Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Rhestr o Safleoedd Treftadaeth y Byd yn yr Almaen

Map o'r safleoedd
Ar hyn o bryd mae gan yr Almaen 37 Safle Treftadaeth y Byd a rennir yn safleoedd naturiol a safleoedd diwylliannol:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Eglwys Gadeiriol Aachen
 | 1978
 |
|  | Eglwys Gadeiriol Speyer
 | 1981
 |
|  | Preswylfa Würzburg, gyda'r gerddi a'r sgwâr
 | 1981
 |
|  | Eglwys y Pererinion, Wies
 | 1983
 |
|  | Palasau Augustusburg a Falkenlust yn Brühl (Nordrhein-Westfalen)
 | 1984
 |
|  | Eglwys Gadeirio ac Eglwys Sant Mihangel, Hildesheim
 | 1985
 |
|  | Trier
 | 1986
 |
|  | Lübeck
 | 1987
 |
|  | Palasau Potsdam a Berlin (yn cynnwys Schloß Sanssouci)
 | 1990, 1992, 1999
 |
|  | Abaty Lorsch
 | 1991
 |
|  | Mwyngloddiau Rammelsberg a thref hanesyddol Goslar
 | 1992
 |
|  | Tref Bamberg
 | 1993
 |
|  | Adeiladau mynachaidd Maulbronn
 | 1993
 |
|  | Eglwys, castell a hen dref Quedlinburg
 | 1994
 |
|  | Gwaith haearn Völklingen
 | 1994
 |
|  | Cloddfa Messel, safle fosiliau
 | 1995
 |
|  | Bauhaus a'i safleoedd yn Weimar a Dessau
 | 1996
 |
|  | Eglwys Gadeiriol Cwlen
 | 1996
 |
|  | Cofgolofnau Martin Luther yn Eisleben a Wittenberg
 | 1996
 |
|  | Weimar glasurol
 | 1998
 |
|  | *(Museumsinsel)*, Berlin
 | 1999
 |
|  | Castell Wartburg
 | 1999
 |
|  | Gerddi Dessau-Wörlitz
 | 2000
 |
|  | Ynys Reichenau
 | 2000
 |
|  | Zeche Zollverein (pyllau glo) yn Essen
 | 2001
 |
|  | Canol hanesyddol Stralsund a Wismar
 | 2002
 |
|  | Rhan uchaf dyffryn canol afon Rhein
 | 2002
 |
|  | Neuadd y dref a Roland, Bremen
 | 2004
 |
|  | Dyffryn Elbe, Dresden\*
 | 2004
 |
|  | Parc Muskauer Park (ar y cyd a Gwlad Pwyl)
 | 2004
 |
|  | Ffiniau yr Ymerodraeth Rufeinig (ar y cyd a Mur Hadrian yn Lloegr)
 | 2005
 |
|  | Hen dref Regensburg a Stadtamhof
 | 2006
 |
|  | Stadau tai Modernaidd, Berlin
 | 2008
 |
# Cyngor Iaith Norwy

Cyngor Iaith Norwy|  |
| Enghraifft o: | directorate in Norway, rheoleiddiwr iaith  |
| Dechrau/Sefydlu | 2005  |
| Rhagflaenydd | Norwegian Language Council  |
| Gweithwyr | 45  |
| Rhiant sefydliad | Gweinyddiaeth diwylliant Norwy  |
| Ffurf gyfreithiol | Q55190098  |
| Pencadlys | Oslo  |
| Enw brodorol | Språkrådet  |
| Gwladwriaeth | Norwy  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |

Mae **Cyngor Iaith Norwy** (Norwyeg:**Språkrådet**)yn gorff cynghori ar ran Llywodraeth Norwy mewn materion yn ymwneud â'r Norwyeg a chynllunio ieithyddol. Sylfest Lomheim yw'r cyfarwyddwr presynol.

Cyfrifoldeb y Cyngor iaith yw amddiffyn treftadaeth ddiwyllianol y Norwyeg, ar lafar ac yn ysgrifenedig; ysgogi menterau sy'n cynyddu gwybodaeth o'r Norwyeg, ei hanes a'i hunigrywiaeth; ysgogi goddefgarwch ymysg defnyddwyr gwahanol ffurfiau o'r Norwyeg; ac amddiffyn hawliau dinasyddion parthed defnyddio'r Norwyeg.

Mae'r cyngor yn cynghori'r awdurdodau ynglŷn â materion sy'n gysylltiedig â'r Norwyeg, yn enwedig defnydd y Norwyeg gan ysgolion, gan Y Gorfforaeth Ddarlledu Norwyaidd a gan gyrff llywodraethol. Bydd yn cyflwyno ddatganiadau ynglŷn â chyfundrefnu'r iaith ysgrifenedig ac enwau lleoedd, cynnig mesurau cyfreithiol ar faterion ynghylch yr iaith Norwyeg, yn cynghori ac yn cynnig arweiniad i'r cyhoedd, ac yn hyrwyddo cydweithio rhyng-lychlynol er meithrin iaith.

Sefydlwyd y cyngor mewn deddf gan Gyngor Iaith Norwy yn 1972. Ei brif gyhoeddiad yw'r cylchgrawn chwarterol **Språknytt** (Newyddion Iaith). Mae gan y cyngor staff o tua ugain ac mae yn atebol i'r Weinyddiaith Norwyaidd ar gyfer diwylliant a materion eglwysig.
# Rws Kyiv

Rws Kiefaidd| Math | gwlad ar un adeg  |
|  |
| Prifddinas | Kyiv  |
| Poblogaeth | 5,400,000  |
| Sefydlwyd | * 882
 |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Hen Slafeg dwyreiniol  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Rws Kyiv  |
| Arwynebedd | 1,330,000 km²  |
| Cyfesurynnau | 50.45°N 30.525°E  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Sefydlwydwyd gan | Oleg o Novgorod  |
| Arian | kuna, grivna, nogata  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwladwriaeth a fodolai yn Nwyrain Ewrop yn ystod yr Oesoedd Canol Cynnar oedd **Rws Kyiv** (o'r enw Rwseg diweddar **Ки́евская Русь**; enwau gwreiddiol: Hen Slafoneg y Dwyrain:**Роусь** (Rusĭ) neu **роусьскаѧ землѧ** (*rusĭskaę zemlę*) sef "Gwlad y Rws", Hen Norseg**: *Garðaríki). Ffurfiodd y wladwriaeth tua diwedd y 9g, gan barhau tan iddi gael ei chwalu gan oresgyniadau'r Mongoliaid-Tatariaid yn ail chwarter y 13g. Dinas Kyiv oedd canol y wladwriaeth. Gwelodd cyfnod Rws Kyiv gyflwyniad Cristnogaeth i'r ardal gan Vladimir I yn 988.

Map sy'n dangos maintioli Rws Kyiv tua 1000
Mae enw "Rws" yn tarddu o enw'r llwyth Llychlynnaidd a ddaeth i arglwyddiaethu ar y tiroedd Slafaidd dwyreiniol yn ail hanner y 9g.

Mae hanesyddion yn tueddu heddiw i gyfeirio at Rws yn hytrach na Rwsia yn y cyfnod cynnar er mwyn pwysleisio bod y wladwriaeth ganoloesol gynnar yn rhagflaenu tair cenedl fodern, Rwsia, Wcráin a Belarws, yn hytrach na Rwsia yn unig, ac hefyd am fod craidd y wladwriaeth wedi'i leoli mewn ardaloedd sydd heddiw yn rhan o Wcráin.
# Oslo

Oslo|  |
|  |
| Math | dinas fawr, canolfan weinyddol, y ddinas fwyaf, prifddinas cenedl  |
|  |
| Poblogaeth | 717,710  |
| Sefydlwyd | * 1048
 |
| Pennaeth llywodraeth | Eirik Lae Solberg  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00, CET, UTC+2  |
| Gefeilldref/i | Antwerp, Shanghai, Copenhagen, Helsinki, Schleswig-Holstein, Reykjavík, Tel Aviv, Vilnius, Rotterdam, Warsaw, St Petersburg, Beograd, Bwrdeistref Stockholm, Llundain, Madison, Dinas Efrog Newydd, Washington, Artvin, Nuuk, Tórshavn, Kyiv  |
| Nawddsant | Hallvard Vebjørnsson  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Oslo  |
| Gwlad |  Norwy |
| Arwynebedd | 454.12 km², 480.75 km²  |
| Uwch y môr | 23 metr  |
| Gerllaw | Alna, Oslofjord, Akerselva  |
| Cyfesurynnau | 59.9133°N 10.7389°E  |
| Cod post | 0001–1299  |
| NO-03  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Eirik Lae Solberg  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Oslo
Golygfa ar Oslo o Holmenkollen
Prifddinas Norwy yw **Oslo** (hen enw: **Christiania**). Oslo yw dinas fwyaf y wlad o ran ei phoblogaeth, gyda 541,822 o drigolion (1 Ebrill, 2006).

Yma yn Oslo y cychwynodd y negydu cyfrinachol rhwng Mudiad Rhyddid Palesteina a Llywodraeth Israel a roddodd fodolaeth i'r Gytundebau Oslo.

## Adeiladau a chofadeiladau

* Abaty Hovedøya
* Amgueddfa Fram
* Amgueddfa Ibsen
* Amgueddfa Kon-Tiki
* Dinas Akershus
* Eglwys gadeiriol
* Tŷ Opera Oslo

## Enwogion

* Trygve Lie (1896-1968), gwleidydd
* Mariella Frostrup (g. 1962), cyflwynwr teledu

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Norwy**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Benelwcs

Benelwcs|  |
| Enghraifft o: | political economic union, sefydliad rhanbarthol, triawd  |
| Dechrau/Sefydlu | 5 Medi 1944  |
|  |
| Sylfaenydd | Yr Iseldiroedd, Gwlad Belg, Lwcsembwrg  |
| Pencadlys | Dinas Brwsel  |
| Enw brodorol | Benelux  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/01bry  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Benelux
Grŵp o dair wlad yng ngorllewin Ewrop sy'n cynnwys Gwlad Belg, yr Iseldiroedd a Lwcsembwrg yw'r **Benelwcs** neu **Benelycs** (Iseldireg: *Benelux*). Mae'r enw yn gyfuniad dechrau enw pob gwlad (**Be**lge - **Ne**derlands - **Lux**embourg). Fe'i sefydlwyd yn wreiddiol er mwyn sefydlu "Undeb Economaidd Benelux".

Sefydlwyd yr **Undeb Economaidd Benelux** (Iseldireg *Benelux Economische Unie*, Ffrangeg *Union Économique Benelux*) ym 1944 er mwyn lleihau rhwystrau yn cyfyngu symudiad rhydd gweithwyr, cyfalaf, nwyddau a gwasanaethau rhwng y tair gwlad. Cryfhawyd y cysylltiadau ar 3 Chwefror 1958, pryd llofnodwyd cytundeb yn Den Haag yn sefydlu undeb economaidd. Roedd sefydlu'r undeb yn gyfraniad pwysig tuag at greu y Gymuned Economaidd Ewropeaidd (wedyn yr Undeb Ewropeaidd), er i'r UE ddatblygu o'r Gymuned Ewropeaidd Glo a Dur (ECSC).

Yn ogystal â Gorllewin yr Almaen, Ffrainc a'r Eidal roedd chwaraeodd y tair gwlad rôl bwysig wrth sefydlu'r ECSC, yr EEC a'r UE.

## Cysylltiadau allanol

* (Saesneg) / (Ffrangeg) / (Iseldireg) Secretariat Cyffredinol y Benelux
# Randstad

Randstad|  |
| Math | cytref, ardal fetropolitan, polycentric metropolitan area  |
|  |
| Poblogaeth | 8,400,000, 6,787,000  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht, Flevoland  |
| Gwlad |  Yr Iseldiroedd |
| Arwynebedd | 11,372.15 km²  |
| Cyfesurynnau | 52.19083°N 4.65556°E  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Cytref yn yr Iseldiroedd yw'r **Randstad** wedi'i lunio o gyfres o ddinasoedd yng ngorllewin a gogledd canolbarth y wlad. Mae'r enw yn golygu 'Dinas yr Ymyl' yn llythrennol yr yr Iseldireg. Mae'n cynnwys pedair dinas fwya'r Iseldiroedd, Amsterdam, Rotterdam, Den Haag (Yr Hâg) ac Utrecht a'r ardaloedd a'r mân drefi o'u cwmpas, fel Almere, Delft, Dordrecht, Gouda, Haarlem, Hilversum, Leiden a Zoetermeer. Mae dinasoedd y Randstad yn llunio hanner gylch neu gilgant, ac mae'r enw yn tarddu o'r siâp hwnnw.

Map yn dangos ardaloedd trefol y Randstad
 *Eginyn erthygl sydd uchod am yr **Iseldiroedd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Ieithoedd Italaidd

Mae'r **ieithoedd Italaidd** yn perthyn i'r teulu Indo-Ewropeaidd o ieithoedd. Mae'n cwmpasu Lladin, a'r ieithoedd Romáwns sy'n tarddu o Ladin, a hefyd dwy iaith y Cynfyd, Osgeg ac Wmbreg.

Mae gan y gangen ddwy is-gangen:

* Sabeleg, sy'n cynnwys Osgeg a'r grŵp Wmbraidd, sy'n cynnwys Wmbreg a nifer o ieithoedd eraill â pherthynas agos at Wmbreg
* Lladin-Ffalisgeg, sy'n cynnwys Ffalisgeg, iaith farw a siaredid i'r gogledd o Rufain, Lladin a'r ieithoedd Romáwns.

Fel roedd y Rhufeinwyr yn ehangu'u dylanwad dros bobloedd eraill yr Eidal, daeth eu iaith i oruchafu dros yr ieithoedd Italaidd eraill tan iddi gymryd eu lle yn llwyr. Lladin yw'r unig iaith Italaidd a oroesodd. Daeth mor lwyddiannus nes iddi ledu dros y rhan fwyaf o dde Ewrop a datblygu i esgor ar grŵp newydd o ieithoedd, y grŵp Romáwns.

Mae rhai ieithyddion yn rhagdybio cysylltiad clòs rhwng yr ieithoedd Italaidd a'r ieithoedd Celtaidd ac yn awgrymu iddynt darddu o un famiaitih Italo-Celtaidd (y rhagdybiaeth Italo-Celtaidd), ond mae'r syniad yn aros yn ddadleuol.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **iaith**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Sarmatiaid

Sarmatiaid|  |
| Enghraifft o: | grwp ethnig hanesyddol  |
| Math | llwyth  |
| Rhan o | Pobl o Iran  |
| Yn cynnwys | Aorsi, Iazyges, Siraces, Alans, Roxolani, Saka  |
| Gwladwriaeth | Sarmatia, Sgythia  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

"*Sarmatia Europæa*" wedi ei rhannu oddi wrth "*Sarmatia Asiatica*" gan Afon Tanais (Afon Don yn Rwsia heddiw). Map o tua 1770, yn seiliedg ar yr haneswyr Groegaidd.
Roedd y **Sarmatiaid**, **Sarmatae** neu **Sauromatae** (Hen Roeg: Σαρμάται, Σαυρομάται) yn gydffederasiwn enfawr o bobl o dras Iranaidd hynafol a ymfudodd o Ganolbarth Asia i ardal Mynyddoedd yr Wral tua'r 5 CC. Ceir cyfeiriad atynt gan Herodotus yn y cyfnod yma.

Pan oedd eu tiriogaeth ar ei fwyaf, roedd yn ymestyn o Afon Fistula hyd aber Afon Donaw ac o wlad yr Hyperboreaid yn y gogledd hyd at y Môr Du a Môr y Caspian a'r ardal rhyngddynt cyn belled a Mynyddoedd y Cawcasws. Mae'r darganfyddiadau mwyaf nodedig o feddau ac olion eraill wedi eu gwneuf yn Krasnodar Krai yn Rwsia.

Roedd y Sarmatiaid yn perthyn yn agos i'r Scythiaid. Bu cryn lawer o ymladd rhyngddynt hwy a'r Ymerodraeth Rufeinig, ac yn y 4g gwnaethant gynghrair a'r Hyniaid.

## Cyfeiriadau
# Tipper Gore

| Tipper Gore |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Mary Elizabeth Aitcheson  19 Awst 1948  Washington  |
| Dinasyddiaeth |  Unol Daleithiau |
| *Alma mater* | * Prifysgol Boston
* Coleg Peabody, Tennessee
* Boston University College of Arts and Sciences
* St. Stephen's & St. Agnes School
* Garland Junior College
* Coleg Simmons
 |
| Galwedigaeth | ysgrifennwr, ffotograffydd, gwleidydd, seicolegydd  |
| Swydd | Is-Brif Foneddiges yr Unol Daleithiau  |
| Plaid Wleidyddol | plaid Ddemocrataidd  |
| Tad | John Kenneth (Jack) Aitcheson, Jr.  |
| Mam | Margaret Ann Odom Aitcheson  |
| Priod | Al Gore  |
| Plant | Karenna Gore Schiff, Kristin Gore, Albert Arnold Gore III, Sarah Gore  |
| Gwefan |   |

Awdures Americanaidd yw **Tipper Gore** (ganwyd 19 Awst 1948) sy'n lladmerydd ar faterion llosg y dydd, yn ffotograffydd ac yn wleidydd.

Ganed **Mary Elizabeth "Tipper" Gore (née Aitcheson**) yn Washington ar 19 Awst 1948. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Boston ac yna Coleg Peabody, Tennessee. Priododd Al Gore a fu'n Ddirprwy Arlywydd Unol Daleithiau America ac mae Karenna a Kristin yn blant iddi; gwahanodd Tipper ac Al yn 2010. Mae'n gymarol wleidyddol ei natur, ac yn aelod o'r Blaid Ddemocrataidd.

Yn 1985, cyd-sefydlodd Gore y *Parent Music Resource Centre* (PMRC), a oedd yn argymell labelu cloriau recordiau a oedd yn cynnwys yn fudur a rhagfeydd, yn enwedig yn y genres metel trwm, pync a hip hop. Drwy gydol ei degawdau o fywyd cyhoeddus, mae hi wedi eiriol dros sensoriaeth, ymwybyddiaeth o iechyd meddwl, achosion menywod, achosion plant, hawliau LGBT a lleihau digartrefedd.

## Magwraeth

Priodas Al a Tipper Gore, 19 Mai 1970, yn Eglwys Gadeiriol Washington
Mae Mary Elizabeth yn ferch John Kenneth "Jack" Aitcheson, Jr, entrepreneur cyflenwi offer plymio a pherchennog Cyflenwad J & H Aitcheson Plumbing Supply, a'i wraig gyntaf, Margaret Ann (née. Carlson) Odom (a gollodd ei gŵr cyntaf yn ystod yr Ail Ryfel Byd). Derbyniodd y llysenw "Tipper" gan ei mam, o hwiangerdd. Magwyd Gore yn Arlington, Virginia. Magodd ei mam a'i mam-gu hi ar ôl i'w rhieni ysgaru.

Mynychodd St. Agnes, ysgol Esgobol breifat yn Alexandria, Virginia, lle bu'n chwarae pêl-fasged, pêl feddal, a hoci maes a chwaraeodd y drymiau ar gyfer band benywaidd o'r enw *The Wildcats*.

Cyfarfu ag Al Gore yn nawns blwyddyn olaf Al Gore, ym 1965. Pan ddechreuodd Al Gore fynychu Prifysgol Harvard, cofrestrodd Tipper yng Ngholeg Iau Garland (sydd bellach yn rhan o Goleg Simmons) ac yn ddiweddarach trosglwyddodd i Brifysgol Boston, gan dderbyn ei B.A. mewn seicoleg yn 1970. Ar Fai 19, 1970, priododd hi a Gore yn Eglwys Gadeiriol Genedlaethol Washington.

Cwbwlhaod radd meistr mewn seicoleg o Goleg George Peabody, Prifysgol Vanderbilt yn 1975.

## Gyrfa

Gweithiodd Gore yn rhan-amser fel ffotograffydd papur newydd ar gyfer *The Tennessean* yn Nashville a pharhaodd fel ffotograffydd llawrydd yn Washington ar ôl i'w gŵr gael ei ethol i'r Gyngres U. ym 1976.

## Anrhydeddau

## Cyfeiriadau
# Pegwn y De

Pegwn y De|  |
| Math | Pegwn daearyddol  |
| Enwyd ar ôl | de  |
| LL-Q58635 (pan)-Gaurav Jhammat-ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ.wav  |
| Cylchfa amser | Antarctica/South\_Pole  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Earth's poles  |
| Sir | Ardal Cytundeb Antarctig  |
| Cyfesurynnau | 90°S 0.000000°E  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Pegwn seremonïol y De
**Pegwn y De** yw pwynt mwyaf deheuol y Ddaear; y De absoliwt, cymar deheuol Pegwn y Gogledd. Does dim un safle penodol i Begwn y De, ond mae ei lleoliad yn cael ei ddiffinio mewn pedair ffordd wahanol. Mae Pegwn y De ar gyfandir yr Antarctig.

## Pegwn daearyddol y De

Pegwn y De daearyddol yw'r echel o gwmpas yr hwn y mae'r ddaear yn troi.

Y Norwywr Roald Amundsen oedd y dyn cyntaf i gyrraedd Pegwn y De. Cyrhaeddod ar 14 Rhagfyr, 1911. Cyrhaeddodd Capten Scott un mis ar ôl hynny, ond yn ystod ei daith yn ôl bu farw Scott a'i griw o newyn a'r oerni.

Ar ôl hynny aeth nifer o bobl eraill i'r pegwn, yn cynnwys Fuchs, Havola, Crary, a Fiennes.

Richard Byrd oedd y dyn cyntaf i hedfan uwchben Pegwn y De, ar (29 Tachwedd, 1929).

## Pegwn magnetaidd y De

Pegwn y de magnetaidd yw'r cyfeiriad y mae cwmpawd neu ben magned yn pwyntio iddo.

Ernest Shackleton oedd y dyn cyntaf i gyrraedd Pegwn magnetaidd y De ar (16 Ionawr, 1909)

## Pegwn daear-fagnetaidd y De

Mae Pegwn daear-fagnetaidd y De (pegwn magnetaidd amgen) ger Pegwn daearyddol y De.

## Pegwn mwyaf anghysbell y De

Mae'r pegwn hwn yn gorwedd ar hydred 85°50' (de) a lledred 65°47' (dwyrain). Dyma'r lle pellach o'r môr ar y cyfandir. Ym 1957 cyrhaeddodd tîm o'r Undeb Sofietaidd y lle i godi'r orsaf **Sovetskaya**. Roedd pobl yn byw yn yr orsaf yn ystod haf antarctigaidd 1957 - 1958.

## Gweler hefyd

* Cyhydedd
* Hydred a Lledred
* Pegwn y Gogledd
# Arsyllfa Frenhinol Greenwich

Arsyllfa Frenhinol Greenwich|  |
| Math | arsyllfa seryddol, atyniad twristaidd  |
|  |
| Ardal weinyddol | Bwrdeistref Frenhinol Greenwich |
| Sefydlwyd | * 4 Mawrth 1675 (yn y Calendr Iwliaidd)
 |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Maritime Greenwich, Royal Museums Greenwich  |
| Lleoliad | Greenwich  |
| Sir | Llundain Fwyaf (Sir seremonïol) |
| Gwlad |  Lloegr |
| Uwch y môr | 68 metr  |
| Cyfesurynnau | 51.47783°N 0.00139°W  |
| Cod OS | TQ3884877338  |
|  |
| Statws treftadaeth | adeilad rhestredig Gradd I, heneb gofrestredig  |
| Sefydlwydwyd gan | Charles II  |
| Manylion |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Lleolir **Arsyllfa Frenhinol Greenwich** ar fryn ym Mharc Greenwich yn Llundain. Roedd y Seryddwr Brenhinol yn gweithio yn y fan yma ac roedd yr arsyllfa ar y Prif Feridian, sef y meridian sylfaenol ar gyfer pob hydred. Heddiw, mae llinell efydd ar y lawnt yn dangos safle'r Prif Feridian ac ers 16 Rhagfyr, 1999 mae golau laser gwyrdd wedi goleuo i'r gogledd yn ystod y nos. Ymhlith y Cymry sy'n gysylltiedig a'r Arsyllfa mae John William Thomas (1805 – 12 Mawrth 1840), sy'n adnabyddus wrth ei lysenw 'Arfonwyson'.

Comisiynwyd yr arsyllfa gan y brenin Siarl II ym 1675. Adeiladwyd yr arsyllfa wreiddiol, Flamsteed House (1675-76), gan Syr Christopher Wren. Dyma'r adeilad cyntaf ym Mhrydain i gael ei adeiladu'n arbennig fel sefydliad ymchwil gwyddonol.

Nid yw'r awyr uwchben Llundain bellach yn ddigon clir ar gyfer seryddiaeth, felly symudwyd yr Arsyllfa Frenhinol i Gastell Herstmonceux ger Hailsham, Dwyrain Sussex. Adeiladwyd Sbiendrych Isaac Newton yn y fan yma ym 1967, ond symudwyd ef i La Palma yn Sbaen ym 1979. Symudodd yr Arsyllfa Frenhinol unwaith eto ym 1990, y tro yma i Gaergrawnt, ond ar ôl penderfyniad y Cyngor Ymchwil Ffiseg Gronyn a Seryddiaeth (PPARC) terfynwyd ef ym 1998. Ar ôl hynny symudwyd Swyddfa y Nautical Almanac i Labordy Rutherford Appleton ac unwaith arall i'r Canolfan Technoleg Seryddiol yng Nghaeredin.

Cyn i gyflwyno Amser Cyfesurol Cyffredinol roedd Amser Safonol Greenwich (GMT), sef amser a penderfynwyd ar ôl arsylliadau'r arsyllfa hon, yr amser sylfaenol y byd.

Mae'r pelen amser wedi a'i adeiladwyd gan y Seryddwr Brenhinol John Pond ym 1833 yn dal i gwympo pob dydd ar 13:00. Heddiw, mae yna hefyd amgueddfa offer seryddol a mordwyol sydd yn cynnwys H4, y cronomedr hydred gan John Harrison.

Arsyllfa Frenhinol Greenwich
Yr Arsyllfa ar ei bryn
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Lundain**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 1884

18g - **19g** - 20g

1830au 1840au 1850au 1860au 1870au - **1880au** - 1890au 1900au 1910au 1920au 1930au

1879 1880 1881 1882 1883 - **1884** - 1885 1886 1887 1888 1889

---

## Digwyddiadau

* 4 Ionawr - Sylfaen y Cymdeithas y Ffabiaid gan Frank Podmore ac eraill.
* 22 Ebrill - Daeargryn yn Colchester, Lloegr.

## Genedigaethau

* 13 Ionawr - Sophie Tucker, cantores (m. 1966)
* 8 Mai - Harry S. Truman, Arlywydd yr Unol Daleithiau (m. 1972)
* 8 Gorffennaf
	+ Emmy Haesele, arlunydd (m. 1981)
	+ Rie Swartwout de Hoog, arlunydd (m. 1979)
* 12 Gorffennaf - Amedeo Modigliani, arlunydd (m. 1920)
* 11 Hydref - Eleanor Roosevelt, gwleidydd a diplomydd (m. 1962)

## Marwolaethau

* 12 Mai - Bedřich Smetana, cyfansoddwr, 60
* 27 Awst - David Roberts (Dewi Havhesp), bardd, 53
* 31 Hydref - Marie Bashkirtseff, arlunydd, 25

## Y celfyddydau

### Llyfrau

* Friedrich Engels - *The Origin of the Family, Private Property and the State*
* Lev Tolstoy - *Marwolaeth Ivan Ilyich* (*Smert' Ivan Ilyicha* / *Смерть Иван Ильича*)

### Cerddoriaeth

* César Franck - *Prélude, Chorale et Fugue*
* Percy Montrose - "Clementine"

## Eisteddfod Genedlaethol (Lerpwl)

* **Cadair:** Evan Rees
* **Coron:** Edward Foulkes
# Copenhagen

Copenhagen|  |
|  |
| Math | y ddinas fwyaf, cycling city, dinas, dinas fawr, prifddinas cenedl  |
| LL-Q7913 (ron)-KlaudiuMihaila-Copenhaga.wav, Sv-Köpenhamn.ogg, Nb-københavn.ogg, Da-København.oga, De-Kopenhagen3.ogg  |
| Poblogaeth | 667,099  |
| Sefydlwyd | * 1167
 |
| Pennaeth llywodraeth | Lars Weiss  |
| Cylchfa amser | CET  |
| Gefeilldref/i | Beijing, Berlin, Curitiba, Marseille, Prag, Reykjavík, Helsinki, Nuuk, Oslo, Bwrdeistref Stockholm, Tórshavn, Amsterdam, Grójec, Kyiv  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Daneg  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Capital Region of Denmark  |
| Gwlad |  Denmarc |
| Arwynebedd | 90.9 km²  |
| Uwch y môr | 14 metr  |
| Gerllaw | Øresund  |
| Cyfesurynnau | 55.6761°N 12.5689°E  |
| Cod post | 1000  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Lars Weiss  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

**Copenhagen** (Daneg:  *København* ) yw prifddinas Denmarc a'i phrif borthladd, ar arfordir dwyreiniol Sjælland ar lan y Môr Baltig gyferbyn â Malmö yn Sweden.

### Hanes

Roedd trigfan yn Copenhagen mor gynnar â dechrau'r 9g. Yn y flwyddyn 1443 daeth yn brifddinas Denmarc.

## Atyniadau

Mae'r adeiladau nodedig yn cynnwys Palas Charlottenborg (17g: Academi Frenhinol y Celfyddydau Cain heddiw) a Phalas Christiansborg sy'n gartref i swyddfeydd senedd Denmarc heddiw. Cedwir nifer o drysorau o'r gorffennol yn Amgueddfa Genedlaethol Denmarc, a leolir yn y ddinas, yn cynnwys rhai o longau'r Llychlynwyr a Phair Gundestrup.

## Chwaraeon

Ceir dau brif tîm pêl-droed broffesiynol yn y ddinas - F.C. København a Brøndby IF.

## Enwogion

* Niels Gade (1817-1890), cyfansoddwr
* Alexandra o Ddenmarc (1844-1925), Tywysoges Cymru 1863-1901 a brenhines y Deyrnas Unedig 1901-1910
* Niels Bohr (1885-1962), ffisegydd
* Sandi Toksvig (g. 1958), comediwr a chyflwynydd radio

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Ddenmarc**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Pisa

Pisa|  |
|  |
| Math | dinas, cymuned, tref goleg  |
|  |
| Poblogaeth | 88,737  |
| Pennaeth llywodraeth | Michele Conti  |
| Gefeilldref/i | {{int:show}}Iglesias, Angers, Acre, Kolding, Jericho, Niles, Coral Gables, Unna, Cagliari, Ocala, Hangzhou, Santiago de Compostela, Rhodes, Bwrdeistref Kolding  |
| Nawddsant | Rainerius, Bona of Pisa  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Eidaleg  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Talaith Pisa  |
| Gwlad |  Yr Eidal |
| Arwynebedd | 185.07 km²  |
| Uwch y môr | 4 ±1 metr  |
| Gerllaw | Afon Arno  |
| Yn ffinio gyda | Collesalvetti, Livorno, Cascina, San Giuliano Terme  |
| Cyfesurynnau | 43.72°N 10.4°E  |
| Cod post | 56100, 56121–56128  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | maer Pisa  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Michele Conti  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas a chymuned (*comune*) yng nghanolbarth yr Eidal yw **Pisa**, sy'n brifddinas talaith Pisa yn rhanbarth Toscana. Saif ger aber Afon Arno.

Roedd y boblogaeth yng nghyfrifiad 2011 yn 85,858.

Adeilad enwocaf Pisa yw'r tŵr, y dywedir bod Galileo wedi talu pethau oddi arno i weld pa mor gyflym y syrthiai gwahanol bethau. Yn y Canol Oesoedd, roedd Pisa yn weriniaeth annibynnol. Cyrhaeddodd ei uchafbwynt yn y 12fed a'r 13g, pan oedd ei meddiannau yn cynnwys ynys Sardinia. Daeth ei hannibyniaeth i ben yn 1406, pan goncrwyd hi gan Fflorens. Dynodwyd y *Piazza del Duomo* yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO.

## Adeiladau a chofadeiladau

* Yr eglwys gadeiriol
* Y tŵr (*Campanile* / y "Tŵr Gogwyddol" neu'r "Tŵr Cam")
* Y bedyddfa (*Battistero*)
* Mynwent y *Campo Santo*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| Tŵr Gogwyddol Pisa |
| Tŵr Gogwyddol Pisa  |

 |

## Pobl enwog o Pisa

* Fibonacci (tua 1170–tua 1250), mathemategydd
* Galileo Galilei, (1564–1642), gwyddonydd a seryddwr

## Cyfeiriadau
# 1681

16g - **17g** - 18g

1630au 1640au 1650au 1660au 1670au - **1680au** - 1690au 1700au 1710au 1720au 1730au

1676 1677 1678 1679 1680 - **1681** - 1682 1683 1684 1685 1686

---

## Digwyddiadau

* 3 Ionawr - Cytundeb Bakhchisarai
* **Llyfrau**
	+ John Dryden - *Absalom and Achitophel*
* **Cerddoriaeth**
	+ Arcangelo Corelli - Op. 1
	+ Jean-Baptiste Lully - *Le Triomphe de l’Amour* (ballet)

## Genedigaethau

* 14 Mawrth - Georg Philipp Telemann, cyfansoddwr (m. 1767)
* Awst - Vitus Bering, fforiwr (m. 1741)

## Marwolaethau

* 25 Mai - Pedro Calderón de la Barca, dramodydd, 81
* 1 Gorffennaf - Oliver Plunkett, esgob a merthyr, 51