# Esther (drama)

Esther|  |
| Enghraifft o: | gwaith ysgrifenedig  |
| Awdur | Saunders Lewis |
| Cyhoeddwr | Dinefwr Press, Llandybïe |
| Gwlad | Cymru |
| Iaith | Cymraeg |
| Dyddiad cyhoeddi | Cyhoeddiad cyntaf: 1960 Argraffiad diweddaraf: Gorffennaf 2000 |
| ISBN | 9780715406465 |
| Tudalennau | 102  |
| Genre | Drama |
| Dynodwyr |

Drama gan Saunders Lewis yw Esther a gyhoeddwyd gyntaf yn 1960. Comisiynwyd *Esther* yn wreiddiol gan y BBC fel drama radio yn 1958 ac fe'i llwyfannwyd am y tro cyntaf mewn gŵyl drama flynyddol yn Llangefni. Seiliodd Saunders Lewis ei ddrama ar hanes yr Iddewes, Esther, a geir yn y Beibl - stori llawn hunan aberth a chynllwyn. Roedd Esther (enw sy'n golygu seren neu hapusrwydd, yn yr Hebraeg) yn wraig i Ahasferus, Brenin Persia rhwng 485-465 CC ac yn Iddewes.

Addaswyd y ddrama ar gyfer plant a phobol ifanc gan CBAC yn 2000, yn un o dair drama Saunders Lewis.

## Cymeriadau

* Y Frenhines Esther
* Y Brenin Ahasferus - Brenin Persia
* Haman - y Prif Weinidog
* Harbona - Swyddog yn y Palas
* Mordecai - Cefnder y Frenhines

## Cynyrchiadau nodedig

### 1950au

Cynhyrchiad o'r ddrama radio ar gyfer BBC Cymru.

Llwyfannwyd y ddrama am y tro cyntaf gan "Gwmni Môn" yng Ngŵyl Ddrama Genedlaethol Llangefni yn 1959. Cyfarwyddwr H. Pierce Jones.

### 1960au

Cynhyrchiad Cwmni Drama Coleg y Gogledd gyda John Gwilym Jones yn cyfarwyddo yng Ngŵyl Theatr Garthewin yn 1960. Bu beirniadu hallt am y ffaith bod y cwmni wedi dewis "gwisg fodern" i'w chyflwyno.

* Esther - Wenna Thomas
* Ahasferus - Elwyn Jones
* Haman - R. Alun Evans
* Harbona - Gwyn Cadnant Griffith
* Mordecai - Gwyn Morgan Lloyd

### 1970au

Rhaglen y cynhyrchiad o *Esther* 1979
Llwyfannwyd y ddrama gan Gwmni Theatr Cymru yn 1979. Cyfarwyddwr David Lyn; cynllunydd Martin Morley; rheolwr llwyfan Iestyn Garlick; dirprwy reolwr Elinor Roberts; cynorthwywr Julia Jones; goleuo a sain Gareth Jones; cynorthwyr Siôn Havard Gregory; gwisgoedd Gwyneth Roberts a Janice Dickson; prif saer: Glyn Richards; cast:

Llun o gast cynhyrchiad Cwmni Theatr Cymru o *Esther* 1979
* Esther - Maureen Rhys
* Ahasferus - John Ogwen
* Haman - Stewart Jones
* Harbona - Cefin Roberts
* Mordecai - Glyn Williams
* Carcharorion : Marion Fenner, [Ifan] Huw Dafydd, Sioned Mair ac Hannah M Roberts.

*"Penderfyniad David oedd i ni fod yn Iddewon yn per[ff]ormio'r ddrama ar ŵyl y 'Purum',"* yn ôl Maureen Rhys yn ei hunangofiant, *"pryd mae'r Iddewon yn dathlu bod y Frenhines Esther wedi eu hachub nhw fel cenedl. Esther wahanol oeddwn i ar y llwyfan i'r llun ohona i ar y poster. Dillad carpiog oedd ganddon ni i gyd, ac actorion dan hyfforddiant y Cwmni yn cymryd rhan fel y cyd-garcharorion. Fe wnaeth David y cynhyrchiad yn un ensemble lle'r oedd pawb yn cyfrif. Doeddwn i ddim yn teimlo mod i'n chwarae'r brif ran, dim ond yn un o dîm,"* ychwanegodd.

### 2000au

Cynhyrchiad 2006 Theatr Genedlaethol Cymru
Ail lwyfannwyd y ddrama gan Theatr Genedlaethol Cymru yn 2006, pan oedd y cwmni o dan oruchwyliaeth Cefin Roberts. Dewiswyd Daniel Evans i gyfarwyddo'r cynhyrchiad, yr ail gynhyrchiad iddo'i gyfarwyddo'n broffesiynol. Cynllunydd Guto Humphreys; cerddoriaeth Dyfan Jones; cast:

* Y frenhines Esther - Nia Roberts
* Y brenin Ahasferus - Julian Lewis Jones
* Haman - Rhys Parry Jones
* Harbona - Carwyn Jones
* Mordecai - Rhys Richards
* Cantores - Karen Evans.

Derbyniodd y cynhyrchiad adolygiadau ffafriol iawn yn y Wasg. Dyma oedd gan Paul Griffiths i'w ddweud yn *Y Cymro*: *"Mae Gŵyl y Purim yn ddiwrnod pwysig i’r Iddewon. Dyma’r dydd maen nhw’n diolch am ddewrder y Frenhines Esther am achub eu hil. Mi fydda innau’n fythol ddiolchgar am yr unfed-ar-hugain o Ebrill 2006, oherwydd dyma pryd y bu i Daniel Evans adfer fy ffydd innau yn y Ddrama Gymraeg! [...] Heb egwyl rhwng bob Act, fe blethwyd y cyfan yn fedrus a theatrig a hynny gyda graen brofiadol."*

*"Ar ddechrau eu Tymor o Glasuron, mae'n braf cael datgan yn hyderus fod y Theatr Genedlaethol wedi dod i'w hoed,"* oedd barn Eifion Lloyd Jones ar wefan BBC Cymru; *"Dyma gynhyrchiad teilwng a chaboledig, gyda sawl perfformiad nodedig ac un cwbl arbennig [...] Heb amheuaeth, Rhys Parry Jones oedd brenin y cynhyrchiad [...] 'Fedra'i ddim cofio gweld Rhys mewn cynhyrchiad llwyfan safonol o'r fath o'r blaen. A 'fedra'i ddim cofio gweld unrhyw actor yn rhagori ar ei berfformiad yma mewn unrhyw ddrama arall, ychwaith."*

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* "Esther (1960)", gwefan Dramâu Cymru