 1996)
* 30 Hydref - Roy Brown, dylunydd ceir (m. 2013)

## Marwolaethau

* 28 Chwefror - Henry James, nofelydd, 72
* 3 Mai
	+ Pádraig Pearse, dienyddiwyd, 36
	+ Thomas Clarke, dienyddiwyd, 59
* 12 Mai - James Connolly, dienyddiwyd, 47
* 18 Mai - Mabel Beardsley, actores 44
* 3 Awst - Roger Casement, dienyddiwyd, 51
* 11 Medi - Thomas Lemuel James, newyddiadurwr, 85
* 22 Tachwedd - Jack London, nofelydd, 40

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *Intolerance* (gyda Lillian Gish)

### Llyfrau

* James Joyce – *A Portrait of the Artist as a Young Man*
* Richard Hughes Williams (Dic Tryfan) – *Tair Stori Fer*

### Drama

* Peretz Hirshbeinn – *Grine Felder*

### Barddoniaeth

* Robert Frost – *Mountain Interval*

### Cerddoriaeth

* Carl Nielsen – Symffoni rhif 4
* Charles Ives – Symffoni rhif 4

## Eisteddfod Genedlaethol (Aberystwyth)

* **Cadair:** John Ellis Williams
* **Coron:** dim gwobr

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** dim gwobr
* **Cemeg:** dim gwobr
* **Meddygaeth:** dim gwobr
* **Llenyddiaeth:** Karl Gustav Verner von Heidenstam
* **Heddwch:** dim gwobr

## Tywydd

Cychwynnodd y flwyddyn gyda storm egr a marwol Ddydd Calan. Dyma gofnodion o’r storm hwnnw ar wefan Llên Natur [1]
# Wall Street

Wall Street|  |
| Enghraifft o: | stryd  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Rhanbarth | Manhattan  |
| Hyd | 605 metr  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/09937  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Muriau marmor y Gyfnewidfa Stoc yn Ninas Efrog Newydd
Mae yna 383 o Wall Streets gwahanol yn y byd, ond mae'r stryd hanesyddol ym Manhattan Isaf, Dinas Efrog Newydd, Efrog Newydd, yn yr Unol Daleithiau. Rhed y stryd i'r dwyrain o Broadway i South Street ar yr Afon Ddwyreiniol, trwy ganol yr Ardal Ariannol hanesyddol. Dyma yw cartref cyntaf Cyfnewidfa Stoc Efrog Newydd; dros y blynyddoedd, mae'r enw Wall Street wedi ei ehangu i gynnwys y gymdogaeth daearyddol o'i hamgylch hefyd. Defnyddir "Wall Street" hefyd fel rhyw fath o dalfyrriad am y diwydiant ariannol Americanaidd, sydd wedi'i lleoli yn ardal Dinas Efrog Newydd. Mae nifer o gyfnewidfeydd stoc mawrion yr Unol Daleithiau a chyfnewidfeydd eraill wedi'u lleoli ar Wall Street ac yn yr Ardal Ariannol, gan gynnwys y NYSE, NASDAQ, AMEX, NYMEX, a NYBOT.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Ddinas Efrog Newydd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **economeg** neu **arianneg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Dyffryn Silicon

Dyffryn Silicon|  |
| Math | canolbwynt technoleg, isranbarth  |
|  |
| Cylchfa amser | Cylchfa Amser y Cefnfor Tawel  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Unol Daleithiau |
| Cyfesurynnau | 37.3775°N 122.0675°W  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Llysenw ar ardal yng Ngogledd Califfornia, Unol Daleithiau America, sy'n ganolfan ar gyfer technoleg ddatblygedig ac arloesol yw **Dyffryn Silicon**. Fe'i lleolir yn rhan ddeheuol Ardal Bae San Francisco, ac yn cyfateb yn fras i siroedd San Mateo County a Santa Clara County. San Jose yw dinas fwyaf Dyffryn Silicon. Mae dinasoedd mawr eraill yn yr ardal yn cynnwys Sunnyvale, Santa Clara, Redwood City, Mountain View, Palo Alto, Menlo Park a Cupertino.

Mae Dyffryn Silicon yn gartref i lawer o gorfforaethau uwch-dechnoleg mwyaf y byd. Mae traean o'r holl gyfalaf menter yn yr Unol Daleithiau yn cael ei fuddsoddi yma, ac mae'n ganolbwynt blaenllaw ar gyfer arloesi uwch-dechnoleg. Yma y datblygwyd llawer o dechnolegau modern pwysig, gan gynnwys y gylched gyfannol, y microbrosesydd, a'r microgyfrifiadur. Yn 2021 roedd yr ardal yn cyflogi tua hanner miliwn o weithwyr ym maes technoleg gwybodaeth.

Mae gan Ardal Fetropolitan San Jose CMC y pen trydydd uchaf yn y byd (ar ôl Zürich, y Swistir, ac Oslo, Norwy).

## Cyfeiriadau
# 19 Rhagfyr

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | Rhagfyr
 | >>
 |
| Ll
 | Ma
 | Me
 | Ia
 | Gw
 | Sa
 | Su
 |
|  | 01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06
 |
| 07 | 08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13
 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20
 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27
 |
| 28 | 29 | 30 | 31
 |  |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn
 |

**19 Rhagfyr** yw'r trichant pumdeg trydydd (353ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (354ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 12 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau

* 1154 - Coroni Harri II, brenin Lloegr, yn Abaty Westminster
* 1562 - Brwydr Dreux, yn Ffrainc
* 1961 - Rhyddhau'r ffilm *Judgment at Nuremberg*
* 1981 - Trychineb y bad achub Penlee; 16 o bobol yn colli eu bywydau

## Genedigaethau

Cicely Tyson
* 1594 - Gustav II Adolff, brenin Sweden (m. 1632)
* 1683 - Felipe V, brenin Sbaen (m. 1746)
* 1873 - Agnieta Gijswijt, arlunydd (m. 1962)
* 1906 - Leonid Brezhnev (m. 1982)
* 1915 - Edith Piaf, cantores (m. 1963)
* 1916 - Elisabeth Noelle-Neumann, gwyddonydd gwleidyddol (m. 2010)
* 1924 - Cicely Tyson, actores (m. 2021)
* 1934 - Pratibha Patil, Arlywydd India, 2007-2012
* 1941 - Lee Myung-bak, Arlywydd De Corea, 2008-2013
* 1944 - Richard Leakey, paleoanthropolegydd a gwleidydd (m. 2022)
* 1959 - Yasuhito Suzuki, pêl-droediwr
* 1969 - Richard Hammond, cyflwynydd teledu
* 1980 - Jake Gyllenhaal, actor
* 1985 - Tadanari Lee, pêl-droediwr
* 1986 - Ryan Babel, pêl-droediwr
* 1987 - Karim Benzema, pêl-droediwr

## Marwolaethau

Desmond Llewelyn
* 211 - Publius Septimius Geta, ymerawdwr Rhufain, 22
* 1370 - Pab Wrban V
* 1741 - Vitus Bering, fforiwr, 60
* 1848 - Emily Brontë, nofelydd, 30
* 1908 - Edla Blommér, arlunydd, 91
* 1915 - Alois Alzheimer, meddyg, 51
* 1925 - Elizabeth Phillips Hughes, athrawes ac addysgwraig, 74
* 1996 - Marcello Mastroianni, actor, 72
* 1999 - Desmond Llewelyn, actor, 85
* 2004 - Renata Tebaldi, cantores opera, 82
* 2009 - Kim Peek, savant, 58
* 2012 - Robert Bork, cyfreithegwr a barnwr, 85
* 2013 - Ned Vizzini, awdur, 32
* 2014 - Roberta Leigh, arlunydd, 86
* 2015
	+ Kurt Masur, arweinydd, 88
	+ Greville Janner, gwleidydd, 87
* 2023 - K.M. Peyton, awdures, 94

## Gwyliau a chadwraethau

* Diwrnod Rhyddfrydio (Goa)
* Diwrnod yr Arwyr Cenedlaethol (Anguilla)
# Tanwydd

Deunydd sy'n storio egni potensial ac yn gallu ei ryddhau yn ymarferol fel egni gwres yw **tanwydd**. Wedi ei ryddhau, gellir defnyddio'r egni gwres yn uniongyrchol am gynhesrwydd neu goginio, neu yn anuniongyrchol i bweru injan.

Hydrocarbonau o adnoddau anadnewyddadwy ydy'r tanwydd amlycaf ond mae symudiad ar hyn o bryd i ddefnyddio mwy o egni o adnoddau adnewyddadwy, oherwydd cynhesu byd eang a phroblemau eraill gyda adnoddau anadnewyddadwy.

## Gweler hefyd

* Tanwydd ffosil

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **wyddoniaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Effaith tŷ gwydr

Mae'r **effaith tŷ gwydr** yn cyfeirio at newid yn nhymheredd ecwilibriwm thermol planed neu leuad gan bresenoldeb atmosffer sy'n cynnwys nwy sy'n amsugno ymbelydredd is-goch. Mae nwyon tŷ gwydr yn cynhesu'r atmosffer drwy amsugno'n effeithlon yr ymbelydredd is-goch sy'n cael ei allyrru gan wyneb y ddaear, gan yr atmosffer ei hunan, a gan gymylau. Yn 2014 disgynodd y ganran o garbon deuocsid a oedd yn cael ei allyru i'r atmosffer 9% yng ngwledydd Prydain - gan y defnyddiwyd 20% yn llai o lo. Dyma'r defnydd lleiaf o lo ers y 1850au.

O ganlyniad i'r gwres mae'r atmosffer hefyd yn pelydru is-goch thermol i bob cyfeiriad, gan gynnwys i lawr at wyneb y ddaear. Ac felly, mae'n dal gwres rhwng y system troposffer-arwynebol..Mae'r mecanwaith yn elfennol, yn wahanol i fecanwaith tŷ gwydr go iawn, sydd yn hytrach yn arunigo'r awyr tu mewn i'r strwythur fel nad yw gwres yn cael ei golli trwy ddarfudiad na dargludiad.

Dyma ddiagram yr **effaith tŷ gwydr**.

Darganfyddwyd yr effaith tŷ gwydr gan Joseph Fourier yn 1824, a gwnaed arbrofion dibynadwy am y tro cyntaf gan John Tyndall yn 1858; adroddwyd yn feintiol am y tro cyntaf gan Svante Arrhenius yn ei bapur yn 1896.

## Gweler hefyd

* Cynhesu byd eang
* Newid hinsawdd
* Hinsawdd

## Cyfeiriadau
# Dallas

Dallas|  |
|  |
| Math | dinas yn yr Unol Daleithiau, dinas fawr  |
|  |
| Poblogaeth | 1,304,379  |
| Sefydlwyd | * 1841
 |
| Pennaeth llywodraeth | Eric Johnson  |
| Cylchfa amser | Cylchfa Amser Canolog  |
| Gefeilldref/i | Taipei, Dijon, Monterrey, Riga, Saratov, Sendai, Tianjin, Dalian, Nanjing, Trujillo, Tuzla, Valencia, Qingdao  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Dallas-Fort Worth metroplex  |
| Sir | Dallas County  |
| Gwlad |  Unol Daleithiau |
| Arwynebedd | 996.577625 km²  |
| Uwch y môr | 131 ±1 metr  |
| Gerllaw | Afon Trinity  |
| Cyfesurynnau | 32.7792°N 96.8089°W  |
| Cod post | 75201, 75202, 75203, 75204, 75205, 75206, 75207, 75208, 75209, 75210, 75211, 75212, 75214, 75215, 75216, 75217, 75218, 75219, 75220, 75221, 75222, 75223, 75224, 75225, 75226, 75227, 75228, 75229, 75230, 75231, 75232, 75233, 75234, 75235, 75236, 75237, 75238, 75240, 75241, 75242, 75243, 75244, 75246, 75247, 75248, 75249, 75250, 75251, 75252, 75253, 75254, 75260, 75261, 75262, 75263, 75264, 75265, 75266, 75267, 75270, 75275, 75277, 75283, 75284, 75285, 75287, 75301, 75303, 75312, 75313, 75315, 75320, 75326, 75336, 75339, 75342, 75354, 75355, 75356, 75357, 75358, 75359, 75360, 75367, 75368, 75370, 75371, 75372, 75373, 75374, 75376, 75378, 75379, 75380, 75381, 75382, 75389, 75390, 75391, 75392, 75393, 75394, 75395, 75397, 75398  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Cyngor Dinas Dallas  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Maer Dallas  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Eric Johnson  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas yn nhalaith Texas yn yr Unol Daleithiau yw **Dallas**. Gyda phoblogaeth o 1,197,816 yn 2010, hi yw trydedd dinas Texas o ran poblogaeth, a'r nawfed yn yr Unol Daleithiau. Roedd poblogaeth ardal ddinesig Dallas-Fort Worth yn 6,145,037, y bedwaredd yn yr Unol Daleithiau o ran poblogaeth.

Sefydlwyd Dallas yn 1841, a chafodd statws dinas yn 1856. Y diwydiant olew yw sail economi'r ddinas, ond mae gan nifer o gwmnïau mawr eraill, megis Texas Instruments, eu pencadlys yma hefyd.

Ar 22 Tachwedd 1963, saethwyd yr Arlywydd John F. Kennedy yn farw pan oedd ar ymweliad a Dallas.

## Gefeilldrefi Dallas

| Gwlad
 | Dinas
 |
| --- | --- |
|  Gweriniaeth Tsiec
 | Taipei
 |
|  Ffrainc
 | Dijon
 |
|  Mecsico
 | Monterrey
 |
|  Latfia
 | Riga
 |
|  Rwsia
 | Saratov
 |
|  Taiwan
 | Taipei
 |

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Gwefan Dinas Dallas

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Texas**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Bws

Bws|  |
| Math | cerbyd modur, cerbyd ffordd, passenger vehicle, commercial vehicle  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/01bjv  |
| Thesawrws y BNCF | 16949  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Bws 'Traws Cymru', Aberystwyth, 2019
Benz-Omnibus, 1896
Mae **bws** yn gerbyd a ddefnyddir i gludo teithwyr. Yn gyffredinol, gall bws gael digon o seddi i gludo unrhyw le rhwng 8 a 300 o deithwyr. Bysiau yw'r trafnidiaeth cyhoeddus mwyaf cyffredin, er eu bod yn cael eu defnyddio yn nhwristiaeth ac fel cludiant preifat.

Gyda tŵf y defnydd o fysiau gwelwyd yr angen am adeiladu safleoedd bws pwrpasol, fel arfer gydag elfen o gysgod rhag y tywydd. Ceir amrywiaeth eang iawn yn nyluniad yr arhosfeydd bws yma.

## Dolen Allanol

* Diffiniadau o wahanol fathau o fysiau Archifwyd 2009-04-25 yn y Peiriant Wayback

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **fws**, **gorsaf fysiau**, neu **gwmni bysiau**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.

Wiciadur
Chwiliwch am bws
yn Wiciadur.
# Tacsi

Tacsi Hackney traddodiadol yn Llundain
Cerbyd ar log sydd ar gael i gludo teithwyr, yn unigolyn neu grwp bychan, yw **tacsi**. Yn wahanol i ffurfiau eraill o gludiant cyhoeddus, dydi tacsi ddim yn gyfyngedig i un llwybr a gall y teithiwr ofyn i'r gyrrwr stopio unrhyw le.

Gyda sefydlu Cynulliad Cenedlaethol Cymru mae deddfu trwyddedu tacis (ond nid ei weithredu, sydd yn nwylo'r awdurdodau lleol) yn fater datganoliedig, fel y mae yn yr Alban a Gogledd Iwerddon hefyd.

Mae mathau eraill o dacsis yn cynnwys y cab mini, *limousine* a tacsis rhannu (mewn rhai gwledydd, yn enwedig yn y Trydydd Byd) sy'n rhedeg ar lwybrau penodedig, e.e. rhwng trefi.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gludiant**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Adeilad Woolworth

Adeilad Woolworth|  |
| Math | nendwr  |
|  |
| Agoriad swyddogol | 24 Ebrill 1913  |
| Sefydlwyd | * 1 Gorffennaf 1912
 |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Tribeca  |
| Gwlad |  UDA |
| Cyfesurynnau | 40.7124°N 74.00822°W  |
|  |
| Arddull pensaernïol | yr Adfywiad Gothig  |
| Statws treftadaeth | Tirnod yn Ninas Efrog Newydd, lleoliad ar Gofrestr Llefydd Hanesyddol Cenedlaethol UDA, National Historic Landmark, Tirnod yn Ninas Efrog Newydd, New York State Register of Historic Places listed place  |
| Manylion |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Nendwr cynnar yn Efrog Newydd yw **Adeilad Woolworth** (Saesney: *Woolworth Building*) a gwblhawyd ym 1913. Roedd yn adeilad talaf y byd hyd at 1930 pan adeiladwyd 40 Wall Street ac Adeilad Chrysler, hefyd yn Efrog Newydd. Mae’n sefyll yn ymyl ardal Tribeca ar ynys Manhattan. Cynlluniwyd yr adeilad gan Cass Gilbert i fod yn bencadlys i gwmni F.W. Woolworth yn Efrog Newydd.

Mae gan yr adeilad 60 llawr, ac mae'n sefyll 792 troedfedd uwchben Broadway. Erbyn hyn, mae yna fflatiau moethus ar y 33 llawr uchaf.

## Cyfeiriadau

## Dolen allanol

* Gwefan thewoolworthtower