Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Brad (drama)

Brad|  |
| Enghraifft o: | gwaith llenyddol  |
| Awdur | Saunders Lewis |
| Cyhoeddwr | Llyfrau'r Dryw |
| Gwlad | Cymru |
| Iaith | Cymraeg |
| Dyddiad cyhoeddi | 1958 |
| Genre | Drama |
| Dynodwyr |

Drama gan Saunders Lewis yw Brad, a gyhoeddwyd yn 1958. Seiliwyd y ddrama ar ddigwyddiad hanesyddol yn ystod yr Ail Ryfel Byd, Cynllwyn 20 Gorffennaf, yn 1944, pan geisiodd rhai o swyddogion byddin yr Almaen ladd Adolf Hitler a chipio grym oddi ar y Blaid Natsïaidd. Darlledwyd y ddrama am y tro cyntaf ar Radio'r BBC Home Service ym 1958.

Cyfieithwyd y ddrama i'r Saesneg ag Elwyn Jones a'i darlledu o dan yr enw *Treason* ym 1959. Addaswyd y ddrama lwyfan [ynghyd â rhanau o'r ddrama *1938]* yn ffilm i S4C ym 1994, o dan yr un enw *Brad.*

## Cymeriadau

Y prif gymeriadau yw:

* Yr Iarlles Else von Dietlof, ysgrifennydd preifat i Lywodraethwr Milwrol Ffrainc
* Cyrnol Caisar von Hofacker, ar staff y Llywodraethwr, cymeriad hanesyddol
* Y Cadfridog Heinrich von Stülpnagel, Lywodraethwr Milwrol Ffrainc, cymeriad hanesyddol
* Y Cadfridog Karl Albrecht, Pennaeth yr S.S. a'r Gestapo yn Ffrainc
* Cyrnol Hans Otfried Linstow, Pennaeth y Staff ym Mharis, cymeriad hanesyddol
* Y Cadfridog Blumentritt
* Y Cad-farsial Gunther von Kluge, Pennaeth Lluoedd Arfog y Gorllewin, cymeriad hanesyddol

Cymeriadau yn yr addasiad i deledu yn Saesneg.

* Y Cadfridog von Neudeck
* Cyrnol Caisar von Kahr

## Cynyrchiadau nodedig

### 1950au

Fel nodwyd, darlledwyd y ddrama am y tro cyntaf ar Radio'r BBC Home Service ar y 13 Tachwedd 1958. Cynhyrchydd [cyfarwyddwr] Emyr Humphreys.

* Yr Iarlles Else von Dietlof - Siân Phillips
* Cyrnol Caisar von Hofacker - Richard Burton
* Y Cadfridog Heinrich von Stülpnagel - Meredith Edwards
* Y Cadfridog Karl Albrecht - Emlyn Williams

Llwyfannwyd y ddrama gan "Chwaryddion y Cyngor Celfyddydau" yng Ngŵyl Ddrama Genedlaethol Llangefni yn 1958.

Cyfieithwyd y ddrama i'r Saesneg gan Elwyn Jones a'i darlledu ar Radio'r BBC Home Service ar y 9 Mawrth 1959. Cynhyrchydd [cyfarwyddwr] Emyr Humphreys. Cast:

* Yr Iarlles Else von Dietlof - Siân Phillips
* Cyrnol Caisar von Hofacker - Richard Burton
* Y Cadfridog Heinrich von Stülpnagel - Meredith Edwards
* Y Cadfridog Karl Albrecht - Emlyn Williams
* Cyrnol Hans Otfried Linstow - Hugh David
* Y Cadfridog Blumentritt - Gareth Jones
* Y Cad-farsial Gunther von Kluge - Clifford Evans

Radio Times yn darlledu *Treason* 1959Darlledwyd y ddrama yn Saesneg ar deledu'r BBC ar y 12 Ebrill 1959. Cynhyrchydd [cyfarwyddwr] Emyr Humphreys; cynllunydd Alan Taylor; cast:

* Yr Iarlles Else von Dietlof - Siân Phillips
* Cyrnol Caisar von Hofacker - Richard Burton
* Y Cadfridog Heinrich von Stülpnagel - Bernard Archard
* Cyrnol Caisar von Kahr - Donald Houston
* Y Cadfridog Karl Albrecht - Kenneth Griffith
* Cyrnol Hans Otfried Linstow - Alex Scott
* Y Cadfridog von Neudeck - Walter Hudd
* Y Cad-farsial Gunther von Kluge - Clifford Evans

### 1960au

Cafwyd addasiad ym 1968 gan BBC Cymru. Ymysg yr actorion roedd Dillwyn Owen.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lyfr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Branwen (drama)

*Erthygl am y ddrama yw hon. Gweler hefyd Branwen (gwahaniaethu)*.

Branwen| Enghraifft o: | gwaith llenyddol  |
| Awdur | Saunders Lewis |
| Cyhoeddwr | Gwasg y Dryw |
| Gwlad | Cymru |
| Iaith | Cymraeg |
| Dyddiad cyhoeddi | 1975 |
| Genre | Drama |
| Dynodwyr |

Drama gan Saunders Lewis yw Branwen, a gyhoeddwyd yn gyntaf gan Wasg y Dryw, Llandybie, yn 1975.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lyfr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Braslun o Hanes Llenyddiaeth Gymraeg

Braslun o Hanes Llenyddiaeth Gymraeg| Enghraifft o: | gwaith ysgrifenedig  |
| Awdur | Saunders Lewis |
| Cyhoeddwr | Gwasg Prifysgol Cymru |
| Gwlad | Cymru |
| Iaith | Cymraeg |
| Dyddiad cyhoeddi | 1932 |
| Genre | Drama |
| Dynodwyr |

Cyflwyniad i hanes llenyddiaeth Gymraeg hyd at gyfnod y Dadeni gan Saunders Lewis yw Braslun o Hanes Llenyddiaeth Gymraeg. Cyhoeddwyd yr argraffiad cyntaf yn 1932 yn Nghyfres y Brifysgol a'r Werin gan Wasg Prifysgol Cymru, lle mae'n dwyn yr is-deitl "Cyfrol 1: Hyd at 1535": ni chyhoeddwyd cyfrol 2 erioed. Ystyrir y llyfr yn garreg filltir yn hanes datblygiad ysgolheictod Cymraeg. Mae'r gyfrol yn ymdrin â hanes llenyddiaeth Gymraeg o'r 6g hyd tua'r flwyddyn 1535, sef cyfnod yr Hengerdd, Beirdd y Tywysogion, Rhyddiaith Cymraeg Canol, a Beirdd yr Uchelwyr.

## Cynnwys

Ceir penodau ar waith Aneirin a Taliesin, gwaith Beirdd y Tywysogion (neu'r Gogynfeirdd), arolwg treiddgar o ryddiaith Cymraeg Canol, yn cynnwys Pedair Cainc y Mabinogi a'r Tair Rhamant. Ond mae'r llyfr yn canolbwyntio ar waith y beirdd Cymraeg rhwng tua 1300 a 1535, gyda phennod gyfan ar waith Dafydd ap Gwilym.

Ystyriai Saunders Lewis fod Beirdd yr Uchelwyr (neu'r Cywyddwyr) a'u noddwyr yn cynrychioli'r diwylliant Cymraeg ar ei berffeithiaf. Mae ei feirniadaeth o'r canu hwnnw a'r dadansoddiad o'i gyd-destun cymdeithasol ymhlith y mwyaf dylanwadol o'r gwaith ysgolheigaidd ar ganu Beirdd yr Uchelwyr. Pwysleisia'r beirniad natur gymdeithasol y farddoniaeth a'r modd y cynhaliai seiliau cymdeithas yng Nghymru yn yr Oesoedd Canol Diweddar. Cymdeithas bendefigaidd ydoedd yn ei hanfod, ac mae'r awdur yn pwysleisio'r berthynas organaidd rhwng y bardd a'i noddwr uchelwrol. Mae'n cymharu twf Cyfundrefn y Beirdd neu'r Traddodiad Barddol i eglwys gadeiriol ganolesol, gyda chapeli newydd ac addurniadau eraill yn cael ei hychwanegu i gorff yr eglwys honno gyda threiglad amser, ond mae'r ychwanegiadau hyn yn tyfu o gorff gwreiddiol yr eglwys ac yn cydweddu iddi. Nodwedd arall ar y gwaith yw bod Saunders Lewis yn pwysleisio'r ffaith fod Cymru yn wlad drwyadl Gatholig yn y cyfnod hwnnw a bod hynny i'w weld yn ei llenyddiaeth a'i chrefydd, nodwedd a gawsai ei hesgeuluso gan ysgolheigion Cymreig cyn hynny, gan fod Cymru wedyn yn troi'n wlad Brotestannaidd.

Nodwedd arloesol arall o'r gyfrol yw'r modd y mae'r awdur yn pwysleisio'r cyd-destun Ewropeaidd.

## Llyfryddiaeth

* Saunders Lewis, *Braslun o Hanes Llenyddiaeth Gymraeg* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1932; argraffiad newydd, 1986)
# Cell y Grog

Cell y Grog| Enghraifft o: | gwaith llenyddol  |
| Iaith | Cymraeg  |
| Dynodwyr |

Drama gan Saunders Lewis yw Cell y Grog, a gyhoeddwyd yn gyntaf yn y cylchgrawn Taliesin yn 1975.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lyfr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Cerddi Saunders Lewis

Cerddi Saunders Lewis|  |
| Enghraifft o: | gwaith ysgrifenedig, gwaith llenyddol  |
| Golygydd | R. Geraint Gruffydd |
| Awdur | Saunders Lewis |
| Cyhoeddwr | Gwasg Prifysgol Cymru |
| Gwlad | Cymru |
| Iaith | Cymraeg |
| Dyddiad cyhoeddi | 1 Ionawr 1992 |
| Pwnc | Astudiaethau Llenyddol |
| Argaeledd | allan o brint |
| ISBN | 9780708311547 |
| Genre | Barddoniaeth |
| Dynodwyr |

Cyfrol o gerddi gan Saunders Lewis, wedi'i golygu gan R. Geraint Gruffydd yw Cerddi Saunders Lewis. Gwasg Prifysgol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1992. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr

Casgliad cyflawn o gerddi cyfoethog un o feirdd gorau'r 20g yng Nghymru. Cyhoeddwyd gyntaf mewn diwyg cain gan Wasg Gregynog ym 1986.

## Gweler hefyd

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lyfr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Dwy Briodas Ann

Dwy Briodas Ann| Enghraifft o: | gwaith llenyddol  |
| Awdur | Saunders Lewis |
| Cyhoeddwr | Gwasg y Dryw |
| Gwlad | Cymru |
| Iaith | Cymraeg |
| Dyddiad cyhoeddi | 1975 |
| Genre | Drama |
| Dynodwyr |

Drama gan Saunders Lewis yw Dwy Briodas Ann, a gyhoeddwyd yn gyntaf gan Wasg y Dryw, Llandybie, yn 1975.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* "Dwy Briodas Ann (1975)", gwefan Dramâu Cymru

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lyfr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# The Eve of St. John

The Eve of St. John| Enghraifft o: | gwaith llenyddol  |
| Awdur | Saunders Lewis |
| Cyhoeddwr | Gwasg Gee |
| Gwlad | Cymru |
| Iaith | Saesneg |
| Dyddiad cyhoeddi | 1921 |
| Genre | Drama |
| Dynodwyr |

Drama gan Saunders Lewis ydy The Eve of St. John a gyhoeddwyd gyntaf yn 1921. Hon oedd drama gyntaf Saunders Lewis a'r unig un a ysgrifennodd yn Saesneg. Mae'n gomedi am garwriaeth yng Nghymru sydd wedi'i lleoli yn hanner cyntaf y 19g.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lyfr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Meistri a'u Crefft

Meistri a'u Crefft|  |
| Enghraifft o: | gwaith ysgrifenedig  |
| Golygydd | Gwynn ap Gwilym |
| Awdur | Saunders Lewis |
| Cyhoeddwr | Gwasg Prifysgol Cymru |
| Gwlad | Cymru |
| Iaith | Cymraeg |
| Dyddiad cyhoeddi | 1 Awst 1979 |
| Pwnc | Astudiaethau Llenyddol |
| ISBN | 9780708307915 |
| Genre | Llenyddiaeth Gymraeg |
| Dynodwyr |

Casgliad o ysgrifau llenyddol, Gymraeg gan Saunders Lewis wedi eu casglu a golygu gan Gwynn ap Gwilym yw Meistri a'u Crefft (Cyfres Clasuron yr Academi: II). Gwasg Prifysgol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 1 Awst 1979. Mae'r gyfrol yn cynnwys 48 o erthyglau byrion a oedd wedi ymddangos o'r blaen mewn gwahanol gylchgronau.

## Gweler hefyd

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lyfr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Meistri'r Canrifoedd

Meistri'r Canrifoedd|  |
| Enghraifft o: | gwaith ysgrifenedig  |
| Golygydd | R. Geraint Gruffydd |
| Awdur | Saunders Lewis |
| Cyhoeddwr | Gwasg Prifysgol Cymru |
| Gwlad | Cymru |
| Iaith | Cymraeg |
| Dyddiad cyhoeddi | 1 Ionawr 1982  |
| Pwnc | Astudiaethau Llenyddol |
| Argaeledd | allan o brint |
| ISBN | 9780708308349 |
| Tudalennau | 432  |
| Genre | Llenyddiaeth Gymraeg |
| Cyfres | Cyfres Clasuron yr Academi |
| Dynodwyr |

Detholiad o ysgrifau llenyddol gan Saunders Lewis wedi'i olygu gan R. Geraint Gruffydd yw Meistri'r Canrifoedd (teitl llawn: *Meistri'r Canrifoedd - Ysgrifau ar Hanes Llenyddiaeth Gymraeg gan Saunders Lewis*. Gwasg Prifysgol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol yn y gyfres *Cyfres Clasuron yr Academi* a hynny ar 1 Ionawr 1982. Dyma gyfrol VI yn y gyfres honno. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr

Cyfrol yn y gyfres 'Clasuron yr Academi', yn cynnwys detholiad o ysgrifau llenyddol gan Saunders Lewis, wedi'u casglu o wahanol gyfnodolion, ac erthygl newydd ar rai o'r cywyddwyr.

## Gweler hefyd

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
# Monica

Monica| Enghraifft o: | gwaith llenyddol  |
| Awdur | Saunders Lewis |
| Cyhoeddwr | Gwasg Aberystwyth |
| Gwlad | Cymru |
| Iaith | Cymraeg |
| Dyddiad cyhoeddi | 1930 |
| Genre | Drama |
| Dynodwyr |

Monica yw nofel fwyaf adnabyddus Saunders Lewis. Fe'i cyhoeddwyd gan Wasg Aberystwyth yn 1930 a mae argraffiad modern i gael yng Nghyfres Clasuron Gwasg Gomer (2013).

Tad Monica yn cadw siop, ei mam yn sâl (ac yn marw). Yn ifanc, mae Monica yn llawn delfrydau dihangwr a ffantasïau gan dynnu ar hysbysebion, cylchgronau a ffilmiau. Mae ei chwaer iau yn dyweddïo, ond mae ei dyweddi yn cael ei denu'n rhywiol at y chwaer hŷn (mae hi'n hŷn nag ef hefyd). Ar ôl i'r dyweddïad chwalu, mae hi'n symud i un o faestrefi Abertawe ar ôl priodi cyn-gariad ei chwaer. Yn ddiweddarach, yn feichiog ac yn rhyfedd o flin gyda'i gŵr, mae'n ei drin â dirmyg ac oerni. Mae’n darganfod ei fod wedi dal clefyd a drosglwyddir yn rhywiol ac mae’r nofel yn gorffen gyda hi’n feichiog iawn, wedi’i rhybuddio gan feddyg ei bod yn sâl ac angen llawdriniaeth frys, ac ymgais ddryslyd i ddod o hyd i feddyg ei gŵr (un gwahanol) i’w chasglu. tystiolaeth ar gyfer ysgariad.

Am ei chyfnod roedd hi'n nofel arloesol iawn yn y Gymraeg ac fe'i camddeallwyd gan lawer am fod yn "anfoesol".

## Cyfeiriadau

## Dolen allanol

* "Pwyso a mesur *Monica*". gan Angharad Price ar wefan BBC Cymru

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lyfr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Serch yw'r Doctor

Serch yw'r Doctor|  |
| Enghraifft o: | gwaith llenyddol  |
| Awdur | Saunders Lewis |
| Cyhoeddwr | Dinefwr Press, Llandybïe |
| Gwlad | Cymru |
| Iaith | Cymraeg |
| Dyddiad cyhoeddi | Cyhoeddiad cyntaf: 1960 Argraffiad diweddaraf: Gorffennaf 2000 |
| ISBN | 9780715406465 |
| Tudalennau | 102  |
| Genre | Drama |
| Dynodwyr |
| ISBN-13 | 978-0-7154-0646-5  |

Drama gan Saunders Lewis yw Serch yw'r Doctor a gyhoeddwyd gyntaf yn 1960.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* "Serch Yw'r Doctor (1960)", gwefan Dramâu Cymru

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lyfr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Problemau Prifysgol

Problemau Prifysgol|  |
| Enghraifft o: | gwaith llenyddol  |
| Awdur | Saunders Lewis |
| Cyhoeddwr | Gwasg y Dryw |
| Gwlad | Cymru |
| Iaith | Cymraeg |
| Dyddiad cyhoeddi | 1968 |
| ISBN | 978-0715400876 |
| Tudalennau | 66 |
| Genre | Drama |
| Dynodwyr |

Comedi ysgafn mewn dwy act gan Saunders Lewis yw Problemau Prifysgol, a ysgrifennwyd ym 1962 ac a gyhoeddwyd gyntaf gan Wasg y Dryw ym 1968.

## Disgrifiad byr

Cyflwynwyd cyhoeddiad 1968 gyda'r disgrifiad bachog hwn: "Direidi - ym mhob ystyr i'r gair - a geir yn y gomedi hon. Wrth gwrs 'does neb yng Nghymru yn ystyried comedi yn weddus ac felly fe sgrifennodd yr awdur ragymadrodd difrifol sy'n trafod problem losg ac enbyd Cymraeg Byw. Bydd Adrannau Addysg y Brifysgol yn cydnabod mai dyna un o Broblemau Prifysgol, ac felly fe gyfiawnheir teitl y llyfr. Gofynnir i'r adolygwyr gofio mai atodiad i'r Rhagymadrodd yw'r ddrama".

Wedi traethu'n ddifrifol am Gymraeg Byw, aiff y dramodydd yn ei flaen i sôn am y ddrama: "Digrifwch ysgafn sydd ynddi, heb ond ychydig o ddychan. Nis rhoddwyd nac ar lwyfan na ar sgrin deledu. Efallai mai hynny sydd orau. Mae'n haws lawer i actorion Cymraeg gyflwyno trasiedi neu ddrama ddifrifol. [...] Nid oes neb ohonom ni yng Nghymru erioed wedi gweld actio comedi hyd yn oed yn weddol dda. 'Does gennym ni na'r safonau na'r wybodaeth".

Dyma'r ail ddrama sy'n trafod materion neu fywyd cyfoes yng Nghymru, gydag *Excelsior* (1962) yn rhagflaenu, a *Cymru Fydd* (1967) yn ei dilyn. "Ni chafodd y gyntaf ei dangos ond unwaith ar y sgrin deledu", yn ôl Saunders Lewis yn ei Ragair i gyhoeddiad *Cymru Fydd* ym 1967: "[...] Y mae cyfraith athrod Lloegr yn lladd dychan [...] Am yr ail ddrama ni fynnai neb mohoni; nis llwyfannwyd, nis teledwyd, nis cyhoeddwyd, druan fach. A hynny, yn ôl llawer beirniad, a ddylai fod yn dynged *Cymru Fydd*. Ond i mi y maent yn driawd."

Llwyfannwyd y ddrama gan Gwmni Theatr Cymru ym 1968.

## Cymeriadau

John Ogwen a Mably Owen yn ymarfer *Problemau Prifysgol* 1968
* Gwen - myfyriwr coleg ac is-lywydd Undeb y Myfyrwyr
* Harri - myfyriwr coleg a llywydd y Gymdeithas Gymraeg
* Sara Roger - gwraig i'r Athro Roger
* Syr Gamaliel Prys - Prifathro
* Paul Roger - Darlithydd 38 oed
* Ffioretta Davies - Darlithydd Eidaleg 27 oed
* Sam - mab Syr Gamaliel y Prifathro

## Cynyrchiadau nodedig

Cwmni Theatr Cymru yn ymarfer *Problemau Prifysgol* yn Awst 1968 cyn ei pherfformio yn yr Eisteddfod. Chwith i'r dde : Wilbert Lloyd Roberts, Morien Phillips, Anona James, Mably Owen, Gwyn Parry, Meic Povey (cefn), John Ogwen, Gaynor Morgan Rees a Beryl Williams.
Llwyfannwyd y ddrama am y tro cyntaf gan Gwmni Theatr Cymru yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Y Barri 1968. Cyfarwyddwr: Wilbert Lloyd Roberts

* Gwen - Anona James
* Harri - Gwyn Parry
* Sara Roger - Beryl Williams
* Syr Gamaliel Prys - Mably Owen
* Paul Roger - Morien Phillips
* Ffioretta Davies - Gaynor Morgan Rees
* Sam - John Ogwen

## Oriel

* Cynhyrchiad Cwmni Theatr Cymru o *Problemau Prifysgol* 1968
*
*
*
*
*
*
*

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lyfr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Yn y Trên

Yn y Trên| Enghraifft o: | gwaith llenyddol  |
| Iaith | Cymraeg  |
| Dynodwyr |

Drama gan Saunders Lewis yw Yn y Trên, a gyhoeddwyd yn gyntaf yn y cylchgrawn *Barn* ym 1965.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lyfr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Tynged yr Iaith

Tynged yr Iaith| Enghraifft o: | araith, recording  |
| Awdur | Saunders Lewis  |
| Cyhoeddwr | BBC Radio  |
| Iaith | Cymraeg  |
| Dyddiad cyhoeddi | 13 Chwefror 1962  |
| Dynodwyr |

Darlith radio gan Saunders Lewis a ddarlledwyd gan y BBC ar 13 Chwefror 1962 oedd Tynged yr Iaith, ac un o'r darllediadau pwysicaf yn hanes Cymru.

## Hanes

Darlith Radio flynyddol y BBC ydoedd. Mae'n sôn am "frad Tryweryn", a dywedodd mai'r Gymraeg oedd yr "unig fater politicaidd ... werth i Gymro ymboeni ag ef". Roedd y ddarlith yn feirniadaeth lem ar arweinyddiaeth Gwynfor Evans Llywydd Plaid Cymru. Dadleuodd fod angen plaid fyddai'n cefnogi pobl fel Eileen a Trefor Beasley a oedd yn brwydro dros y Gymraeg. Galwodd Saunders Lewis ar Gymry i wrthod llenwi ffurflenni a thalu trethi a thrwyddedau os nad oedd yn bosibl i wneud hynny drwy'r Gymraeg. Yn ei farn ef, byddai angen i ymgyrchwyr fod yn barod i dalu dirwyon ac wynebu carchar am eu daliadau. Er bod y nifer o siaradwyr Cymraeg yn gostwng, datganodd : "Fe ellir achub y Gymraeg", ac mai "Nid dim llai na chwyldro yw adfer yr iaith Gymraeg yng Nghymru. Trwy ddulliau chwyldro yn unig y mae llwyddo".

Canlyniad y ddarlith oedd esgor ar sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg.

Yn ei lythyr at Saunders Lewis (dyddiedig 21 Gorffennaf 1963), dywed Owain Owain, '...hoffwn i chwi gael gwybod fod eich sgwrs radio yn dwyn ffrwyth ar ei milfed (os byw'r Gymraeg yn yr 21 Ganrif, i chwi mae'r diolch).'

## Llyfryddiaeth

* *Tynged yr Iaith*. Adargraffiad. Gwasg Gomer 2012. ISBN 9781848514799

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Recordiad o'r ddarlith (YouTube)
* Testun o'r ddarlith (PDF ar wefan Cymdeithas yr Iaith) Archifwyd 2016-03-09 yn y Peiriant Wayback
* Recordiad o'r ddarlith (anghyflawn)
* Gwefan Owain Owain
* Testun o'r ddarlith gyda chyfieithiad Saesneg (ar parallel.cymru)
# Ysgrifau Dydd Mercher

Ysgrifau Dydd Mercher| Dynodwyr |
| --- |

Casgliad o ysgrifau Cymraeg ar bynciau llenyddol a diwylliannol gan Saunders Lewis yw Ysgrifau Dydd Mercher. Fe'i cyhoeddwyd gan Y Clwb Llyfrau Cymreig, wedi'i argraffu gan Gwasg Gomer, yn Awst 1945. Cyhoeddwyd y rhan fwyaf o'r ysgrifau yn *Y Faner* yn wreiddiol; gofynnodd E. Prosser Rhys i'r awdur ddethol yr ysgrifau ar gyfer y gyfrol. Bu farw Prosser Rhys cyn cyhoeddi'r gyfrol a chyflwynodd Saunders y llyfr i'w goffadwriaeth.

## Cynnwys

Ceir 14 adolygiad ac ysgrif, sef:

1. "Ffrainc cyn y Cwymp"
2. "Lle pyncid cerddi Homer"
3. "Gerallt Gymro"
4. "Cyfnod y Tuduriaid"
5. "Machiavelli"
6. "Gruffydd Robert"
7. "Charles Edwards"
8. "Y Cymmrodorion"
9. "Alfredo Panzini"
10. "Emrys ap Iwan"
11. "Eluned Morgan"
12. "Cymry Patagonia"
13. "Diwylliant yng Nghymru"
14. "Edward Prosser Rhys"

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lyfr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Adeilad Chrysler

Adeilad Chrysler|  |
| Math | nendwr  |
| Enwyd ar ôl | Chrysler, Walter Chrysler  |
|  |
| Agoriad swyddogol | 27 Mai 1931  |
| Sefydlwyd | * 27 Mai 1930
 |
| Daearyddiaeth |
| Lleoliad | Midtown Manhattan  |
| Sir | Manhattan  |
| Gwlad |  UDA |
| Arwynebedd | 111,201 m²  |
| Cyfesurynnau | 40.751431°N 73.975719°W  |
| Cod post | 10017  |
|  |
| Arddull pensaernïol | Art Deco  |
| Perchnogaeth | Cooper Union  |
| Statws treftadaeth | Tirnod yn Ninas Efrog Newydd, National Historic Landmark, lleoliad ar Gofrestr Llefydd Hanesyddol Cenedlaethol UDA, New York State Register of Historic Places listed place  |
| Cost | 15,000,000 $ (UDA)  |
| Manylion |
| Deunydd | bricsen, gwydr, gwenithfaen, calchfaen, dur  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Nendwr yn Ninas Efrog Newydd yw **Adeilad Chrysler** (Saesneg: *Chrysler Building*). Dyluniwyd yr adeilad gan William Van Alen. Adeiladwyd rhwng 1928 a 1930, ac roedd, am 11 mis, yr adeilad talaf yn y byd. Edmygir ar adeilad ledled y byd fel enghraifft disgliar o bensaernïaeth Art Deco.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Ddinas Efrog Newydd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Bishopstone, Dwyrain Sussex

Bishopstone|  |
| Math | pentref  |
|  |
| Ardal weinyddol | Seaford |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Dwyrain Sussex (Sir seremonïol) |
| Gwlad |  Lloegr |
| Cyfesurynnau | 50.789°N 0.088°E  |
| Cod OS | TQ473009  |
| Cod post | BN25  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Pentref yn Nwyrain Sussex, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Bishopstone**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Seaford yn ardal an-fetropolitan Lewes.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Ddwyrain Sussex**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Caravaggio

| Caravaggio |
| --- |
| Darlun sialc o Caravaggio gan Ottavio Leoni, tua 1621 |
| Ganwyd | Michelangelo Merisi  29 Medi 1571  Milan, Caravaggio  |
| Bu farw | 18 Gorffennaf 1610  Porto Ercole  |
| Dinasyddiaeth | Dugiaeth Milan  |
| Galwedigaeth | arlunydd  |
| Adnabyddus am | Supper at Emmaus, Amor Vincit Omnia, Medusa, Basket of Fruit, The Fortune Teller, The Seven Works of Mercy, Self-Portrait as Bacchus, Bacchus, Annunciation, Judith Beheading Holofernes, Boy Peeling Fruit, Boy Bitten by a Lizard, Young Saint John the Baptist with ram, The Lute Player  |
| Arddull | peintio genre, paentiadau crefyddol, bywyd llonydd  |
| Mudiad | Baróc, Gwrth-Ddiwygiad  |
| Tad | Felipe duram  |
| Mam | Lucia Aratori  |
| Partner | Maddalena Antognetti  |
| Gwobr/au | Urdd Sofran Milwyr Malta  |
| llofnod |
|  |

Arlunydd o'r Eidal oedd **Michelangelo Merisi da Caravaggio** (28 Medi 1571 – 18 Gorffennaf 1610). Caiff ei osod yn gyffredin yn yr ysgol Baróc; ef oedd cynrychiolwr adnabyddus cyntaf yr arddull yma o ddarlunio.

Daeth i Rufain o Milano ym 1592, pan oedd yr arddull o beintio a elwir yn *manierismo* ar y blaen. Yn wreiddiol fe arbenigai mewn peintio ffrwythau a blodau (pwnc traddiodadol i beintwyr o Lombardia), ond fe ddatblygodd i ddarlunio ffigyrau dynol, gan gynnwys peintiadau "*genre*" o fywyd pob dydd. Ymhen tipyn fe ddaeth yn beintiwr i'r cardinal Francesco Maria del Monte. Ei ddarluniau mawr cyhoeddus cyntaf oedd *Galwedigaeth Sant Mathew* a *Merthyrdod Sant Mathew* yn San Luigi, eglwys y Ffrancod yn Rhufain. Fe beintiodd cymysgedd o weithiau crefyddol, rhai mytholegol a phortreadau o hyn ymlaen. Roedd yn enwog am realaeth ei ddarluniau, a oedd weithiau'n ysgytiol i'w gyfoedion. Roedd ei ddefnydd o olau a thywyllwch, neu *chiaroscuro*, yn enwedig o feistrolgar a dylanwadol.

Roedd ei fywyd yn gythryblus o fry; ffodd o Rufain ym 1606 ar ôl lladd gŵr o'r enw Ranuccio Tomassoni mewn gornest ar gwrt tenis. Ffodd yn gyntaf i Napoli ac yna i Malta. Yno fe ddaeth yn farchog yn Urdd Sant Ioan o Jerwsalem, ac fe beintiodd ddarlun o *Ddienyddiad Ioan Fedyddiwr* uwchben allor y marchogion yng nghadeirlan Valletta. Ond ymhen llai na blwyddyn fe'i fwrwyd allan o Urdd Sant Ioan ar ôl iddo ymosod ar farchog arall. Teithiodd hyd a lled Sisili a Napoli yn ceisio osgoi ei elynion, ac fe fu farw o dwymyn yn Porto Ercole yn Toscana ym 1610, yn 38 oed.

## Cyfeiriadau