# R. Geraint Gruffydd

| R. Geraint Gruffydd |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 9 Mehefin 1928  Tal-y-bont  |
| Bu farw | 24 Mawrth 2015  Aberystwyth  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| *Alma mater* | * Coleg yr Iesu, Rhydychen
 |
| Galwedigaeth | beirniad llenyddol, llyfrgellydd, ieithydd, academydd, ysgolhaig llenyddol  |
| Cyflogwr | * Prifysgol Aberystwyth
 |
| Tad | Moses Griffith  |
| Gwobr/au | Cymrawd yr Academi Brydeinig, Cymrawd Cymdeithas Ddysgedig Cymru  |

Ysgolhaig ac Athro prifysgol oedd **Robert Geraint Gruffydd**, MA DPhil DLitt (9 Mehefin 1928 - 24 Mawrth 2015), a arbenigodd mewn llenyddiaeth y Dadeni, y Diwygiad Protestannaidd a’r Piwritaniaid cynnar.

Roedd yn fab i Moses Griffith, a fu'n Drysorydd Plaid Cymru.

Bu farw'n 86 oed. Cyhoeddwyd cyfrol deyrnged iddo yn Ebrill 1996, sef *Beirdd a Thywysogion*.

## Bywgraffiad

### Dyddiau cynnar

Ganwyd Geraint Gruffydd yn Nhal-y-bont, Meirionnydd yn 1928, a’i fagu yng Ngheredigion yng Nghwm Ystwyth a Chapel Bangor.

Cafodd ei addysg ym Mhrifysgol Bangor (lle y graddiodd yn y Gymraeg) ac yn 1948 cychwynodd fel myfyriwr yng Ngholeg Iesu, Rhydychen. Enillodd ei Ddoethuriaeth o Brifysgol Rhydychen â'i draethawd ymchwil *Religious Prose in Welsh from the Beginning of the Reign of Elizabeth to the Restoration* (1953).

### Gyrfa

Bu’n olygydd cynorthwyol *Geiriadur Prifysgol Cymru* cyn cychwyn fel darlithydd yn y Gymraeg ym Mhrifysgol Cymru Bangor yn 1955.

Yn 1970 fe'i penodwyd yn Athro Cymraeg ym Mhrifysgol Cymru Aberystwyth ac yna'n llyfrgellydd Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 1980. Rhwng 1985 a 1993 bu'n gyfarwyddwr Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru.

## Gweler hefyd

* Rhestr o Gymry a wrthododd "Anrhydedd Brydeinig"

## Llyfryddiaeth

* *"In that gentile country …": The Beginnings of Puritan Nonconformity in Wales* (Pen-y-bont ar Ogwr: Evangelical Library of Wales, 1976)
* (gyda Emyr Roberts) *Revival and its Fruit* (Pen-y-bont ar Ogwr: Evangelical Library of Wales, 1981)
* (golygydd) *Bardos* (1982)
* (golygydd) *Meistri'r Canrifoedd* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1982) - detholiad o ysgrifau llenyddol gan Saunders Lewis
* *Y Gair ar Waith* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1988)
* *"Y Beibl a droes i'w bobl draw": William Morgan yn 1588 / "The Translating of the Bible into the Welsh Tongue" by William Morgan in 1588* (Gorfforaeth Ddarlledu Brydeinig, 1988)
* *Llenyddiaeth y Cymry: Cyflwyniad Darluniadol 2* (Llandysul: Gwasg Gomer, 1989)
* *William Morgan: Dyneiddiwr* (Darlith Goffa Henry Lewis) (1989)
* (golygydd) *Cerddi Saunders Lewis* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1992)
* *"Edmyg Dinbych": Cerdd Lys Gynnar o Ddyfed* (1992)
* *Y Ffordd Gadarn: Ysgrifau ar Lên a Chrefydd*, gol. E. Wyn James (2008)
* *Y Gair a'r Ysbryd: Ysgrifau ar Biwritaniaeth a Methodistiaeth*, gol. E. Wyn James (2019)

Fel golygydd llawysgrifau Canoloesol, bu'n olygydd cyffredinol *Cyfres Beirdd y Tywysogion* a chyfrannodd i sawl cyfrol, yn cynnwys:

* *Gwaith Cynddelw Brydydd Mawr* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1991)
* *Gwaith Meilyr Brydydd a'i Ddisgynyddion* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1994)
* *Gwaith Llywarch ap Llywelyn 'Prydydd y Moch'* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1991)
* *Gwaith Bleddyn Fardd a Beirdd Eraill Ail Hanner y Drydedd Ganrif ar Ddeg* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1996)
* *Gwaith Llywelyn Fardd I ac Eraill o Feirdd y Ddeuddegfed Ganrif* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1994)
* *Gwaith Dafydd Benfras ac Eraill o Feirdd hanner cyntaf y Drydedd Ganrif ar Ddeg* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1995)

Yn ogystal, cyfranodd i sawl cyfrol yng Nghyfres Beirdd yr Uchelwyr.

Ceir llyfryddiaeth lawn o'i waith hyd at 1995 yn *Beirdd a Thywysogion*, gol. B. F. Roberts ac M. E. Owen (1996), a llyfryddiaeth o'i gyhoeddiadau rhwng 1996 a 2015 yn *Y Gair a'r Ysbryd: Ysgrifau ar Biwritaniaeth a Methodistiaeth*, gol. E. Wyn James (2019).

## Cyfeiriadau