# Berf

Berf| Enghraifft o: | part of speech  |
| Math | gair, content word  |
| Rhan o | word order  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/099t2  |
| Thesawrws y BNCF | 5884  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Rhan ymadrodd sy'n mynegi gweithred, digwyddiad neu gyflwr o fod yw **berf**. Diffiniad naïf fyddai mai gair *gwneud* (rhywbeth) yw berf. Daw'r gair Cymraeg ei hun o'r gair Lladin *verbum* ‘gair’.

## Rhediad berfau

Gall ffurf berf newid i ddangos person, rhif, amser a modd yn y Gymraeg. Mewn ieithoedd eraill, gall ddangos priodweddau eraill megis cenedl. Er enghraifft, dyma pob ffurf gryno posib y berf *caru* yn y Cymraeg llenyddol:

### Modd mynegol

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Unigol
 | Lluosog
 |
| Presennol
 | Person 1af
 | caraf
 | carwn
 |
| 2il berson
 | ceri
 | cerwch
 |
| 3ydd person
 | câr
 | carant
 |
| Amhersonol
 | cerir
 |
|  |  |  |  |
| Amherffaith
 | Person 1af
 | carwn
 | carem
 |
| 2il berson
 | carit
 | carech
 |
| 3ydd person
 | carai
 | carent
 |
| Amhersonol
 | cerid
 |
|  |  |  |  |
| Gorffennol
 | Person 1af
 | cerais
 | carasom
 |
| 2il berson
 | ceraist
 | carasoch
 |
| 3ydd person
 | carodd
 | carasant
 |
| Amhersonol
 | carwyd
 |
|  |  |  |  |
| Gorberffaith
 | Person 1af
 | caraswn
 | carasem
 |
| 2il berson
 | carasit
 | carasech
 |
| 3ydd person
 | carasai
 | carasent
 |
| Amhersonol
 | caresid
 |

### Modd dibynnol

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Unigol
 | Lluosog
 |
| Presennol
 | Person 1af
 | carwyf
 | carom
 |
| 2il berson
 | cerych
 | caroch
 |
| 3ydd person
 | caro
 | caront
 |
| Amhersonol
 | carer
 |
|  |  |  |  |
| Amherffaith
 | Person 1af
 | carwn
 | carem
 |
| 2il berson
 | carit
 | carech
 |
| 3ydd person
 | carai
 | carent
 |
| Amhersonol
 | cerid
 |

### Modd gorchmynnol

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Unigol
 | Lluosog
 |
| Presennol
 | Person 1af
 |  | carwn
 |
| 2il berson
 | câr
 | cerwch
 |
| 3ydd person
 | cared
 | carant
 |
| Amhersonol
 | carer
 |

## Berfenwau

Fel rheol, nid yw berfenwau fel *bwyta* yn cael eu cyfri fel berfau yn y Gymraeg, ond mae'u swyddogaeth yn debyg i **ferfau anghyfyngedig** a geir mewn llawer o ieithoedd.

## Berfau cryno a berfau cwmpasog

Mae **berf gryno** (hefyd berf seml neu rediadol) fel un o'r ffurfiau o *canu* uchod, yn dangos person, amser ac ati yn ffurf y prif ferf. Ond gellir defnyddio berf arall fel *bod* i wneud y gwaith yma, gan adael y prif ferf fel berfenw yn unig. Gelwir hyn yn **ferf gwmpasog**, gan ei fod yn effeithio ar rannau arall o'r frawddeg. E.e. yn lle o *Caraf ferch* (ffurf gryno), gallwn ddweud *Bydda i'n caru merch* neu *Dw i'n caru merch* ac ati (ffurfiau cwmpasog).

## Falens

Un ffordd o wahaniaethu rhwng ferfau yw falens; cyfanswm goddrychau a gwrthrychau'r ferf.

### Falens 0

Mae'r math yma o ferf yn disgrifio rhywbeth sy'n digwydd (heb nodi pwy sy'n ei wneud nag i bwy). Enghraifft yw **berf amhersonol** fel canwyd** cân* yn y Gymraeg.

### Falens 1

Gelwir berf sydd â goddrych, ond heb wrthrych yn **ferf gyflawn**. Er enghraifft, cysgodd** Dafydd*.

### Falens 2

Mae gan **ferf anghyflawn** wrthrych yn ogystal â goddrych, er enghraifft, *Bwytodd ef fwyd*.

### Falens 3

Goddrych a dau wrthrych sydd gan ferf o'r fath fel arfer, e.e. *Rhoddod Siôn yr anrheg i Siân*.

## Cyfeiriadau a nodiadau

Wiciadur
Chwiliwch am berf
yn Wiciadur.