# Arian byw (elfen)

Arian byw|  |
| Enghraifft o: | elfen gemegol, metel, superconducting element, elfen chalcophile  |
| Math | post-transition metal  |
| Deunydd | cinnabar, metacinnabar, sphalerite, corderoite, livingstonite  |
| Màs | 200.592 ±0.003 uned Dalton  |
| Fformiwla gemegol | Hg  |
| Symbol | Hg  |
| Rhif atomig | 80  |
| Trefn yr electronnau | [Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s²  |
| Electronegatifedd | 2  |
| Cyflwr ocsidiad | 2  |
| Rhan o | Elfen cyfnod 6, Elfen Grŵp 12, mercury (II) reductase activity, Mwynlif  |
| Enw brodorol | mercury  |
| Dynodwyr |
| SMILES | [hg]  |
| Freebase | /M/025sw5g  |
| Thesawrws y BNCF | 23566  |
| CAS | 7439-97-6  |
| PubChem CID | 23931  |
| ChEBI | 16170, 25195  |
| InChI | Inchi=1s/hg  |
| ChemSpider | 22373  |
| UNII | Fxs1by2pgl  |
| Rhif EC | 231-106-7  |
| ECHA | 100.028.278  |
| RxNorm CUI | 6769  |
| UMLS CUI | C0025424  |
| NDF-RT | N0000176083  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

*Erthygl am yr elfen Mercwri yw hon. Gweler hefyd Mercher (planed) (Saesneg:Mercury).*

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Mercwri

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |

 |
|

|  |
| --- |
|  |
| Mercwri mewn cynhwysydd |

 |
|  |
| Symbol | Hg |
|  Rhif | 80 |
| Dwysedd | 13.534  g·cm−3 |

Elfen gemegol fetalig yw **mercwri** (enw poblogaidd: **arian byw**) â'r symbol `**Hg**`. Mercwri yw'r unig fetel sy'n hylif ar dymheredd stafell. Roedd arian byw yn hysbys i wyddonwyr yr Henfyd, yr Hen Aifft, yr India gynnar a Tsieina. Fe'i ceir weithiau yn ei chyflwr metalaidd naturiol ond yn amlaf fel y cyfansoddyn sinabar sylffid (HgS).

## Arian Byw y Byd actio

Yng nghyfnod William Shakespeare roedd llawer o'r colur yr oedden nhw'n defnyddio yn cynnwys cemegion neu sylweddau peryglus, ac weithiau'n farwol. Enghraifft o fath o golur a oedd yn cynnwys arian byw oedd y paent coch oedd yn cael ei roi ar wefusau'r actorion. Roedd yr actorion yn ystod y ddrama yn llyfu'u gwefusau, ac yn llyncu'r arian byw oedd yn y paent. Roedd hwn yn achosi i'r actor/actores fynd yn sâl iawn dros gyfnod o amser.

Enghraifft arall oedd yn bochau a oedd yn cael eu peintio â chemegyn o'r enw mercury sulphide. Roedd hwn yn hawdd i'w anadlu drwy'r trwyn, ac mi fyddai'r arian byw gwenwynig yn cronni yn y stunog. A dim ond amser wedyn oedd rhwng yr actor a'i farwolaeth.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gemeg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*