# Daniel Huws

| Daniel Huws |
| --- |
| Ganwyd | 1932  Llundain  |
| Man preswyl | Penrhyn-coch  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| *Alma mater* | * Peterhouse, Caergrawnt
 |
| Galwedigaeth | ysgrifennwr  |
| Tad | Richard Huws  |
| Mam | Edrica Huws  |
| Gwobr/au | Derek Allen Prize, Cymrawd Cymdeithas Ddysgedig Cymru  |

Mae **Daniel Huws** (ganwyd Mehefin 1932) yn arbennigwr ar lawysgrifau Cymraeg. Caiff ei gydnabod fel prif awdurdod y genedl ar lawysgrifau Cymraeg a Chymreig gan wella'n sylweddol ar waith John Gwenogvryn Evans.

## Bywyd cynnar ac addysg

Magwyd Huws yn Llundain a Môn, a mynychodd ysgol yn Llangefni cyn astudio Archaeoleg ac Anthropoleg yn Peterhouse, Caergrawnt. Fel myfyriwr, daeth Huws yn ffrind agos i Ted Hughes, ac mae ei gofiant *Memories of Ted Hughes 1952–1963* yn croniclo ei brofiadau o'r bardd yn ifanc, ei gylch cymdeithasol yng Nghaergrawnt, datblygiad ei berthynas â Sylvia Plath, a'u bywyd hwyrach yn Llundain.

## Gwaith

Fe'i benodwyd i staff Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 1961. Fe’i dyrchafwyd yn Geidwad Llawysgrifau a Chofysgrifau y Llyfrgell yn 1981, ac ymddeolodd yn 1992. Mae hefyd yn aelod o'r Academi Gymreig.

Mae'n nodedig am ei astudiaethau o lawysgrifau unigol, a'r rhain, ynghyd â phortreadau o gasglwyr o bwys yn y Dadeni, a gynhwysir yn ei waith *Medieval Welsh Manuscripts*, a gydnabyddir bellach fel testun academaidd allweddol y darn hwn o hanes a diwylliant ysgrifenedig Cymru. O 2015 ymlaen, mae ei waith yn canolbwyntio ar hanes llawysgrifau Cymraeg yn parhau hyd at 1800.

Mae ei waith hefyd wedi cynnwys prosiectau eraill ar Gymru, gan gynnwys *Beirdd y Tywysogion*, *Beirdd yr Uchelwyr, Testynau* *Rhyddiaith o Lawysgrifau*, a *The Poems of Dafydd ap Gwilym*. Mae wedi ysgrifennu ar gerddoriaeth Gymraeg, yn ogystal â chyhoeddi tair cyfrol o farddoniaeth gyda Secker a Warburg a Faber and Faber. Yn gyfaill prifysgol ac yn gydymaith i Ted Hughes, mae wedi ysgrifennu cofiant o'r bardd.

Yn 2022, wythnos cyn ei ben-blwydd yn 90 oed, cyhoeddodd *A Repertory of Welsh Manuscrips and Scribes, c.800-c.1800*, a ddisgrifir fel y "cyhoeddiad pwysicaf ar lawysgrifau Cymraeg a Chymreig ers canrif a mwy". Mae’r tair cyfrol yn edrych ar lawysgrifau sy’n cael eu diogelu yn y Llyfrgell Genedlaethol, Prifysgol Bangor, y Llyfrgell Brydeinig, a Llyfrgell Bodleian, Rhydychen, yn ogystal â llawysgrifau sy’n cael eu cadw tu hwnt i wledydd Prydain mewn llefydd fel prifysgolion Yale a Harvard.

Ymgyrchodd Huws a'i wraig yn aflwyddiannus i atal cau'r eglwys Gatholig yng nghanol Aberystwyth. Roedd ei chwaer yn gweithio fel arlunydd ym Mharis.

## Anrhydeddau

Dyfarnwyd Gwobr Derek Allen iddo gan yr Academi Brydeinig yn 2006. Yn 2012, derbyniodd radd M.A. er anrhydedd ac yn 2017, derbyniodd radd D.Litt., y ddau gan Brifysgol Cymru.

## Cyhoeddiadau

### Gweithiau academaidd

* Huws, Daniel (1986). "The texts: ii. The manuscripts". In Charles-Edwards, T. M.; Owen, Morfydd E.; Walters, D. B. (gol.). *Lawyers and Laymen: studies in the history of law*. Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru.
* *Peniarth 28: darluniau o Lyfr Cyfraith Hywel Dda / Illustrations from a Welsh lawbook*, Aberystwyth: Llyfrgell Genedlaethol Cymru, 1988.
* *Llyfr Aneirin: a facsimile*, Aberystwyth: Llyfrgell Genedlaethol Cymru, 1989.
* "Llyffr Gwyn Rhydderch". *Cambridge Medieval Celtic Studies* **21**: 1–37. 1991.
* *Cardiff MSS: Summary Catalogue of the Manuscripts*, Aberystwyth: Llyfrgell Genedlaethol Cymru, 1994.
* *Five Ancient Books of Wales*, H. M. Chadwick Memorial Lectures 6, Cambridge: Department of Anglo-Saxon, Norse and Celtic, University of Cambridge, 1995.
* *Medieval Welsh Manuscripts*, Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 2000.
* Huws, Daniel (2000). "Descriptions of the Welsh manuscripts". In Charles-Edwards, T. M.; Owen, Morfydd E.; Russell, Paul (gol.). *The Welsh King and his Court*. Cardiff: Gwasg Prifysgol Cymru. tt. 415–24.
* *Edrica Huws Patchworks / Clytweithiau Edrica Huws* (co-editor) (Manaman, 2007)
* "From song to script in medieval Wales". *Quaestio Insularis* **9**: 1–16. 2008.
* Huws, Daniel (2011). "The Neath Abbey *Breviate of Domesday*". In Griffiths, Ralph A.; Schofield, Phillipp R. (gol.). *Wales and the Welsh in the Middle Ages: essays presented to J. Beverley Smith*. Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru. tt. 46–55. ISBN 9780708324462.
* *A Repertory of Welsh Manuscrips and Scribes, c.800-c.1800*, Aberystwyth: Llyfrgell Genedlaethol Cymru a Chanolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru, 2022. ISBN 978-1-86225-121-2

### Barddoniaeth

* *Noth*, Secker, 1972.
* The Quarry, Faber, 1999.

### Cofiannau

* *Memories of Ted Hughes, 1952–63*, Five Leaves, 2010.
* Jones, Tegwyn; Fryde, Edmund Boleslaw, gol. (1994). *Ysgrifau a cherddi cyflwynedig i Daniel Huws / Essays and poems presented to Daniel Huws*. Aberystwyth: National Library of Wales.

## Cyfeiriadau