Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ian Parrott

| Ian Parrott |
| --- |
| Ganwyd | 5 Mawrth 1916  Llundain  |
| Bu farw | 4 Medi 2012  Aberystwyth  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| *Alma mater* | * Y Coleg Cerdd Frenhinol
* Coleg Newydd
 |
| Galwedigaeth | cyfansoddwr, cerddolegydd, newyddiadurwr cerddoriaeth  |
| Cyflogwr | * Prifysgol Aberystwyth
* Prifysgol Birmingham
 |

Cyfansoddwr Eingl-Gymreig oedd **Horace Ian Parrott**, FRSA (5 Mawrth 1916 – 4 Medi 2012). Ganwyd yn Streatham, Llundain, a gwasanaethodd yng Nghorfflu Brenhinol y Signalau yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Roedd yn Athro Cerdd Gregynog yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth o 1950 hyd 1983.

## Llyfryddiaeth

* *Elgar* (Master Musicians Series; 1971)
* *The Music of Rosemary Brown* (1978)
* *Cyril Scott and His Piano Music* (1992)
* *The Crying Curlew: Peter Warlock: Family and Influences* (1994)
* *Parrottcisms* (hunangofiant; 2003).

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gerddoriaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# F. Gwendolen Rees

| F. Gwendolen Rees |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 3 Gorffennaf 1906  Abercynon  |
| Bu farw | 4 Hydref 1994  Aberystwyth  |
| Man preswyl | Aberdâr, Ghana  |
| Dinasyddiaeth | Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Caerdydd
* Prifysgol Caerdydd
 |
| Galwedigaeth | swolegydd, academydd sy'n astudio parasitiaid  |
| Cyflogwr | * Prifysgol Aberystwyth
 |
| Gwobr/au | Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol, Medal Linnean  |

Swolegydd o Gymru a arbenigai mewn parasitiaid oedd **Florence Gwendolen Rees**, FRS (3 Gorffennaf 1906 – 4 Hydref 1994). Hi oedd y ferch gyntaf i gael ei derbyn i'r Gymdeithas Frenhinol. Erbyn iddi gyrraedd ei 80 oed roedd wedi cyhoeddi 68 o bapurau academaidd.

Fe'i ganed yn Aberdâr, cyn mynychu'r ysgol leol i ferched (1918–24) ac yna i Brifysgol Caerdydd lle yr astudiodd cemeg, bioleg a swoleg, gan dderbyn gradd BSc gydag anrhydedd mewn swoleg. Astudiodd y falwoden ar gyfer ei doethuriaeth.

Gweithiodd yn adran Swoleg Prifysgol Aberystwyth, yn is-ddarlithydd rhwng 1930 a 1937, darlithydd rhwng 1937 a 1947, uwch-ddarlithydd hyd at 1966, darllenydd hyd at 1971 ac Athro Prifysgol rhwng 1971 a 1973. Wedi ei hymddeoliad, fe'i gwnaed yn Athro Emeritws yn 1973.

Ym mis Medi 2023, ail-enwyd un o brif adeiladau academaidd Prifysgol Aberystwyth ar ôl Gwendolen. Cafodd yr enw ei ddadorchuddio ar blac ar adeilad Adran Gwyddorau Bywyd (DLS) a sefydlwyd yn 2022. Dadorchuddiwyd y plac yn y seremoni gan ddau o nithoedd yr Athro Rees ynghyd â staff hŷn o Brifysgol Aberystwyth.

## Cyfeiriadau
# Llyfrgell Thomas Parry

Llyfrgell Thomas Parry|  |
| Math | llyfrgell academaidd  |
| Enwyd ar ôl | Thomas Parry  |
|  |
| Agoriad swyddogol | Mehefin 1970  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Llyfrgell Prifysgol Aberystwyth  |
| Sir | Aberystwyth  |
| Gwlad | y Deyrnas Unedig  |
| Uwch y môr | 68.2 metr  |
| Cyfesurynnau | 52.4103°N 4.0542°W  |
| Cod post | SY23 3AS  |
| Rheolir gan | Prifysgol Aberystwyth  |
|  |
| Statws treftadaeth | Henebion Cenedlaethol Cymru  |
| Manylion |
|  |
| [golygwch ar Wicidata] |

Agorwyd **Llyfrgell Thomas Parry** ym Mehefin 1970 i wasanaethu Coleg Llyfrgellwyr Cymru. Y pensaer oedd G. R. Bruce; yr adeiladydd oedd G. M. Jenkins a’i Feibion, Tregaron, a’r gost oedd £135.000. Fe'i lleolwyd ar Gampws Llanbadarn, Prifysgol Aberystwyth, yn Aberystwyth, Ceredigion.

## Hanes

Pan ddaeth Coleg Llyfrgellwyr Cymru yn rhan o Brifysgol Cymru Aberystwyth ym 1989, o dan yr enw ‘Adran Astudiaethau Gwybodaeth a Llyfrgellyddiaeth’, daeth y Llyfrgell yn rhan o wasanaethau Llyfrgell y Brifysgol. Ym 1995 unwyd y Llyfrgell â’r Uned Gyfrifiadur a’r Adran Glyweled i ffurfio Gwasanaethau Gwybodaeth y Brifysgol.

Yn Awst 1995 ailenwyd y llyfrgell yn Llyfrgell Thomas Parry ar ôl yr ysgolhaig a’r llenor a chyn Lyfrgellydd Cenedlaethol, Syr Thomas Parry.

Ym 1966 unodd Coleg Amaethyddol Cymru, sefydliad annibynnol arall oedd ar Gampws Llanbadarn, â’r Brifysgol i ffurfio Sefydliad Gwyddorau Gwledig Cymru. Unodd llyfrgell Coleg Amaethyddol Cymru (a oedd hefyd yn llyfrgell Coleg Ceredigion) gyda Llyfrgell Thomas Parry a ehangwyd a’i hail gynllunio’n sylweddol gyda chynnydd helaeth mewn stoc, staff a darllenwyr.

Yn fwy diweddar, gwasanaethwyd anghenion dysgu ac ymchwil yr Adran Astudiaethau Gwybodaeth, Sefydliad y Gwyddorau Biolegol, Amgylcheddol a Gwledig, a Choleg Ceredigion gan Lyfrgell Thomas Parry.

Caewyd y llyfrgell ym mis Awst 2018.

Defnyddiwyd yr adeilad fel canolfan frechu yn ystod y pandemig COVID-19.

## Cyfeiriadau

## Dolen allanol

* Llyfrgell Thomas Parry
# Adrannau Prifysgol Aberystwyth

Adrannau Prifysgol Aberystwyth| Dynodwyr |
| --- |

Mae gan Brifysgol Aberystwyth 17 o adrannau academaidd:

* Yr Ysgol Addysg a Dysgu Gydol Oes
* Yr Adran Astudiaethau Gwybodaeth
* Yr Adran Astudiaethau Theatr, Ffilm a Theledu
* Yr Ysgol Gelf
* Yr Adran Cyfrifiadureg
* Adran y Gymraeg
* Y Sefydliad Daearyddiaeth a Gwyddorau Daear (IGES)
* Yr Adran Gwleidyddiaeth Ryngwladol
* Adran y Gwyddor Chwaraeon ac Ymarfer Corff
* Sefydliad y Gwyddorau Biolegol, Amgylcheddol a Gwledig (IBERS)
* Yr Adran Hanes a Hanes Cymru
* Yr Adran Ieithoedd Ewropeaidd
* Yr Adran Mathemateg a Ffiseg
* Yr Ysgol Rheolaeth a Busnes
* Yr Adran Saesneg ac Ysgrifennu Creadigol
* Yr Adran Seicoleg
* Adran y Gyfraith a Throseddeg

## Dolen allanol

* Gwefan swyddogol – Adrannau Academaidd Prifysgol Aberystwyth
# Adran y Gyfraith a Throseddeg Prifysgol Aberystwyth

Adran y Gyfraith a Throseddeg Prifysgol Aberystwyth| Enghraifft o: | adran academaidd  |
| Rhan o | Prifysgol Aberystwyth  |
| Dechrau/Sefydlu | 1901  |
| Lleoliad | Aberystwyth  |
|  |
| Pencadlys | Prifysgol Aberystwyth  |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |

Adran ym Mhrifysgol Aberystwyth yw **Adran y Gyfraith a Throseddeg** sy'n cynnig amryw o raddau yn y gyfraith a throseddeg. Sefydlwyd ym 1901, a lleolir yr adran heddiw yn Adeilad Hugh Owen ar Gampws Penglais. Golygir dau gyfnodolyn yn yr adran, sef yr *International Journal of Biosciences and the Law* a'r *Cambrian Law Review*. Mae pedwar o gymdeithasau myfyrwyr yn gysylltiedig â'r adran, sef Cymdeithas y Gyfraith, y Gymdeithas Ymryson, y Gymdeithas Droseddeg, a'r Innocence Project, sy'n rhan o Innocence Network UK.

## Dolen allanol

* Gwefan swyddogol

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **addysg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Neuadd Pantycelyn

Neuadd Pantycelyn|  |
| Math | neuadd breswyl  |
| Enwyd ar ôl | Pantycelyn  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Prifysgol Aberystwyth  |
| Lleoliad | Aberystwyth  |
| Sir | Aberystwyth  |
| Gwlad |  Cymru |
| Uwch y môr | 50.5 metr  |
| Cyfesurynnau | 52.416475°N 4.069411°W  |
|  |
| Statws treftadaeth | adeilad rhestredig Gradd II, Henebion Cenedlaethol Cymru  |
| Manylion |
|  |
| [golygwch ar Wicidata] |

Neuadd a neilltuwyd i fyfyrwyr Cymraeg eu hiaith ym Mhrifysgol Aberystwyth yw **Neuadd Pantycelyn**. Mae wedi ei leoli ar Ffordd Penglais yn nhref Aberystwyth. Yma mae cartref Côr Aelwyd Pantycelyn a hefyd swyddfa UMCA. Fe'i hagorwyd ar ddechrau'r 1950au ond fe'i newidiwyd i fod yn neuadd Gymraeg yn 1974.

Yn 2008 trafodwyd y posibilrwydd o gau'r neuadd fel rhan o ymgynghoriad ar ddyfodol llety myfyrwyr ym Mhrifysgol Aberystwyth.

Ar Ddydd Sul y 14eg o Fedi yn 2015, meddiannodd myfyrwyr y Neuadd o flaen cyfarfod cyngor y Brifysgol i wneud penderfyniad ar sicrhau ai peidio dyfodol y sefydliad 22 Mehefin.
 Cynhaliwyd deiseb i gadw'r neuaddau ar agor ac, erbyn 22 Medi, bu dros 2,700 o enwau arni. O ganlyniad i hyn, pleidleisiodd cyngor y brifysgol i ailagor Pantycelyn fel neuadd breswyl o fewn pedair blynedd yn dilyn gwaith adnewyddu.

Penderfynodd Cyngor Prifysgol Aberystwyth ar 27 Tachwedd 2017 i fuddsoddi £12 miliwn i adnewyddu'r neuadd. Gwelwyd hwn fel cam mawr yn yr ymgyrch i sicrhau bod y Neuadd yn ail Agor erbyn Medi 2019 gyda Llywydd UMCA Gwion Llwyd yn  "falch iawn o’r penderfyniad" Fe wnaeth y gwaith o ddechrau adnewyddu'r adeilad dechrau ar ddechrau Chwefror 2018.

Cyhoeddodd y Brifysgol bod angen oedi ail agor y Neuadd i'r flwyddyn 2020 oherwydd nad oedd digon o waith wedi ei wneud o flaen llaw. Er hyn roedd y Brifysgol yn nodi ei fod yn ymroddedig i'w ailagor blwyddyn yn hwyrach gyda chyllid yn ei le gyda chymorth £5 miliwn y Llywodraeth. Agorwyd ym mis Medi 2020 gyda'r Gweinidog Addysg ar y pryd Kirsty Williams yn bresennol yn yr agoriad swyddogol. Cafodd £16.5m ei wario i'w adnewyddu gyda phob 198 o ystafelloedd wely yn cynnwys ystafell ymolchi integredig.

## Traddodiad Pantycelyn

Mae'r neuadd yn cael ei weld fel pwerdy o genedlaetholdeb gyda sawl gwleidydd ac ymgyrchwyr Iaith wedi galw'r neuadd yn gartref am gyfnod. Mewn erthygl gan yr athro Rhys Jones o Brifysgol Aberystwyth mae'r Neuadd drwy fod yn lleoliad i gymuned Gymraeg yn creu'r lleoliad perffaith i greu ac atgyfnerthu teimladau cenedlaetholdeb Cymreig.

Yn ddiwylliannol ceir brith o draddodiadau gyda sawl bardd yn dysgu ei grefft yno. Mae'r cysylltiad Pantycelyn gyda cherddoriaeth Cymraeg yn amlwg heddiw gyda sawl band nodedig yn dod i fodolaeth yn y Neuadd megis Yr Ods

## Gweler hefyd

* Rhestr o ganeuon a recordiwyd gan Gôr Pantycelyn

## Dolenni allanol

* Dathlu pen-blwydd neuadd breswyl Stori Neuadd Panycelyn yn 30 oed oddi ar wefan BBC

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Geredigion**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Undeb Myfyrwyr Prifysgol Aberystwyth

Undeb Myfyrwyr Prifysgol Aberystwyth| Enghraifft o: | undeb myfyrwyr, sefydliad  |
| Dechrau/Sefydlu | 1900  |
| Sylfaenydd | Herbert John Fleure  |
| Aelod o'r  canlynol | National Union of Students  |
| Gweithwyr | 14  |
| Pencadlys | Aberystwyth  |
| Rhanbarth | Ceredigion  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |

**Mae Undeb Myfyrwyr Prifysgol Aberystwyth** yn aelod o Undeb Cenedlaethol y Myfyrwyr ac UCM Cymru. Dyma un o'r undebau hynaf a mwyaf gweithgar yn y DU a chynhaliwyd cynhadledd genedlaethol UCM cyntaf y DU yno. Mae ganddi rôl weithgar o hyd wrth gynrychioli buddiannau myfyrwyr yn Aberystwyth, yng Nghymru ac ar draws y DU. Mae'r ganolfan cymorth i fyfyrwyr yn cynnig gwasanaethau i bob myfyriwr ar faterion amrywiol gan gynnwys straen, iechyd rhywiol a mewnfudo.

Yn ogystal ag ymgyrchu ac ethol myfyrwyr i'r swyddi er mwyn cefnogi'r boblogaeth gyfan o fyfyrwyr, mae hefyd yn cynnig gwasanaethau masnachol – gan gynnwys siop, mae'n cynnal amryw o ddigwyddiadau cymdeithasol a Starbucks, becws a siop pizza. Trosglwyddwyd y gwasanaethau masnachol hyn o ddwylo'r undeb draw i'r Brifysgol yn 2016. Serch hynny, mae'r undeb yn cefnogi amrywiaeth eang o glybiau chwaraeon a chymdeithasau a'i diben yw cynrychioli myfyrwyr Aberystwyth.

## Hanes

Sefydlwyd rhagflaenydd yr Undeb, **Cyngor Cynrychioli Myfyrwyr Aberystwyth,**ym 1900 gan Herbert John Fleure, a ddaeth yn ddarlithydd ym maes botaneg, daeareg a sŵoleg yn y Brifysgol yn hwyrach. Sefydlwyd y Cyngor mewn ystafell gyffredin yn yr Hen Goleg. Roedd aelodau'r Cyngor yn cael eu hethol yn ddemocrataidd, ac roeddent yn cyhoeddi'r papur newyddion i fyfyrwyr, sef *The Dragon*, neu *The Courier*erbyn heddiw. Yn 1966, am y tro cyntaf, roedd cynrychiolaeth o blith y myfyrwyr ar bwyllgorau'r coleg. Gwnaeth hyn gynyddu nifer y myfyrwyr oedd yn rhan o waith gweinyddu'r coleg.

Yn 1923, prynwyd 10 Laura Place gan y coleg. Defnyddiwyd yr ystafelloedd yno i gofio am y myfyrwyr o Aberystwyth a fu farw yn ystod yr Rhyfel Byd Cyntaf, a daeth yn Undeb y Myfyrwyr newydd. Agorwyd yr adeilad yn swyddogol ar 30 Hydref, 1923 gan dywysog Cymru ar y pryd, Edward. Fel rhan o waith y Brifysgol o ehangu, agorwyd rhan gyntaf adeilad newydd Undeb y Myfyrwyr yn 1970, ar safle presennol y Brifysgol ar neuadd Penglais.  Defnyddir adeilad Laura Place bellach fel ystafell gyfrifiaduron 24 awr. Ailenwyd yr undeb yn Urdd Myfyrwyr Aberystwyth yn 1972 ac yn 2012, daeth yn Undeb Myfyrwyr Prifysgol Aberystwyth.

## Gweithrediadau

### Swyddogion

Mae gan yr undeb bum swyddog sabothol llawn amser, ac 13 swyddog rhan-amser. Caiff yr holl swyddogion eu hethol mewn etholiad traws-campws bob gwanwyn.

## Clybiau chwaraeon a chymdeithasau

Ers 2016, ceir 56 o glybiau chwaraeon a thros 100 o gymdeithasau sydd wedi'u cofrestru gyda'r undeb. Mae'r rhain yn amrywio o chwaraeon mwy traddodiadol megis rygbi, pêl-droed a hoci, i ffrisbi eithafol a marchogaeth. Gellir cael rhestr lawn o'r holl glybiau chwaraeon a chymdeithasau ar wefan yr undeb. Mae'r rhan fwyaf o bobl yn ymuno â'r grwpiau hyn yn ystod y ffeiriau glas blynyddol a gynhelir yn wythnos gyntaf y tymor (ym mis Medi fel arfer).

## Cyfeiriadau
# Tŷ Nant

Tŷ Nant|  |
| Math | busnes |
| Sefydlwyd | 1989 |
| Pencadlys |  |
| Cynnyrch | potel ddŵr |
| Gwefan |   |

Cwmni dŵr mwynol tarddell naturiol o Geredigion yw **Tŷ Nant**, a sefydlwyd yn 1989. Mae'n enw adnabyddus oherwydd y cynhwysydd - potel las nodedig a oedd yn unigryw pan lawnswyd hi.

## Cefndir

Darganfuwyd tarddiad y dŵr gan Geoff a Gwenllian Lockwood, a dyllodd y ffynnon gyntaf yn dilyn cyfarwyddiad gan ddowswr dŵr a gyflogwyd i adfer y cyflenwad dŵr i'w ffermdy cerrig ger Bethania, ym mryniau'r Mynydd Mawr ger arfordir Ceredigion. Lawnswyd y dŵr fel cynnyrch wedi ei botelu yn 1989.

### Allforio

Caiff Tŷ Nant ei hallforio i dros 30 o wledydd; Tŷ Nant yw prif werthwr dŵr mwynol Prydain. Dosbarthir y cynnyrch fel cynnyrch safon uchel, gyda phrisiau yn yr Unol Daeithiau tua £1.25 am botel 0.75 litr.

Adeiladwyd ffatri potelu newydd ar y safle a dechreuodd gynhyrchu ym mis Rhagfyr 1996. Mae'n ffatri sy'n defnyddio'r dechnoleg ddiweddaraf, gydag arwynebedd llawr o 45,000 troedfedd sgwar gan gynnwys warws a swyddfa yn union uwchben y twll gwreiddiol lle tynnwyd y dŵr am y tro cyntaf yn 1976.

### Dyluniad y botel

Dyluniwyd y botel gan Robin Sheppard, ac mae rhai wedi sylwi i'r cynllun, efallai, gael ei ysbrydoli gan siâp potel Perrier. Yn fuan ar ôl cael ei lawnsio, fe enillodd y botel las wobr "Gwydr Cyntaf" Gwydr Prydain ar gyfer "Dylunio Rhagorol".

Yn 1999 lawnswyd potel ychwanegol, un coch **Tŷ Nant Too**. Lawnswyd potel newydd clir ym mis Mawrth 2003, o dan frand TAU (hen Gymraeg am *taw*). Crëwyd y botel gan y dylunydd Cymreig, Ross Lovegrove.

### Perchennog presennol

Prynwyd cwmni Tŷ Nant yn 1992 gan eu dosbarthwyr Eidalaidd, Pietro Biscaldi Luigi Export-Import.

## Cyfansoddiad mwyn

* Calsiwm 22.0 mg/l
* Magnesiwm 11.5 mg/l
* Potasiwm l.0 mg/l
* Sodiwm 22.0 mg/l
* Clorid 14.0 mg/l
* Sylffadau 4.0 mg/l
* Nitradau < 0.1 mg/l
* Gweddillion Sych 180 °C 165 mg/l
* Haearn 0.002 mg/l
* Fflworid 0.148 mg/l
* pH 6.8 wrth y ffynon

## Ymddangosiadau nodweddiadol

Mae potel ddŵr Tŷ Nant wedi ymddangos yn y cyfryngau ac mewn digwyddiadau proffil uchel yn fyd-eang:

### Teledu

* Little Britain
* Parks and Recreation - Tymor 3, Pennod 11, "Jerry's Painting"
* Glee
* The MTV Awards
* Doctor Who
* Smallville
* Sex and the City
* Scrubs
* Frasier
* Will & Grace
* Veronica Mars
* Friends
* The OC
* CSI: Crime Scene Investigation - Tymor 3, pennod 'The Last Laugh'.
* The Nanny
* Arrested Development
* Dexter

### Ffilmiau

* Die Another Day
* Bridget Jones's Diary
* The Italian Job
* Clueless
* American Pie
* Cruel Intentions
* Killing Me Softly
* Forgetting Sarah Marshall

### Ffasiwn

* Cwpan Hwylio Louis Vuitton Sailing Cup
* Pencampwriaeth Tennis Stella Artois
* Wythnos Ffasiwn Llundain

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan swyddogol Tŷ Nant
# Telesgôp

Logo cwmni Teledu Telesgôp
*Am y ddyfais gweld pell-yn-agos, gweler Telesgop.*
Cwmni cynhyrchu annibynnol yw **Telesgôp** a sefydlwyd yn 1993 gan y ddarlledwraig Elin Rhys, er mwyn medru canolbwyntio ar gynhyrchu rhaglenni dogfen yn benodol, rhaglenni gwyddoniaeth a rhaglenni gwledig.

Y prosiectau cyntaf i'r cwmni gynhyrchu oedd cyfres am y sêr - *Galactica*, a chyfres o ddramau ‘murder-mystery’ - *Dim Cliw*.

Ar hyd y blynyddoedd, mae'r cwmni wedi cynhyrchu nifer o raglenni ar gyfer amryw o ddarlledwyr, ac ar hyn o bryd yn cynhyrchu'r rhaglenni Ffermio, Bro a Sgota gyda Julian Lewis Jones i S4C, a rhaglen radio Richard Rees i BBC Radio Cymru.

Lleolir swyddfa'r cwmni bellach yn y Glannau, SA1, Abertawe.

## Rhaglenni

* *Ffermio*
* *Bwletin Ffermio*
* *Iolo yn Rwsia*
* *Bro*
* *Sgota gyda Julian Lewis Jones*
* *Richard Rees* BBC Radio Cymru
* *The Royal Welsh Show* BBC 2 Wales
* *Y Porthmon*
* *Y Goets Fawr*
# Ffilmiau'r Nant

Ffilmiau'r Nant|  |
| Math | busnes |
| Sefydlwyd | 1976 |
| Daeth i ben | 2008 |
| Pencadlys |  |

Cwmni cynhyrchu ffilm a theledu a sefydlwyd ym 1976 gan Wil Aaron oedd **Ffilmiau'r Nant.** Bu'r cwmni yn gyfrifol am rai o raglenni llwyddiannus S4C fel *C'mon Midffîld!*, *Pengelli*, *Talcen Caled*, *Sgorio*, *Anest, Deryn* a ffimiau fel *Tylluan Wen* a *Cylch Gwaed.* Yn ddiweddarach, fe ddaeth Alun Ffred Jones yn bennaeth y cwmni.

## Cefndir

Roedd swyddfeydd y cwmni yng Ngronant, Caernarfon. Unodd gyda chwmni teledu Opus o Gaerdydd yn 2008 gan greu cwmni newydd o'r enw Rondo.

## Cynyrchiadau

(detholiad)

* *Pengelli*
* *C'mon Midffîld!*
* *Almanac*
* *Tylluan Wen*
* *Anest*
* *Sgorio*
* *Gwynfyd*
* *Talcen Caled*
* *Amdani!*
* *Sgid Hwch*
* *Rhew Poeth*
* *Dal yr Eiliad*
* *Dirgelwch yr Ogof*
* *Midffîld - Y Mwfi* (1992)
* *C'mon Midffîld! a Rasbrijam* (2004)
* *Shotolau*
* *Jeux Sans Frontier*
* *Holi Hwn a Holi Llall*
* *C'napan 92*
* *Dogfennau Dulyn Pump*

## Dolenni allanol

* Sgriptiau Ffilmiau'r Nant, Rhwydwaith Archifau Cymru.

## Cyfeiriadau
# Tinopolis

Tinopolis|  |
| Math | busnes |
| Sefydlwyd | 1983 |
| Pencadlys |  |
| Gwefan |   |

Cwmni teledu yw **Tinopolis**. Lleolir eu pencadlys yn Llanelli, Sir Gâr. **Agenda** oedd yr hen enw ar y cwmni. Ffurfiwyd y cwmni gwreiddiol yn yr 1980au i gynhyrchu'r rhaglen gylchgrawn *Heno* ar S4C. Bellach, mae grŵp Tinopolis wedi tyfu i fod yn un o gwmnïau teledu mwyaf Prydain

Mae'n berchen ar is-gwmnïau Cymreig, gan gynnwys *Fiction Factory* a *POP 1*, a nifer o is-gwmnïau Prydeinig, megis *Mentorn Media* a *Sunset + Vine*. Mae gan y cwmni swyddfeydd yng Nghaerdydd, sef swyddfeydd *Sunset + Vine Cymru* a *Fiction Factory*, a swyddfa yn adeilad Galeri, Caernarfon. Mae swyddfeydd eraill gan y cwmni yn Llundain, Glasgow a Rhydychen.

Rhai o raglenni amlycaf y cwmni yng Nghymru yw *Heno*, *Prynhawn Da*, *Ralïo* ac *Y Stiwdio Gefn* sy'n cael eu cynhyrchu gan Tinopolis Cymru. Mae'r cwmni Fiction Factory yn cynhyrchu cyfresi drama *Y Gwyll* a *Gwaith/Cartref*; mae eu cynyrchiadau o'r gorffennol yn cynnwys *Caerdydd*, *Y Pris* a *Pen Talar*. Cwmnïau Tinopolis sydd hefyd yn gyfrifol am raglenni fel *Question Time* ar y BBC, darlledu'r Tour de France a rhaglenni chwaraeon Channel 5.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan swyddogol y cwmni
# Dŵr Cymru

Dŵr Cymru Welsh Water|  |
| Math o fusnes | Cwmni cyfyngedig |
| Diwydiant | Gwasanaeth Cyhoeddus |
| Sefydlwyd | 1989 |
| Pencadlys | Nelson, Caerffili |
| Pobl allweddol | Chris Jones |
| Gweithwyr | 3,000 |
| Rhiant-gwmni | Glas Cymru Ltd. |
| www.dwrcymru.com |

*Mae **Glas Cymru** yn ailgyfeirio i'r dudalen hon.*
Cwmni nid-er-elw ydy **Dŵr Cymru** (Saesneg: *Welsh Water*), sy'n cyflenwi'r mwyafrif helaeth o ddŵr yfed a gwasanaethau dŵr gwastraff yng Nghymru, a hefyd i rannau o orllewin Lloegr. Mae'n cael ei reoleiddio dan Ddeddf Diwydiant Dŵr 1991 a addaswyd dan Ddeddf Dŵr 2014.

## Hanes

Sefydlwyd Dŵr Cymru yn 1989 ar ôl i'r gwasanaethau dŵr yng ngwledydd Prydain gael eu preifateiddio. Heddiw mae'n eiddo **Glas Cymru**, 'cwmni cyfyngedig trwy warant' dielw a sefydlwyd yn unswydd er mwyn prynu a rhedeg Dŵr Cymru. Dydy Glas Cymru ddim yn rhedeg unrhyw gwmni na menter arall.

Bu'r cwmni yn darged i brotestiadau yng Nghymru yn erbyn ei gynllun dadleuol i droi safle Brodordy Llan-faes ar Ynys Môn, lle claddwyd y Dywysoges Siwan yn 1237, yn waith carthffosiaeth. Gwrthododd Cadw gefnogi'r protestiadau a gweithredwyd y cynllun.

Ailenwyd y cwmni yn Hyder yn 1996 ar ôl iddo gymryd drosodd y cwmni trydan SWALEC (yn ne Cymru) a daeth yn gwmni dŵr a thrydan.

Fodd bynnag, in 1999/2000, oherwydd y dreth newydd ar elw cwmnïau iwtiliti ac adolygiad prisiau Ofwat yn 1999, aeth Hyder i drafferthion ariannol a arweiniodd iddo dorri i fyny ar ôl brwydr am ei feddiant. Prynodd Western Power Distribution gwmni Hyder ar y 15fed o Fedi 2000 er mwyn cael ei fusnes dosbarthu trydan, a gwerthwyd asedau eraill Hyder. Gwerthwyd Dŵr Cymru i Glas Cymru am £1, ond gyda £1.85 biliwn o ddyled Hyder hefyd.

## Ardal

Mae Dŵr Cymru yn cyflenwi dŵr i'r rhan fwyaf o Gymru ac eithrio ardal basn dŵr Afon Hafren yng ngogledd Powys, sy'n cael ei wasanaethu gan gwmni dŵr Hafren Dyfrdwy, un o isgwmniau Severn Trent. Dros Glawdd Offa mae Dŵr Cymru yn goruchwylio cyflenwi dŵr i rannau o Swydd Gaer ac ardal Cilgwri, a hefyd i rannau o Swydd Gaerloyw a Swydd Henffordd, yn enwedig Henffordd ei hun.

## Gweler hefyd

* Dŵr Dyffryn Dyfrdwy

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan Dŵr Cymru Archifwyd 2013-04-02 yn y Peiriant Wayback
# Rhestr cwmnïau drama Cymraeg

Hanes Theatr Garthewin ynghyd â pherthynas Saunders Lewis â'r fenter; Gwasg Gomer; 1995
Dyma **restr o gwmnïau drama Cymraeg**:

* Arad Goch
* Cwmni 85
* Cwmni Coleg Hyfforddi Y Barri
* Cwmni Cricieth
* Cwmni Cyfri Tri
* Cwmni Dan Matthews Llanelli
* Cwmni Drama Llwyndyrus
* Cwmni Edna Bonnell, Pwll, Llanelli
* Cwmni Glandŵr, Abertawe
* Cwmni Heddlu Wrecsam
* Cwmni Ieuenctid Dolwyddelan
* Cwmni Llangeithio
* Cwmni Llanuwchllyn
* Cwmni Resolfen
* Cwmni Teulu Penffordd Bodffordd
* Cwmni Theatr Cymru
* Cwmni Theatr Gwynedd
* Cwmni Whare Teg
* Cwmni y Tymbl
* Cwmni'r Ddraig Goch Caernarfon
* Cymdeithas Ddrama Gymraeg Abertawe
* Cymdeithas Ddrama Prifysgol Bangor
* Chwaraewyr Garthewin, Dyffryn Clwyd
* Dalier Sylw
* Hwyl a Fflag
* Panto 85
* Theatr Bara Caws
* Theatr Crwban
* Theatr Ddieithr
* Theatr Fach y Gegin, Cricieth
* Theatr Powys
* Theatr Rhiniog
* Theatr y Dyfodol
* Theatr yr Ymylon
* Theatrig

## Cyfeiriadau
# Bancio a chyllid Cymru

Mae diwydiannau **bancio a chyllid Cymru** yn cynnwys y Banc datblygu Cymru.

## Banciau cenedlaethol

Mae Banc Datblygu Cymru yn fanc buddsoddi a sefydlwyd gan Lywodraeth Cymru. Mae'n buddsoddi mewn busnesau, yn enwedig busnesau newydd drwy ddarparu cyfalaf twf.

Mae Banc Cambria yn fanc cymunedol Cymraeg arfaethedig sy’n cael ei ddatblygu ar hyn o bryd.

### Banciau eraill yng Nghymru

Mae Hodge Bank wed'i enwi ar ôl Syr Julian Hodge. yw Ffurfiwyd y banc ym 1987 fel Banc Julian Hodge, ac mae ei bencadlys yng Nghaerdydd, Cymru.

## Cymdeithasau adeiladu

 Cangen Cymdeithas y Principality, y Barri
Mae Cymdeithas Adeiladu Abertawe yn gymdeithas adeiladu gydfuddiannol annibynnol wedi'i lleoli yn Abertawe, Cymru . Mae'n aelod o Gymdeithas y Cymdeithasau Adeiladu.

Cymdeithas Adeiladu'r Principality yw cymdeithas adeiladu mwyaf Cymru, gyda'i bencadlys yng Nghaerdydd. Mae gan y banc asedau o £10bn.

Mae

Cymdeithas Adeiladu Sir Fynwy yn gymdeithas adeiladu Gymreig, sydd â'i phrif swyddfa yng Nghasnewydd. Mae'r Gymdeithas yn darparu amrywiaeth o gynnyrch morgeisi a chynilo. Mae ystod eang o wasanaethau ategol, gan gynnwys yswiriant, cynllunio ariannol, gwasanaethau cyfreithiol a chynlluniau angladd hefyd yn cael eu darparu gan nifer o gwmnïau trydydd parti eraill.

## Yswiriant

Cwmni gwasanaethau ariannol Cymreig yw Admiral Group plc sydd â'i bencadlys yng Nghaerdydd, Cymru. Wedi'i restru ar Gyfnewidfa Stoc Llundain, mae'n rhan o Fynegai FTSE 100, ac yn marchnata brandiau yswiriant cerbydau *Admiral*, *Bell*, *Elephant*, *Diamond* a *Veygo*, yn ogystal â lansio'r gwasanaethau cymharu prisiau *Confused.com* a *Compare.com*. Mae'r grŵp yn cyflogi mwy na 10,000 o bobl ar draws ei frandiau.

Mae Thomas Carroll Group plc yn ddarparwr Cymreig o yswiriant busnes a phersonol, rheolaeth ariannol, iechyd a diogelwch a gwasanaethau ymgynghori cyfraith cyflogaeth.

## Cyfeiriadau