Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Yr Amgueddfa Gelf Fetropolitan

yr Amgueddfa Gelf Fetropolitan|  |
| Math | oriel gelf, cyhoeddwr, cwmni cynhyrchu, sefydliad di-elw, amgueddfa  |
|  |
| Sefydlwyd | * 1870
 |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Manhattan  |
| Gwlad |  UDA |
| Cyfesurynnau | 40.7794°N 73.9633°W  |
| Cod post | NY 10028  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Sefydlwydwyd gan | John Taylor Johnston  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Lleolir yr **Amgueddfa Gelf Fetropolitan** (Saesneg: *Metropolitan Museum of Art* neu *the Met* ar lafar) ar Fifth Avenue yn Ninas Efrog Newydd, UDA. Fe'i sefydlwyd ym 1870 ac agorodd i'r cyhoedd ar 20 Chwefror 1872. Agorodd ar ei phrif safle presennol ger Central Park ym 1880. Mae gan yr amgueddfa safle pellach, ar gyfer arddangos celf a phensaernïaeth canoloesol, o'r enw *The Cloisters*; agorodd hyn ym 1938.

Gadawodd y Met Breuer dair blynedd yn gynnar, yn 2020; agorwyd Casgliad Frick yn y man hwn tra bod y prif adeilad yn cael ei adnewyddu. Dyma hen adeilad Amgueddfa Gelf Americanaidd Whitney a gynlluniwyd gan y pensaer Marcel Breuer, a hyfforddwyd yn y Bauhaus, ym 1963.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| *The Cloisters* |
| *The Cloisters* |

|  |
| --- |
| *The Met Breuer* |
| *The Met Breuer* |

 |

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan swyddogol
# Gweriniaeth Dominica

Gweriniaeth Dominica|  |
| Gweriniaeth DominicaRepública Dominicana* (Sbaeneg) *Kiskéya* (Ciguayeg) |
|  |
| Arwyddair | Duw, Gwlad, Rhyddid  |
| Math | gwladwriaeth sofran, ynys-genedl, gwlad, gwladwriaeth archipelagig  |
| Enwyd ar ôl | Santo Domingo  |
| Duration: 2 seconds.0:02 |
| Prifddinas | Santo Domingo  |
| Poblogaeth | 10,760,028  |
| Sefydlwyd | 1821–1822 (Gweriniaeth Haiti Sbaen) 1844–1861 (Y Weriniaeth gyntaf) 1966-presennol (Y 4edd Weriniaeth) |
| Anthem | Anthem Genedlaethol Gweriniaeth Dominica  |
| Pennaeth llywodraeth | Luis Abinader  |
| Cylchfa amser | UTC−04:00, America/Santo Domingo  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Sbaeneg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | America Ladin  |
| Gwlad | Gweriniaeth Dominica  |
| Arwynebedd | 48,670.82 km²  |
| Yn ffinio gyda | Haiti, Feneswela, Unol Daleithiau America, Ynysoedd Turks a Caicos  |
| Cyfesurynnau | 18.8°N 70.2°W  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Cynghrair Gweriniaeth Dominica  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Gweriniaeth Dominica  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Luis Abinader  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Arlywydd Gweriniaeth Dominica  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Luis Abinader  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $94,243 miliwn, $113,642 miliwn  |
| Arian | Peso Dominica  |
| Canran y diwaith | 15 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 2.48  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.767  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad ar ynys Hispaniola yw **Gweriniaeth Dominica**. Gwlad cyfagos yw Haiti i'r gorllewin. Mae hi'n annibynnol ers 1844. Prifddinas Gweriniaeth Dominica yw Santo Domingo.

## Diwylliant

*Prif: Diwylliant Gweriniaeth Dominica*
Datblygodd diwylliant Gweriniaeth Dominica yn bennaf ar sail etifeddiaeth Sbaenaidd y wlad a chyda dylanwadau Affricanaidd sydd yn adlewyrchu hanes amlhiliol y wlad. Dylanwadwyd ar ddiwylliant Gweriniaeth Dominica i raddau gan ddiwylliant Haiti, er i nifer o Ddominiciaid adweithio'n erbyn yr ymddiwylliannu hwnnw mewn ymgais i fynegi diwylliant cenedlaethol unigryw.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Weriniaeth Dominica**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Prydain

Cynhwysir yr enw **Prydain** yn yr erthyglau canlynol:

* Gwlad a thir:
	+ Prydain Fawr - Ynys Prydain a'i rhagynysoedd; bellach, yng Nghymru defnyddir y term Gwledydd Prydain.
	+ Ynys Brydain - cysyniad Brythonig a Chymreig, yn enwedig wedi ymadawiad y Rhufeiniaid, yn cynnwys tiriogaeth neu gyn-diriogaeth y Brythoniaid.
	+ Ynysoedd Prydain - ynysoedd Prydain, Iwerddon (defnydd dadleuol) a'r rhagynysoedd
	+ Britannia - Talaith Rufeinig Prydain
	+ Teyrnas Prydain Fawr - gwladwriaeth (1707 hyd 1801)
	+ Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon - gwladwriaeth (1801 hyd 1927)
	+ Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon - gwladwriaeth (1927 hyd heddiw)
* Hanes a llên:
	+ Hanes Prydain - hanes yr ynys a'i gwledydd
	+ Rhyfeddodau Prydain
	+ Trioedd Ynys Prydain
* Pobl o Brydain:
	+ Albanwyr
	+ Cymry
	+ Saeson
	+ Brenhinoedd a breninesau gwledydd Prydain
	+ Pendefigaeth Prydain Fawr

## Gweler hefyd

* Prydain Newydd - un o ynysoedd Papua Gini Newydd
* Prydeindod
	+ Diwrnod Prydeindod

Wiciadur
Chwiliwch am Prydain
yn Wiciadur.
# Dinas Llundain

Dinas Llundain|  |
|  |
| Arwyddair | Domine dirige nos  |
| Math | dinas, canolfan ariannol, ardal fusnes, siroedd seremonïol Lloegr, district of the United Kingdom, ardal gyda statws dinas, ardal ddi-blwyf  |
|  |
| Ardal weinyddol | ardal Llundain |
| Poblogaeth | 8,583  |
| Pennaeth llywodraeth | Charles Bowman  |
| Gefeilldref/i | Shanghai  |
| Nawddsant | yr Apostol Paul  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Lloegr |
| Arwynebedd | 2.904 km²  |
| Uwch y môr | 20 metr  |
| Gerllaw | Afon Tafwys, Afon Fleet  |
| Yn ffinio gyda | Dinas Westminster, Camden, Islington, Hackney, Tower Hamlets  |
| Cyfesurynnau | 51.5156°N 0.0931°W  |
| Cod SYG | E09000001, E43000191  |
| GB-LND  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Corfforaeth Dinas Llundain  |
| Corff deddfwriaethol | Court of Common Council  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Arglwydd Faer Llundain  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Charles Bowman  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas fechan o fewn Llundain yw **Dinas Llundain** (Saesneg: *City of London*). Fe'i lleolir ar lan ogleddol Afon Tafwys; mae'n ffinio â Westminster i'r gorllewin, Camden i'r gogledd-orllewin, Islington a Hackney i'r gogledd, a Tower Hamlets i'r dwyrain; saif gyferbyn â Southwark ar lan ddeheuol yr afon.

Lleoliad Ddinas Llundain o fewn Llundain Fwyaf
Dyma graidd hanesyddol Llundain, sydd wedi cadw ei ffiniau traddodiadol ers yr Oesoedd Canol. Cyfeirir ati fel **Y Ddinas**, **Dinas** neu'r **Filltir Sgwâr**, am fod ganddi arwynebedd o 2.6 km², sef bron milltir sgwâr. Mae'r enwau yma yn gyfystyr â chanolfan cyllidol y Deyrnas Gyfunol.

Yn yr Oesoedd Canol bu'r enw *Llundain* yn cyfeirio at y Ddinas yn unig, a oedd ar wahân i Westminster. Cysylltwyd y ddau gan Stryd y Fflyd (fel y'i gelwid o fewn y Ddinas) a droes yn Y Strand tu allan i furiau'r Ddinas.

Y Ddinas yw sir seremonïol lleiaf Lloegr a'r ddinas lleiaf ym Mhrydain Fawr ar ôl Tyddewi. Sylwer nad yw'r Ddinas yn un o 32 bwrdref Llundain.

 Dinas Llundain o'r awyr
## Gweler hefyd

* Corfforaeth Dinas Llundain

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Lundain**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Statinau

Statinau| Atrovastatin |
|  |
| Enghraifft o: | dosbarth o gyffuriau meddygol, grŵp neu ddosbarth o endidau moleciwlaidd  |
| Math | meddyginiaeth, anticholesteremic agents, enzyme inhibitor, oxidoreductase inhibitor  |
| Rhan o | response to statin  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0187ml  |
| MeSH | D019161  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Mae **statinau** yn grŵp o feddyginiaethau a all helpu i ostwng lefel cholesterol Lipoprotein dwysedd isel (LDL) yn y gwaed. Cyfeirir at golesterol LDL yn aml fel "cholesterol drwg", ac mae statinau yn lleihau eu cynhyrchu o fewn yr iau.

Mae cael lefel uchel o golesterol LDL yn beryglus, gan y gall arwain at galedu a chulhau'r rhydwelïau a chlefyd cardiofasgwlaidd. Mae clefyd cardiofasgwlaidd yn derm cyffredinol sy'n disgrifio clefyd y galon neu'r pibellau gwaed. Dyma'r achos marwolaeth fwyaf cyffredin yn y DU. Y prif fathau o glefyd cardiofasgwlaidd yw:

* Clefyd coronaidd y galon - pan gyfyngir cyflenwad gwaed y galon
* Angina - poen mân yn y frest, a achosir gan glefyd coronaidd y galon
* Trawiad ar y galon - pan fo'r cyflenwad o waed i'r galon yn cael ei atal yn sydyn
* Strôc - pan fydd y cyflenwad o waed i'r ymennydd yn cael ei atal

Daw statinau fel tabledi sy'n cael eu cymryd unwaith y dydd. Fel rheol, dylai'r tabledi gael eu cymryd ar yr un pryd bob dydd - mae'r rhan fwyaf o bobl yn eu cymryd ychydig cyn mynd i'r gwely.

Yn y rhan fwyaf o achosion, mae triniaeth gyda statinau'n parhau am oes, gan fod atal y feddyginiaeth yn achosi i'r cholesterol ddychwelyd i lefel uchel o fewn ychydig wythnosau.
Yng ngwledydd Prydain mae statinau ar gael drwy bresgripsiwn yn unig. Mae pum math o statin ar gael yn y DU:

* atorvastatin (Lipitor)
* fluvastatin (Lescol)
* pravastatin (Lipostat)
* rosuvastatin (Crestor)
* simvastatin (Zocor)

Bydd pobl sy'n cymryd statinau yn cael prawf gwaed unwaith y flwyddyn i fesur maint y cholesterol sydd yn eu gwaed ac i wirio os yw eu dos o statinau yn ddigonol.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **iechyd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Gwyddor Ryngwladol Trawslythrennu Sansgrit

Gwyddor Ryngwladol Trawslythrennu Sansgrit| Enghraifft o: | romanisation system, system ysgrifennu  |
| Math | phonetic transcription  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/02psr3  |
| Quora | Iast  |

Mae'r **Wyddor Ryngwladol Trawslythrennu Sansgrit** (Saesneg: *International Alphabet of Sanskrit Transliteration (IAST)*) yn gynllun trawslythrennu sy'n caniatáu Rhufeinio sgriptiau Indic fel y'u defnyddir gan Sansgrit ac ieithoedd Indig (neu Bramig) cysylltiedig. Mae'n seiliedig ar gynllun o awgrymiadau a ddaeth i'r amlwg yn ystod y 19g gan Charles Trevelyan, William Jones (mab y mathemategydd Cymreig William Jones), Monier Monier-Williams ac ysgolheigion eraill, ac a ffurfiolwyd gan Bwyllgor Trawslythrennu Cyngres y Dwyrain, Genefa, ym Medi 1894. Mae IAST yn ei gwneud hi'n bosibl i'r darllenydd di-glem ddarllen y testun Indig yn ddiamwys, yn union fel pe bai yn y sgript Indig wreiddiol. Y ffyddlondeb hwn i'r testunau gwreiddiol sy'n cyfrif am ei phoblogrwydd parhaus ymhlith ysgolheigion.

## Defnydd

Mae ysgolheigion prifysgol yn aml yn defnyddio IAST mewn cyhoeddiadau sy'n dyfynnu deunydd testunol yn Sansgrit, Paḷi ac ieithoedd Indiaidd clasurol eraill.

Defnyddir IAST hefyd ar gyfer ystorfeydd e-destun mawr fel SARIT, Muktabodha, GRETIL, a sanskritdocuments.org.

Mae cynllun IAST yn cynrychioli mwy na chanrif o ddefnydd ysgolheigaidd mewn llyfrau a chyfnodolion ar astudiaethau Indiaidd clasurol. Mewn cyferbyniad, daeth safon ISO 15919 ar gyfer trawslythrennu sgriptiau Indig i'r amlwg yn 2001 o'r byd safonau a llyfrgell. Ar y cyfan, mae ISO 15919 yn dilyn cynllun IAST, gan wyro oddi wrtho mewn mân ffyrdd yn unig (ee, ṃ/ṁ a ṛ/r̥) - gweler y gymhariaeth isod.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Reddy, Shashir. "Shashir's Notes: Modern Transcription of Sanskrit". Cyrchwyd 2016-12-02.
* Stone, Anthony. "Transliteration of Indic Scripts: How to use ISO 15919". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 14 Ebrill 2016. Cyrchwyd 2016-12-02.
* Wujastyk, Dominik (1996). "Transliteration of Devanagari". *Indology*. Cyrchwyd 2016-12-02.
* Awgrymiadau ynganu Sansgrit i ddechreuwyr a Siartiau Syml i'w helpu i gofio lle mae'r diacritigau'n ffitio i mewn. - tudalennau o Dina-Anukampana Das
# Pren

Arwynebedd darn o bren, sy'n arddangos nifer o nodweddion
Tas o goed pren
Defnydd organig yw **pren**: yn yr ystyr mwyaf cyfyng, cynhyrchir pren fel sylem eilradd ym monion coed (a phlanhigion prenaidd eraill). Mewn coeden fyw, trosglwyddir dŵr a maetholion eraill i'r dail a meinweoedd eraill sy'n tyfu, gan alluogi planhigion prenaidd i gyrraedd maint mawr ac i allu sefyll i fyny ar eu pennau eu hunain.

Am filoedd o flynyddoedd, defnyddiwyd pren at sawl pwrpas, yn bennaf fel tanwydd neu fel defnydd adeiladu er mwyn creu tai, offer, arfau, dodrefn, pacio, celf a phapur.

Gellir dyddio pren drwy ddyddio carbon a chyda rhai rhywiogaethau, gellir defnyddio dendrocronoleg er mwyn darganfod pryd y crëwyd gwrthrych.

Cerflun pren o'r dduwies Gwener. Tua 1600, Antwerp.
Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
bren

Wiciadur
Chwiliwch am pren
yn Wiciadur.

*Eginyn erthygl sydd uchod am **ddefnydd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Grawn

Haidd, ceirch a rhai o'r bwydydd a wneir â grawn
**Grawn** neu **Grawnfwyd** yw'r term a ddefnyddir am rai mathau o weiriau (*Poaceae*) a dyfir am eu grawn, sy'n fath ar ffrwyth a elwir yn caryopsis. Y rhain yw'r pwysicaf o'r gwahanol fwydydd a dyfir trwy'r byd, ac mewn rhai gwledydd prin fod y tlodion yn bwyta dim arall.

Ymhlith y mathau pwysicaf mae

* indrawn, sy'n arbennig o bwysig yng Ngogledd America, De America ac Affrica
* reis, y math pwysicaf yn y trofannau, yn arbennig yn Asia
* gwenith, y math pwysicaf yn y rhannau oerach o'r byd
* haidd
* sorghwm
* ceirch
* rhyg
* miled

## Gweler hefyd

* Bara ceirch
* Brywes
* Llymru
* Picws mali

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **rawnfwyd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Talaith Salta

Talaith Salta|  |
|  |
| Math | taleithiau'r Ariannin  |
|  |
| Prifddinas | Salta  |
| Poblogaeth | 1,441,351  |
| Sefydlwyd | * 1814
 |
| Anthem | Gloria a Salta, La López Pereyra  |
| Pennaeth llywodraeth | Gustavo Sáenz  |
| Cylchfa amser | UTC−03:00, America/Argentina/Salta  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | ZICOSUR  |
| Sir | yr Ariannin  |
| Gwlad |  Yr Ariannin |
| Arwynebedd | 155,488 km²  |
| Uwch y môr | 1,246 metr  |
| Yn ffinio gyda | Talaith Jujuy, Talaith Formosa, Talaith Chaco, Talaith Santiago del Estero, Talaith Tucumán, Talaith Catamarca, Antofagasta Region, Tarija Department, Boquerón  |
| Cyfesurynnau | 24.78°S 65.42°W  |
| AR-A  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | deddfwrfa Talatih Salta  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Llywodraethwr Talaith Salta  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Gustavo Sáenz  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Talaith yng ngogledd-orllewin yr Ariannin yw **Talaith Salta**. Mae'n ffinio â Tsile i'r gorllewin a Bolifia i'r gogledd. Lleolir talaith Salta i'r gogledd-orllewin, a taleithiau Formosa, Chaco, a Santiago del Estero, i'r dwyrain, a taleithiau Tucumán a Catamarca i'r de. Y brifddinas yw Salta.

Talaith Salta yn yr Ariannin
Yng Nghyfrifiad 2022 roedd gan y dalaith boblogaeth o 1,440,672.

## Rhaniadau gweinydol

Rhennir y dalaith yn 23 sir (Sbaeneg: *departamentos*), fel a ganlyn (gyda phrif dref):

1. Anta (Joaquín Víctor González)
2. Cachi (Cachi)
3. Cafayate (Cafayate)
4. Capital (Salta)
5. de Cerrillos (Cerrillos)
6. Chicoana (Chicoana)
7. General Güemes (General Güemes)
8. General José de San Martín (Tartagal)
9. Guachipas (Guachipas)
10. Iruya (Iruya)
11. La Caldera (La Caldera)
12. La Candelaria (La Candelaria)
13. La Poma (La Poma)
14. La Viña (La Viña)
15. Los Andes (San Antonio de los Cobres)
16. Metán (San José de Metán)
17. Molinos (Molinos)
18. Orán (San Ramón de la Nueva Orán)
19. Rivadavia (Rivadavia Banda Sur)
20. Rosario de la Frontera ( Rosario de la Frontera)
21. Rosario de Lerma (Rosario de Lerma)
22. San Carlos (San Carlos)
23. Santa Victoria (Santa Victoria Oeste)

## Cyfeiriadau

 **Taleithiau'r Ariannin**

Buenos Aires **·**
Catamarca **·**
Chaco **·**
Chubut **·**
Córdoba **·**
Corrientes **·**
Entre Ríos **·**
Formosa **·**
Jujuy **·**
La Pampa **·**
La Rioja **·**
Mendoza **·** Misiones **·**
Neuquén **·**
Río Negro **·**
Salta **·**
San Juan **·**
San Luis **·**
Santa Cruz **·**
Santa Fe **·**
Santiago del Estero **·**
Tierra del Fuego **·**
Tucumán
# Dictionnaire de l'Académie française

Dictionnaire de l'Académie française|  |
| Enghraifft o: | gwaith ysgrifenedig, collective work  |
| Awdur | Académie française  |
| Iaith | Ffrangeg  |
| Genre | geiriadur  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/05fzq9  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Argraffiad 1835 o'r Geiriadur
Geiriadur Ffrangeg awdurdodol a gyhoeddir gan yr Académie française yn Ffrainc ac sy'n cynrychioli un o brif oruchwylion y sefydliad hwnnw yw'r Dictionnaire de l’Académie française (*Geiriadur yr Academi Ffrengig*). Cyhoeddwyd argraffiadau newydd diwygiedig, ar ôl proses hir o drafod ac ymgynghori, yn 1694, 1718, 1740, 1762, 1798, 1835, 1878, 1935. Ysgrifennwyd y rhagymadrodd i'r argraffiad cyntaf gan y llenor Charles Perrault. Mae'r nawfed argraffiad yn cael ei baratoi ers 1992, ond hyd yn hyn dim ond y rhannau *A-Emz* a *Éoc-Map* sydd wedi dod allan.

Dyma eiriadur "swyddogol" yr iaith Ffrangeg. Yn wahanol i eiriaduron disgrifiadol fel *Le Robert* neu'r *Petit Larousse*, sy'n ceisio disgrifio cyflwr yr iaith fel y mae'n cael ei defnyddio ar lafar a'i hysgrifennu yn gyfoes, mae'r *Dictionnaire de l’Académie française* yn ceisio cadw yr iaith Ffrangeg lenyddol fel y dylai gael ei hysgrifennu (a'i siarad). Gellid dweud felly mai ei swyddogaeth yw cadw "purdeb" yr iaith.

## Dolenni allanol

* (Ffrangeg) *Dictionnaire de l’Académie française* Archifwyd 2007-08-07 yn y Peiriant Wayback (gwefan swyddogol).
* (Ffrangeg) *Dictionnaire de l’Académie française*.
* (Ffrangeg) *Dictionnaire de l’Académie française* ar-lein : 8fed argraffiad 9fed argraffiad, anghyflawn (argymhellir gan yr Académie française)
* (Saesneg) *Dictionnaire de l’Académie française* ar-lein : Argraffiadau hanesyddol - 1af, 4ydd, 5ed, 6ed - a'r 8fed (Prifysgol Chicago).
# Rabi

Rabi|  |
| Enghraifft o: | Jewish religious occupation, teitl anrhydeddus, galwedigaeth, crefyddwr  |
| Math | arweinydd crefyddol, crefyddwr  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0djbw  |
| Thesawrws y BNCF | 47095  |
| Quora | Rabbis  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Arweinydd ysbrydol ac athro crefyddol yn Iddewiaeth yw **rabi**, un a awdurdodwyd trwy ei astudiaeth o'r Beibl Hebraeg a'r Talmwd i ddysgu, i esbonio, ac i reoli yn ôl deddf draddodiadol yr Iddewon.

I ddod yn rabi, âi'r myfyriwr i ysgol ddiwinyddol—yr *yeshiva*—i gael ei hyfforddi'n drylwyr mewn addysg Iddewig ac arweinyddiaeth grefyddol. Mae'r gofynion a chymwysterau penodol i ddod yn rabi yn amrywio yn ôl enwadau'r grefydd, er enghraifft Uniongrededd, Ceidwadaeth, Diwygiadaeth, ac Adferiadaeth.

Mae gan rabïaid swyddogaethau pwysig ym mywyd y gymuned Iddewig, trwy gynnig cyngor a chefnogaeth i unigolion a theuluoedd, a gweinyddu seremonïau gan gynnwys priodasau, angladdau, a'r bar mitzvah a'r bat mitzvah. Mae nifer o rabïaid yn arweinwyr mewn synagogau neu gynulleidfaoedd Iddewig, neu yn gwasanaethu megis caplaniaid, mewn prifysgolion, ysbytai, y lluoedd arfog, ac ati.

Mae'r ffurf Gymraeg *rabi* yn dyddio'n ôl i'r 16g, yn *Kynniver Llith a Ban* (1551) gan William Salesbury. Y ffurf *rabbi* a geir ym Meibl 1588, er enghraifft Mathew 23:7–8: "A chyfarch yn y marchnadoedd, a'u galw gan ddynion, Rabbi, Rabbi. Eithr na'ch galwer chwi Rabbi : canys un yw eich Athraw chwi, sef Crist ; a chwithau oll brodyr ydych." Yn y cyd-destun hwnnw, teitl o barch a roddid i Iesu Grist gan ei ddilynwyr oedd yr enw, yn yr ystyr gyffredinol o athro ac arweinydd ysbrydol.

## Cyfeiriadau
# 17 Chwefror

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | Chwefror
 | >>
 |
| Ll
 | Ma
 | Me
 | Ia
 | Gw
 | Sa
 | Su
 |
|  |  |  |  |  |  | 01
 |
| 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07 | 08
 |
| 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |  |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn
 |

**17 Chwefror** yw'r pedwardeg wythfed (48fed) dydd o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Mae 317 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (318 mewn blynyddoedd naid).

## Digwyddiadau

* 1958 - Yr Ymgyrch Diarfogi Niwclear (CND) yn cael ei sefydlu mewn cyfarfod cyhoeddus yn Llundain.
* 2008 - Cosofo yn datgan annibyniaeth oddi wrth Serbia.

## Genedigaethau

Ruth Rendell
Karl Jenkins
Michael Jordan
* 1653 - Arcangelo Corelli, cyfansoddwr (m. 1713)
* 1821 - Lola Montez (m. 1861)
* 1864 - Banjo Paterson, bardd, newyddiadurwr ac awdur (m. 1941)
* 1877 - André Maginot, gwleidydd (m. 1932)
* 1909 - Gertrude Abercrombie, arlunydd (m. 1977)
* 1912 - Clifford Evans, actor (m. 1985)
* 1919 - Jonah Jones, arlunydd a nofelydd (m. 2004)
* 1923 - Alden W. Clausen, banciwr (m. 2013)
* 1929
	+ Fonesig Patricia Routledge, actores
	+ Galina Smirnova, arlunydd (m. 2015)
* 1930 - Ruth Rendell, nofelydd (m. 2015)
* 1934 - Souhila Bel Bahar, arlunydd (m. 2023)
* 1938 - Alan Rees, chwaraewr rygbi'r undeb (m. 2022)
* 1940 - Gene Pitney, canwr (m. 2006)
* 1944 - Syr Karl Jenkins, cyfansoddwr
* 1952 - Michael Marra, cerddor (m. 2012)
* 1955 - Mo Yan, llenor
* 1961 - Andrej Korotajev, anthropolegydd
* 1963
	+ Michael Jordan, chwaraewr pêl-fasged
	+ Larry the Cable Guy, actor a digrifwr
* 1972 - Ralphie May, actor a chomediwr (m. 2017)
* 1980 - Elodie Touffet, seiclwraig
* 1981
	+ Joseph Gordon-Levitt, actor
	+ Paris Hilton, model enwog
* 1987 - Nathan Cleverly, paffiwr
* 1989 - Rebecca Adlington, nofwraig
* 1991 - Ed Sheeran, canwr

## Marwolaethau

Geronimo
Richard Briers
* 440 - Mesrop Mashtots, dyfeisiwr yr wyddor Armenaidd
* 364 - Jovian, ymerawdwr Rhufain, tua 32
* 1673 - Molière, awdur, 51
* 1680 - Jan Swammerdam, gwyddonydd, 43
* 1796 - James Macpherson, bardd, 59
* 1856 - Heinrich Heine, bardd, 58
* 1863 - Ebenezer Thomas, bardd, 60
* 1903 - Joseph Parry, cyfansoddwr, 61
* 1909 - Geronimo, arweinydd milwrol yr Apache, 79
* 1912 - Edgar Evans, fforiwr, 35
* 1919 - Wilfrid Laurier, Prif Weinidog Canada, 78
* 1934 - Albert I, brenin Gwlad Belg, 58
* 1982 - Thelonious Monk, pianydd a chyfansoddwr jazz, 64
* 1995 - Olga Bontjes van Beek, arlunydd, 98
* 2004 - José López Portillo, Arlywydd Mecsico, 83
* 2010 - Kathryn Grayson, actores a chantores, 88
* 2013
	+ Richard Briers, actor, 79
	+ Mindy McCready, cantores, 37
* 2017 - Peter Skellern, cerddor a chanwr, 69
* 2019 - Paul Flynn, gwleidydd, 84
* 2020 - Charles Portis, llenor, 86
* 2021 - Rush Limbaugh, cyflwynydd, 70
* 2023 - Rebecca Blank, economegydd, awdures ac academydd, 67

## Gwyliau a chadwraethau

* Diwrnod cenedlaethol (Cosofo)
* Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1931 (Dafad), 1950 (Teigr), 1969 (Ceiliog), 1988 (Draig), 2026 (Ceffyl), 2045 (Ych), 2064 (Mwnci), 2083 (Cwningen)
# 24 Chwefror

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | Chwefror
 | >>
 |
| Ll
 | Ma
 | Me
 | Ia
 | Gw
 | Sa
 | Su
 |
|  |  |  |  |  |  | 01
 |
| 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07 | 08
 |
| 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |  |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn
 |

**24 Chwefror** yw'r pumdeg pumed (55ed) dydd o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Mae 310 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (311 mewn blynyddoedd naid).

## Digwyddiadau

* 1918 - Estonia yn datgan annibyniaeth.
* 1946 - Ethol Juan Péron yn arlywydd yr Ariannin.
* 2022 - Rwsia'n lansio ymosodiad ar Wcráin.

## Genedigaethau

* 1304 - Ibn Battuta, teithiwr ac awdur (m. 1369)
* 1463 - Giovanni Pico della Mirandola, athronydd (m. 1494)
* 1786 - Wilhelm Grimm, awdur (m. 1859)
* 1836 - Winslow Homer, arlunydd (m. 1910)
* 1837 - Rosalía de Castro, llenor (m. 1885)
* 1851 - Julia Strömberg, arlunydd (m. 1920)
* 1901 - Mathonwy Hughes, bardd a llenor (m. 1999)
* 1911 - Helen Farr Sloan, arlunydd (m. 2005)
* 1925 - Etel Adnan, arlunydd (m. 2021)
* 1927 - Jacqueline Roque, arlunydd (m. 1986)
* 1932 - Michel Legrand, cyfansoddwr (m. 2019)
* 1934 - Bingu wa Mutharika, Arlywydd Malawi (m. 2012)
* 1940 - Denis Law, pêl-droediwr
* 1943 - Catherine Cesarsky, gwyddonydd
* 1945 - Barry Bostwick, actor a digrifwr
* 1951 - Laimdota Straujuma, gwleidydd, Prif Weinidog Latfia
* 1955 - Steve Jobs, cyd-sefydlwr Apple Computer (m. 2011)
* 1964 - Victor Ferreyra, pêl-droediwr
* 1966
	+ Ben Miller, actor, comediwr ac awdur
	+ Billy Zane, actor ac cyfarwyddwr
* 1969 - Gareth Llewellyn, chwaraewr rygbi
* 1971 - Gillian Flynn, awdures
* 1977 - Floyd Mayweather, Jr., paffiwr
* 1981 - Lleyton Hewitt, chwaraewr tenis
* 1989 - Daniel Kaluuya, actor

## Marwolaethau

* 1777 – José I, brenin Portiwgal, 62
* 1894 - John Roberts, Aelod Seneddol, 59
* 1978 - David Williams, hanesydd, 78
* 1993 - Bobby Moore, pêl-droediwr, 51
* 2006 - Anita Snellman, arlunydd, 81
* 2014 - Harold Ramis, actor ac chyfarwyddwr ffilm, 69
* 2018 - Bud Luckey, animeiddiwr a dylunydd, 83
* 2020 - Katherine Johnson, gwyddonydd, 101
* 2021 - Ronald Pickup, actor, 80
* 2022
	+ Sally Kellerman, actores, 84
	+ John Landy, athletwr, 91

## Gwyliau a chadwraethau

* Diwrnod annibyniaeth (Estonia)