# 1 Mawrth

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | Mawrth
 | >>
 |
| Ll
 | Ma
 | Me
 | Ia
 | Gw
 | Sa
 | Su
 |
|  |  |  |  |  |  | 01
 |
| 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07 | 08
 |
| 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29
 |
| 30 | 31
 |  |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn
 |

**1 Mawrth** yw'r 60fed dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (61fed mewn blynyddoedd naid). Mae 305 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

Dyma Ddydd Gŵyl Dewi, nawddsant Cymru, sy'n dathlu bwyd Dewi Sant a popeth Cymreig a Chymraeg.

## Digwyddiadau

Senedd
* 86 CC - Byddin Rufeinig dan Lucius Cornelius Sulla yn cipio Athen oddi wrth fyddin Mithridates VI, brenin Pontus ac yn diswyddo Aristion.
* 1565 - Sefydlu Rio de Janeiro.
* 1803 - Ohio yn dod yn 17fed talaith yr Unol Daleithiau.
* 1867 - Nebraska yn dod yn 37ain talaith yr Unol Daleithiau.
* 1869 - Gorffennodd y cemegydd Rwsiaidd Dmitri Mendeleev ei gynllun cyntaf ar gyfer tabl cyfnodol yr elfennau.
* 1927 - Mae ffrwydrad yng Nglofa'r Mor yng Nghwm, Blaenau Gwent, yn lladd 52 o lowyr.
* 1947 - Agorwyd Ysgol Gymraeg Dewi Sant yn Llanelli, yr ysgol gynradd Gymraeg gyntaf dan nawdd awdurdod lleol.
* 1953 - Darlledodd y BBC y rhaglen deledu gyfangwbl Gymraeg gyntaf, sef oedfa o Gapel y Tabernacl, Caerdydd.
* 1979 - Gwrthodwyd cynlluniau datganoli'r llywodraeth ar gyfer Cymru a'r Alban mewn refferendwm a gynhaliwyd yng Nghymru a'r Alban.
* 2004 - Y botel gyntaf o wisgi ers canrif yn cael ei hagor gan Ddistyllfa Penderyn.
* 2006 - Agorwyd adeilad y Senedd yng Nghaerdydd, gan y Frenhines Elisabeth II.
* 2015 - Estynnwyd Rheilffordd Llangollen i Gorwen.
* 2021 - Ngozi Okonjo-Iweala yn dod yn Cyfarwyddwr Cyffredinol y Sefydliad Masnach y Byd.

## Genedigaethau

Yitzhak Rabin
Harry Belafonte
Ron Howard
Denis Mukwege
* 40 - Marcus Valerius Martialis, bardd Rhufenig (m. 104)
* 1445 - Sandro Botticelli, arlunydd (m. 1510)
* 1683 - Caroline o Ansbach, Tywysoges Cymru a Brenhines Prydain Fawr (m. 1737)
* 1796 - John Jones, Tal-y-sarn, pregethwr (m. 1857)
* 1801 - John Williams, naturiaethwr (m. 1859)
* 1810 - Frédéric Chopin, cyfansoddwr (m. 1849)
* 1826 - John Thomas, cyfansoddwr a thelynor (m. 1913)
* 1886 - Oskar Kokoschka, arlunydd (m. 1980)
* 1904 - Glenn Miller, cerddor (m. 1944)
* 1905 - Doris Hare, actores (m. 2000)
* 1910
	+ David Niven, actor (m. 1983)
	+ Erika Streit, arlunydd (m. 2011)
* 1918 - William Moreton Condry, naturiaethwr (m. 1998)
* 1922 - Yitzhak Rabin, Prif Weinidog Israel (m. 1995)
* 1927
	+ Robert Bork, cyfreithegwr (m. 2012)
	+ Harry Belafonte, cerddor ac actor (m. 2023)
* 1937 - Eugen Doga, cyfansoddwr (m. 2025)
* 1939 - Hanne Wickop, arlunydd (m. 2018)
* 1940 - David Broome, marchogwr
* 1944 - Dai Morgan Evans, archaeolegydd (m. 2017)
* 1954 - Ron Howard, cyfarwyddwr ffilm
* 1955 - Denis Mukwege, gynecolegydd
* 1956 - Dalia Grybauskaite, gwleidydd, Arlywydd Lithwania
* 1959 - Nick Griffin, gwleidydd
* 1961 - Koichi Hashiratani, pêl-droediwr
* 1967 - Steffan Rhodri, actor
* 1969
	+ Javier Bardem, actor
	+ Dafydd Ieuan, cerddor
* 1973 - Jack Davenport, actores
* 1983 - Lupita Nyong'o, actores
* 1987 - Kesha, cantores
* 1989 - Daniella Monet, actores
* 1994
	+ David Babunski, pêl-droediwr
	+ Justin Bieber, canwr
* 1995 - Genta Miura, pêl-droediwr

## Marwolaethau

Clara Novello Davies
Tommy Farr
* 1244 - Gruffudd ap Llywelyn Fawr, mab Llywelyn Fawr, tua 44
* 1259/1260 - Richart de Fornival, awdur y bwystori *Bestiaire d'Amour*, tua 59
* 1627 - Syr John Wynn o Wydir, gwleidydd a hynfiaethydd, 54/55
* 1633 - George Herbert, bardd, 39
* 1793 - Ben Simon, bardd a hynafiaethydd, 90
* 1829 - Thomas Earnshaw, oriadurwr a gwneuthurwr, 80
* 1877 - Antoni Patek, oriadwr, 65
* 1911 - Jacobus Henricus van 't Hoff, cemegydd, 58
* 1943 - Clara Novello Davies, cantores ac athrawes cerdd, 81
* 1967 - Pegeen Vail Guggenheim, arlunydd, 41
* 1970 - Toshio Iwatani, pêl-droediwr, 44
* 1983 - Arthur Koestler, llenor, 77
* 1984 - Jackie Coogan, actor, 69
* 1986 - Tommy Farr, paffiwr, 72
* 2010
	+ Kristian Digby, cyflwynydd teledu, 32
	+ Wingu Tingima, arlunydd, 89
* 2013 - Kaarina Staudinger-Loppukaarre, arlunydd, 101
* 2014 - Alain Resnais, cyfarwyddwr ffilm, 91
* 2016 - Terry Haass, arlunydd, 92
* 2017
	+ Dai Morgan Evans, archaeolegydd, 73
	+ Paula Fox, nofelydd, 93
	+ Yasuyuki Kuwahara, pêl-droediwr, 74
* 2021
	+ Lyn Macdonald, hanesydd milwrol, 91
	+ Toko Shinoda, arlunydd, 107
* 2025 - Marged Esli, actores, awdures ac athrawes, 75

## Gwyliau a chadwraethau

* Dydd Gŵyl Dewi
* Gŵyl Mabsant Tyfaelog (ardal Llandyfaelog Tre'r-graig)
* Diwrnod annibyniaeth (Bosnia a Hertsegofina)
* Diwrnod yr Ynysoedd Balearig
* Diwrnod Dioddefwyr Niwclear (Ynysoedd Marshall)

## Cyfeiriadau