Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# L

Deuddegfed lythyren yr wyddor Ladin yw **L** (**l**). Dyma'r bedwaredd lythyren ar ddeg yn yr wyddor Gymraeg.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **iaith**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Cylch

Cylch|  |
| Enghraifft o: | siâp, separator, arwydd  |
| Math | anallagmatic curve, Ribaucour curve, sbiral sinwsoidaidd, locws, analytic manifold, elíps, rose, hypersphere, curve of constant width, Zindler curve, generalised circle, trychiad conig, geometric primitive, siâp geometrig  |
| Rhan o | sffêr, disk  |
| Dynodwyr |
| Thesawrws y BNCF | 6846  |
| Quora | Circle-geometry  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Mewn geometreg Ewclidaidd, **cylch** yw'r set o bwyntiau mewn plân sydd at bellter penodol, y *radiws*, o rhyw bwynt penodol, y *canolbwynt*. Mae'n enghraifft o drawstoriad conig. Dywedir fod cylch yn gromlin caeedig syml; mae'n rhannu'r plân yn ddwy ran, yr allanol a'r mewnol. Weithiau, fe ddefnyddir y gair *cylch* i olygu'r arwynebedd mewnol, ac yna fe gelwir y cylch (yn ein hystyr ni) yn *gylchedd*, yn *gylchyn*, neu'n *berimedr*. Fel arfer, fodd bynnag, mae *cylchedd* a.y.b. yn cyfeirio at hyd y cylch, ac fe gelwir yr arwynebedd mewnol yn *ddisg*.

## Diffiniadau Mathemategol

Lle mae gennym system *x* - *y* o gyfesurynnau Cartesaidd, y cylch â chanolbwynt (*a*, *b*) a radiws *r* yw'r set o bwyntiau (*x*,*y*) sy'n bodloni

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
Os mai (0, 0) yw'r canolbwynt, yna gellir symleiddio fel a ganlyn:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
Mewn cyfesurynnau parametrig, gellir mynegi (*x*, *y*) fel:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
Graddiant cromlin cylch at bwynt (*x*, *y*) arno (gan gymryd mai (0, 0) yw'r canolbwynt) yw:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8
Yn y plân cymhlyg, hafaliad cylch sydd a'i ganolbwynt at WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 a radiws WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 yw WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 . Gan fod WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 , gelwir WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 (lle mae *p* a *q* yn real, ac *g* yn gymhlyg) weithiau yn *gyffredinoliad o gylch*. Noder nad yw pob cyffredinoliad o gylch yn gylch!

## Fformwlâu defnyddiol

* Hyd cylchedd cylch = WIKINIUM\_MATH\_PH\_20
* Arwynebedd cylch = WIKINIUM\_MATH\_PH\_22

Lle π yn dynodi'r cysonyn pi.

Wiciadur
Chwiliwch am cylch
yn Wiciadur.
# Afon Efyrnwy

Afon Efyrnwy|  |
| Math | afon  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Powys  |
| Gwlad |  Cymru |
| Uwch y môr | 61 metr  |
| Cyfesurynnau | 52.7667°N 3°W  |
| Aber | Afon Hafren  |
| Llednentydd | Afon Banwy, Afon Morda  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Afon yng ngogledd Powys yw **Afon Efyrnwy** (Saesneg: *River Vyrnwy*). Mae'n tarddu yn Llyn Efyrnwy (a elwir "Llyn Llanwddyn" hefyd), sy'n gronfa ddŵr erbyn heddiw, ac yn llifo ar draws Powys ar gwrs dwyreiniol i ymuno ag Afon Hafren yn Swydd Amwythig ger Melverley.

Mae Llyn Efyrnwy yn casglu dŵr o sawl ffrwd ar lethrau dwyreiniol Y Berwyn. Mae Afon Efyrnwy yn llifo o'r gronfa heibio i bentref Llanwddyn. Ar ôl milltir mae dwy ffrwd yn ymuno â hi o'r dwyrain yn Abertridwr. Mae'r afon yn llifo yn ei blaen i'r de-ddwyrain heibio i bentrefi bychain Pont Llogel, Dolanog a Phontrobert.

Daw Afon Banwy i lawr o fryniau gogledd-orllewin Powys i ymuno ag Afon Efyrnwy tua 3 milltir i'r gogledd o bentref Llanfair Caereinion. Yno ceir safle Mathrafal, prif lys brenhinoedd teyrnas Powys hyd ddechrau'r 13g. Mae'r A495 yn croesi'r afon yno yn y Bont Newydd.

Mae Afon Efyrnwy yn newid cwrs i'r gogledd-ddwyrain ac yn llifo heibio i bentref Meifod yn Nyffryn Meifod. Ger Llansantffraid-ym-Mechain mae Afon Cain yn llifo iddi. Am rai milltiroedd mae Afon Efyrnwy yn nodi'r ffin rhwng Cymru a Lloegr, yn mynd heibo i Lanymynech, ac yno'n croesi i Swydd Henffordd am hanner milltir olaf ei thaith i ymuno ag Afon Hafren ger Melverley.

Rhaeadrau Dolanog ar Afon Efyrnwy
Afon Efyrnwy ger Llanymynech
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Bowys**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Afon Avon (Swydd Warwick)

Afon Avon|  |
| Math | afon  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Swydd Gaerlŷr, Swydd Warwick, Swydd Northampton, Swydd Gaerwrangon, Swydd Gaerloyw  |
| Gwlad |  Lloegr |
| Cyfesurynnau | 52.3972°N 0.9906°W, 51.9964°N 2.1636°W  |
| Aber | Afon Hafren  |
| Llednentydd | Afon Leam, Piddle Brook, Afon Arrow, Afon Dene, Afon Sowe, Afon Stour, Afon Swilgate, Afon Swift, Afon Isbourne, Afon Hafren  |
| Dalgylch | 2,670 cilometr sgwâr  |
| Hyd | 154 cilometr  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

*Erthygl am yr afon yng nghanolbarth Lloegr yw hon. Gweler hefyd Afon Avon.*
Afon yng nghanolbarth Lloegr yw **Afon Avon** (Saesneg: *River Avon* neu *Warwickshire Avon*).

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ddaearyddiaeth Lloegr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Afon Camlad

Afon Camlad|  |
| Math | afon  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Powys  |
| Gwlad |  Cymru  Lloegr |
| Cyfesurynnau | 52.578°N 3.076°W  |
| Aber | Afon Hafren  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Afon ym Mhowys, Cymru, ac yn Swydd Amwythig, Lloegr, yw **Afon Camlad**. Ffurfia ran o'r ffin rhwng Cymru a Lloegr, cyn llifo i Afon Hafren.

Mae'r afon yn tarddu yn agos i'r ffin, yn yr ardal i'r dwyrain o'r Y Drenewydd ac i'r de o bentref Snead. Llifa tua'r gorllewin, gan ffurfio rhan o'r ffin rhwng Cymru a Lloegr i'r gorllewin o Snead, cyn llifo i'r gogledd-orllewin i mewn i Gymru a thrwy Yr Ystog. Oddi yno, mae'n llifo tua'r gogledd, gan groesi'r ffin i Loegr, gan lifo ychydig i'r dwyrain o Llanffynhonwen cyn troi tua'r gorllewin eto, a ffurfio'r ffin rhwng Cymru a Lloegr i'r gogledd o Chirbury ac i'r de o Ffordun. Mae'n troi tua'r gogledd-orllewin i mewn i Gymru i ymuno ag Afon Hafren i'r gorllewin o Ffordun.

Afon Camlad yn llifo trwy'r Ystog
## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ddaearyddiaeth Lloegr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Afon Tefeidiad

Afon Tefeidiad|  |
| Math | afon  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Powys, Swydd Amwythig, Swydd Henffordd, Swydd Gaerwrangon  |
| Gwlad |  Cymru  Lloegr |
| Arwynebedd | 44.13 ha  |
| Cyfesurynnau | 52.1633°N 2.2456°W, 52.4719°N 3.3244°W, 52.1633°N 2.2456°W, 52.437617°N 3.287783°W  |
| Aber | Afon Hafren  |
| Llednentydd | Afon Clun, Afon Corve, Afon Onny, Afon Rea  |
| Dalgylch | 1,640 cilometr sgwâr  |
| Hyd | 130 cilometr  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Statws treftadaeth | Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig  |
| Manylion |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Afon sy'n tarddu ym Mhowys ac yn llifo i Loegr yw **Afon Tefeidiad**, weithiau **Afon Tefaidd** (Saesneg: *River Teme*).

Ceir tarddle'r afon ar lethrau gorllewinol Bryn Coch, i'r de o'r Drenewydd. Llifa tua'r de ac yna tua'r dwyrain, heibio Felindre a Bugeildy, cyn troi tua'r de eto a ffurfio'r ffin rhwng Cymru a Lloegr am rai milltiroedd. Wedi llifo heibio Cnwclas mae'n cyrraedd Tref-y-clawdd yna'n llifo tua'r dwyrain eto i mewn i Loegr i gyrraedd Leintwardine a Llwydlo. Mae'n ymuno ag Afon Hafren ger Whittington, i'r de o ddinas Caerwrangon.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ddaearyddiaeth Cymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ddaearyddiaeth Lloegr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Afon Chelt

Afon Chelt|  |
| Math | afon  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Lloegr |
| Cyfesurynnau | 51.931°N 2.22°W  |
| Aber | Afon Hafren  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Un o lednentydd afon fwyaf Lloegr, Afon Hafren, yw **Afon Chelt**. Llifa'r afon trwy ymyl orllewinol ardal y Cotswolds a thref Cheltenham, sydd yn rhoi enw i'r afon, cyn ymuno ag Afon Hafren yn Wainlodes Hill.

Bu nifer o felinoedd ar hyd yr afon, yr uchaf yn Charlton Kings a'r isaf yn Norton lle y mae'r afon yn mynd o dan ffordd yr A38 nawr.

Achosodd yr afon lifogydd sylweddol ym 1979 a 2007.

## Cyfeiriadau
# Afon Clywedog (Hafren)

Afon Clywedog|  |
| Math | afon  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Cymru |
| Uwch y môr | 260 metr  |
| Cyfesurynnau | 52.5°N 3.5°W  |
| Aber | Afon Hafren  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Afon Clywedog yn yr hydref
Afon ym Mhowys yw **Afon Clywedog**. Mae'n tarddu ar ucheldiroedd rhan ogleddol Pumlumon, lle mae Nant Ddu a Nant Goch yn ymuno a'i gilydd. Llifa tua'r dwyrain a heibio pentref Penffordd-las, lle mae'n troi tua'r de i lifo i mewn i gronfa ddŵr Llyn Clywedog. Crëwyd y gronfa yma trwy adeiladu argae, yr uchaf ym Mhrydain, ar draws yr afon.

Wedi gadael y llyn, mae'r afon yn llifo tua'r de-ddwyrain i ymuno ag Afon Hafren ger tref Llanidloes.
# Afon Carno

Afon Carno|  |
| Math | afon  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Powys  |
| Gwlad |  Cymru |
| Cyfesurynnau | 52.5588°N 3.5312°W  |
| Aber | Afon Hafren  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Afon ym Mhowys sy'n llifo i mewn i Afon Hafren yw **afon Carno**.

Ceir tarddle'r afon ar y llethrau i'r gogledd-orllewin o bentref Carno. Gerllaw'r pentref, mae afon Cledan yn ymuno â hi, cyn llifo tua'r de-ddwyrain trwy bentrefi Clatter a Pontdolgoch, fymryn i'r gorllewin o'r briffordd A470. Mae'n ymuno ag Afon Hafren gerllaw Caersŵs.
# Horsbere Brook

Horsbere Brook| Math | isafon  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Swydd Gaerloyw  |
| Gwlad |  Lloegr |
| Cyfesurynnau | 51.885932°N 2.251286°W  |
| Cod OS | SO828208  |
|  |
|  |
| [golygwch ar Wicidata] |

Un o lednentydd Afon Hafren yn Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, yw **Horsbere Brook**. Mae'n tarddu yn Great Witcombe ac yn llifo i gyfeiriad gogledd-orllewinol tuag at Longford lle mae'n aberu yn Afon Hafren. Mae'r nant yn ffurfio rhan o'r ffin rhwng pentrefi Longford a Longlevens. Mae'n llifo mewn ceuffos wrth iddo fynd o dan ffyrdd yr A40, A38, A417, a'r A46.

## Cwrs

Cwrs Horsbere Brook
Gan ddechrau yn Great Witcombe, mae'r nant yn llifo tua'r gogledd-orllewin bron yn syth, gan fynd trwy ganol Brockworth cyn mynd i mewn i Gaerloyw. Wrth i Horsbere Brook symud i'r gogledd-orllewin, mae'n dechrau rhyngweithio mwy ag aneddiadau a seilwaith dynol. Mae'n llifo trwy ardaloedd Hucclecote a Barnwood, lle mae ei glannau weithiau'n cael eu hatgyfnerthu i ddarparu ar gyfer datblygiad trefol. Ar yr adeg hon, mae'r nant yn mynd trwy Ardal Storio Llifogydd Horsbere Brook.

Gan barhau ar ei thaith tua'r gorllewin, mae Horsbere Brook yn mynd i mewn i Longlevens, ardal faestrefol yng Nghaerloyw. Yma, mae'r nant yn ymdroelli'n raddol trwy fannau agored, parciau, a chymdogaethau preswyl, gyda sawl pont droed a llwybr yn darparu mynediad cyhoeddus. Yn y pen draw mae Horsbere Brook yn llifo i Sianel Ddwyreiniol Afon Hafren. Yn yr ardal isel hon, mae'r nant yn lledu ychydig ac yn arafu, gan gludo gwaddod a maetholion tuag at ei chyrchfan. Mae’r union bwynt lle mae Horsbere Brook yn mynd i mewn i Afon Hafren yn dibynnu ar lefelau dŵr ac unrhyw addasiadau ar raddfa fach i’r hydroleg leol.

Mewn ymateb i lifogydd sylweddol yn 2007, adeiladodd Asiantaeth yr Amgylchedd Gynllun Lliniaru Llifogydd Horsbere Brook, a gwblhawyd yn 2011. Roedd y prosiect hwn yn cynnwys cloddio 120,000 metr ciwbig o bridd i greu ardal storio llifogydd mawr ger yr A417 Ffordd Gyswllt Barnwood.

Mae'r cynllun wedi'i gynllunio i amddiffyn dros 350 o gartrefi yn Elmbridge a Longlevens rhag llifogydd gyda siawns o 1 mewn 100 o ddigwydd mewn unrhyw flwyddyn benodol. Pan fydd y llif yn Horsbere Brook yn cynyddu, mae gormodedd o ddŵr yn llifo i'r ardal storio ac yn cael ei ryddhau'n raddol yn ôl i'r nant pan fydd llif yr afon yn lleihau. Mae gan y safle gyfanswm cynhwysedd storio o 170,000 metr ciwbig.

## Cyfeiriadau
# Afon Dulas

Gallai **Afon Dulas** gyfeirio at:

* Afon Dulas (Rhos), ym mwrdeistref sirol Conwy
* Afon Dulas (Ceredigion)
* Afon Dulas (Gwynedd), un o lednentydd Afon Dyfi
* Afon Dulas (Powys), un o lednentydd Afon Dyfi

## Gweler hefyd

* Afon Dulais
# Afon Clywedog (gwahaniaethu)

Mae pedair **Afon Clywedog** yng Nghymru:

* Afon Clywedog yng ngogledd-ddwyrain Cymru, sy'n llifo i mewn i Afon Dyfrdwy
* Afon Clywedog yn Sir Ddinbych, sy'n llifo i Afon Clwyd
* Afon Clywedog yng nghanolbarth Cymru, sy'n llifo i mewn i Afon Hafren
* Afon Clywedog ym Meirionnydd, sy'n llifo i mewn i Afon Wnion
# Castell Dolforwyn

Castell Dolforwyn|  |
| Math | castell, caer lefal, safle archaeolegol, Cestyll y tywysogion Cymreig  |
|  |
| Sefydlwyd | * 1273
 |
| Daearyddiaeth |
| Lleoliad | Llandysul  |
| Sir | Powys |
| Gwlad |  Cymru |
| Uwch y môr | 225.9 metr  |
| Cyfesurynnau | 52.5465°N 3.25203°W  |
| Cod OS | SO15189501  |
| Rheolir gan | Cadw  |
|  |
| Perchnogaeth | Cadw  |
| Statws treftadaeth | adeilad rhestredig Gradd I, heneb gofrestredig, Henebion Cenedlaethol Cymru  |
| Manylion |
| Deunydd | carreg  |
| Dynodwr Cadw | MG114  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Castell Cymreig ger y Drenewydd ym Mhowys yw **Castell Dolforwyn**. Saif ar fryn isel mewn safle strategol yn hen gantref Cedewain yn ymyl Afon Hafren, gyferbyn â'r Drenewydd.

## Hanes

Codwyd Castell Dolforwyn gan y Tywysog Llywelyn ap Gruffudd (Llywelyn II), yn y flwyddyn 1273 pan oedd ar anterth ei rym. Roedd tref fechan yn ymyl y castell a adeiladwyd ar yr un adeg â'r castell ei hun, mae'n debyg.

Cododd Llywelyn y castell fel datganiad gwleidyddol, yn hytrach nag am resymau milwrol amlwg. Roedd yn wynebu'r Drenewydd a oedd, gyda'i chastell, yn un o drefi Normanaidd pwysicaf y Mers, ac felly roedd yn ddatganiad eglur o hawliau Llywelyn fel Tywysog Cymru mewn ymateb i gyhoeddiad gan weision y Goron Seisnig nad oedd ganddo'r hawl i godi castell yn y cyffiniau.

Syrthiodd y castell yn fuan i'r Saeson yn rhyfel 1276-77; ymddengys na fu gan y tywysog unrhyw fwriad o wastraffu dynion ac adnoddau yno. Ildiodd y garsiwn i Henry Lacy a Roger Mortimer ar 31 Mawrth, 1277. Rhoddodd y Saeson y castell i'w cynghreiriad Gruffudd ap Gwenwynwyn o Bowys. Syrthiasai'r castell yn adfeilion erbyn diwedd y 14g.

## Olion

Yn ôl rhestr a luniwyd yn 1322, roedd yr adeiladau o fewn y castell ei hun yn cynnwys capel, neuadd, Siambr Arglwyddes, cegin, bragdy a becws.

Nid oes llawer i'w weld ar y safle erbyn heddiw. Ambell lwyfan bridd yn unig a welir o'r dref. Ceir olion ward hirsgwar â llenfur o'i amgylch, tŵr crwn yn y pen gogledd-ddwyreiniol ac un hirsgawr arall yn y pen deheuol.

Castell Dolforwyn
## Cadwraeth a mynediad

Mae'r safle ym meddiant Cadw a cheir mynediad yn rhad ac am ddim. Mae'n gorwedd 3 milltir i'r gogledd-ddwyrain o'r Drenewydd a gellir ei gyrraedd ar hyd llwybr o fwthyn *Yew Tree*, i'r gorllewin o bentref bach Aber-miwl (map: SO 153 950).

## Llyfryddiaeth

* Richard Avent, *Cestyll Tywysogion Gwynedd* (Caerdydd, 1983)
* Paul R. Davis, *Castles of the Welsh Princes* (Abertawe, 1988)

## Dolen allanol

* Cadw - Dolforwyn Archifwyd 2007-08-22 yn y Peiriant Wayback
# Ironbridge

Ironbridge|  |
| Math | pentref  |
| Enwyd ar ôl | Iron Bridge  |
|  |
| Ardal weinyddol | The Gorge |
| Poblogaeth | 2,582  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Swydd Amwythig (Sir seremonïol) |
| Gwlad |  Lloegr |
| Gerllaw | Afon Hafren  |
| Cyfesurynnau | 52.6278°N 2.4854°W  |
| Cod OS | SJ6724903350  |
| Cod post | TF8  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Pentref yn sir seremonïol Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Ironbridge**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil The Gorge yn awdurdod unedol Telford a Wrekin. Saif y pentref wrth ymyl Afon Hafren, ac mae'n wedi'i enwi ar ôl yr Iron Bridge, y bont enwog wedi'i wneud o haearn bwrw a adeiladwyd ar draws yr afon ym 1779.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Swydd Amwythig**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Bridgnorth

Bridgnorth|  |
|  |
| Math | tref, plwyf sifil, tref farchnad  |
|  |
| Ardal weinyddol | Swydd Amwythig |
| Poblogaeth | 12,079, 11,853, 11,742  |
| Sefydlwyd | * 1101
 |
| Gefeilldref/i | Thiers  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Swydd Amwythig (Sir seremonïol) |
| Gwlad |  Lloegr |
| Uwch y môr | 75 metr  |
| Gerllaw | Afon Hafren  |
| Yn ffinio gyda | Broseley  |
| Cyfesurynnau | 52.535°N 2.4195°W  |
| Cod SYG | E04011228  |
| Cod OS | SO716927  |
| Cod post | WV15, WV16  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Tref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, sy'n gorwedd yn Nyffryn Hafren, yw **Bridgnorth**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Swydd Amwythig.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 12,079.

Fe'i rhennir yn Low Town a High Town, a elwir felly oherwydd eu safle mewn perthynas ag afon Hafren, sy'n llifo rhyngddynt. Enwir Bridgnorth ar ôl pont ar afon Hafren, a godwyd yn fwy i'r gogledd na phont gynharach yn Quatford.

Mae Caerdydd 128.4 km i ffwrdd o Bridgnorth ac mae Llundain yn 195.3 km. Y ddinas agosaf ydy Wolverhampton sy'n 20.6 km i ffwrdd.

Cyfeiria at Kinver yn y Cytundeb Tridarn (1405) fel un o'r lleoedd sy'n nodi'r ffin arfaethedig rhwng Cymru Fawr a dwy ran Lloegr dan amodau'r cytundeb hwnnw.

## Cyfeiriadau

 **Trefi Swydd Amwythig**[cuddio]

Amwythig **·**
Bridgnorth **·**
Broseley **·**
Cleobury Mortimer **·**
Clun **·**
Craven Arms **·**
Croesoswallt **·**
Church Stretton **·**
Dawley **·**
Yr Eglwys Wen **·**
Ellesmere **·**
Llwydlo **·**
Madeley **·**
Market Drayton **·**
Much Wenlock **·**
Newport **·**
Oakengates **·**
Shifnal **·**
Telford **·**
Trefesgob **·**
Wellington **·**
Wem

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Swydd Amwythig**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Stourport-on-Severn

Stourport-on-Severn|  |
| Math | tref, plwyf sifil, tref farchnad  |
|  |
| Ardal weinyddol | Ardal Wyre Forest |
| Poblogaeth | 20,654, 19,713, 20,292  |
| Gefeilldref/i | Villeneuve-le-Roi  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Swydd Gaerwrangon (Sir seremonïol) |
| Gwlad |  Lloegr |
| Gerllaw | Afon Hafren  |
| Cyfesurynnau | 52.3418°N 2.2762°W  |
| Cod SYG | E04010455  |
| Cod OS | SO812715  |
| Cod post | DY13  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Tref a phlwyf sifil yn Swydd Gaerwrangon, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Stourport-on-Severn**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Wyre Forest. Saif ar lannau Afon Hafren yn union i'r de o drefi Bewdley a Kidderminster.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 20,292.

## Cyfeiriadau

 **Dinasoedd a threfi Swydd GaerwrangonDinas**

Caerwrangon

**Trefi**

Bewdley **·** Bromsgrove **·** Droitwich Spa **·** Evesham **·** Kidderminster **·** Malvern **·** Pershore **·** Redditch **·** Stourport-on-Severn **·** Tenbury Wells **·** Upton-upon-Severn

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Swydd Gaerwrangon**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Caerwrangon

Caerwrangon|  |
|  |
| Math | dinas, tref sirol, dinas fawr, ardal ddi-blwyf  |
|  |
| Ardal weinyddol | Dinas Caerwrangon |
| Poblogaeth | 101,891  |
| Gefeilldref/i | {{int:show}}Kleve, Worcester, Le Vésinet, Ukmergė  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Swydd Gaerwrangon (Sir seremonïol) |
| Gwlad |  Lloegr |
| Arwynebedd | 33.28 km²  |
| Gerllaw | Afon Hafren  |
| Cyfesurynnau | 52.1911°N 2.2206°W  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Allor yn Eglwys Gadeiriol Caerwrangon
Dinas ar Afon Hafren yn Swydd Gaerwrangon, yng ngorllewin Lloegr, yw **Caerwrangon** (Saesneg: *Worcester*). Mae'r ddinas rhyw 30 milltir (48 km) i'r de-orllewin o Birmingham ac 29 milltir (47 km) i'r gogledd o Gaerloyw. Rhed Afon Hafren trwy ganol y ddinas. Ymladdwyd brwydr olaf y Rhyfel Cartref yma, lle gorchfygodd Oliver Cromwell filwyr y Brenin Siarl II.

Mae ffyrdd yr A44, yr A449 a'r A38 yn pasio drwy'r dref.

## Adeiladau a chofadeiladau

* Eglwys Gadeiriol Caerwrangon
* Greyfriars (tŷ)
* "The Commandery"
* Theatr yr Alarch
* Tŵr Edgar (castell)
* Tŵr Eglwys Sant Andreas ("Glover's Needle")
* Yr Hen Palas
* Ysgol Caerwrangon

## Enwogion

* Baldwin, Archesgob Caergaint (m. 1190) - cydymaith Gerallt Gymro ar ei daith trwy Gymru yn 1188.
* John Vaughan, meistr haearn Dowlais (1799-1868)
* Syr Edward Elgar (1857-1934), cyfansoddwr
* Rosemary Hawley Jarman (1935-2015), nofelydd

## Gweler hefyd

* Eglwys Gadeiriol Caerwrangon
* Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr

## Cyfeiriadau

 **Dinasoedd a threfi Swydd Gaerwrangon**[cuddio]

**Dinas**

Caerwrangon

**Trefi**

Bewdley **·** Bromsgrove **·** Droitwich Spa **·** Evesham **·** Kidderminster **·** Malvern **·** Pershore **·** Redditch **·** Stourport-on-Severn **·** Tenbury Wells **·** Upton-upon-Severn

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Swydd Gaerwrangon**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Caerloyw

Caerloyw|  |
|  |
| Math | dinas, tref sirol, dinas fawr, ardal ddi-blwyf  |
|  |
| Ardal weinyddol | Dinas Caerloyw |
| Poblogaeth | 145,563  |
| Gefeilldref/i | Metz, Trier, Gouda, Saint Ann's Bay  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Swydd Gaerloyw (Sir seremonïol) |
| Gwlad |  Lloegr |
| Arwynebedd | 34.5 km²  |
| Gerllaw | Afon Hafren  |
| Cyfesurynnau | 51.8653°N 2.2458°W  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Gloucestershire County Council  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Eglwys gadeiriol Caerloyw
Dinas yn Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, yw **Caerloyw** (Saesneg: *Gloucester*, Lladin: *Glevum*). Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn ardal an-fetropolitan Dinas Caerloyw.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Caerloyw boblogaeth o 136,362.

Prifddinas Swydd Gaerloyw yw Caerloyw. Fe'i lleolir ar lan ddwyreiniol Afon Hafren, rhwng Coedwig Dena i'r gorllewin, Bryniau Malvern i'r gogledd-orllewin, a Bryniau Cotswold i'r dwyrain. Mae tua 160,000 o bobl yn byw yn y ddinas.

Bu Caerloyw yn un o ddinasoedd y Rhufeiniaid gyda'r enw Lladin *Glevum*. Cafwyd hyd i ddarnau arian Rhufeinig yn y ddinas, yn ogystal ag olion muriau Rhufeinig.

Mae'r ddogfen Historia Brittonum yn dweud i daid Gwrtheyrn reoli Caerloyw. Syrthiodd Caerloyw i ddwylo'r Saeson ar ôl Brwydr Deorham, y fuddugoliaeth Seisnig a rannodd Frythoniaid Cymru a'r Hen Ogledd o Frythoniaid de orllewin Prydain.

Mae'r brenin Edward II, y 'Tywysog Cymru' Seisnig cyntaf, wedi'i gladdu yn Eglwys Gadeiriol Caerloyw. Roedd wedi cael ei lofruddio yn 1327 yng Nghastell Berkeley yn yr un sir ar ôl cael ei ddiorseddu.

Cyfeiria at borth ogleddol Caerloyw yn y Cytundeb Tridarn (1405) fel un o'r lleoedd sy'n nodi'r ffin arfaethedig rhwng Cymru Fawr a dwy ran Lloegr dan amodau'r cytundeb hwnnw.

## Adeiladau a chofadeiladau

* Canolfan Eastgate
* Eglwys gadeiriol
* Stadiwm Kingsholm
* Ysgol y Brenin

## Enwogion

* George Whitefield (1714-1770), pregethwr
* Charles Wheatstone (1802-1875), dyfeisiwr
* Beatrice Webb (1858-1943), sosialwraig
* Terry Biddlecombe (1941-2014), joci
* Simon Pegg (g. 1970), actor

## Gefeilldrefi

|  |
| --- |
| * Yr Almaen - Trier
* Ffrainc - Metz
* Yr Iseldiroedd - Gouda
* Jamaica - St Ann's
 |

## Gweler hefyd

* Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr

## Cyfeiriadau

 **Dinasoedd a threfi Swydd GaerloywDinas**

Caerloyw

**Trefi**

Berkeley **·**
Bradley Stoke **·**
Cinderford **·**
Cirencester **·**
Coleford **·**
Cheltenham **·**
Chipping Campden **·**
Chipping Sodbury **·**
Dursley **·**
Fairford **·**
Filton **·**
Lechlade **·**
Lydney **·**
Minchinhampton **·**
Mitcheldean **·**
Moreton-in-Marsh **·**
Nailsworth **·**
Newent **·**
Northleach **·**
Painswick **·**
Patchway **·**
Quedgeley **·**
Stonehouse **·**
Stow-on-the-Wold **·**
Stroud **·**
Tetbury **·**
Tewkesbury **·**
Thornbury **·**
Winchcombe **·**
Wotton-under-Edge **·**
Yate