Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Hiragana

**Hiragana** yw un o'r ddwy sillwyddor a ddefnyddir i ysgrifennu Japaneg, gyda'r ail, katakana, a'r nodau Tsieineeg a elwir yn kanji.

## Siart hiragana-rōmaji

Mae'r siart sy'n dilyn yn dangos yr arwyddion hiragana gyda'i ffurfiau mewn llythrennau Rhufeinig (system Hepburn), sef romaji. Cynhwysir rhai kana hynafol y gwelir eu gwerth romaji mewn ffont lliw coch. Ceir 105 cyflwr.

|  |  |
| --- | --- |
| llafariaid
 | yōon
 |
| あ *a* | い *i* | う *u* | え *e* | お *o* | (ya)
 | (yu)
 | (yo)
 |
|  |
| か *ka* | き *ki* | く *ku* | け *ke* | こ *ko* | きゃ *kya* | きゅ *kyu* | きょ *kyo* |
| さ *sa* | し *shi* | す *su* | せ *se* | そ *so* | しゃ *sha* | しゅ *shu* | しょ *sho* |
| た *ta* | ち *chi* | つ *tsu* | て *te* | と *to* | ちゃ *cha* | ちゅ *chu* | ちょ *cho* |
| な *na* | に *ni* | ぬ *nu* | ね *ne* | の *no* | にゃ *nya* | にゅ *nyu* | にょ *nyo* |
| は *ha* | ひ *hi* | ふ *fu* | へ *he* | ほ *ho* | ひゃ *hya* | ひゅ *hyu* | ひょ *hyo* |
| ま *ma* | み *mi* | む *mu* | め *me* | も *mo* | みゃ *mya* | みゅ *myu* | みょ *myo* |
| や *ya* |  | ゆ *yu* |  | よ *yo* |  |
| ら *ra* | り *ri* | る *ru* | れ *re* | ろ *ro* | りゃ *rya* | りゅ *ryu* | りょ *ryo* |
| わ *wa* | ゐ *wi* |  | ゑ *we* | を *wo* |  |
|  |  |  |  | ん *n* |
|  |
| が *ga* | ぎ *gi* | ぐ *gu* | げ *ge* | ご *go* | ぎゃ *gya* | ぎゅ *gyu* | ぎょ *gyo* |
| ざ *za* | じ *ji* | ず *zu* | ぜ *ze* | ぞ *zo* | じゃ *ja* | じゅ *ju* | じょ *jo* |
| だ *da* | ぢ *(ji)* | づ *(zu)* | で *de* | ど *do* | ぢゃ *(ja)* | ぢゅ *(ju)* | ぢょ *(jo)* |
| ば *ba* | び *bi* | ぶ *bu* | べ *be* | ぼ *bo* | びゃ *bya* | びゅ *byu* | びょ *byo* |
| ぱ *pa* | ぴ *pi* | ぷ *pu* | ぺ *pe* | ぽ *po* | ぴゃ *pya* | ぴゅ *pyu* | ぴょ *pyo* |

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **iaith**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Japan**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Katakana

**Catacana** yw un o'r ddwy sillwyddor kana, gyda hiragana, a ddefnyddir gyda'r kanji i ysgrifennu Japaneg. Heddiw defnyddir katakana yn bennaf ar gyfer enwau estron gorllewinol (benthyciadau o'r Saesneg a'r Ffrangeg yn bennaf) a gwyddonol (fel y defnydd o'r Lladin ar gyfer enwau planhigion).

## Siart katakana

Dyma siart o lythrennau katakana gyda'u llythrennau romaji cyfatebol (system Hepburn).

|  |  |
| --- | --- |
| llafariaid
 | yōon
 |
| ア *a* | イ *i* | ウ *u* | エ *e* | オ *o* | *ya* | *yu* | *yo* |
|  |
| カ *ka* | キ *ki* | ク *ku* | ケ *ke* | コ *ko* | キャ *kya* | キュ *kyu* | キョ *kyo* |
| サ *sa* | シ *shi* | ス *su* | セ *se* | ソ *so* | シャ *sha* | シュ *shu* | ショ *sho* |
| タ *ta* | チ *chi* | ツ *tsu* | テ *te* | ト *to* | チャ *cha* | チュ *chu* | チョ *cho* |
| ナ *na* | ニ *ni* | ヌ *nu* | ネ *ne* | ノ *no* | ニャ *nya* | ニュ *nyu* | ニョ *nyo* |
| ハ *ha* | ヒ *hi* | フ *fu* | ヘ *he* | ホ *ho* | ヒャ *hya* | ヒュ *hyu* | ヒョ *hyo* |
| マ *ma* | ミ *mi* | ム *mu* | メ *me* | モ *mo* | ミャ *mya* | ミュ *myu* | ミョ *myo* |
| ヤ *ya* |  | ユ *yu* |  | ヨ *yo* |  |  |  |  |  |
| ラ *ra* | リ *ri* | ル *ru* | レ *re* | ロ *ro* | リャ *rya* | リュ *ryu* | リョ *ryo* |
| ワ *wa* | ヰ *wi* |  | ヱ *we* | ヲ *wo* |
|  |  |  |  | ン *n* |  |  |  |
|  |
| ガ *ga* | ギ *gi* | グ *gu* | ゲ *ge* | ゴ *go* | ギャ *gya* | ギュ *gyu* | ギョ *gyo* |
| ザ *za* | ジ *ji* | ズ *zu* | ゼ *ze* | ゾ *zo* | ジャ *ja* | ジュ *ju* | ジョ *jo* |
| ダ *da* | ヂ (*ji*)
 | ヅ (*zu*)
 | デ *de* | ド *do* | ヂャ (*ja*)
 | ヂュ (*ju*)
 | ヂョ (*jo*)
 |
| バ *ba* | ビ *bi* | ブ *bu* | ベ *be* | ボ *bo* | ビャ *bya* | ビュ *byu* | ビョ *byo* |
| パ *pa* | ピ *pi* | プ *pu* | ペ *pe* | ポ *po* | ピャ *pya* | ピュ *pyu* | ピョ *pyo* |
|  |

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **iaith**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Japan**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Arwyddlun Tsieineaidd

Yr arwyddlun am *Hanzi*. Du: traddodiadol; coch: symledig
**Arwyddlun Tsieineaidd** neu **Hanzi** yw'r geirarwyddion (logogramau) a ddefnyddir i ysgrifennu ieithoedd Tsieina. Rhennir Hanzi yn arwyddluniau traddodiadol a symledig.

Gellir rhannu arwyddluniau Tsieineaidd yn bum categori:

* pictogramau (yn cyfleu darlun): 月 = lleuad, 日 = haul
* ideogramau syml (yn cyfleu syniad): 下 = oddi tan, 上 = uwchben
* ideogramau cyfansawdd: 日+月 = 明 = clir
* ffonogramau (yn cyfleu ystyr trwy wreiddyn a rhan ffonetig)
	+ e.e.: 女 (gwreiddyn: ‘merch’ + 马 (elfen ffonetig ‘ma’ (ceffyl)) = 妈 ‘mam’
* arwyddluniau benthyg: i gyfleu syniadau haniaethol, defnyddir arwyddlun sydd eisoes mewn bodolaeth
	+ e.e.: 象(eliffant) hefyd yn cael ei ddefnyddio am “yn debyg i”

Ffonogramau yw tua 90% o'r arwyddluniau a ddefnyddir heddiw. Mae tua 56,000 o arwyddluniau Hanzi wedi eu cofnodi, rhai ohonynt yn rhai na ddefnyddir mwyach. Byddai angen gwybod tua 3,000 o arwyddluniau i ddarllen papur newydd Tsieineaidd, tra disgwylid i Tsieinëeg diwylliedig wybod tua 7,000 ar gyfartaledd.

Symleiddiwyd yr arwyddluniau yng Ngweriniaeth Pobl Tsieina yn 1950 dan Mao Zedong. Defnyddir y dull symledig yn Singapôr hefyd, ond mae Taiwan yn defnyddio'r dull traddodiadol.

Kanji yw'r enw a roddir ar arwyddluniau Tsieinëeg a gaiff eu defnyddio yn system ysgrifennu Japaneg.
# Sillwyddor

Set o symbolau ysgrifenedig yw **sillwyddor** sy'n cynrychioli sillafau neu (yn amlach) moras a defnyddir i ffurfio geiriau. Mae symbol mewn sillwyddor, a elwir yn *syllabogram*, yn cynrychioli cytsain ddewisol (cyrch syml) a llafariad (cnewyllyn) yn nodweddiadol —hynny yw, CV neu V sillafog— ond ceir mapiadau ffonograffig eraill mewn sillafau, megis CVC, CV-tôn ac C (fel arfer trwynolion ar goda).

Fe ddefnyddir sillwyddorion i ysgrifennu sawl iaith, e.e. Siapaneg a rhai tafodieithoedd Tsieinëeg. Mae'r iaith Siapaneg yn defnyddio dwy sillwyddor, sef *hiragana* a *katakana*, a defnyddir i ysgrifennu rhai geiriau ac elfennau gramadegol genedigol, a geiriau estronol at hynny.

Ceir sawl sillwyddor:

* Afaka — Ndyuka
* Ysgrifen Alaska — Yupik
* Hiragana — Siapaneg
* Katakana — Siapaneg
* Mendeg — Mendeg
* Kpeleg — Kpeleg
* Llinysgrif A — Minoëg
	+ Llinysgrif B — Groeg Myseneaidd (ffurf hynafol ar Hen Roeg)
* Nü Shu — Yao
* Sillwyddor Gypraidd a Minoaidd — Groeg Myseneaidd
	+ Sillwyddor Gypraidd — Hen Roeg
* Tsierocî — Tsierocî
* Vai — Vai
* Yi (diweddar) — sawl iaith Yi/Lolo

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ieithyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Ynganiad

1. Trwyn; 2. Gwefusau; 3. Dannedd; 4. Taflod galed; 5. Ceudod y genau; 6. Taflod feddal; 7. Tafod; 8. Ffaryncs ; 9. Laryncs; 10. Epiglotis; 11. Laringerako sarbidea; 12. Tannau llais; 13. Oesoffagws
Y ffordd mae gair neu iaith yn cael ei siarad yw **ynganiad**. Os dywedir bod gan rywun "ynganu cywir", mae'n cyfeirio at y ddau o fewn tafodiaith benodol.

Gall unigolion a grwpiau o bobl ynganu gair mewn sawl ffordd, gan ddibynnu ar ffactorau megis maint eu profiad diwylliannol yn eu plentyndod, lleoliad eu cartref presennol, nam ar eu lleferydd neu ar eu llais, eu grŵp ethnig, eu dosbarth cymdeithasol neu eu haddysg.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Forvo — Pob gair yn y byd wedi'u hynganu gan siaradwyr brodorol.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ieithyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Adferiad y Meiji

Adferiad y Meiji|  |
| Enghraifft o: | diwygio  |
| Dechreuwyd | 1868  |
| Daeth i ben | 11 Chwefror 1889  |
| Yn cynnwys | abolition of the han system, Sword Abolishment Edict, Conscription Law, Full Name Ordinance, Haircut and Sword Edict, Saga Rebellion, Shinpūren Rebellion  |
| Enw brodorol | 明治維新  |
| Gwladwriaeth | Ymerodraeth Japan  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/058\_n  |
| Quora | Meiji-restoration  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Cyfres o ddigwyddiadau a adferodd rheolaeth imperialaidd i Japan yn 1868 oedd **Adferiad y Meiji** (a adwaenir hefyd fel Meiji Ishin). Arweiniodd yr adferiad at newidiadau mawr yn strwythur cymdeithasol a gwleidyddol Japan, ac ymestynodd o ddiwedd y cyfnod Edo tan ddechrau'r cyfnod Meiji.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Japan**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Shinjitai

Shinjitai|  |
| Enghraifft o: | system ysgrifennu  |
| Math | Kanji  |
| Y gwrthwyneb | kyūjitai  |
| Gwlad | Japan  |
| Rhan o | Japanese script reform  |
| Dechrau/Sefydlu | 28 Ebrill 1949  |
| Rhagflaenwyd gan | kyūjitai  |
| Enw brodorol | 新字体  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/09qpzc  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Mae shinjitai (yn shinjitai: 新字体; yn kyūjitai: 新字體; gan olygu "ffurf y cymeriad newydd") yn ffurfiau o kanji a ddefnyddir yn Japan ers cyhoeddi'r Rhestr Kanji Tōyō ym 1946. Mae rhai ffurfiau yn shinjitai ar gael hefyd yn Tsieinëeg symledig, ond nid yw shinjitai mor ymestynnol mewn cwmpas ei haddasiad. O'r herwydd, mae kanji Japaneg ddiweddar yn tebygu'n well i gymeriadau Tsieinëeg traddodiadol. O ddiweddar, mae'r Japaneg wedi cael ei haddasu'n drwyadl - ysgrifennir nifer o eiriau yn hiragana bellach yn unig (e.e., geiriau syml, geirynnau) neu yn katakana yn unig (e.e., onomatopoeia, benthygeiriau, anifeiliaid). Felly, mae'r rhif cyffredinol o kanji a ddefnyddir o fewn Japaneg ddiweddar yn llawer llai nag yn Tsieinëeg.

Crëwyd shinjitai gan leihau'r nifer o strociau yn *kyūjitai* (旧字体/舊字體, gan olygu "ffurf yr hen gymeriad"), kanji ni symleiddiwyd sydd yn gyfartal i gymeriadau Tsieinëeg traddodiadol.

Bu cwbl o gamau er mwyn symleiddio'r iaith ers y 1950au, ond dim camau ers cyhoeddi'r Rhestr Kanji Jōyō ym 1981.

## Dolenni allanol

* Kanji - Symleiddiadau'r Japaneg
* *The 20th Century Japanese Writing System: Reform and Change* gan Christopher Seeley Archifwyd 2006-07-16 yn y Peiriant Wayback

### Trawsnewid glyffiau

* Trawsnewidydd syml o Shinjitai i Kyūjitai
# Kana

Kana|  |
| Enghraifft o: | sillwyddor  |
| Math | sillwyddor, sgript naturiol, unicase alphabet, Japanese writing system  |
| Rhan o | Japanese writing system  |
| Iaith | Ieithoedd Japanaidd  |
| Dechrau/Sefydlu | c. 800  |
| Yn cynnwys | Hiragana, Katakana, hentaigana, kana character  |
| Enw brodorol | 仮名  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

**Kana** (仮名) yw'r systemau ysgrifennu sillwyddor Japaneaidd sy'n defnyddio nodau i gynrychioli sillafau unigol, ac maent yn rhan o'r system ysgrifennu Japaneaidd sy'n cyferbynnu â'r system logograffeg Tsieineaidd a ddefnyddir hefyd yn Japaneaidd, a elwir yn kanji. Ceir tri kana Japaneaidd: *hiragana modern*, *katakana modern*, a'r system hŷn o'r enw *man'yōgana* sef tarddiad y ddwy system fodern. Ceir hefyd amrywiadau o'r systemau modern hyn.

Mae Hiragana a katakana yn gweithio fel dwy sgript sillaf union yr un fath, gyda chymeriadau gwahanol yn unig. Mae hyn yn golygu bod gan y systemau yr un nifer o nodau ac yn cynrychioli'r un synau, ond bod ganddynt ymddangosiadau gwahanol yn y systemau gwahanol ac yn cael eu defnyddio mewn gwahanol gyd-destunau. Defnyddir y ddwy system hyn, hiragana a katakana, ynghyd â kanji i ysgrifennu Japaneeg.

Gan nad oes gan Japaneg lawer iawn o ffonemau, yn ogystal â strwythur sillafog eithaf llym, mae'r systemau ysgrifennu kana yn gynrychiolaeth eithaf cywir o Japaneg lafar.

## Yr 'Wyddor' Kana

| vocale | k
 | s
 | t
 | n
 | h
 | m
 | y
 | r
 | w
 |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| あア | かカ | さサ | たタ | なナ | はハ | まマ | やヤ | らラ | わワ | んン |
| *a* | *ka* | *sa* | *ta* | *na* | *ha* | *ma* | *ya* | *ra* | *wa* | *n* |
| いイ | きキ | しシ | ちチ | にニ | ひヒ | みミ |  | りリ | ゐヰ |  |
| *i* | *ki* | *shi* | *chi* | *ni* | *hi* | *mi* |  | *ri* | *(wi)* |  |
| うウ | くク | すス | つツ | ぬヌ | ふフ | むム | ゆユ | るル |  |  |
| *u* | *ku* | *su* | *tsu* | *nu* | *fu* | *mu* | *yu* | *ru* |  |  |
| えエ | けケ | せセ | てテ | ねネ | へヘ | めメ |  | れレ | ゑヱ |  |
| *e* | *ke* | *se* | *te* | *ne* | *he* | *me* |  | *re* | *(we)* |  |
| おオ | こコ | そソ | とト | のノ | ほホ | もモ | よヨ | ろロ | をヲ |  |
| *o* | *ko* | *so* | *to* | *no* | *ho* | *mo* | *yo* | *ro* | *(wo)* |  |

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* *Kana* ar Encyclopaedia Britannica
* 'What is Kana'? Archifwyd 2023-11-07 yn y Peiriant Wayback erthygl

Nodyn:Eginyn gwyddorau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Japan**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Rhufeinio'r iaith Japaneg

**Rhufeinio'r iaith Japaneg** yw'r broses o ddefnyddio'r wyddor Ladin i ysgrifennu yn yr iaith Japaneg. Gelwir y dull hwn o ysgrifennu yn rōmaji (Japaneg: ローマ字), sef "llythrennau Rhufeinig".

Caiff Japaneg ei ysgrifennu fel arfer trwy ddefnyddio arwyddluniau Tsieineeg a elwir yn kanji, ynghyd â sillwyddorau yr hiragana a'r katakana sydd yn unigryw i'r iaith. Caiff rōmaji felly ei ddefnyddio yn aml mewn cyd-testun lle mae angen cyfathrebu â darllenwyr nad sy'n medru'r Japaneg; er enghraifft mewn pasbort, ar arwyddion ffyrdd neu mewn geiriaduron ar gyfer dysgwyr.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ieithyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Japan**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Hanes Tsieina

Mae **hanes Tsieina** fel uned ddiwylliannol yn mynd yn ôl i'r cyfnod cynhanesyddol.

Unwyd Tsieina fel ymerodraeth yn 221 CC gan Qin Shi Huangdi "yr Ymerawdwr Cyntaf"), a sefydflodd Frenhinllin Qin. Yn ystod cyfnod Brenhinllin Han (206 CC-220 O,C.), ymestynwyd yr ymerodraeth i gynnwys Corea, Fietnam a Chanolbarth Asia.

## Teyrnasoedd Ffiwdal

* 2205 CC - 1706 CC Brenhinllin Xia
* 1750 CC - 1122 CC Brenhinllin Shang
* 1122 CC - 256 CC Brenhinllin Zhou

## Ymerodraeth Tsieina

* 221 CC. - 206 CC Brenhinllin Qin
* 206 CC - 220 O,C. Brenhinllin Han
* 220 - 280 Cyfnod y Tair Teyrnas
* 265 - 420 Brenhinllin Jin
* 316 - 439 Cyfnod yr Un Teyrnas ar Bymtheg
* 420 - 589 Brenhinllin y De a'r Gogledd
* 581 - 618 Brenhinllin Sui
* 618 - 907 Brenhinllin Tang
* 907 - 960 Cyfnod y Pum Brenhinllin a'r Deg Brenin
* 916 – 1125 Brenhinllin Liao
* 960 - 1279 Brenhinllin Song
* 1032 – 1227 Xia Gorllewinol
* 1115 - 1234 Brenhinllin Jin
* 1279 - 1368 Brenhinllin Yuan
* 1368 - 1644 Brenhinllin Ming
* 1644 - 1911 Brenhinllin Qing

Yn dilyn Gwrthyfel Xinhai, ymddiswyddodd yr Ymerodres Longyu ar ran yr ymerawdwr olaf, Puyi, ar 12 Chwefror, 1912.

Yn 1949, fe gafodd Tsieina ei rhannu yn ddwy wladwriaeth:

* Gweriniaeth Pobl Tsieina (中华人民共和国, *Zhōnghuá rénmín gònghéguó*) (y tir mawr), a
* Gweriniaeth Tsieina (中華民國, *JhongHuá MínGuó*) (Taiwan).

|  | **Cyfnodau hanes Tsieina** |
| --- | --- |
| **Hanes Tsieina** | Brenhinllin Shang • Brenhinllin Zhou • Cyfnod y Gwladwriaethau Rhyfelgar • Brenhinllin Qin • Brenhinllin Han • Brenhinllin Tang • Brenhinllin Yuan • Brenhinllin Ming • Brenhinllin Qing
 |
# Antholeg

Antholeg|  |
| Enghraifft o: | ffurf llenyddiaeth, genre llenyddol, term llenyddol  |
| Math | crynhoad, grŵp o weithiau  |
| Prif bwnc | llenyddiaeth  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/01tz3c  |
| Thesawrws y BNCF | 10289  |
| Quora | Anthologies  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Casgliad o ddarnau llenyddol, fel rheol gan sawl awdur gwahanol, yw **antholeg**. Dewisir cynnwys y casgliad gan y detholydd, y golygydd, neu gyhoeddwr y llyfr. Fel arfer mae'r amryw ddarnau yn gyffredin yn nhermau genre, thema, pwnc, oes, neu nodweddion yr awduron. Gelwir antholeg o farddoniaeth yn flodeugerdd.

Bôn yr enw yw *anthologia*, cyfuniad o'r geiriau Groeg *anthos* (blodyn) a *logia* (casgliad). Trosiad ydy'r "blodau", felly, am geinion llenyddiaeth Hen Roeg, megis penillion ac epigramau'r *Palatinē Anthología* (10g) a'r *Planoudeia Anthología* (14g). Yn ystod yr Oesoedd Canol ffurfiwyd yr enw cyfystyr Lladin Diweddar *florilegium*, ac ar ddelw'r hwnnw bathwyd "blodeugerdd" yn Gymraeg yn yr 17g.

Gall y gair hefyd gyfeirio at gasgliad o weithiau celfyddydol eraill, megis caneuon neu baentiadau.

## Cyfeiriadau
# Cyfieithu

Cyfathrebu ystyr o destun iaith ffynhonnell trwy ddefnyddio iaith darged cyfatebol ydy **cyfieithu**. Er bod y sgìl o ddehongli yn rhagddyddio ysgrifennu, dechreuodd cyfieithu ar ôl i lenyddiaeth ysgrifenedig ymddangos am y tro cyntaf.

## Cyfeiriadau

Wiciadur
Chwiliwch am cyfieithu
yn Wiciadur.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ieithyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Mynachlog

Mynachlog|  |
| Enghraifft o: | math o adeilad  |
| Math | addoldy, cyfadeilad sefydliad, adeilad crefyddol, cyfadeilad crefyddol, anheddiad dynol, adeiladwaith pensaernïol, cymuned crefyddol  |
| Yn cynnwys | adeilad mynachlog  |
| Enw brodorol | monasterium  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0cfkj  |
| Thesawrws y BNCF | 4579  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Adeilad sy'n gartref i unigolion sy'n dilyn mynachaeth (mynachod, lleianod a meudwyod) yw **mynachlog** neu **fynachdy**.

## Gweler hefyd

* Abaty
* Brodordy
* Lleiandy
* Meudwyfa
* Priordy

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **grefydd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Enw

**Enw** yw'r gair a ddefnyddir am rywun neu rywbeth wrth sôn amdano. Mewn gramadeg, mae'n rhan ymadrodd sy'n cyd-ddigwydd â bannod bendant neu amhendant ac ansoddeiriau priodol.

## Y Gymraeg

### Enwau diriaethol a haniaethol

Mae **enwau diriaethol** yn cyfeirio at bethau gweladwy; llyfr, ci, a merch, tra bod **enwau haniaethol** yn disgrifio pethau anweledol; hiraeth, prydferthwch, a thristwch.

### Enwau cyffredin a phriod

Defnyddir y term **enwau cyffredin** ar gyfer enwau diriaethol neu haniaethol sydd ddim yn arbennig, megis bwrdd, cerdd, ac iaith, a'r term **enwau priod** yn cyfeirio at enwau diriaethol neu haniaethol arbennig fel pobl, lleoedd, gwasanaethau, a sefydliadau. Fe'i hysgrifennir â phriflythyren i nodi'r arbenigrwydd, megis Taliesin, Cymru, *Golwg360*, a Merched y Wawr.

Fel arfer, defnyddir priflythrennau ar gyfer enwau brand ond mae'n bwysig cofio nad yw pob enw priod yn enw brand, a nad yw pob enw brand yn enw priod.

### Cenedl enwau

*Prif: Cenedl enwau*
Yn y Gymraeg, mae enwau'n naill ai'n fenywaidd neu yn wrywaidd. Mewn rhai achosion, gall y cenedl enw amrywio am lawer o resymau, megis newid dros amser neu newid yn ôl tafodiaith.

### Rhagenwau

*Prif: Rhagenw*
Defnyddir rhagenwau i chwarae rôl enwau mewn brawddeg, fel arfer i roi bwyslais ar rywbeth neu i osgoi ailadrodd enwau.

## Cyfeiriadau

Wiciadur
Chwiliwch am enw
yn Wiciadur.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ieithyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Ansoddair

Gair disgrifiadol sy'n rhoi mwy o wybodaeth am wrthrych penodol ydy **ansoddair**. Ceir ansoddeiriau ymhob iaith bron. Mae'r ieithoedd hynny na sydd yn defnyddio ansoddeiriau yn defnyddio rhannau ymadrodd eraill, berfau yn aml, i wneud yr un swyddogaeth semantegol.

Wiciadur
Chwiliwch am ansoddair
yn Wiciadur.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ieithyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Onomatopoeia

Gair sy'n swnio fel yr ystyr a gyfleir ganddo ydy **onomatopoeia**. Gall olygu hefyd yr arfer llenyddol o ddefnyddio sŵn geiriau drosodd a throsodd i ddwyshau ystyr neu deimlad.

### Enghreifftiau

* chwyrnu
* crawcian
* cwcw
* rhochian

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lenyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.