Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1892

18g - **19g** - 20g

1840au 1850au 1860au 1870au 1880au - **1890au** - 1900au 1910au 1920au 1930au 1940au

1887 1888 1889 1890 1891 - **1892** - 1893 1894 1895 1896 1897

---

## Digwyddiadau

* Ionawr 1892 - cyhoeddi rhifyn gyntaf Cymru'r Plant
* 4 Gorffennaf-18 Gorffennaf - Etholiaeth gyffredinol yn y Deyrnas Unedig.
* 4 Awst - Llofruddiaeth y teulu Lizzie Borden.
* 26 Awst - Ffrwydrad Glofa Parc Slip, Tondu, ger Pen-y-bont.
* 5 Rhagfyr - John Thompson yn dod yn brif weinidog Canada.

## Genedigaethau

* 3 Ionawr - J. R. R. Tolkien, awdur (m. 1973)
* 28 Chwefror - Amanullah Khan, brenin Affganistan (m. 1960)
* 10 Mawrth - Arthur Honegger, cyfansoddwr (m. 1955)
* 7 Mai - Josip Broz Tito, gwleidydd (m. 1980)
* 26 Mehefin
	+ Pearl S. Buck, nofelydd (m. 1973)
	+ Vilma Eckl, arlunydd (m. 1982)
* 4 Medi - Darius Milhaud, cyfansoddwr (m. 1974)
* 29 Hydref - Wendy Wood, arlunydd a llenor (m. 1981)
* 30 Hydref - Charles Atlas, corffliniwr (m. 1972)
* 4 Rhagfyr - Francisco Franco, milwr ac arweinydd Sbaen (m. 1975)

## Marwolaethau

* 26 Mawrth - Walt Whitman, bardd, 72
* 24 Ebrill - John Davies (Ossian Gwent), bardd, 53
* 29 Awst - William Forbes Skene, hanesydd, 83
* 2 Hydref - Ernest Renan, awdur, athronydd a hanesydd Llydewig, 69
* 6 Hydref - Alfred, Arglwydd Tennyson, bardd, 83
* 6 Rhagfyr - Werner von Siemens, difeisiwr, 75

## Y celfyddydau

### Llyfrau

* Rhoda Broughton - *Mrs Bligh*
* Amy Dillwyn - *Maggie Steele's Diary*
* Owen Morgan Edwards - *Cymru*

### Barddoniaeth

* Daniel James (Gwyrosydd) — *Caniadau Gwyrosydd*
* W. B. Yeats - *The Countess Kathleen and Various Legends and Lyrics*

### Drama

* Brandon Thomas - *Charley's Aunt*
* Oscar Wilde - *Lady Windermere's Fan*

### Cerddoriaeth

* Ruggiero Leoncavallo - *I Pagliacci* (opera)
* Joseph Parry - *Saul of Tarsus* (oratorio)

## Eisteddfod Genedlaethol (Y Rhyl)

* **Cadair:** Evan Jones
* **Coron:** John John Roberts

## Cyfeiriadau
# 1446

14g - **15g** - 16g

1390au 1400au 1410au 1420au 1430au - **1440au** - 1450au 1460au 1470au 1480au 1490au

1441 1442 1443 1444 1445 - **1446** - 1447 1448 1449 1450 1451

---

## Digwyddiadau

* 27 Medi - Brwydr Otonetë

## Genedigaethau

* 3 Mai - Marged, Duges Bwrgwyn, chwaer Edward IV, brenin Lloegr, a Rhisiart III, brenin Lloegr (m. 1503)

## Marwolaethau

* 15 Ebrill - Filippo Brunelleschi, pensaer, 68/69

## Cyfeiriadau
# Acen

Acen| Math | ymddygiad dynol  |
| Rhan o | speech, idiolect  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0172c3  |

**Acen** yw'r pwyslais a roddir ar sillaf gair mewn cerdd. Yn arferol, daw'r acen yn Gymraeg ar y sillaf olaf ond un, onibai ei bod yn unsill wrth gwrs. Os nad oes acen ar y sillaf dywedir bod y sill yn ddiacen.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lenyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Gravity

''Gravity''
|  Poster marchnata |
| --- |
| Cyfarwyddwr | Alfonso Cuarón |
| Cynhyrchydd | Alfonso Cuarón David Heyman |
| Ysgrifennwr | Alfonso Cuarón Jonás Cuarón |
| Serennu | Sandra Bullock George Clooney |
| Cerddoriaeth | Steven Price |
| Sinematograffeg | Emmanuel Lubezki |
| Golygydd | Alfonso Cuarón Mark Sanger |
| Dylunio |  |
| Cwmni cynhyrchu | Esperanto Filmoj Heyday Films |
| Dosbarthydd | Warner Bros. Pictures |
| Dyddiad rhyddhau | 28 Awst 2013 (Fenis) 4 Hydref 2013 (UDA) 8 Tachwedd 2013 (DU) |
| Amser rhedeg | 90 munud |
| Gwlad | Y Deyrnas Unedig Unol Daleithiau America |
| Iaith | Saesneg |
| Cyllideb | $100 miliwn |
| Refeniw gros | $688,508,962 |
|  |

Ffilm wyddonias 3D o 2013 yw Gravity, sy'n gyd-gynhyrchiad Prydeinig ac Americanaidd. Mae rhai wedi ei disgrifio'n ffilm ddrama a leolir yn y gofod yn hytrach na ffilm wyddonias. Cyfarwyddodd Alfonso Cuarón y ffilm yn ogystal â'i chyd-ysgrifennu, cyd-gynhyrchu a chyd-olygu, ac mae'n serennu Sandra Bullock a George Clooney fel gofodwyr sy'n ceisio dychwelyd i'r Ddaear wedi dinistriad gwennol ofod tra mewn orbit.

Ysgrifennodd Cuarón y sgript gyda'i fab Jonás gan gynnig y syniad i Universal Studios. Gwerthwyd hawliau'r prosiect i Warner Bros. yn y bôn. Cynigodd y stiwdio'r brif ran fenywaidd i nifer o actoresau cyn dewis Bullock. Robert Downey, Jr. oedd y prif actor cyn iddo adael y prosiect a chymerodd Clooney'r rhan. Cynhyrchwyd y ffilm gan Cuarón a David Heyman, a weithiodd ynghynt gyda Cuarón ar *Harry Potter and the Prisoner of Azkaban*. Creodd y cwmni Framestore yn Llundain y mwyafrif o'r effeithiau gweledol ar gyfer y ffilm, sy'n llenwi dros 80 munud o'r amser rhedeg.

*Gravity* oedd ffilm agoriadol y ddegfed Ŵyl Ffilm Fenis ar drigain ym mis Awst 2013. Dangoswyd y ffilm yn gyntaf yng Ngogledd America tridiau'n ddiweddarach yng Ngŵyl Ffilm Telluride. Rhyddhawyd ar led yr Unol Daleithiau a Chanada ar 4 Hydref 2013, ac yn y Deyrnas Unedig ar 8 Tachwedd 2013. Cafodd y ffilm clod gan feirniaid a chynulleidfaoedd, gan dderbyn canmoliaeth am waith y sinematograffydd Emmanuel Lubezki, sgôr gerddorol Steven Price, y cyfarwyddo gan Cuarón, perfformiad Bullock, a'r effeithiau gweledol gan Framestore.

Cafodd y ffilm ei enwebu am 10 o Wobrau'r Academi, gan gynnwys y Ffilm Orau, y Cyfarwyddwr Gorau am Cuarón a'r Actores Orau am Bullock. Enillodd y ffilm saith o'r Critics Choice Awards a Gwobr Golden Globe am y Cyfarwyddwr Gorau i Cuarón.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Saesneg) (Saesneg) *Gravity* ar wefan Internet Movie Database
# Quintana Roo

Quintana Roo|  |
|  |
| Math | talaith Mecsico  |
| Enwyd ar ôl | Andrés Quintana Roo  |
|  |
| Prifddinas | Chetumal  |
| Poblogaeth | 1,857,985  |
| Sefydlwyd | * 8 Hydref 1974
 |
| Pennaeth llywodraeth | Mara Lezama Espinosa  |
| Cylchfa amser | UTC−05:00  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Mecsico |
| Arwynebedd | 44,705 km²  |
| Uwch y môr | 31 metr  |
| Yn ffinio gyda | Campeche, Orange Walk District, Corozal District, Yucatán  |
| Cyfesurynnau | 19.6°N 87.92°W  |
| Cod post | 77  |
| MX-ROO  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Congress of Quintana Roo  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Governor of Quintana Roo  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Mara Lezama Espinosa  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Un o daleithiau Mecsico yw **Quintana Roo**, a leolir yn ne-orllewin y wlad ar benrhyn Yucatán am y ffin rhwng Mecsico a Belîs. Ei phrifddinas yw Chetumal ond y ddinas fwyaf yw Cancún.

Mae'r dalaith yn denu nifer o dwristiaid i fwynhau ei thraethau, yn enwedig i ardal Cancún. Mae'n adnabyddus hefyd am y stormydd trofannol sy'n ei tharo yn rheolaidd.

Lleoliad talaith Quintana Roo ym Mecsico
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Fecsico**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# 1906

19g - **20g** - 21g

1850au 1860au 1870au 1880au 1890au - **1900au** - 1910au 1920au 1930au 1940au 1950au

1901 1902 1903 1904 1905 - **1906** - 1907 1908 1909 1910 1911

---

## Digwyddiadau

* Nid etholwyd yr un Aelod Seneddol Toriaidd yng Nghymru; dyma'r unig dro i hyn ddigwydd.
* 10 Mawrth - Tanchwa'r pwll glo Courrières yn Ffrainc; 1,099 o bobol yn colli ei bywydau, yn cynnwys plant
* 7 Ebrill - Ffrwydiad y llosgfynydd Vesuvio.
* 18 Ebrill - Daeargryn San Francisco; 3,000 o bobol yn colli ei bywydau.
* 7 Mehefin - Lansio'r *RMS Lusitania* yn Clydebank.
* 16 Awst - Daeargryn Valparaiso; 20,000 o bobol yn colli ei bywydau.
* 18 Medi - Teiffŵn a tsunami yn Hong Cong; 10,000 o bobol yn colli ei bywydau

## Genedigaethau

* 1 Ionawr - Giovanni D'Anzi, canwr (m. 1974)
* 15 Ionawr - Aristotle Onassis, dyn busnes (m. 1975)
* 19 Chwefror - Grace Williams, cyfansoddwr (m. 1977)
* 19 Mawrth - Adolf Eichmann (m. 1962)
* 13 Ebrill - Samuel Beckett, bardd a dramodydd (m. 1989)
* 8 Mai - Roberto Rossellini, cyfarwyddwr ffilm (m. 1977)
* 3 Mehefin
	+ Josephine Baker, dawnswraig, cantores ac actores (m. 1975)
	+ Mig Quinet, arlunydd (m. 2001)
* 19 Mehefin
	+ Ernst Chain, meddyg a cemegydd (m. 1979)
	+ Claire Olivier-Tiberghien, arlunydd (m. 1987)
* 25 Mehefin - Roger Livesey, actor (m. 1976)
* 27 Mehefin
	+ Vernon Watkins, bardd (m. 1967)
	+ Catherine Cookson, nofelydd (m. 1998)
* 26 Awst
	+ Albert Sabin, meddyg a firolegydd (m. 1993)
	+ Lisel Salzer, arlunydd (m. 2005)
* 9 Hydref
	+ Ithell Colquhoun, arlunydd (m. 1988)
	+ Leopold Sedar Senghor, Arlywydd Senegal (m. 2001)
* 14 Hydref - Hannah Arendt, awdures (m. 1975)
* 16 Hydref - Maudie Edwards, actores (m. 1991)
* 8 Rhagfyr - Richard Llewellyn, nofelydd (m. 1983)

## Marwolaethau

* 6 Ionawr - Robert Ambrose Jones (Emrys ap Iwan), awdur, 54
* 29 Ionawr - Christian IX, brenin Denmarc, 87
* 1 Chwefror - John Pollard Seddon, pensaer, 78
* 23 Mai - Henrik Ibsen, dramodydd, 78
* 4 Medi - William Bowen Rowlands, gwleidydd, 69
* 22 Hydref - Paul Cézanne, arlunydd, 67

## Y celfyddydau

### Llyfrau

* Owen Morgan Edwards - *Clych Adgof*
* Arthur Machen – *The House of Souls*

### Drama

* Thomas Hardy - *The Dynasts*
* Hjalmar Söderberg - *Gertrud*

Frog Legs Rag gan James Scott
### Cerddoriaeth

* Ethel Smyth - *The Wreckers* (opera)

## Eisteddfod Genedlaethol (Caernarfon)

* **Cadair:** J. J. Williams
* **Coron:** Hugh Emyr Davies

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Syr Joseph Thomson
* **Cemeg:** Henri Moissan
* **Meddygaeth:** Camillo Golgi a Santiago Ramón y Cajal
* **Llenyddiaeth:** Giosuè Carducci
* **Heddwch:** Theodore Roosevelt