# Ruhollah Khomeini

| Ruhollah Khomeini |
| --- |
|  |
| Ganwyd | سید روح‌الله مصطفوی  24 Medi 1902, 17 Mai 1900  Khomein  |
| Bu farw | 3 Mehefin 1989, 3 Mawrth 1989  o trawiad ar y galon  Tehran  |
| Dinasyddiaeth | Iran  |
| *Alma mater* | * Qom Hawza
* Najaf Seminary
 |
| Galwedigaeth | Ysgolhaig Islamaidd, Islamic jurist, marǧiʿ, gwleidydd, pregethwr, athronydd, bardd, chwyldroadwr  |
| Swydd | Prif Arweinydd Aran, Cadlywydd Lluoedd Arfog Iran  |
| Adnabyddus am | Forty Hadith, Kashf al-Asrar, Islamic Government, Q5948537, Tahrir al-Wasilah, The Greatest Jihad  |
| Plaid Wleidyddol | Plaid Weriniaethol Islamaidd  |
| Tad | Seyyed Mostafa Khomeini  |
| Priod | Khadijeh Saqafi  |
| Plant | Mostafa Khomeini, Ahmad Khomeini, Zahra Mostafavi Khomeini, Farideh Mostafavi, Muṣṭafā Ḫumainī  |
| Perthnasau | Hassan Khomeini  |
| Llinach | Khomeini family  |
| Gwobr/au | Person y Flwyddyn Time  |
| Gwefan |   |
| llofnod |
|  |

| Ruhollah Khomeini |
| --- |
|  |
| Arweinydd Goruchel Cyntaf |
| **Yn ei swydd** 3 Rhagfyr 1979 – 3 Mehefin 1989 |
| Arlywydd | Abolhassan Banisadr Mohammad-Ali Rajai Ali Khamenei |
| Prif Weinidog | Mehdi Bazargan Mohammad-Ali Rajai Mohammad-Javad Bahonar Mahdavi Kani Mir-Hossein Mousavi |
| Rhagflaenwyd gan | Mohammed Reza Pahlavi fel 'Shah Iran |
| Dilynwyd gan | Ali Khamenei |
|  |

Gwleidydd ac arweinydd crefyddol o Iran oedd **Ruhollah Mostafavi Moosavi Khomeini** (Persieg: **روح‌الله خمینی**)  ynganiad , 24 Medi 1902 – 3 Mehefin 1989), sy'n cael ei adnabod hefyd fel **Aiatola Khomeini**. Ef oedd arweinydd Chwyldro Islamaidd Iran a sbardunwyd yn 1979 ac a ddymchwelodd y Shah Mohammad Reza Pahlavi. Yn dilyn y chwyldro hwn, gwnaed Khomeini yn Arweinydd Goruchel Cyntaf (*First Supreme Leader*), swydd a grëwyd oddi fewn i gyfansoddiad y wlad i fod yn bennaeth crefyddol a gwleidyddol; bu yn y swydd hon hyd at ei farwolaeth yn 1989. Wedi cymryd awenau'r wlad, aeth ati i ddifa beddrod y 'Reza Shah' a dienyddiwyd nifer o'i wrthwynebwyr gwleidyddol a llofruddwyr, o bosib cannoedd o filoedd ohonynt.

Roedd Khomeini yn awdur dros 40 o lyfrau ond fe'i adwaenir yn bennaf fel gwleidydd. Cyn ei benodi'n Arweinydd Goruchel treuliodd dros 15 mlynedd yn alltud gan iddo anghytuno â'r Shah ar y pryd. Datblygodd syniadau Usuli oddi fewn i'w grefydd Shi'a (a alwodd yn *velayat-e faqih*) a nododd y dylai rheolaeth o'r wlad fod yn nwylo crefyddwyr y wlad. Yn ddiweddarach cyfunwyd yr athroniaeth hon o fewn cyfansoddiad y wlad, yn dilyn refferendwm democrataidd. Roedd hyn yn sioc enfawr i wleidyddion UDA, gan iddynt arfogi'r wlad am flynyddoedd cyn y chwyldro hwn.

Yn 1979 creodd yr Aiatola Khomeini (fel y gelwid ef) y *Basij Mostazafan*, sef mudiad gwirfoddol o bobl ifanc (gan mwyaf). Pan ddechreuodd Rhyfel Irac ac Iran yn 1980, cyhoeddodd Khomeni 'fatwa', gyda'r addewid o baradwys a chyfunwyd y mudiad *Basij Mostazafan* gyda'r fyddin.

Yn 1979 fe'i enwebwyd ef gan y cylchgrawn *TIME* fel person mwyaf dylanwadol ei oes, yn rhyngwladol, ac fe'i disgrifiwyd fel "wyneb rhithwir Islam o fewn Diwylliant y Gorllewin"" ble erys yn gymeriad dadleuol.Er enghraifft, cefnogodd gymeryd gwystlon yn ystod argyfwng Iran ac am alw Llywodraeth yr Unol Daleithiau "Y Satan Mawr"; galwodd Rwsia "Y Satan Lleiaf" a dywedodd na ddylai Iran genogi'r naill na'r llall.

## Gweler hefyd

* Gweriniaeth Islamaidd
* Sāzmān-e mojāhedin-e khalq-e irān, plaid wleidyddol a mudiad chwyldroadol parafilwrol
* Rhaglen niwclear Iran
* Mahmoud Ahmadinejad

## Cyfeiriadau