# Coedwig Hafren

Coedwig Hafren| Math | coedwig  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Cymru |
| Cyfesurynnau | 52.48°N 3.69°W  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Coedwig Hafren
Saif **Coedwig Hafren** i'r gogledd-orllewin o Lanidloes, tref farchnad hynafol yng Nghanolbarth Cymru. Er 2020 bu'n rhan o rwydwaith Coedwig Genedlaethol i Gymru a sefydlwyd gan Lywodraeth Cymru. Ceir coedwig arall yng ngogledd sir Powys sy'n rhan o'r rhwydwaith, sef Coedwig Dyfnant ymhellach i'r dwyrain.

## Trosolwg

Mae'r goedwig yn gorchuddio tua 40 metr sgcilowar (15 mi sgw), ac mae'n cynnwys coed pinwydd a sbriws yn bennaf. Mae'n cymryd ei enw o Afon Hafren sy'n codi mewn mawnog ddofn tua 800 metr (0.5 mi) y tu allan i ffin orllewinol y goedwig, yn uchel ar lethrau Pumlumon, mynydd uchaf Canolbarth Cymru. Mae'n goedwig bwysig o ran naturolaeth a hefyd gweithgaredd hamdden.

## Hanes

Mae'r goedwig, a blannwyd ym 1937, yn newid yn barhaus gyda thorri a phlannu. Mae'r goedwig hefyd yn gartref i fwyngloddiau copr a phlwm o'r Oes Efydd, yn fwyaf nodedig "Nant yr Eira" ac o bosibl "Nant yr Rickett".

Roedd creu'r goedwig ym 1937 yn golygu prynu deuddeg fferm ddefaid ucheldirol, gan gynnwys "Rhyd y Benwch" sydd bellach yn lleoliad maes parcio a man picnic.

Er na adawyd y ffermydd yn adfail, ni allent ddarparu digon o lety i weithwyr coedwig yn yr ardal brin ei phoblogaeth hon. Ar y dechrau, gyda maint bach cychwynnol y goedwig, roedd digon o weithwyr i'w cael yn lleol. Yn ddiweddarach, cludwyd gweithwyr o Lanidloes. Nid oedd hyn yn gynaliadwy, ac yn 1948, penderfynodd y Comisiwn Coedwigaeth adeiladu pentref ger Penfforddlas i gartrefu gweithwyr coedwigaeth. Cyflogasant bensaer o fri, T. Alwyn Lloyd, Caerdydd, i lunio cynlluniau ar gyfer pentref a fyddai yn y pen draw yn cynnwys pedwar ugain o dai, siop bentref, ysgol a neuadd. Fel datblygiad cyntaf, adeiladwyd ugain o dai ar y safle, gydag wyth arall ychydig filltiroedd i ffwrdd: roedd y rhain yn darparu llety i hanner y gweithwyr. Dechreuwyd adeiladu yn 1949, gyda'r tai cyntaf yn cael eu meddiannu yn 1951. Darparwyd y cyflenwad dŵr ar gyfer y pentref, a adwaenir fel Llwyn-y-gog (neu Llwynygog), trwy argaenu nant gyfagos.

Tarddiad Afon Hafren, ger Coedwig Hafren
## Defnydd presennol

Boncyffion coed wedi eu torri i'w gwerthu - peth o ddiwydiant y Goedwig
Er bod y goedwig yn dal i gynhyrchu pren ar gyfer Cyfoeth Naturiol Cymru, mae hefyd wedi datblygu fel cynefin bywyd gwyllt ac fel atyniad i dwristiaid. Mae’r barcud coch i’w weld yn yr ardal, ynghyd â llawer o adar, planhigion ac anifeiliaid eraill. Mae yna nifer o lwybrau troed, a llawer o lwybrau ceffyl sy'n boblogaidd ar gyfer beicio mynydd a marchogaeth. Ymhlith y teithiau cyhoeddedig mae "The Source of The Severn", "Severn Breaks its Neck" a "The Blaenhafren Falls".

Mae Taith Gerdded Dyffryn Gwy yn gorffen yn Rhyd y Benwch yn y goedwig. Defnyddia Clwb Cyfeiriadau y Canolbarth (Mid Wales Orienteering Club) y goedwig ar gyfer cystadlaethau cyfeiriadu.

Mae chwarel yn y goedwig yn cael ei defnyddio "astudiaethau ffrwydrad" gan Grŵp Ffiseg Hylosgi Prifysgol Aberystwyth. Arferid defnyddio'r chwarel hon gan British Aerospace.

### Chwaraeon modur

Mae'r goedwig yn lleoliad poblogaidd ar gyfer llawer o bencampwriaethau motocrós a 4x4 a digwyddiadau rali.

Defnyddir y goedwig yn rheolaidd fel llwyfan ar Rali Cymru Prydain Fawr. Ym mis Ionawr 2013 defnyddiodd BBC *Top Gear* Bentley Continental a yrrwyd gan Kris Meeke i ddarlledu'r llwyfan.

## Gweler hefyd

* Coedwig Genedlaethol i Gymru

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Cyfoeth Naturiol Cymru: Coedwig Hafren
* Ymweld â Llanidloes: Coedwig Hafren
* Instagram Coedwig Hafren
* Tudalen Facebook Coedwig Hafren