# Arabeg

| Arabeg
 |
| --- |
| العربية/عربي/عربى *al-ʻarabiyyah/ʻarabī* |
|  |  **al-ʿArabiyyah** yn Arabeg ysgrifenedig (sgript Naskh)
 |
| Ynganiad IPA
 | /al ʕarabijja/, /ʕarabiː/ |
| Siaredir yn
 | Gwledydd y Gynghrair Arabaidd, Israel, Iran, Twrci, Eritrea, Mali, Niger, Tsiad, Senegal, De Swdan, Ethiopia, cymunedau Arabeg yn y Byd Gorllewinol
 |
| Cyfanswm siaradwyr
 | 295 miliwn (2010)
 |
| Teulu ieithyddol
 | * Semitig
	+ Semitig Canolog
		- Arabeg
 |
| System ysgrifennu
 | Yr wyddor Arabeg Breil Arabeg Yr wyddor Syrieg (Garshuni) Yr wyddor Hebraeg (Judaeo-Arabeg)
 |
| Statws swyddogol
 |
| Iaith swyddogol yn
 | Mae Arabeg safonol yn iaith swyddogol mewn 27 gwlad
 |
| Rheoleiddir gan
 | *Nid oes rheoliad swyddogol* |
| Codau ieithoedd
 |
| ISO 639-1
 | `ar` |
| ISO 639-2
 | `ara` |
| ISO 639-3
 | `ara` |
| Wylfa Ieithoedd
 | `–` |
| Gwasgariad o siaradwyr Arabeg brodorol fel y boblogaeth mwyafrif (gwyrdd) neu leiafrifol (gwyrdd golau) |

Iaith Semitaidd yw'r **Arabeg** (العَرَبِيةُ), gan ddeillio o Arabeg Glasurol yn y 6g. Fel ieithoedd Semitaidd eraill (heblaw Malteg), ysgrifennir Arabeg o'r dde i'r chwith. Arabeg yw iaith y Coran, llyfr sanctaidd y Mwslimiaid. Caiff ei siarad ar draws Gogledd Affrica a'r Dwyrain Canol hyd at Irac ac ynysoedd y Maldif a hi yw chweched iaith y byd yn nhermau nifer ei siaradwyr os ystyriwn hi fel un iaith yn hytrach na chasgliad o dafodieithoedd.

Heddiw, yr unig ffurf safonol o Arabeg yw Arabeg Modern Safonol a elwir weithiau'n Arabeg Lenyddol.

Mae'r geiriau Cymraeg *alcali, alcemeg, alcof, alcohol, algebra, candi, lemon, sebon* a *soffa* yn dod o'r Arabeg.

## Yr wyddor Arabeg

*Prif: Yr wyddor Arabeg*
Ysgrifennir yr wyddor Arabeg o'r dde i'r chwith. Rhennir y llythrennau yn ddau fath: y rhai sydd yn cysylltu ar y naill ochr a'r llall, a'r rhai sydd yn cysylltu â'r llythyren flaenorol yn unig. Yn y dosbarth cyntaf mae ffurf flaen, canol, olaf, ac annibynnol i bob llythyren; yn yr ail ddosbarth mae ffurf olaf ac annibynnol yn unig.

## Ffonoleg

Mae ynganiad Arabeg yn amrywio o wlad i wlad ac o ardal i ardal, yn enwedig o ran llafariaid.

### Cytseiniaid

Dyma'r cytseiniaid a ddefnyddir mewn Arabeg safonol, gan ddefnyddio'r Gwyddor Seinegol Ryngwladol

Cytseiniad Arabeg Safonol Modern
|  | Gwefusol
 | Deintiol
 | Llafnol-Deintiol
 | Ôl-orfannol/ Taflodol
 | Felar
 | Tafodigol
 | Argegol
 | Glotol
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| di-bwyslais
 | pwysleisiol
 |
| Trwynol
 | m
 |  | n
 |  |  |  |  |  |  |
| Ffrwydrol
 | Di-lais
 |  |  | t̪
 | tˤ
 |  | k
 | q
 |  | ʔ
 |
| Lleisiol
 | b
 |  | d̪
 | dˤ
 | d͡ʒ
 |  |  |  |  |
| Ffrithiol
 | Di-lais
 | f
 | θ
 | s̪
 | sˤ
 | ʃ
 | x ~ χ
 | ħ
 |  |
| Lleisiol
 |  | ð
 | z̪
 | ðˤ
 |  | ɣ ~ ʁ
 | ʕ
 | ɦ
 |
| Rhotig
 |  |  | r
 |  |  |  |  |  |  |
| Dynesol
 |  |  | l
 | (ɫ)
 | j
 | w
 |  |  |  |

## Gramadeg

Trefn arferol y frawddeg Arabeg yw VSO (Berf - Goddrych - Gwrthrych), fel yn y Gymraeg.

Mae llawer o eiriau Arabeg a ieithoedd semitaidd eraill wedi eu ffurfio ar sail gwreiddyn semitaidd, tair cytsain fel arfer. Gall un gwraidd greu nifer fawr o eiriau cysylltiedig, er enghraifft gyda'r gwraidd **k - t - b: كَتَبْتُ *katabtu* 'Ysgrifenais'
* كَتَّبْتُ *kattabtu* 'Gofynais i rywbeth gael ei ysgrifennu'
* كَاتَبْتُ *kātabtu* 'Bûm yn llythyru'
* أَكْتَبْتُ *'aktabtu* 'Copïais'
* اِكْتَتَبْتُ *iktatabtu* 'Tanysgrifiais'
* تَكَاتَبْنَا *takātabnā* 'Buon ni'n llythyru â'n gilydd'
* أَكْتُبُ *'aktubu* 'Dw i'n ysgrifennu'
* أُكَتِّبُ *'ukattibu* 'Dw i'n gofyn i rywbeth gael ei ysgrifennu'
* أُكَاتِبُ *'ukātibu* 'Dw i'n llythyru'
* أُكْتِبُ *'uktibu* 'Dw i'n copïo'
* أَكْتَتِبُ *'aktatibu* 'Dw i'n tanysgrifio'
* نَتَكَتِبُ *natakātabu* 'Dan ni'n llythyru â'n gilydd'
* كُتِبَ *kutiba* 'Ysgrifennwyd'
* أُكْتِبَ *'uktiba* 'Copïwyd'
* مَكْتُوبٌ *maktūbun* 'Ysgrifenedig'
* مُكْتَبٌ *muktabun* 'Copïedig'
* كِتَابٌ *kitābun* 'llyfr'
* كُتُبٌ *kutubun* 'llyfrau'
* كَاتِبٌ *kātibun* 'awdur'
* كُتَّابٌ *kuttābun* 'awduron'
* مَكْتَبٌ *maktabun* 'desg, swyddfa'
* مَكْتَبَةٌ *maktabatun* 'llyfrgell, siop lyfrau'
* ac ati.

## Ieithoedd neu Dafodieithoedd

Gwahanol fathau o Arabeg yng Ngogledd Affrica a'r Dwyrain Canol
Mae cymaint o amrywiaeth rhwng gwahanol fathau o Arabeg fod rhai ieithyddion yn eu hystyried yn ieithoedd ar wahân. Er hynny, o ran yr iaith ysgrifenedig, defnyddir Arabeg Modern Safonol yn gyffredinol, ac Arabeg y Corân trwy'r byd i gyd.

### Grwpiau Tafodieithol

* Arabeg yr Aifft (oddeutu 55 miliwn o siaradwyr)
* Arabeg y Lefant (tua 21 miliwn o siaradwyr) yn Libanus, Syria, Gwlad Iorddonen, Palesteina, Cyprus, a Thwrci.
* Arabeg y Maghreb, neu "Darija" (oddeutu 70 miliwn o siaradwyr) ym Moroco, Algeria, Tiwnisia, a Libia. Mae perthynas agos gyda'r iaith Falteg hefyd.
* Arabeg Irac (oddeutu 32 miliwn o siaradwyr yn Irac, gyda rhagor yn nwyrain Syria a de-orllewin Iran).
* Arabeg Khūzestān yn Iran
* Arabeg Khorosan yn Iran
* Arabeg Swdan (tua 17 miliwn o siaradwyr yn Swdan a de'r Aifft)
* Arabeg Juba yn Ne Swdan ac yn rhannau deheuol Swdan
* Arabeg y Gwlff (oddeutu 4 miliwn o siaradwyr), yn Coweit, Bahrain, rhannau o Oman, arfordir dwyreiniol Sawdi Arabia a rhannau o'r Emiradau Arabaidd Unedig a Catar, yn ogystal â Bushehr a Hormozgan yn Iran.
* Arabeg Oman, a siaradir yng nghanolbarth y wlad.
* Arabeg Hadhramaut (oddeutu 8 miliwn o siaradwyr) yn Hadhramaut ac ar wasgar.
* Arabeg Iemen (oddeutu 15 miliwn o siaradwyr yn Iemen a de Sawdi Arabia). Mae'n debyg i Arabeg y Gwlff.
* Arabeb Najd neu Bedawi (10 miliwn o siaradwyr). Yn ogystal â'r siaradwyr yn Sawdi Arabia, dyma iaith mwyafrif dinasyddion Catar
* Arabeg Hijaz (6 miliwn o siaradwyr), gorllewin Sawdi Arabia
* Arabeg y Sahara, a siaradir yn rhannau o Algeria, Niger a Mali
* Arabeg Baharna (600,000 o siaradwyr), ymysg y Shïa yn Bahrain a Qatif, a rhywfaint yn Oman. Mae'n wahanol i Arabeg y Gwlff mewn sawl ffordd.
* Iddew-Arabeg, neu Qәltu. Wrth i Iddewon mudo i Israel, lleihaodd defnydd Iddew-Arabeg rhannau eraill o'r byd Arabeg ei iaith, ac mae bellach dan fygythiad.
* Arabeg Tsiad (hefyd yn rhannau o Swdan, De Swdan, Gweriniaeth Canolbarth Affrica, Niger, Nigeria a Camerŵn)
* Arabeg Canolbarth Asia, dan fygythiad yn Wsbecistan, Tajicistan ac Affganistan.

## Ymadroddion Cyffredin

Trawsgrifiad Arabeg yn yr wyddor Ladin.

* **عربية** : Arabiyya : *Arabeg*
* **ويلزي** : wailzi : *Cymraeg*
* **لغة بلاد الغال** : lwghat bilâd 'al-ghâl : *Iaith Cymru*
* **إنكليزي** : 'inglizi : *Saesneg*
* ! **مرحبا** : marHaban! : *Helo!*
* ! **لا بأس** : la ba's! : *Ddim yn ddrwg!* (**"la ba's?"** yw'r ffordd arferol o ddweud *"Helo!"* neu *"Shwmae!"* yn anffurfiol. Atebir gyda **"la ba's!"**.)
* ! **(عليكم)السلام** : 'as-salam (Alaicwm)! : *Heddwch (arnoch chi)!*
* ! **وعليكم السلام** : wa Alaicwm, 'as-salam! : *Ac i chwithau, heddwch!*
* **كيف الحال** : caiff 'al-hâl? : *Sut mae?*
* ! **بخير، الحمد لله** : bi-chair, 'al-Hamdw-li-lah! : *Yn dda, diolch i Dduw!*
* ! **صباح الخير** : SabaH 'al-chair! : *Bore/P'nawn da!*
* ! **مساء الخير** : masa' 'al-chair! : *Noswaith dda!*
* ! **أهلا وسهلا** : 'ahlân wa-sahlân! : *Croeso!*
* ! **تصبح على خير** : tySbiH Alâ chair! : *Nos da!*
* ! **ليلة سعيدة** : laila sAida! : *Nos da!*
* ! **مع السلامة** : mA-s-salama! : *Da boch chi!*
* ! **إلى اللقاء** : 'ilâ-l-iga'! : *Hwyl fawr!*
* ! **سلام** : salam! : *Heddwch!* ( **"salam!"** yw'r ffordd arferol o ddweud *"Hwyl (fawr)!"*. Gellir defnyddio **"salam!"** i ddweud *"Helo!"* hefyd.
* ! **عفوا** : Affwân! : *Esgusodwch fi! / Da chi!*
* ! **من فضلك** : min ffaDlac! : *Os gwelwch chi'n dda!*
* ! **(جزيلا) شكرا** : shwcran (jazîlan)! : *Diolch (yn fawr)!*
* ! **لا، شكرا** : la' shwcran : *Dim diolch*
* ! **آسف** : 'asiff! : *mae'n flin gen i!*
* **نعم** : nAm : *ïe / do / oes, etc.*
* **ﻻ** : la' : *nage / naddo / nag oes, etc.*
* ! **بصحتك** : bi-SiHat-ac! : *Iechyd da!*
* ! **الحمد لله** : 'al-Hamdw-li-lah! : *Diolch i Dduw!*
* ! **إن شاء الله** : 'in sha'-l-lah! : *Os bydd Duw yn gytun! / Yn obeithiol!*

## Cyfeiriadau

Wikipedia
 Argraffiad Arabeg Wicipedia, y gwyddoniadur rhydd

Wiciadur
Chwiliwch am Arabeg
yn Wiciadur.