# Kaapse Afrikaans

Kaapse Afrikaans| Enghraifft o: | tafodiaith  |
| Math | Affricaneg  |
| Gwladwriaeth | De Affrica  |
| Dynodwyr |

Map o fwrdeistrefi talaith y Wes-Kaap, 2016
Map yn dangos parthau prif iaith Kaapstad, 2001; Gwyrdd Afrikaans; Melyn Saesneg; Oren Xhosa; Llwyd dim prif iaith
Mae **Kaaps-Afrikaans** hefyd, **Kaaps**, **Bo-Kaaps** ("Kaaps y Bae") hefyd **Kaapse Taal** ("iaith y Penrhyn"); Saesneg: **Cape Afrikaans** yn dafodiaith o'r iaith Affricaneg (*Afrikaans*) sy'n nodweddiadol o dalaith Wes-Kaaps yn Ne Affrica. Mae'r dafodiaith wedi eu dylanwadau'n drymach gan Malaieg nag Afrikaans safonol a cheir rhai ffurfiau sy'n agosach at Iseldireg.

Siaredir y dafodiaith gan mwyaf ar yr arfordir ac yn y ninas Kaapstad. Dywedir ei bod yn hawdd i siaradwyr Iseldireg ei deall a hynny gan fod Afrikaans yn ddisgynnydd-iaith i'r Iseldireg a cafwyd cyfnod i diglossia rhwng 1652 ac 1930 (pan gwnaethpwyd Affricaneg yn iaith swyddogol yn lle'r Iseldireg).

Siaredir Kaapse-Afrikaans gan mwyaf gan bobl 'lliw' (Kaapse Kleurling y Penrhyn a ceir drafodaeth a yw hi'n iaith sathredig o Affricaneg neu dafodiaith ar wahân. Bu llenorion ac academyddion o'r gymuned lliw, megis Adam Small a Neville Alexander yn pledio achos y dafodiaith.

Yn ogystal â'r drafodaeth a yw'r Kaapse-Afrikaans yn dafodiaith o Afrikaans ceir hefyd elfen gref o 'newid côd ('code switching') ieithyddol rhwng yr Afrikaans a'r Saesneg.

## Nodweddion

Mae Kaapse Afrikaans yn cadw rhai nodweddion sy'n debycach i'r Iseldireg na'r Afrikaans gyfoes.

* Mae'r rhagenw personol unigol, *ik* fel y mae yn yr Iseldireg ac nid fel yr Affricaneg gyfoes, *ek*
* Mae'r bychanig terfynol *-tje*, yn cael ei ynganu fel yn yr Iseldireg ac nid fel /ki/ yn Afrikaans
* Defnydd o'r ffurf *seg* (cymhared â'r Iseldireg, zegt) yn hytrach na'r *sê* Affricaneg

Mae gan Kaapse Afrikaans rai nodweddion eraill na ganfyddir yn arferol yn Affricaneg cyffredin:

* Ynganer y lythyren j, yn aml fel /dz/. Dyma nodwedd amlycaf Kaapse Afrikaans
* Ceir /j/ ymwthiol ar ôl /s/, /t/, /k/ pan ddilynir gan /e/, e.e. *kjen* yn hytrach na'r *ken* mewn Afrikaans Safonnol

## Dosbarthiad Tafodieithoedd Afrikaans

* Iseldireg
	+ Afrikaans
		- **Kaaps-Afrikaans**
		- *Oorlams* (tafodiaith leiaf o ran nifer, tafodiaith Afrikaans pobl frodorol y wlad, yr Oorlam, is-lwyth o'r Nama)
		- *Oranjerivier-Afrikaans* (Afrikaans yr Afon Oren)
		- *Oosgrens-Afrikaans* (Afrikaans Ffin y Dwyrain - yr Afrikaans a ddatblygodd gyda'r Voortrekkers a ymfudodd allan o'r Penrhyn tuag at dwyrain perfeddwlad De Affrica yn hanner gyntaf yr 19g)
		- *Afrikaans Namibia'* - mae Afrikaans yn un o brif ieithoedd Namibia a bu'n iaith yno ers canrifoedd fel mam iaith ac fel lingua franca Yn 2010-11 fel ymgais i ail-ddiffinio'r dafodiaith fel creuwyd sioe lwyfan gerddorol *hop-opera* o'r enw *Afrikaaps* gan artistiaid Afrikaans amrywiol yn wyn ac yn arbennig o'r gymuned Kaapse Kleurlinge. Trosglwyddwyd hanes y dafodiaith (a'i iaith Afrikaans) drwy gyfrwng jazz, hip-hop, caneuon traddodiadol goema a reggae gan adrodd hanes o'r dyddiau cynnar a hanes siaradwyr cynharaf yr iaith newydd, Autshumaoa ("Harry the Strandloper") i'r presennol.

## Cymdeithaseg

Ystyrir Kaapse Afrikaans, neu Kaaps, fel fersiwn llai cywir o Afrikaans gan rai gan dynnu i mewn dadleuon neu deimladau am ddosbarth cymdeithasol a hil. Gellir dadlau fod hyder newydd yn y defnydd o'r dafodiaith.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan Afrikaans.com
* Prosiect Afrikaaps
* Gwiriadur ar-lein *Cape Flats*