# Islam

Islam|  |
| Enghraifft o: | grwp crefyddol mawr  |
| Math | crefyddau Abrahamig  |
| Crëwr | God in Islam  |
| Iaith | Arabeg  |
| Dechrau/Sefydlu | 631  |
| Cyfres | crefyddau Abrahamig  |
| Lleoliad | Y Byd Mwslemaidd, ledled y byd  |
| Prif bwnc | obedience, allegiance, obedience in Islam, worship in Islam, Sabil Allah, sırat-ı müstakim  |
| Yn cynnwys | Pum Colofn Islam, Siahâda, Salah, Zakat, fasting during Ramadan, Hajj  |
| Sylfaenydd | Muhammad  |
| Rhagflaenydd | mytholeg Arabaidd, crefydd hynafol Semitig  |
| Enw brodorol | الإسلام  |
| Dynodwyr |
| Thesawrws y BNCF | 7379  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

| Rhan o gyfres ar
**Islam**
 |
| --- |
| **Athrawiaeth** |
|
Allah · Undod Duw
Muhammad · Proffwydi Islam

 |
| **Arferion** |
|
Cyffes Ffydd · Gweddïo
Ymprydio · Elusen · Pererindod

 |
| **Hanes ac Arweinwyr** |
|
Ahl al-Bayt · Sahaba
Califfiaid Rashidun · Imamau Shi'a

 |
| **Testunau a Deddfau** |
|
Coran · Sŵra · Sunnah · Hadith
Fiqh · Sharia Kalam · Tasawwuf (Swffiaeth)

 |
| **Enwadau** |
| Sunni · Shi'a
 |
| **Diwylliant a Chymdeithas** |
|
Astudiaethau Islamig · Celf
Calendr · Demograffeg
Gwyliau · Mosgiau · Athroniaeth
Gwleidyddiaeth · Gwyddoniaeth · Merched

 |
| **Islam a chrefyddau eraill** |
| Cristnogaeth · Iddewiaeth
 |
| **Gweler hefyd** |
|
Islamoffobia · Termau Islamig
Islam yng Nghymru

 |
|  |

Un o grefyddau mwyaf poblogaidd a gwasgaredig y byd yw **Islam** (Arabeg: اَلْإِسْلَامُ); Lladineiddiad: al-’Islām). Ystyr y gair yw ymostyngiad i ewyllys Duw (Al-lâh) a'r cyflwr tangnefeddus o fod yn un â Duw a phopeth a grëwyd ganddo. Mae'r gair yn perthyn i'r gair *salām* sy'n golygu "tangnefedd" a ddaw o'r gwreiddyn *s-l-m*. Mae dilynwr Islam yn Fwslim, sef "un sy'n ymostwng i ewyllys Duw." Ceir dau brif enwad, sef y Sunni a'r Shia. Fel Cristnogaeth ac Iddewiaeth, mae'n un o'r crefyddau Abrahamig.

Sefydlwyd y grefydd ym Mecca gan y Proffwyd Mohamed (c.570-8 Mehefin, 632). Ymledodd y ffydd yn gyflym yn y Dwyrain Canol a Gogledd Affrica ac mewn llai na chanrif ar ôl marwolaeth Mohamed roedd awdurdod y califfiaid a reolai ymerodraeth yr Umayyad yn ymestyn o Sbaen i Afon Indus yng ngogledd-orllewin India. Erbyn heddiw mae tua 20% o boblogaeth y byd yn byw mewn gwledydd Mwslim, o Foroco yn y gorllewin i Indonesia yn y dwyrain ac o Casachstan yn y gogledd i Fali a Swdan yn y de.

Mae Mwslemiaid yn derbyn Ibrahim (Abraham), Musa (Moses), Isa (Iesu Grist) ynghyd â ffigyrau eraill o'r traddodiad Iddewig-Gristnogol fel proffwydi Duw. Fodd bynnag, credant mai Mohamed yw'r proffwyd mwyaf; yr olaf yn y gadwyn o broffwydi sy'n cychwyn gydag Adda. Credant fod y Coran (*Qu'ran*) yn air Duw, fel y datguddiwyd ef i Mohamed fesul pennod (sŵra) yn y cyfnod rhwng c. 610 a 632.

Mae'n grefydd undduwiol Abrahamaidd sy'n dysgu bod Muhammad yn negesydd Duw. Hi yw ail grefydd fwyaf y byd y tu ôl i Gristnogaeth, gyda 1.9 biliwn o ddilynwyr neu 24.9% o boblogaeth y byd, a elwir yn Fwslimiaid. Mwslimiaid yw mwyafrif y boblogaeth mewn 49 o wledydd. Mae Islam yn dysgu bod Duw yn drugarog, yn holl-bwerus, ac yn unigryw, ac wedi arwain dynoliaeth trwy ei ddefnydd o'r proffwydi, yr ysgrythurau datguddiedig, ac arwyddion naturiol. Ysgrythurau sylfaenol Islam yw'r Corân, y credir ei fod yn air Duw, gair am air, yn ogystal â bod yn ddysgeidiaeth ac enghreifftiau normadol (a elwir yn sunnah, sy'n cynnwys adroddiadau o'r enw *hadith*) o Muhammad ( tua 570 - 632 CE).

O safbwynt hanesyddol, tarddodd Islam yn gynnar yn y 7g OC ym Mhenrhyn Arabia, ym Mecca, ac erbyn yr 8g, ymestynnai'r Califfiaeth Umayyad o Iberia yn y gorllewin i Afon Indus yn y dwyrain. Mae Oes Aur Islamaidd yn cyfeirio at y cyfnod a ddyddiwyd yn draddodiadol o'r 8g i'r 13g, yn ystod y Califfiaeth Abbasid, pan oedd llawer o'r byd hanesyddol Mwslimaidd llewyrchus yn enwedig mewn gwyddoniaeth, economeg a diwylliant. Roedd ehangu'r byd Mwslemaidd yn cynnwys gwahanol taleithiau a chalifffiau megis yr Ymerodraeth Otomanaidd, masnach, a throsi i Islam trwy weithgareddau cenhadol (*dawah*).

Mae'r rhan fwyaf o Fwslimiaid yn perthyn i un o ddau enwad: Sunni (85–90%) neu Shia (10–15%). Cododd y gwahaniaethau rhwng Sunni a Shia o anghytundeb ynghylch yr olyniaeth i Muhammad a chafodd arwyddocâd gwleidyddol ehangach, yn ogystal â dimensiynau diwinyddol a chyfreithiol. Mae tua 12% o Fwslimiaid yn byw yn Indonesia, y wlad â mwyafrif y Mwslemiaid mwyaf poblog; 31% yn byw yn Ne Asia, y ganran fwyaf o Fwslimiaid yn y byd; 20% yn y Dwyrain Canol–Gogledd Affrica, lle dyma'r grefydd yn dominyddu; a 15% yn Affrica Is-Sahara. Gellir dod o hyd i gymunedau Mwslimaidd sylweddol hefyd yn America, Tsieina ac Ewrop. Islam yw'r grefydd fawr sy'n tyfu gyflymaf yn y byd.

## *Arkân al-Dîn*

*Prif: Pum Colofn Islam*
Mae dilynwyr Islam i fod i ymarddel ac ymarfer Pum Colofn y Ffydd (*arkân al-Dîn*), a adwaenir hefyd fel y *farâ'idh*, y pum egwyddor sanctaidd.

1. Y *shahâda*, Cyffesiad y Ffydd, a ymgorfforir yn y datganiad *lâ ilâha illâ'llâh wa Muhammad rasulu Allah* ("Nid oes Duw ond Duw a Mohamed yw Negesydd Duw"). Mae rhywun o grefydd arall sy'n datgan hyn yn ddiffuant gerbron dau dyst Mwslim yn cael ei dderbyn fel Mwslim yntau.
2. Y *salat* (ll. *salawât*), sef y pum gweddi ddefodol a adroddir bum gwaith y dydd: ar doriad y wawr (*subh*), ar ganol dydd (*dhuhr*), ar ganol y prynhawn (*asr*), ar fachlud yr haul (*maghrib*) a dechrau'r nos (*ishâ*). Dechreuir pob gweddi gyda'r al-Fâtiha, a geir ar ddechrau'r Coran.
3. Y *zakât*, sef rhoi elusen yn ôl gallu'r rhoddwr. Tua 5% o incwm y credadun a argymhellir yn y Coran. Yn aml mae'r mosg lleol yn trefnu hyn ac mae'r arian yn mynd at helpu'r tlodion, pobl gydag anabledd, gweddwon a'r amddifad.
4. Y *siyâm*, sef ymprydio yn ystod Ramadan, y mis sanctaidd. Yr adeg honno mae bwyta, yfed, smygu, gwisgo peraroglau a chael perthynas rywiol yn waharddedig o doriad y wawr hyd at fachlud yr haul. Nid oes disgwyl i blant ifanc, yr henoed neu rywun sy'n dioddef afiechyd meddyliol ddilyn y rheolau hyn yn gaeth. Mae gwragedd beichiog, mamau sy'n rhoi llefrith i'w babanod, rhywun sy'n dioddef afiechyd a theithwyr yn gallu gohirio'r *siyâm* a'i chyflawni yn ddiweddarach. Nid ystyrir bod cymryd ffisig yn torri'r ympryd.
5. Mynd ar hajj neu bererindod i Fecca. Digwylir i Mwslim wneud hynny o leiaf unwaith yn ystod ei fywyd, os ydyw hynny yn ei allu heb achosi caledi i'w deulu.

## Hanes Islam

*Prif: Hanes Islam*
Pererindod (*Hajj*) i Fecca
Sefydlwyd Islam ym Mecca gan y Proffwyd Mohamed. Ymledodd y ffydd yn gyflym yn y Dwyrain Canol a Gogledd Affrica ac mewn llai na chanrif ar ôl marwolaeth Mohamed roedd awdurdod y califfiaid a reolai ymerodraeth yr Umayyad yn ymestyn o Sbaen i Afon Indus yng ngogledd-orllewin India.

## Islam yng Nghymru

*Prif: Islam yng Nghymru*
Gellir olrhain hanes Islam yng Nghymru yn ôl i'r Oesoedd Canol. Erbyn heddiw credir fod tua 50,000 o Fwslemiaid yn byw yng Nghymru, gyda'r rhan fwyaf yn y de-ddwyrain. Er nad yw hynny'n nifer fawr allan o'r cyfanswm o tua 1.57 biliwn o Fwslemiaid yn y byd, mae'n ffigwr sy'n uwch nag aelodaeth sawl enwad Cristnogol yn y wlad heddiw. Mae hyn yn 23% o boblogaeth y ddaear, Islam ydy'r ail grwp mwyaf a chredir ei bod yn tyfu'n gynt ac yn gryfach nac unrhyw grefydd arall.

## Erthyglau ffydd

Mae'r credo Islamaidd (yr *aqidah*) yn gofyn am gred mewn chwech erthygl: Duw, angylion, llyfrau, proffwydi, Dydd yr Atgyfodiad a Rhagluniaeth.

### Cysyniad o Dduw

Y cysyniad canolog o Islam yw tawḥīd (Arabeg: توحيد ), undod Duw. Caiff ei ystyried yn bennaf fel *undduwiaeth*, ond hefyd panentheistig mewn dysgeidiaeth gyfriniol Islamaidd. Disgrifir Duw ym Mhennod 112 o'r Corân: “Mae'n Dduw - yn Un ac yn Anwahanadwy; Duw – y Cynhaliwr ˹sydd ei angen ar bawb˺. Ni chafodd epil erioed, ac ni chafodd Efe ei eni. Ac nid oes neb tebyg iddo Ef.” Ni all unrhyw lygaid dynol weld Duw hyd Ddydd y Farn. Yn ôl Islam, mae Duw yn drosgynnol, felly nid yw Mwslemiaid yn priodoli ffurfiau dynol i Dduw. Disgrifir a chyfeirir at Dduw gan nifer o enwau neu briodoleddau, y mwyaf cyffredin yw *Ar-Rahmān (الرحمان)* sy'n golygu "Yr Holl Drugaredd," ac *Ar-Rahīm (الرحيم)* sy'n golygu "Trugaredd yn bennaf" a grybwyllir cyn adrodd pob pennod o'r Corân ac eithrio pennod naw.

Mae Islam yn dysgu bod creu popeth yn y bydysawd wedi'i ddwyn i fodolaeth trwy orchymyn Duw fel y'i mynegir gan y geiriad, "Bodolwch, ac y mae," ac mai pwrpas bodolaeth yw addoli Duw heb gysylltu partneriaid ag Ef. Nid yw Duw yn rhan o'r Drindod Gristnogol. Mae'n cael ei ystyried yn dduw personol sy'n ymateb pryd bynnag y bydd person mewn angen neu drallod yn ei alw. Nid oes unrhyw gyfryngwyr, fel clerigwyr, i gysylltu â Duw, sy'n datgan: "Mae eich Arglwydd wedi cyhoeddi, Galw arnaf, byddaf yn ymateb i chi." Cyfeirir at ymwybyddiaeth ac ymwybyddiaeth o Dduw fel Taqwa. *Ystyrir Allāh* yn draddodiadol fel enw personol Duw, term heb unrhyw luosog na rhyw yn cael ei briodoli iddo. Fe'i defnyddir gan Fwslimiaid, Christnogion, ac Iddewon sy'n siarad Arabeg wrth gyfeirio at Dduw, tra bod *ʾilāh* (Arabeg: إله‎) yn derm a ddefnyddir am dduwdod neu dduw yn gyffredinol.

### Angylion

 Muhammad yn derbyn ei ddatguddiad cyntaf gan yr angel Gabriel. O'r llawysgrif Jami' al-Tawarikh gan Rashid-al-Din Hamadani, 1307.
Mae cred mewn angylion yn sylfaenol i Islam. Mae'r gair Coranaidd am angel (Arabeg : ملك *malak*) yn tarddu naill ai o *Malaka*, sy'n golygu "fe reolodd", oherwydd eu pŵer i lywodraethu gwahanol faterion a neilltuwyd iddynt, neu o'r gwreiddyn trilythrennol *’-lk*, *l-’- k* neu *mlk* ag ystyr eang "negesydd", yn union fel ei gymar yn Hebraeg (*malʾákh*). Yn wahanol i'r gair Hebraeg, fodd bynnag, defnyddir y term am ysbrydion nefol y byd dwyfol yn unig, yn hytrach na negeswyr dynol. Mae'r Corân yn cyfeirio at negeswyr *angylaidd a dynol fel rasul*.

Y Corân yw'r brif ffynhonnell ar gyfer y cysyniad Islamaidd o angylion. Crybwyllir rhai ohonynt, megis Gabriel a Michael, wrth eu henwau yn y Qur'an; dim ond at eu swyddogaeth y cyfeirir at eraill. Mewn llenyddiaeth hadith, mae angylion yn aml yn cael eu neilltuo i un ffenomen benodol yn unig. Mae angylion yn chwarae rhan arwyddocaol yn y llenyddiaeth am y Mi'raj, lle mae Muhammad yn dod ar draws sawl angel yn ystod ei daith trwy'r nefoedd. Ymddangosodd angylion eraill yn aml mewn eschatoleg, diwinyddiaeth ac athroniaeth Islamaidd. Gall y dyletswyddau a roddir i angylion gynnwys, er enghraifft, cyfathrebu gyda Duw, gogoneddu Duw, cofnodi gweithredoedd pob person, a chymryd enaid person ar adeg marwolaeth.

### Llyfrau

 Mae pennod gyntaf y Coran, *Al-Fatiha* (*Yr Agoriad*), yn saith pennill
Y llyfrau sanctaidd Islamaidd yw'r cofnodion y mae'r rhan fwyaf o Fwslimiaid yn credu eu bod wedi'u pennu gan Dduw i wahanol broffwydi. Cred Mwslimiaid bod rhannau o'r ysgrythurau a ddatgelwyd yn flaenorol, y *Tawrat* (Torah ) a'r *Injil* (Efengyl), wedi eu hystumio - naill ai mewn dehongliadau gwallus, neu destun gwallus, neu'r ddau. Ystyrir y Coran (llythrenol: "llefaru") gan Fwslemiaid fel gair terfynol a llythrennol Duw ac fe'i hystyrir yn helaeth fel y gwaith llenyddol gorau yn yr iaith Arabeg glasurol. Er mai'r Corân yw gair olaf Duw i'r ddynolryw, nid yw cyfathrebu â Duw wedi dod i ben, ond yn broses barhaus. Cred llawer o Fwslimiaid y gallai "ffrindiau Duw" (*ʾawliyāʾ*) gyfathrebu â Duw, er enghraifft, i ragfynegi digwyddiadau yn y dyfodol, gwybod ewyllys Duw a dehongli'r Coran.

### Proffwydi a sunnah

 Celf Persaidd yn darlunio Muhammad yn arwain Abraham, Moses, Iesu a phroffwydi eraill mewn gweddi
Gall y proffwydi (Arabeg: أنبياء‎; anbiyāʾ) gyfathrebu â Duw a derbyn neges ddwyfol. Gelwir proffwyd sy'n cyflwyno neges i genedl yn *Rasul* (Arabeg: رسول‎‎; rasūl). Mae Mwslemiaid yn credu bod proffwydi yn fodau dynol ac nid yn ddwyfol, er y gall rhai berfformio gwyrthiau. Yn ôl Islam, roedd holl negeswyr Duw yn pregethu neges Islam - ymostyngiad i ewyllys Duw. Mae'r Corân yn sôn am enwau nifer o ffigurau a ystyrir yn broffwydi yn Islam, gan gynnwys Adda, Noa, Abraham, Moses, Iesu Grist ac eraill.

Ar wahân i broffwydi, mae seintiau'n meddu ar fendithion (Arabeg: بركة, "baraka") a gallant gyflawni gwyrthiau (Arabeg: امات, *Karāmāt*). Yn eu llygaid hwy, mae seintiau'n is na phroffwydi, ac nid ydynt yn eiriol dros bobl ar Ddydd y Farn. Fodd bynnag, ymwelir yn aml â beddrodau proffwydi a seintiau *(Ziyarat)*. Yn wahanol i broffwydi, roedd merched fel Rabia o Basra yn cael eu derbyn yn saint.

### Adgyfodiad a barn

Mae cred yn "Niwrnod yr Atgyfodiad" neu *Yawm al-Qiyāmah* (Arabeg : يوم القيامة), hefyd yn hollbwysig i Fwslimiaid. Credir bod amser *Qiyāmah* wedi'i ragordeinio gan Dduw ond yn anhysbys i ddyn. Mae'r Coran a'r hadith yn disgrifio'r treialon a'r gorthrymderau cyn ac yn ystod y *Qiyāmah*. Pwysleisia'r atgyfodiad corfforol, toriad o ddealltwriaeth Arabaidd cyn-Islamaidd o farwolaeth.

### Tynged dwyfol

Mae'r cysyniad o archddyfarniad dwyfol a thynged yn Islam (Arabeg: القضاء والقدر, *al-qadāʾ wa l-qadar*) yn golygu y credir bod pob mater, da neu ddrwg, wedi'i ddyfarnu gan Dduw a'i fod yn unol â thynged. Mae *al-qadar* sy'n golygu "pŵer" yn deillio o wreiddyn sy'n golygu "mesur" neu "gyfrif". Pwysleisia nad oes dim yn digwydd y tu allan i'w archddyfarniad dwyfol: "Dywedwch, 'Ni fydd unrhyw beth byth yn digwydd i ni ac eithrio'r hyn y mae Duw wedi'i arfaethu i ni'." Yn aml, mae Mwslemiaid yn mynegi'r gred hon mewn tynged ddwyfol gyda'r ymadrodd "Insha-Allah" sy'n golygu "os yw Duw yn dymuno", wrth siarad am ddigwyddiadau yn y dyfodol, fel yr arferid dweud yng Nghymru "os mynn Duw".

## Gweithredoedd o addoliad

### Ibadi

Mae Islam Ibadi neu Ibadisiaeth yn cael ei ymarfer gan tua 1.45 miliwn o Fwslimiaid ledled y byd (~ 0.08% o'r holl Fwslimiaid), y rhan fwyaf ohonynt yn Oman. Cododd y mudiad i amlygrwydd yn rhanbarth Hejaz yn y 740au, pan lansiodd yr Ibadis wrthryfel arfog yn erbyn Califfiaeth Umayyad. Mae Ibadimiaeth yn aml yn gysylltiedig â mudiad Khawarij ac yn ei weld fel amrywiad cymedrol, er bod Ibadis eu hunain yn gwrthwynebu'r dosbarthiad hwn. Yn wahanol i'r rhan fwyaf o grwpiau Kharijite, nid yw Ibadiaeth yn ystyried Mwslimiaid pechadurus fel anghredinwyr.

### Mwslemiaid anenwadol

Mae Mwslemiaid anenwadol yn derm ymbarél a ddefnyddir gan Fwslimiaid nad ydynt yn perthyn i enwad Islamaidd penodol neu nad ydynt yn hunan-adnabod i'r un enwad. Ymhlith y ffigurau amlwg a wrthododd uniaethu ag enwad Islamaidd penodol mae Jamal ad-Din al-Afghani, a Muhammad Ali Jinnah. Mae arolygon diweddar yn adrodd bod cyfrannau mawr o Fwslimiaid mewn rhai rhannau o'r byd yn hunan-uniaethu fel "dim ond Mwslim", er mai ychydig o ddadansoddiadau cyhoeddedig sydd ar gael ynglŷn â'r cymhellion sy'n sail i'r ymateb hwn. Mae Canolfan Ymchwil Pew yn adrodd bod ymatebwyr sy'n hunan-adnabod fel "dim ond Mwslim" yn ffurfio mwyafrif o Fwslimiaid mewn saith gwlad (a chryn nifer mewn tair gwlad arall), gyda'r gyfran uchaf yn Kazakhstan ar 74%. Mae o leiaf un o bob pump o Fwslimiaid mewn o leiaf 22 o wledydd yn hunan-adnabod fel hyn.

## Sufisiaeth (cyfriniaeth asgetig)

 Yr Urdd Mevlevi wrth feddrod Sufi-gyfriniol Rumi
Mae Sufisiaeth ( Arabeg : Arabeg: تصوف‎ ), yn ymagwedd gyfriniol-asgetig at Islam, sy'n ceisio dod o hyd i brofiad personol uniongyrchol o Dduw. Diffiniodd ysgolheigion Sufi Clasurol *Tasawwuf* fel "gwyddor a'i hamcan yw gwneud iawn am y galon a'i throi i ffwrdd oddi wrth bopeth arall ond Duw", trwy "gyfadrannau sythweledol ac emosiynol" y mae'n rhaid hyfforddi rhywun i'w defnyddio.

Nid yw'n sect o Islam ac mae ei ymlynwyr yn perthyn i'r gwahanol enwadau Mwslimaidd. Mae'r Shias Ismaili wedi datblygu dehongliadau cyfriniol o Islam.

Mae Sufis yn gweld *tasawwuf* fel rhan anwahanadwy o Islam, yn union fel y *sharia*. Dadleuodd Sufis traddodiadol, megis Bayazid Bastami, Jalaluddin Rumi, Haji Bektash Veli, Junaid Baghdadi, ac Al-Ghazali, dros Sufisiaeth fel un a oedd yn seiliedig ar ddaliadau Islam a dysgeidiaeth y proffwyd. Dadleuodd yr hanesydd Nile Green fod Islam yn y cyfnod Canoloesol, fwy neu lai yn *Sufisiaeth*.

## Cyfraith grefyddol

Sharia yw'r gyfraith grefyddol sy'n rhan o'r traddodiad Islamaidd. Mae'n deillio o orchmynion crefyddol Islam, yn enwedig y Coran a'r Hadith. Mewn Arabeg, mae'r term sharīʿah yn cyfeirio at gyfraith ddwyfol Duw ac yn cael ei gyferbynnu â *fiqh*, sy'n cyfeirio at ei ddehongliadau ysgolheigaidd. Mae'r dull o'i gymhwyso yn y cyfnod modern wedi bod yn destun anghydfod rhwng traddodiadolwyr Mwslimaidd a diwygwyr.

Datblygodd gwahanol ysgolion cyfreithiol fethodolegau ar gyfer deillio dyfarniadau sharia o ffynonellau ysgrythurol gan ddefnyddio proses a elwir *ijtihad*. Mae cyfreitheg draddodiadol yn gwahaniaethu rhwng dwy brif gangen o'r gyfraith, *ibādat* (defodau) a *muʿāmalāt* (cysylltiadau cymdeithasol), sydd gyda'i gilydd yn cynnwys ystod eang o bynciau. Mae ei ddyfarniadau yn aseinio gweithredoedd i un o bum categori o'r enw ahkam: materion gorfodol (*fard*), materion a argymhellir (*mustahabb*), materion a ganiateir (*mubah*), materion ffiaidd (*makruh*), a materion wedi'u gwahardd (*haram*). Mae rhai meysydd o sharia yn gorgyffwrdd â'r syniad Gorllewinol o gyfraith tra bod eraill yn cyfateb yn ehangach i fyw bywyd yn unol ag ewyllys Duw.

### Gwleidyddiaeth

Nid yw cyfraith Islamaidd prif ffrwd yn gwahaniaethu rhwng "materion eglwysig" a "materion y wladwriaeth"; mae'r ysgolheigion yn gweithredu fel cyfreithwyr a diwinyddion. Ar hyn o bryd, nid oes unrhyw lywodraeth yn cydymffurfio â chyfreitheg economaidd Islamaidd, ond mae camau wedi'u cymryd i roi rhai o'i ddaliadau ar waith. Mae'r termau a ddefnyddir i gyfeirio at arweinwyr traddodiadol Mwslimaidd yn cynnwys Califf a Swltan ac mae termau sy'n gysylltiedig â gwladwriaethau traddodiadol Fwslimaidd yn cynnwys Califfiaeth, Emiradau, Imamate a Khanate.

O fewn cyfreitheg Islamaidd, mae jihad fel arfer yn cael ei gymryd i olygu ymdrech filwrol yn erbyn ymladdwyr nad ydynt yn Fwslimiaid. Jihad yw'r unig fath o ryfela a ganiateir yn ôl y gyfraith Islamaidd a gellir ei ddatgan yn erbyn gwaith anghyfreithlon, terfysgwyr, grwpiau troseddol, gwrthryfelwyr, ac arweinwyr neu wladwriaethau sy'n gormesu Moslemiaid. Mae'r rhan fwyaf o Fwslimiaid heddiw yn dehongli Jihad fel dim ond ffurf amddiffynnol ar ryfela, fel Cristnogion hwythau. Dim ond ar gyfer y rhai sydd ag awdurdod y daw Jihad yn ddyletswydd unigol. I weddill y boblogaeth, dim ond yn achos ymarfogi mae hyn yn digwydd.

## Cymdeithas

### Bywyd teulu

 Cromen y Mosg Mawr yn Constanța, Rwmania, gyda'r cilgant Islamaidd yn ei choroni
Mewn teulu Mwslimaidd, yn union ar ôl yr enedigaeth, mae geiriau Adhan yn cael eu ynganu yng nghlust dde'r plentyn. Ar y seithfed dydd, cynhelir y seremoni *aqiqah*, lle mae anifail yn cael ei aberthu a'i gig yn cael ei ddosbarthu ymhlith y tlawd. Mae pen y plentyn yn cael ei eillio, a swm o arian cyfartal â phwysau ei wallt yn cael ei roi i'r tlodion. Ar wahân i ddiwallu anghenion sylfaenol bwyd, lloches, ac addysg, mae'r rhieni neu'r henoed yn ymgymryd â dysgu rhinweddau moesol, gwybodaeth grefyddol ac arferion crefyddol i'r plant. Priodas yw un o brif sylfaeni'r teulu Mwslimaidd, yn gontract sifil sy'n cynnwys cynnig a derbyn rhwng dau barti cymwys ym mhresenoldeb dau dyst. Mae'n ofynnol i'r priodfab dalu anrheg priodas, gwaddol (*mahr*) i'r briodferch, fel y nodir yn y cytundeb. Mae'r rhan fwyaf o deuluoedd yn y byd Islamaidd yn unweddog . Mae aml-wriaeth (*polyandry*), arferiad lle mae merch yn cymryd dau ŵr neu fwy, wedi'i wahardd yn Islam. Fodd bynnag, caniateir i ddynion Mwslimaidd ymarfer amlwreiciaeth a gallant gael hyd at bedair gwraig ar yr un pryd, fel y dywedir yn Surah 4 Adnod 3. Nid oes angen cymeradwyaeth ei wraig gyntaf ar ddyn ar gyfer ail briodas gan nad oes tystiolaeth yn y Coran na'r hadith i awgrymu hyn. Gyda Mwslimiaid yn dod o gefndiroedd amrywiol, gan gynnwys 49 o wledydd â mwyafrif Mwslimaidd, ynghyd â phresenoldeb cryf fel lleiafrifoedd mawr ledled y byd, mae llawer o amrywiadau ar gael. Yn gyffredinol, mewn teulu Mwslimaidd, edrych ar ol y cartref mae'r fenyw, gan amlaf, a sffêr cyfatebol dyn yw'r byd y tu allan: fel ag yr oedd yn y rhan fwyaf o gefn gwlad Cymru tan y 21g. Fodd bynnag, yn ymarferol, nid yw'r gwahaniad hwn mor anhyblyg ag y mae'n ymddangos. O ran etifeddiaeth, mae cyfran mab yn ddwbl cyfran merch. Y mae parchu ac ufuddhau i'w rhieni, a gofalu amdanynt yn enwedig yn eu henaint, yn gonglfaen i'r teulu. Mae'r Coran yn gwahardd triniaeth llym a gormesol o blant amddifad tra'n annog caredigrwydd a chyfiawnder tuag atynt, ac yn ceryddu'r rhai nad ydynt yn eu hanrhydeddu a'u bwydo.

Perfformir rhai defodau crefyddol yn ystod ac ar ôl marwolaeth Mwslim. Mae'r rhai sy'n agos at ddyn sy'n marw yn ei annog i ynganu'r *Shahada* gan fod Mwslemiaid eisiau i'w gair olaf fod yn gyffes o ffydd. Ar ôl marwolaeth, yn ôl defodau claddu Islamaidd, mae aelodau o'r un rhyw yn paratoi'r corff yn briodol ac yn ei *orchuddio â* dilledyn gwyn triphlyg o'r enw kafan (math o amdo). Dywedir y *Salat al-Janazah* ("gweddi angladdol") dros y corff gan ei osod ar elor, yna, eir â'r corff yn gyntaf i fosg lle mae'r weddi angladdol yn cael ei hoffrymu dros yr ymadawedig ac yna i'r fynwent i'w gladdu.

### Llyfryddiaeth

* Accad, Martin (2003). "The Gospels in the Muslim Discourse of the Ninth to the Fourteenth Centuries: An Exegetical Inventorial Table (Part I)". *Islam and Christian-Muslim Relations* **14** (1): 67–91. doi:10.1080/09596410305261.
* Ahmed, Akbar (1999). *Islam Today: A Short Introduction to the Muslim World*. I.B. Tauris.
* Ahmed, Imad-ad-Dean (2006). *Signs in the heavens*. **2**. Amana Publications. ISBN 1-59008-040-8.
* Bennett, Clinton (2010). *Interpreting the Qur'an: a guide for the uninitiated*. Continuum International Publishing Group. t. 101. ISBN 978-0-8264-9944-8.
* Blankinship, K. (2008). "The early creed". In T. Winter (gol.). *The Cambridge Companion to Classical Islamic Theology*. Cambridge Companions to Religion. Cambridge: Cambridge University Press. tt. 33–54. doi:10.1017/CCOL9780521780582.003. ISBN 9780521780582.
* Brockopp, Jonathan E. (2003). *Islamic Ethics of Life: abortion, war and euthanasia*. University of South Carolina Press. ISBN 978-1-57003-471-8.
* Bulliet, Richard (2005). *The Earth and Its Peoples*. Boston: Houghton Mifflin. ISBN 0-618-42770-8.
* Burge, Stephen (2015). *Angels in Islam: Jalal al-Din al-Suyuti's al-Haba'ik fi akhbar al-mala'ik*. London: Routledge. ISBN 978-1-136-50473-0.
* Çakmak, Cenap (2017). *Islam: A Worldwide Encyclopedia*. 4 volumes. ABC-CLIO. ISBN 978-1-61069-217-5.
* Campo, Juan E. (2009). *Encyclopedia of Islam*. Infobase Publishing. ISBN 978-0-8160-5454-1.
* Chittick, William C (2008). *Sufism: A Beginner's Guide*. ISBN 978-1-78074-052-2. Cyrchwyd 17 Ionawr 2015.
* Cohen-Mor, Dalya (2001). *A Matter of Fate: The Concept of Fate in the Arab World as Reflected in Modern Arabic Literature*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-513398-1.
* Curtis, Patricia A. (2005). *A Guide to Food Laws and Regulations*. Blackwell Publishing Professional. ISBN 978-0-8138-1946-4.
* Esposito, John (1998). *Islam: The Straight Path* (arg. 3rd). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-511234-4.
* —, gol. (1999). *The Oxford History of Islam*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-510799-9.
* —, gol. (2000). *The Oxford History of Islam*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-510799-9.
* — (2002). *Unholy War: Terror in the Name of Islam*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-516886-0.
* — (2002b). *What Everyone Needs to Know about Islam*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515713-0.
* — (2005). *Islam: The Straight Path* (arg. Revised 3rd). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-518266-8.
* — (2010). *Islam: The Straight Path* (arg. 4th). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-539600-3.
* — (2011). *What Everyone Needs to Know about Islam* (arg. 2nd). Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-979413-3.Lay summary Archifwyd 2008-02-04 yn y Peiriant Wayback
* Esposito, John; Haddad, Yvonne Yazbeck (2000). *Muslims on the Americanization Path?*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-513526-8.
* Farah, Caesar (1994). *Islam: Beliefs and Observances* (arg. 5th). Barron's Educational Series. ISBN 978-0-8120-1853-0.
* — (2003). *Islam: Beliefs and Observances* (arg. 7th). Barron's Educational Series. ISBN 978-0-7641-2226-2.
* Firestone, Reuven (1999). *Jihad: The Origin of Holy War in Islam*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-512580-1.
* Ghamidi, Javed (2001). *Mizan* (yn Urdu) (arg. 1st). Lahore: Daru’l-Ishraq. OCLC 52901690.CS1 maint: unrecognized language (link)
* Goldschmidt, Jr., Arthur; Davidson, Lawrence (2005). *A Concise History of the Middle East* (arg. 8th). Westview Press. ISBN 978-0-8133-4275-7.
* Griffith, Ruth Marie; Savage, Barbara Dianne (2006). *Women and Religion in the African Diaspora: Knowledge, Power, and Performance*. Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8370-5.
* Haddad, Yvonne Yazbeck; Smith, Jane I. (2002). *Muslims in the West: Visible and Invisible*. Walnut Creek, CA: Altamira.
* Hawting, G. R. (2000). *The First Dynasty of Islam: The Umayyad Caliphate AD 661–750*. Routledge. ISBN 978-0-415-24073-4.
* Hedayetullah, Muhammad (2006). *Dynamics of Islam: An Exposition*. Trafford Publishing. ISBN 978-1-55369-842-5.
* Hofmann, Murad (2007). *Islam and Qur'an*. ISBN 978-1-59008-047-4.
* Holt, P.M.; Lewis, Bernard, gol. (1977). *The Cambridge History of Islam*. **1**. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-29136-1.
* Holt, P.M.; Lambton, Ann K.S.; Lewis, Bernard, gol. (1977). *The Cambridge History of Islam*. **2**. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-29137-8.
* Holt, P.M.; Lambton, Ann K.S.; Lewis, Bernard, gol. (2000). *The Cambridge History of Islam*. **1A**. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-21946-4.
* Hourani, Albert (2002). *A History of the Arab Peoples*. Belknap Press. ISBN 978-0-674-01017-8.
* Ismāʻīl ibn ʻUmar Ibn Kathīr (2012). *The Caliphate of Banu Umayyah the first Phase, Ibn Katheer, Taken from Al-Bidayah wan-Nihayah*. Cyfieithwyd gan Yoosuf Al-Hajj Ahmad. Riyadh: Maktaba Dar-us-Salam. ISBN 978-603-500-080-2.
* Kobeisy, Ahmed Nezar (2004). *Counseling American Muslims: Understanding the Faith and Helping the People*. Praeger Publishers. ISBN 978-0-313-32472-7.
* Kramer, Martin (1987). *Shi'Ism, Resistance, and Revolution*. Westview Press. ISBN 978-0-8133-0453-3.
* Lapidus, Ira (2002). *A History of Islamic Societies* (arg. 2nd). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-77933-3.
* Lewis, Bernard (1984). *The Jews of Islam*. Routledge & Kegan Paul. ISBN 978-0-7102-0462-2.
* — (1993). *The Arabs in History*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-285258-8.
* — (1997). *The Middle East*. Scribner. ISBN 978-0-684-83280-7.
* — (2001). *Islam in History: Ideas, People, and Events in the Middle East* (arg. 2nd). Open Court Publishing Company. ISBN 978-0-8126-9518-2.
* — (2003). *What Went Wrong?: The Clash Between Islam and Modernity in the Middle East* (arg. reprint). Harper Perennial. ISBN 978-0-06-051605-5.
* — (2004). *The Crisis of Islam: Holy War and Unholy Terror*. Random House, Inc., New York. ISBN 978-0-8129-6785-2.
* Madelung, Wilferd (1996). *The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-64696-3.
* Malik, Jamal; Hinnells, John R. (2006). *Sufism in the West*. Routledge. ISBN 978-0-415-27408-1.
* Nodyn:Cite thesisNodyn:Fcn
* Menski, Werner F. (2006). *Comparative Law in a Global Context: The Legal Systems of Asia and Africa*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-85859-5.
* Momen, Moojan (1987). *An Introduction to Shi'i Islam: The History and Doctrines of Twelver Shi'ism*. Yale University Press. ISBN 978-0-300-03531-5.
* Nasr, Seyed Hossein (2003). *The Heart of Islam: Enduring Values for Humanity*.
* Nasr, Seyed Muhammad (1994). *Our Religions: The Seven World Religions Introduced by Preeminent Scholars from Each Tradition (Chapter 7)*. HarperCollins. ISBN 978-0-06-067700-8.
* Nigosian, Solomon Alexander (2004). *Islam: Its History, Teaching, and Practices*. Indiana University Press. ISBN 978-0-253-21627-4.
* Patton, Walter M. (1900). *The Doctrine of Freedom in the Korân*. *The American Journal of Semitic Languages and Literatures*. **16**. t. 129. doi:10.1086/369367. ISBN 978-90-04-10314-6. S2CID 144087031.
* Peters, F. E. (2003). *Islam: A Guide for Jews and Christians*. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-11553-5.
* "*﻿Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population﻿*". *Pew Research Center*. Hydref 2009.  Adalwyd 25 Mai 2020. Overview.
* Rahman, H. U. (1999). *Chronology of Islamic History, 570–1000 CE* (arg. 3rd). Ta-Ha Publishers Ltd.
* Rippin, Andrew (2001). *Muslims: Their Religious Beliefs and Practices* (arg. 2nd). Routledge. ISBN 978-0-415-21781-1.
* Serjeant, R.B. (1978). "Sunnah Jami'ah, pacts with the Yathrib Jews, and the Tahrim of Yathrib". *Bulletin of the School of Oriental and African Studies* (Cambridge University Press) **41**: 1–42. doi:10.1017/S0041977X00057761.
* Sachedina, Abdulaziz (1998). *The Just Ruler in Shi'ite Islam: The Comprehensive Authority of the Jurist in Imamite Jurisprudence*. Oxford University Press US. ISBN 978-0-19-511915-2.
* Siljander, Mark D., and John David Mann (2008). *A Deadly Misunderstanding: a Congressman's Quest to Bridge the Muslim-Christian Divide* (1st ed.). New York: HarperOne. ISBN 978-0-06-143828-8
* Smith, Jane I. (2006). *The Islamic Understanding of Death and Resurrection*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515649-2.
* Stefon, Matt, gol. (2010). *Islamic Beliefs and Practices*. New York: Britannica Educational Publishing. ISBN 978-1-61530-060-0.
* Ṭabāṭabāʼī, Sayyid Mohammad Hosayn (1979). *Shi'ite Islam*. Cyfieithwyd gan Nasr, Seyyed Hossein. SUNY Press. ISBN 978-0-87395-272-9.
* Teece, Geoff (2003). *Religion in Focus: Islam*. Franklin Watts Ltd. ISBN 978-0-7496-4796-4.
* Trimingham, John Spencer (1998). *The Sufi Orders in Islam*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-512058-5.
* Turner, Colin (2006). *Islam: the Basics*. London: Routledge. ISBN 978-0-415-34106-6.
* Turner, Bryan S. (1998). *Weber and Islam*. London: Routledge. ISBN 978-0-415-17458-9.
* Waines, David (2003). *An Introduction to Islam*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-53906-7.
* Watt, W. Montgomery (1973). *The Formative Period of Islamic Thought*. University Press Edinburgh. ISBN 978-0-85224-245-2.
* — (1974). *Muhammad: Prophet and Statesman* (arg. New). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-881078-0.
* Weiss, Bernard G. (2002). *Studies in Islamic Legal Theory*. Boston: Brill Academic publishers. ISBN 978-90-04-12066-2.

### Gwyddoniaduron a geiriaduron

* Nodyn:Harvc doi:10.1163/1573-3912\_islam\_COM\_0387
* William H. McNeill; Jerry H. Bentley; David Christian, gol. (2005). *Berkshire Encyclopedia of World History*. Berkshire Publishing Group. ISBN 978-0-9743091-0-1.
* Oussani, Gabriel, gol. (1911). *The Catholic Encyclopedia*. **10**. New York: Robert Appleton Company.
* Lagasse, Paul; Goldman, Lora; Hobson, Archie; Norton, Susan R., gol. (2000). *The Columbia Encyclopedia* (arg. 6th). Gale Group. ISBN 978-1-59339-236-9.
* *Encyclopædia Britannica*.
* Fahlbusch, Erwin; et al., gol. (1999). *The Encyclopedia of Christianity*. **1** (arg. 1st). Eerdmans Publishing Company. ISBN 978-0-8028-2414-1.
* Fahlbusch, Erwin; et al., gol. (2001). *The Encyclopedia of Christianity*. **2**. Brill Publishers. ISBN 978-90-04-11695-5.
* John Bowden, gol. (2005). *Encyclopedia of Christianity*. Oxford University Press.
* Houtsma, M.T.; Arnold, T.W.; Basset, R.; Hartmann, R., gol. (1913–1936). *Encyclopaedia of Islam* (arg. 1st). Leiden: Brill.
* Bearman, P.J.; Bianquis, Th.; Bosworth, C.E.; van Donzel, E.; Heinrichs, W.P., gol. (2012). "Encyclopaedia of Islam". *Encyclopaedia of Islam Online* (arg. 2nd). Leiden: Brill. ISBN 978-90-04-16121-4. ISSN 1573-3912.
* Bearman, P.J.; Bianquis, Th.; Bosworth, C.E.; van Donzel, E.; Heinrichs, W.P., gol. (n.d.). *Encyclopaedia of Islam Online*. Brill Academic Publishers. ISSN 1573-3912.
* Martin, Richard C., gol. (2004). *Encyclopedia of Islam and the Muslim World*. Macmillan Reference Books. Thomson-Gale. ISBN 978-0-02-865603-8.
* McAuliffe, Jane Dammen, gol. (n.d.). *Encyclopaedia of the Qur'an Online*. Brill Academic Publishers.
* McAuliffe, Jane Dammen, gol. (2002). *Encyclopaedia of the Qurʾān*. **2**. Brill Academic Publishers.
* McAuliffe, Jane Dammen, gol. (2003). *Encyclopaedia of the Qurʾān*. **3**. Brill Academic Publishers.
* Salamone, Frank, gol. (2004). *Encyclopedia of Religious Rites, Rituals, and Festivals*. Routledge Encyclopedias of Religion and Society. **6** (arg. 1st). Routledge. ISBN 978-0-415-94180-8. JSTOR j.ctt1jd94wq.
* Glassé, Cyril, gol. (2003). *The New Encyclopedia of Islam*. Revised Edition of the Concise Encyclopedia of Islam. AltaMira Press. ISBN 978-0-7591-0190-6.
* Esposito, John, gol. (2003). *The Oxford Dictionary of Islam*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-512558-0. doi:10.1093/acref/9780195125580.001.0001 – via Oxford Reference.
* Esposito, John, gol. (2004). *The Oxford Dictionary of Islam*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-975726-8.
* Leaman, Oliver, gol. (2006). *The Qur'an: An Encyclopedia*. Routledge. ISBN 978-0-415-32639-1.

## Darllen pellach

* Encyclopedia of Sahih Al-Bukhari by Arabic Virtual Translation Center (New York 2019, Barnes & Noble ISBN 978-0-359-67265-3). The foundation of Islam: from revelation to tawhid.
* Abdul-Haqq, Abdiyah Akbar (1980). *Sharing Your Faith with a Muslim*. Minneapolis: Bethany House Publishers. *N.B*. Presents the genuine doctrines and concepts of Islam and of the Holy Qur'an, and this religion's affinities with Christianity and its Sacred Scriptures, in order to "dialogue" on the basis of what both faiths really teach. ISBN 0-87123-553-6
* Ahmad, Imad-ad-Dean (2008). "Islam". In Hamowy, Ronald (gol.). *The Encyclopedia of Libertarianism*. Thousand Oaks, CA: SAGE; Cato Institute. tt. 256–258. doi:10.4135/9781412965811.n155. ISBN 978-1-4129-6580-4. LCCN 2008009151. OCLC 750831024.
* Akyol, Mustafa (2011). *Islam Without Extremes* (arg. 1st). W.W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-07086-6.
* Arberry, A.J. (1996). *The Koran Interpreted: A Translation* (arg. 1st). Touchstone. ISBN 978-0-684-82507-6.
* Cragg, Kenneth (1975). *The House of Islam*, in *The Religious Life of Man Series*. Second ed. Belmont, CA: Wadsworth Publishing Company, 1975. xiii, 145 p. ISBN 0-8221-0139-4.
* Hourani, Albert (1991). *Islam in European Thought*. First pbk. ed. Cambridge, Eng.: Cambridge University Press, 1992, cop. 1991. xi, 199 p.
* Khan, Muhammad Muhsin; Al-Hilali Khan; Muhammad Taqi-ud-Din (1999). *Noble Quran* (arg. 1st). Dar-us-Salam Publications. ISBN 978-9960-740-79-9.
* Khanbaghi, A, (2006). *The Fire, the Star and the Cross: Minority Religions in Medieval and Early Modern Iran*. I. B. Tauris.
* Khavari, Farid A. (1990). *Oil and Islam: the Ticking Bomb*. First ed. Malibu, Calif.: Roundtable Publications. viii, 277 p., ill. with maps and charts. ISBN 0-915677-55-5.
* Kramer, Martin, gol. (1999). *The Jewish Discovery of Islam: Studies in Honor of Bernard Lewis*. Syracuse University Press. ISBN 978-965-224-040-8.
* Kuban, Dogan (1974). *Muslim Religious Architecture*. Brill Academic Publishers.
* Lewis, Bernard (1994). *Islam and the West*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-509061-1.
* Lewis, Bernard (1996). *Cultures in Conflict: Christians, Muslims, and Jews in the Age of Discovery*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-510283-3.
* Mubarkpuri, Saifur-Rahman (2002). *The Sealed Nectar: Biography of the Prophet*. Dar-us-Salam Publications. ISBN 978-1-59144-071-0.
* Najeebabadi, Akbar Shah (2001). *History of Islam*. Dar-us-Salam Publications. ISBN 978-1-59144-034-5.
* Rahman, Fazlur (1979). *Islam* (arg. 2nd). University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-70281-0.
* Schimmel, Annemarie (1994). *Deciphering the Signs of God: A Phenomenological Approach to Islam*. State University of New York Press. ISBN 978-0-7914-1982-3. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-04-22. Cyrchwyd 2022-01-18.
* Tausch, Arno (2009). *What 1.3 Billion Muslims Really Think: An Answer to a Recent Gallup Study, Based on the "World Values Survey". Foreword Mansoor Moaddel, Eastern Michigan University*. Nova Science Publishers.
* Tausch, Arno; Heshmati, Almas; Karoui, Hichem (2015). *The political algebra of global value change. General models and implications for the Muslim world* (arg. 1st). New York: Nova Science Publishers. ISBN 978-1-62948-899-8. Prepublication text available at: Tausch, Arno; Heshmati, Almas; Karoui, Hichem (Ionawr 2014). "The political algebra of global value change. General models and implications for the Muslim world". *ResearchGate*.
* Walker, Benjamin (1998). *Foundations of Islam: The Making of a World Faith*. Peter Owen Publishers.

## Cyfeiriadau

* Gabriel Mandel Khân, *Mahomet le Prophète* (Paris, 2002)