# Carfilod

| Carfilod *Alcidae*
 |
| --- |
| Statws cadwraeth
 |
|  Pryder lleiaf  (IUCN 3.1) |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Chordata |
| Dosbarth:
 | Aves |
| Urdd:
 | Charadriiformes |
| Teiprywogaeth
 |
| *Alca torda* Linnaeus, 1758 |
| Subfamilies
 |
| * **Alcinae** Leach, 1820
* **Fraterculinae** Strauch, 1985
 |

Teulu neu grŵp o adar ydy'r **Carfilod** (enw gwyddonol neu Ladin: Alcidae). Mae'r teulu hwn o adar o fewn yr urdd *Charadriiformes*.

Maen nhw'n debyg i bengwiniaid ond maen nhw'n gallu hedfan. Maen nhw'n nofwyr a deifwyr ardderchog. Mae'r teulu hwn o adar o fewn yr urdd *Charadriiformes*.

Gan fod lleoliad rhywogaethau, genera a theuluoedd yn newid yn eithaf aml o fewn y safle tacson, yn enwedig o ganlyniad i ymchwil DNA, gall y dosbarthiad hwn hefyd newid.

## Teuluoedd eraill o adar

Yn ôl IOC World Bird List ceir 240 teulu (Mawrth 2017) sy'n fyw heddiw (nid ffosiliau):

## Geirdarddiad

Ai’r carfil mawr (aderyn di-adain a aeth i ddifodiant) oedd y “penguin” cyntaf ac ai morwyr Cymraeg a’i henwodd ar ôl y pen gwyn, neu'r clytyn gwyn o leiaf? Mae cwestiwn arall yn codi ynglŷn ag enw’r aderyn hwn - sef, o ble daeth yr enw diweddarach arno (os "pen gwyn" oedd o yn wreiddiol i'r Cymru), sef *carfil*? Yr enw arno yn yr Alban oedd *gairfowl*. Dyma ddywed yr Oxford English Dictionary am y gair hwn:

*Etymology: < Old Norse geir-fugl = Faroese gorfuglur, Swedish garfogel, Danish (from Icelandic) geirfugl. Hence also Gaelic gearbhul garefowl, and French gorfou a sort of penguin. The meaning of the first part of the compound is uncertain.*

Gair o Hen Nors yw gairfowl felly, a aeth i’r Gaeleg fel gearbhui. Cofnod y teithiwr Martin Martin yn 1698 yw cofnod cyntaf y gair. Tybed ai ymdrech Martin i ynganu hwn esgorodd ar y ffurf *gairfowl*?

Dyma ddywed Geiriadur Prifysgol Cymru am etymoleg y gair carfil:

carfil, carfyl [elf. anh. + S. *bill* ...ni welais i un carfil na phwffingen ML
O arall-eirio hwn cawn: “yn llythyrau Morrisiaid Món (1728-65) mae’r cyfeiriad cyntaf at carfil. Mae dwy elfen i’r gair, sef car- (elfen o dras anhysbys) a -fil (sef Cymreigiad o’r Saesneg bill)”.

Yn absenoldeb tystiolaeth terfynol o darddiad y gair hwn, gallwn ddamcaniaethu mai ffurf ar *gairfowl* yw carfil, ac mai’r carfil mawr oedd y carfil cyntaf i ddwyn yr enw. Mae’r enw gyda ni o hyd yn y gair am y *little auk*, y carfil bach, sydd, yn wahanol i’w frawd mawr, yn ffynnu o hyd ym mharthau’r gogledd ac yn niferus yno yn ystod ac ar ôl tywydd stormus.

| Teuluoedd
 |
| --- |
|
Adar Asgelldroed •
Adar Dail •
Adar Deildy •
Adar Dreingwt •
Adar Drudwy •
Adar Ffrigad •
Adar Gwrychog •
Adar Haul •
Adar Morgrug •
Adar Olew •
Adar Paradwys •
Adar Pobty •
Adar Tagellog •
Adar Telyn •
Adar Tomen •
Adar Trofannol •
Adar y Cwils •
Albatrosiaid •
Apostolion •
Asitïod •
Barbedau •
Brain •
Brain Moel •
Breision •
Brenhinoedd •
Brychion •
Bwlbwliaid •
Cagwod •
Carfilod •
Casowarïaid •
Ceiliogod y Waun •
Ceinddrywod •
Chwibanwyr •
Ciconiaid •
Ciconiaid Pig Esgid •
Cigfachwyr •
Cigyddion •
Ciwïod •
Cnocellod •
Coblynnod •
Coblynnod Coed •
Cocatwod •
Cogau •
Cog-Gigyddion •
Colïod •
Colomennod •
Copogion •
Copogion Coed •
Cornbigau •
Corsoflieir •
Cotingaod •
Crehyrod •
Crehyrod yr Haul •
Cropwyr •
Crwydriaid y Malî •
Cwrasowiaid •
Cwroliaid •
Cwtiaid •
Cwyrbigau •

 |
|
Seriemaid •
Cynffonau Sidan •
Delorion Cnau •
Dreinbigau •
Dringhedyddion •
Dringwyr Coed •
Dringwyr y Philipinau •
Drongoaid •
Drywod •
Drywod Seland Newydd •
Ehedyddion •
Emiwiaid •
Eryrod •
Estrysiaid •
Eurynnod •
Fangáid •
Ffesantod •
Fflamingos •
Fireod •
Fwlturiaid y Byd Newydd •
Garannod •
Giachod Amryliw •
Gïachod yr Hadau •

 |
|
Golfanod •
Gwanwyr •
Gwatwarwyr •
Gweilch Pysgod •
Gweinbigau •
Gwenoliaid •
Gwenynysorion •
Gwyachod •
Gwybed-Ddaliwyr •
Gwybedogion •
Gwybedysyddion •
Gwylanod •
Gylfindroeon •
Hebogiaid •
Helyddion Coed •
Hercwyr •
Hirgoesau •
Hirgoesau Crymanbig •
Hoatsiniaid •
Huganod •
Hwyaid •
Ibisiaid •
Ieir y Diffeithwch •
Jacamarod •
Jasanaod •
Llwydiaid •
Llydanbigau •
Llygadwynion •
Llygaid-Dagell •
Llysdorwyr •
Lorïaid •
Manacinod •
Meinbigau •
Mel-Gogau •

 |
|
Mêl-Gropwyr Hawaii •
Melysorion •
Mesîtau •
Motmotiaid •
Mulfrain •
Parotiaid •
Pedrynnod •
Pedrynnod •
Pedrynnod Plymio •
Pelicanod •
Pengwiniaid •
Pennau Morthwyl •
Pibyddion •
Pigwyr Blodau •
Pincod •
Piod Môr •
Pitaod •
Potwaid •
Preblynnod •
Prysgadar •
Pysgotwyr •
Rheaod •
Rhedwyr •
Rhedwyr •
Rhedwyr y Crancod •
Rhegennod •
Rhesogion y Palmwydd •
Rholyddion •
Rholyddion Daear •
Robinod Awstralia •

 |
|
Seriemaid •
Sgimwyr •
Sgiwennod •
Sgrechwyr •
Sïednod •
Siglennod •
Tapacwlos •
Teloriaid •
Telorion y Byd Newydd •
Teyrn-Wybedogion •
Tinamwaid •
Titwod •
Titwod Cynffonhir •
Titwod Pendil •
Todiaid •
Tresglod •
Trochwyr •
Trochyddion •
Troellwyr •
Troellwyr Llydanbig •
Trogoniaid •
Trympedwyr •
Twcaniaid •
Twinc Banana •
Twracoaid •
Tylluan-Droellwyr •
Tylluanod •
Tylluanod Gwynion •

 |

## Cyfeiriadau

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Alcidae