# Cyfieithiad benthyg

Mewn ieithyddiaeth mae **cyfieithiad benthyg** yn derm ar gyfer gair neu ymadrodd benthyg am beth neu gysyniad sydd wedi ei chyfieithu'n llythrennol, gair-am-air neu wraidd-wrth-wraidd o iaith estron. Yn aml gall y gair neu'r ymadrodd benthyg wedi'i gyfieithu wneud dim synnwyr yn yr iaith darged heb wybod y cyd-destun neu ystyr y gair yn yr iaith ffynhonnell.

Cyfieithiad a benthyciad yw cyfieithiad benthyg ar yr un pryd. Er enghraifft, mae *ci* a *poeth* yn cyfateb i'r Saesneg *dog* a *hot*. Felly mae *ci poeth* ~ *poethgi* yn cyfieithu ar ddelw'r Saesneg *hot dog*.

Mae *calque* ei hun yn air benthyg o'r enw Ffrangeg *calque* ‘dargopi, trasiad; dynwared, copi agos’ (cynigir *dynwarediad* fel cyfieithiad Gymraeg o'r Saesneg *calque* yn Geiriadur yr Academi). Mae'r ferf *calquer* yn golygu ‘dargopïo, trasio; dynwared yn agos’; *papier calque* yw papur trasio yn y Ffrangeg. Mae *gair benthyg* ~ *benthycair* yn y Gymraeg ei hun yn cyfieithiad benthyg o'r Saesneg *loanword* sydd ei hun, yn ei dro, yn cyfieithiad benthyg o'r gair Almaeneg *Lehnwort*.

## Cyfieithiadau benthyg yn y Gymraeg

Mae cyfieithiadau benthyg yn frith yn yr iaith Gymraeg, yn enwedig yr iaith lafar. Er enghraifft:

* *llifolau*, ar ddelw'r Saesneg *floodlight*
* *Gwlad yr Iâ*, ar ddelw'r S. *Iceland*, ffrwyth camdarddiad poblogaidd o *ice* ‘iâ’ + *land* ‘gwlad’ (er bod yr enw'r wlad brodorol Islandeg *Ísland* yn golygu ‘ynys’, sy'n cyfateb i'r S. *island*)
* *llawysgrif*, ar ddelw'r Lladin *manūscrīptum* ‘llawysgrifen, ysgrifen â’r llaw’ o'r geiriau *manū-* ‘llaw’ a *scrīptum* ‘ysgrifen’
* *llygoden*, ar ddelw'r S. *mouse* cyfrifiadurol, y teclyn tywys ar y cyfrifiadur
* *rhai weithiau*, ar ddelw'r S. *sometimes*

## Cyfieithiad rhannol

Mae **benthyciad cymysg(iaith)** neu **ran-cyfieithiad benthyg** (*loan blend* neu *partial calque* yn y Saesneg) yn golygu cyfieithu'n llythrennol un rhan o'r gair gwreiddiol ond nid y llall. Er enghraifft, mae'r enw ar y gwasanaeth digidol Gwyddelig, *Saorview* yn cyfieithiad rhannol gan ei fod yn defnyddio enw y gwasanaeth digidol Brydeinig, *Freeview* gan gyfieithu'r elfen flaenaf o'r Saesneg i'r Wyddeleg *saor* ond gadael yr ail elfen *view* yn ddi-gyfieithiad. Ymysg enghreifftiau eraill mae *liverwurst* ‘sosej iau / afu’ (< Almaeneg *Leberwurst*), *apple strudel* ‘strwdel afalau’ (< Alm. *Apfelstrudel*) a *the Third Reich* ‘y Drydedd Reich’ (< Alm. *Drites Reich*).

## Cyfieithiadau benthyg ar ddelw'r Saesneg *skyscraper*

Enghraifft o gyfieithiad benthyg morffem-wrth-morffem mewn sawl iaith yw'r gair Saesneg *skyscraper* ‘entrychdy’, yn llythrennol ‘nen-grafwr’:

* Affricaneg: wolkekrabber ("cymylau-grafwr")
* Albaneg: qiellgërvishtës ("nen-grafwr")
* Almaeneg: Wolkenkratzer ("cwmwl-grafwr")
* Arabeg: ناطحة سحاب (*nāṭiḥat saḥāb*, "cwmwl-menyncloud-butter")
* Armeneg: երկնաքեր (*yerk-n-a-ker*, "nen-grafwr")
* Aserbaijaneg: göydələn ("nen-dyllwr")
* Belarwsieg: хмарачос (*khmaračos*, "cwmwl-grafwr")
* Bengali: *akash-jharu* (আকাশঝাড়ু, "nen-sgubwr") neu *gagan-chumbi* গগনচুম্বী ("nen-gusanwr")
* Bwlgareg: небостъргач (*nebostargach*, "nen-grafwr")
* Catalaneg: gratacel ("crafu'r nen")
* Croateg: neboder ("nen-rwygwr")
* Cymraeg: cwmwlgrafwr neu nendwr
* Daneg: skyskraber ("cwmwl-grafwr")
* Eidaleg: grattacielo ("crafa'r nen")
* Estoneg: pilvelõhkuja ("cwmwl-dorrwr")
* Fietnameg: nhà chọc trời ("adeilad nen-brocio")
* Ffineg: pilvenpiirtäjä ("cwmwl-ymestynwr")
* Ffrangeg: gratte-ciel ("crafa'r nen")
* Georgeg: ცათამბჯენი ("sky-upleaning", "sky-uppropping"), ცათამწვდომი ("nen-gyrraedd")
* Groeg (iaith): ουρανοξύστης (*uranoxístis*, "nen-grafwr")
* Gwyddeleg: scríobaire spéire ("nen-grafwr") neu ilstórach (spéire) ("aml-lawr")
* Hebraeg: גורד שחקים (*goréd šħaqím*, "crafwr y nen")
* Hindi: गगनचुंबी' (*gagan-chumbi*, "nen-gusanwr")
* Hwngareg: felhőkarcoló ("cwmwl-grafwr")
* Iseldireg: wolkenkrabber ("cwmwl-grafwr")
* Islandeg: skýjakljúfur ("cwmwl-rwygwr")
* Latfieg: debesskrāpis ("nen-grafwr")
* Lithiwaneg: dangoraižis ("nen-grafwr")
* Macedoneg: облакодер (*oblakoder*, "cwmwl-grafwr")
* Malaialam: അംബരചുംബി (*ambaracumbi*, "nen-gusanwr")
* Maleieg ac Indoneseg: pencakar langit ("nen-gropiwr")
* Mongoleg: тэнгэр баганадсан барилга (*tenger baganadsan barilga*, "adeilad nen-biler")
* Norwyeg: skyskraper ("cwmwl-grafwr")
* Persieg: آسمان‌خراش (*âsmânkhrâsh*, "nen-grafwr")
* Portiwgaleg: arranha-céus ("crafa'r nen")
* Pwyleg: drapacz chmur ("cwmwl-grafwr")
* Rwmaneg: zgârie-nori ("scrapes-clouds")
* Rwsieg: небоскрёб (*neboskryob*, "nen-grafwr")
* Sbaeneg: rascacielos ("crafa'r nen")
* Serbeg: oблакодер (*oblakoder*, "cwmwl-rwygwr")
* Siapaneg: 摩天楼 (*matenrou*, "tŵr nen-grafwr")
* Slofeneg: nebotičnik ("nen-rwciwr, -gyffyrddwr")
* Swedeg: skyskrapa ("nen-grafwr")
* Tagalog: gusaling tukudlangit ("adeilad procio'r nen")
* Tamil: வானளாவி (*vāṉaḷāvi*, "nen-gyrhaeddwr")
* Thai: ตึกระฟ้า (*tụkraf̂ā*, "adeilad crafu'r nen")
* Tsieceg a Slofaceg: mrakodrap ("cwmwl-grafwr")
* Tsieineeg: Tsieinëeg syml: 摩天楼; Tsieinëeg draddodiadol: *摩天樓*; pinyin: *mótiānlóu* ("adeilad cyffwrdd y nen")
* Tyrceg: gökdelen ("nen-dyllwr")
* Wcraineg: хмарочос (*hmaročos*, "cwmwl-ymestynwr")

## Dolenni

* Erthygl ar fathu termau Cymraeg, BBC Cymru Fyw

## Cyfeiriadau