# Paul Griffiths (dramodydd)

| Paul Griffiths |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Richard Paul Griffiths 8 Awst 1973  Dolwyddelan |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| *Alma mater* | Coleg Normal, Bangor |
| Galwedigaeth | Dramodydd, Beirniad Theatr a Cyfarwyddwr |

Mae **Paul Griffiths** yn ddramodydd, cyfarwyddwr a beirniad theatr (ganwyd yn Nolwyddelan, Sir Conwy, 8 Awst 1973).

Ym mis Mehefin 2007 symudodd i Lundain i reoli "Youth Music Theatre UK", ble mae'n parhau i fyw. Enillodd Fedal Ddrama Eisteddfod yr Urdd tair blynedd yn olynol rhwng 1995 a 1997, yr unig un i wneud hynny yn hanes y gystadleuaeth. Rhwng mis Mawrth 2006 a 2012, bu'n cyfrannu colofn wythnosol am y Theatr yn Y Cymro. Mae'n wyneb a llais cyfarwydd ar S4C a BBC Radio Cymru fel beirniad ac adolygydd theatr. Bu hefyd yn Aelod o Banel Ymghynghorol Artistig Cwmni Theatr Gwynedd ac yn Aelod o Fwrdd Ymddiriedolwyr Canolfan Ysgrifennu Tŷ Newydd, Llanystumdwy. Mewn rhifyn o Golwg yn Medi 2024, cyfaddefodd ei fod wedi gweld dros 1,200 o gynyrchiadau theatr.

## Addysg

Derbyniodd ei addysg gynnar yn Ysgol Gynradd Dolwyddelan, yn Ysgol Dyffryn Conwy, Llanrwst a graddio ym 1994 yn y Coleg Normal, Prifysgol Cymru, Bangor. Enillodd Wobr Barcud am y gwaith fideo unigol gorau y flwyddyn honno. Tra yn y Coleg, Paul oedd Cadeirydd cyntaf *Cymdeithas y Cyfathrebwyr* a sefydlwyd i gadw cysylltiad gyda chyn-fyfyrwyr a chyn-ddarlithwyr y Cwrs.

## Cwmni Ieuenctid Dolwyddelan

Sefydlodd Gwmni Ieuenctid Dolwyddelan pan yn 13 oed a bu'r cwmni yn teithio led led Cymru gan ennill gwobrau am actio a chyfarwyddo mewn gwyliau dramâu amrywiol. Cyfansoddodd nifer o sgetsus byrion ar gyfer y Cwmni, yn ogystal â dwy ddrama wreiddiol *Helynt y 'Dolig* ym 1990 a *Sul y Blodau* ym 1991. Bu hefyd yn gyfrifol am addasu gwaith William Gwyn Jones a Branwen Cennard, ar gyfer y cwmni.

## Gyrfa

Yn ystod ei ail-flwyddyn yn y Coleg, bu'n gweithio fel rhedwr gyda Ffilmiau'r Tŷ Gwyn o dan gyfarwyddyd Gareth Wynn Jones ar addasiad Harri Pritchard Jones o ddrama Saunders Lewis *Brad* ar gyfer S4C. Wedi gadael y Coleg, aeth i weithio gyda Ffilmiau Eryri yn Y Felinheli fel Cynorthwy-ydd Cynhyrchu ar gyfresi teledu *I Dir Drygioni* a *Tydi Coleg yn Grêt* a'r ffilm *Sgwâr y Sgorpion*. Bu hefyd yn gweithio fel rhedwr i gwmnïau Gwdihŵ a Tonfedd ar gyfresi fel *Noson Lawen*, *Penblwydd Hapus*, *Shotolau* ac *Yma Mae Nghân: Dafydd Iwan*.

Ym 1995, treuliodd flwyddyn fel Is-Olygydd ffilm ar yr ail-gyfres o *Lleifior* i Ffilmiau'r Tŷ Gwyn ar gyfer S4C. Ymunodd â Chwmni Ifor ap GlynTafwys wedi hynny fel Ymchwilydd a bu'n gweithio ar y gyfres *Diwrnod Gyda...*. Pan sefydlwyd Cwmni Da ym 1997, ymunodd â'r cwmni fel ymchwilydd a bu'n rhan o dîm cynhyrchu'r gyfres wythnosol *Y Sioe Gelf* am dair blynedd. Gadawodd Cwmni Da yn sgil derbyn sawl Comisiwn i gyfansoddi dramâu gan S4C cyn ymuno yn ddiweddarach gyda chwmni Tonfedd Eryri ble y bu'n rhan o dîm cynhyrchu'r cyfresi *Tipyn o Stad,* *Naw Tan Naw,* a *Bob A'i Fam*. Bu hefyd yn gweithio fel ymchwilydd ar y ddwy gyfres o *Diolch o Galon*, *Yma Mae Nghân: Corsica* a darllediadau o'r Ŵyl Gerdd Dant ac Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd. Dychwelodd at Cwmni Da yn 2004, ble bu'n gweithio fel Is-Gynhyrchydd ar amrywiaeth o gyfresi fel *Popeth yn Gymraeg*, *Y Chwarelwr*, *Y Cymry ac America Gaeth*, *Love Hurts*, *Llygaid y Bwystfil*, *Frongoch - Prifysgol Chwyldro* a'r Cyngerdd hanesyddol o dorri Record Guinness y Byd *Jones, Jones, Jones*. Gadawodd y Cwmni ym mis Mehefin 2007 i symud i Lundain.

Dychwelyd i Fyd y Theatr fu ei hanes wedi mudo, a bu'n gweithio gydag amrywiaeth o gwmnïau theatr profiadol fel *Punchdrunk,* *Battersea Arts Centre, Soho Theatre* a'r *Finborough**.* Cafodd ei benodi yn Reolwr Gweithredol o *Youth Music Theatre UK* yn 2008, a bu'n rheoli'r cwmni tan fis Mawrth 2012.

Clawr *Sul Y Blodau*
## Dramodydd

### Llwyfan Cynnar

Enillodd y comedi *Sul y Blodau* Dlws y Ddrama yn Eisteddfod Bro Aled, Llansannan ym 1991, ac yntau'n ddim ond yn ddeunaw oed. Beirniad y gystadleuaeth oedd Dorothy Jones, Llangwm. Cyfrannodd y wobr ariannol tuag at Gronfa Llinos Haf. Cyhoeddwyd y ddrama yn ddiweddarach fel rhan o Gyfres y Llwyfan gan Wasg Carreg Gwalch.. Ers hynny, mae'r ddrama wedi'i llwyfannu gan gwmnïau amrywiol o Gymdeithas Ddrama Rhuthun, i Eglwys Oaker Avenue, West Didsbury Manceinion a Chymdeithas Cymry Llundain. Enillodd eto'n Mro Aled ym 1993 gyda'r ddrama fer *Arian Parod*. Bu Cwmni Drama Ffermwyr Ifanc Bro Siabod yn llwyddiannus gyda'r ddrama hon yng Nghystadlaeth Ddrama Clybiau Mudiad y Ffermwyr Ifanc Eryri ym 1994, gan fynd i gynrychioli'r Sir yn Theatr Hafren, Y Drenewydd.

### Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd

Daeth yn drydydd yng nghystadleuaeth Medal Ddrama Eisteddfod yr Urdd ym Mro Glyndwr ym 1992, a dwy o'i ddramâu yn gydradd drydydd yn yr un gystadleuaeth ym Meirionnydd yn 1994. Ym 1995, enillodd y Fedal Ddrama yn Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd Bro Preseli efo'r ddrama fer *O Gysgod y Cyll*, ac aeth ymlaen i ennill y Fedal dair blynedd yn olynnol ym Mro Maelor 1996 efo'r ddrama *B'echdan?* ac ym 1997 yn Islwyn efo'r ddrama *Ai am fod haul yn machlud?*. Bu hefyd yn Beirniadu'r Gystadleuaeth yn 2000 a 2010, ac yn Feistr y Ddefod yn 2008.

Cyd-gyfansoddodd ddwy ddrama gerdd ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, sef *Yn y Ffrâm*, Eisteddfod Llŷn ac Eifionydd 1998 i gerddoriaeth Einion Dafydd ac *Ail Liwio'r Byd* ar gyfer Eisteddfod Bro Conwy 2000 i gerddoriaeth Gareth Glyn.

### Dramâu Cerdd

Cyd-gyfansoddodd a Chyfarwyddodd pedair drama gerdd ar gyfer Gŵyl Fai Pwllheli ar y cyd ag Annette Bryn Parri a Glyn Roberts. *O Docyn Brwyn i Ben Draw'r Byd* oedd y gyntaf ym 1995 i ddathlu Canmlwyddiant geni'r bardd Cynan. Yn sgil llwyddiant yr Ŵyl, fe sefydlwyd yr Ŵyl Fai flynyddol o 1996 ymlaen, a chynhyrchwyd *Dan Hwyl Wen* y flwyddyn honno a *Dan Gysgod y Graig* ym 1997. Roedd y Cast yn cynnwys aelodau o gorau lleol a lleisiau adnabyddus fel Hogia'r Wyddfa, Rosalind a Myrddin, Siân Eirian, Triawd Pant yr Hwch a'r Baledwr Harri Richards. Er mwyn dathlu deng mlynedd o'r Ŵyl Fai, derbyniodd Paul wahoddiad yn ôl i gyfarwyddo a chreu'r sioe *Ail-Godi'r Llen* yn Neuadd Dwyfor, Pwllheli ym mis Tachwedd 2005, oedd yn ddathliad o'r sioeau cynnar.

### Teledu

Cyfranodd at gyfresi teledu poblogaidd fel *Pengelli* a *Tipyn o Stad*. Addaswyd dwy o'i ddramâu buddugol o Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd ar gyfer S4C Digidol o dan y teitlau *B'echdan Ŵy?* (Nant/Bont) efo Marged Esli, Morfudd Hughes a Manon Elis, cyfarwyddwr Siôn Lewis a *Traeth Coch* (Opus) efo Mali Harries a'r cyfarwyddwr Elen Bowman. Cyfranodd sgriptiau animeiddio i'r gyfres *Bibi Bêl* i Griffilms.

Delwedd gyhoeddusrwydd hysbysebu'r gyfres ddrama ysgafn *Becca Bingo* gan Paul Griffiths ar BBC Radio Cymru yn 2014.
### Radio

Cyfansoddodd ddrama radio ar gyfer BBC Radio Cymru yn 2013 o'r enw *Dan y Don* oedd yn croniclo ei frwydr gydag iechyd meddwl. Yn 2014, cafodd ei gomisiynu i gyfansoddi cyfres ddrama ysgafn *Becca Bingo*, a bu'n croniclo hanes y gyfres mewn blog ar wefan y BBC.

## Y Cymro

O fis Mawrth 2006, bu'n cyfrannu colofn wythnosol [2] am y theatr i papur newydd *Y Cymro*. Ymddangosodd y golofn gyntaf ar 31 Mawrth 2006 o dan y teitl *Byd y Dramâu*. Adolygiadau o ddramâu yng Nghymru a thu hwnt oedd prif nodwedd y golofn, a derbyniodd ganmoliaeth am ei natur ddi-flewyn ar dafod ac onest. Newidiwyd teitl y golofn i *Llygad ar y Llwyfan* yn ddiweddarach.. Ym mis Gorffennaf 2006, datganodd yn ei golofn bod penodiad Cefin Roberts fel Arweinydd Artistig Theatr Genedlaethol Cymru wedi bod *"yn gamgymeriad mawr"* ar ôl gweld cynyrchiadau cynnar y Cwmni.. Parhau i fod yn feirniadol o gynnyrch y cwmni wnaeth Paul ar ôl gweld *Diweddgan* ym mis Hydref 2006 ac wedyn cynhyrchiad Cefin Roberts o addasiad Siôn Eirian o nofel Islwyn Ffowc Elis, Cysgod y Cryman ym mis Chwefror 2007.. Yn sgil y beirniadu, bu cryn drafod ar raglen wythnosol Gwilym Owen ar BBC Radio Cymru, ble y cyhuddwyd y Cwmni o fod ymhell ar ôl Theatr Genedlaethol Yr Alban.

Defod y Fedal Ddrama 2008
## Eisteddfod yr Urdd Sir Conwy 2008

Yn ystod Defod y Fedal Ddrama ar brynhawn Mercher, Eisteddfod yr Urdd, Sir Conwy 2008, galwodd Paul am weld sefydlu cynllun cenedlaethol a fydd yn galluogi enillwyr Medal Ddrama Eisteddfod yr Urdd ddatblygu eu doniau a chyfoethogi byd y ddrama yng Nghymru. "*Mae'n dristwch na chafodd y rhan fwyaf o enillwyr y gorffennol eu meithrin i sgrifennu ar gyfer y llwyfan,"* meddai Paul, sy'n gyn enillydd ei hun. Dywedodd *"...ei bod yn ofid iddo fod y llwyfan yn colli'r enillwyr hyn wrth iddyn nhw gael eu hudo i fyd brasach teledu. Mae'n ofynnol arnom erbyn hyn i sicrhau yr un abwyd ariannol a chreadigol i gyfoethogi y theatr yn ogystal,*" meddai.

> *"Pam na ellir sefydlu cynlluniau hyfforddi blynyddol dan adain dramodwyr a chyfarwyddwyr profiadol a hynny trwy nawdd Urdd Gobaith Cymru a'r Theatr Genedlaethol? Byddai hynny yn gyfle gwych i ddarpar ddramodwyr ddysgu crefft, i dderbyn sylwadau ar eu gwaith ac i gynnal eu hunain am flwyddyn wrth hyfforddi. Ar ddiwedd y cyfnod byddai llyfrgell o ddramau newydd yn flynyddol yn barod i'w llwyfannu a lleisiau ifanc yn cael mynegi eu barn."*
>
>

## Iechyd Meddwl

Siaradodd yn syfrdanol o onest am ei salwch meddwl, a'i ymgais aflwyddianus i ladd ei hun gyda'r newyddiadurwr Dylan Iorwerth ar ei raglen Dan Yr Wyneb BBC Radio Cymru, ym mis Tachwedd 2013. Cafodd y cyfweliad ei ddisgrifio ar y pryd, gan Betsan Powys Golygydd newydd BBC Radio Cymru, fel *'un o berlau darlledu'* Radio Cymru, ac ategwyd hynny ganddi mewn cyfweliad yn *Barn,* yn Hydref 2013*.*

> *‘Mae radio ar ei orau yn peri bod rhaid ichi aros i wrando,’ meddai. Mae’n cynnig sawl enghraifft o’i phrofiad personol o hyn yn ddiweddar, gan gynnwys [...] clywed [y] dramodydd a’r beirniad theatr Paul Griffiths yn trafod ei iselder ar raglen Dan yr Wyneb Dylan Iorwerth. 'Munudau cofiadwy fel hyn,’ meddai, ‘sy’n crynhoi apêl radio i mi.’ Does dim dwywaith nad ei gobaith yn ei swydd newydd yw harneisio potensial y cyfrwng i sicrhau munudau ac oriau lawer o ddarlledu digon cryf i gydio yn nychymyg gwrandawyr Radio Cymru, ble bynnag y bônt.'*
>
>

## Beirniad Theatr

Ar ôl rhoi'r gorau i'w golofn wythnosol yn Y Cymro, parhaodd i gyfranu'n agored i'r trafodaethau am ddyfodol Byd y Ddrama Gymraeg. Yn dilyn canslo Seremoni a Chystadleuaeth Y Fedal Ddrama yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Rhondda Cynon Taf yn 2024, datganodd ei farn bendant ar wefan Golwg360, gan alw am i'r dramodydd buddugol i gamu ymlaen.

> *"Felly, dwi’n galw’n daer, o waelod fy nghalon, am i’r dramodydd dawnus gamu ymlaen yn ddewr i dderbyn eu clod. I ddatblygu eu dawn. I ddysgu ac i weithio mwy efo’r ‘gymuned’ dan sylw, yn hytrach na chael eu cuddio gan yr Eisteddfod, er mwyn arbed eu henw nhw’n unig, rhag y llanast a’r siambyls sy’ wedi’i greu".*
>
>

## Cyfeiriadau