Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1935

19g - **20g** - 21g

1880au 1890au 1900au 1910au 1920au - **1930au** - 1940au 1950au 1960au 1970au 1980au
1930 1931 1932 1933 1934 - **1935** - 1936 1937 1938 1939 1940

---

## Digwyddiadau

* 23 Ebrill - Sylfaen y Côr Orpheus Treforus gan Ivor E. Sims.
* 13 Mai - Daeargryn yn Quetta, Pakistan; 40,000 o bobol yn colli ei bywydau.
* 5 Gorffennaf - Mae Oliveira Salazar yn dod arweinydd Portiwgal.
* 14 Tachwedd - Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig.
* 12 Rhagfyr - Heinrich Himmler yn sefydlu'r prosiect "Lebensborn"

## Genedigaethau

* 8 Ionawr - Elvis Presley, canwr (m. 1977)
* 6 Gorffennaf - Tenzin Gyatso, 14eg Dalai Lama
* 21 Gorffennaf - Françoise Sagan, nofelydd (m. 2004)
* 1 Hydref - Julie Andrews, cantores ac actores
* 12 Hydref - Luciano Pavarotti, canwr opera (m. 2007)
* 30 Hydref - Michael Winner, cyfarwyddwr ffilm (m. 2013)
* 1 Tachwedd - Edward Said, damcaniaethwr llenyddol (m. 2003)
* 1 Rhagfyr - Woody Allen, comediwr ac actor

## Marwolaethau

* 17 Mai - Paul Dukas, cyfansoddwr, 69
* 19 Mai
	+ Margot van Hasselt, arlunydd, 55
	+ T. E. Lawrence, archeolegydd, milwr ac awdur, 46
* 3 Gorffennaf - André Citroën, entrepreneur, 57
* 26 Gorffennaf - Albert Bethel, gwleidydd, 61
* 12 Awst - Gareth Jones, newyddiadurwr, 29
* 13 Rhagfyr
	+ Amy Dillwyn, cymwynaswraig a menyw busnes, 90
	+ Victor Grignard, cemegydd, 64

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *Mutiny on the Bounty*
* *The Phantom Light*
* *Y Chwarelwr* (y ffilm gyntaf yn yr iaith Gymraeg)
* *Triumph des Willens*

### Llyfrau

* Kitchener Davies - *Cwm Glo* (drama)
* Rhys Davies - *Honey and Bread*
* Geraint Goodwin - *Call Back Yesterday*
* Dorothy L. Sayers - *Gaudy Night*
* Howard Spring - *Rachel Rosing*

### Drama

* T. S. Eliot - *Murder in the Cathedral*
* Jean Giraudoux - *La guerre de Troie n'aura pas lieu*

### Cerddoriaeth

* Ivor Novello - *Glamorous Night* (sioe)

## Eisteddfod Genedlaethol (Caernarfon)

* **Cadair:** E. Gwyndaf Evans
* **Coron:** Gwilym R. Jones

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Syr James Chadwick
* **Cemeg:** Frédéric Joliot-Curie ac Irène Joliot-Curie
* **Meddygaeth:** Hans Spemann
* **Heddwch:** Carl von Ossietzky

## Cyfeiriadau
# Buchedd Garmon

Buchedd Garmon| Enghraifft o: | gwaith llenyddol  |
| Awdur | Saunders Lewis  |
| Iaith | Cymraeg  |
| Dynodwyr |

Mae Buchedd Garmon yn ddrama radio gan Saunders Lewis, a ddarlledwyd am y tro cyntaf yn 1937, yn adrodd hanes ymweliad Garmon, esgob Auxerre â Phrydain yn 429. Yn ei ragymadrodd i'r ddrama mae Saunders yn ei disgrifio fel 'arbrawf mewn *vers libre* i ddrama siarad naturiol.'

## Cefndir

Ysgrifennodd Saunders Lewis y ddrama wedi i'r rheithgor fethu cytuno ar ddedfryd yn ei brawf cyntaf am losgi'r Ysgol Fomio ym Mhenyberth, tra'r oedd yn aros yr ail brawf yn Llundain. Pan ddarlledwyd y ddrama ar 2 Mawrth 1937, roedd yr awdur eisoes yn y carchar.

## Cynllun

Mae'r ddrama yn dechrau gyda Illtud a Paulinus yn cyrraedd Auxerre i ofyn i Garmon ddod drosodd i Brydain i wrthwynebu heresi Pelagiaeth, sy'n cynyddu ym Mhrydain oherwydd dylanwad pregethwr o'r enw Agricola. Cytuna Garmon a Lupus, esgob Troyes, i ddod trosodd. Mae Garmon yn gorchfygu'r Pelagiaid mewn dadl gyhoeddus, ac yn cyflawni gwyrth trwy roi golwg i blentyn dall. Daw'r brenin Emrys Wledig i'w gyfarfod a gofyn am ei gymorth yn erbyn byddin o Bictiaid a Sacsoniaid sy'n ymosod ar ei deyrnas. Dan arweiniad Garmon, enillir buddugoliaeth trwy i'r Brythoniaid weiddi "Haleliwia" a chodi dychryn arnynt.

Y rhan fwyaf adnabyddus o'r ddrama yw geiriau Emrys Wledig wrth ofyn i Garmon am ei gymorth:

Gwinllan a roddwyd i'm gofal yw Cymru fy ngwlad,
i'w thraddodi i'm plant, ac i blant fy mhlant,
yn dreftadaeth dragwyddol.
Ac wele'r moch yn rhuthro arni, i'w maeddu.
Minnau yn awr, galwaf ar fy nghyfeillion,
cyffredin ac ysgolhaig,
Deuwch ataf i'r adwy,
Sefwch gyda mi yn y bwlch,
fel y cadwer i'r oesoedd a ddel y glendid a fu.
## Gwaddol

Cafodd y ddrama, ac yn enwedig yr araith uchod ddylanwad helaeth ar Gymry'r 1960au, gyda'r grŵp pop Hogia'r Wyddfa yn rhyddhau eu cân *Safwn yn y Bwlch* ym 1969 sy'n defnyddio geiriau'r ddrama yn gefndir iddi.

## Llyfryddiaeth

Cyhoeddwyd y ddrama am y tro cyntaf gan Wasg Aberystwyth yn 1937, gyda'r ddrama-gerdd *Mair Fadlen*.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* "Buchedd Garmon (1937)", gwefan Dramâu Cymru
# Hywel Gwynfryn

| Hywel Gwynfryn |
| --- |
| Ganwyd | Hywel Gwynfryn Evans  13 Gorffennaf 1942  Ynys Môn  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| *Alma mater* | * Ysgol Gyfun Llangefni
* Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru
 |
| Galwedigaeth | ysgrifennwr, cyflwynydd teledu, darlledwr, cyflwynydd radio  |
| Plant | Huw Evans  |
| llofnod |
|  |

Darlledwr o Gymru yw **Hywel Gwynfryn** (ganwyd 13 Gorffennaf 1942). Cafodd ei eni yn Llangefni, Ynys Môn, a chafodd ei addysg yn Ysgol Gyfun Llangefni a Choleg Cerdd a Drama Caerdydd. Mae wedi bod yn gyflwynydd radio a theledu ers 1964.

## Gyrfa

Fe ymunodd a'r BBC yn 1964 fel cyflwynydd ar raglen gylchgrawn dyddiol ar deledu. Dechreuodd gyflwyno'r rhaglen bop Cymraeg gyntaf *Helo Sut Da Chi?* ar y radio yn 1968. Ymunodd a'r adran rhaglenni plant yn 1970 a theithiodd y byd yn ffilmio rhaglenni dogfen ar gyfer *Bilidowcar*.

Mae wedi bod yn cyflwyno ar BBC Radio Cymru ers sefydliad y sianel. Bu hefyd yn cyflwyno o faes yr Eisteddfod ers 1966 ar radio a theledu.

Ar y radio roedd yn cyflwyno'r rhaglen foreol *Helo Bobol* ac yn 1980 dechreuodd gyflwyno *Rhaglen Hywel Gwynfryn*, sioe sgwrsio deledu a ddarlledwyd yn fyw ar nos Sul. Yn 1990, cyflwynodd rhaglen deledu *Ar Dy Feic* oedd yn dilyn hanes teuluoedd oedd wedi symud o Gymru i ddilyn eu breuddwyd mewn amryw fannau yn y byd. Cyd-gyflwynodd y rhaglen foreol ar Radio Cymru *Hywel a Nia* hyd at 2008.

Ysgrifennodd y geiriau i nifer o ganeuon pop, yn ogystal â phedwar pantomeim, a'r ffilm *Y Dyn 'Nath Ddwyn y Dolig* ar gyfer S4C.

Cafodd ei urddo i wisg werdd yr Eisteddfod yn y 1970au ac yna'r wisg wen yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Casnewydd 1988 am wasanaethau i ddarlledu.

Derbyniodd Wobr Cyfraniad Arbennig BAFTA Cymru 2023 mewn seremoni yng Nghasnewydd ar 15 Hydref 2023. Wrth gyflwyno'r wobr i'r "anhygoel, yr amryddawn Hywel Gwynfryn" fe ddywedodd Cyfarwyddwr BBC Cymru, Rhuanedd Richards ei fod "yn bencampwr" cerddoriaeth a diwylliant poblogaidd Cymraeg ers degawdau.

## Bywyd personol

Roedd yn briod ac Anja ac roedd ganddynt bump o blant, yn cynnwys Huw Evans. Bu farw Anja ar 6 Hydref 2018 yn 66 mlwydd oed. Mae gan Gwynfryn dau blentyn o'i briodas gyntaf.

## Llyfryddiaeth

Mae Gwynfryn yn awdur neu gyd-awdur ar sawl llyfr, cynnwys hunangofiant Margaret Williams, cofiant David Lloyd, cofiant Hugh Griffith a chyfrol am hanes Ryan a Ronnie. Cyhoeddwyd ei hunangofiant, *Y Dyn 'i Hun* ym mis Tachwedd 2004 gan Wasg Gwynedd (ISBN 9780860742050).

## Gweler hefyd

* Rhestr o Gymry a wrthododd "Anrhydedd Brydeinig"

## Cyfeiriadau
# Come Ye Blessed

Come Ye Blessed yw anthem genedlaethol Ynysoedd Pitcairn ac Ynys Norfolk. Mae hi yn Saesneg, ac yn rhan o'r Efengyl yn ôl Mathew, Pennod 25, 34-36 a 40.

## Geiriau

| Geiriau Saesneg
 | Cyfieithiad Cymraeg
 |
| --- | --- |
| Then shall the King
Say unto them
On his right hand:
Come ye blessed of my Father
Inherit the kingdom prepared for you
From the foundation of the world
I was hunger’d and ye gave me meat,
I was thirsty and ye gave me drink
I was a stranger and ye took me in,
Naked and ye clothed me,
I was sick and ye visited me,
I was in prison and ye came unto me
In as much ye have done it unto one of the least of
These my brethren
Ye have done it unto me,
Ye have done it unto me.

 |
Yna y dywed y Brenin
wrth y rhai ar ei ddeheulaw,
Deuwch, chwi fendigedigion fy Nhad,
etifeddwch y deyrnas a baratowyd i chwi
er seiliad y byd.
Canys bûm newynog, a chwi a roesoch imi fwyd:
bu arnaf syched, a rhoesoch imi ddiod:
bûm ddieithr, a dygasoch fi gyda chwi:
Noeth, a dilladasoch fi:
bûm glaf, ac ymwelsoch â mi:
bûm yng ngharchar, a daethoch ataf.
Yn gymaint â’i wneuthur ohonoch i un o’r rhai hyn
fy mrodyr lleiaf,
I mi y gwnaethoch.
I mi y gwnaethoch.

 |

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Pitcairn Anthem Sheet Music Archifwyd 2007-09-27 yn y Peiriant Wayback

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gerddoriaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Tahiti

Tahiti|  |
| Math | ynys, volcanic island  |
|  |
| Prifddinas | Papeete  |
| Poblogaeth | 178,133, 84,500, 140,000, 95,600  |
| Cylchfa amser | UTC−10:00  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Windward Islands  |
| Sir | Polynesia Ffrengig  |
| Gwlad |  Ffrainc |
| Arwynebedd | 1,042 km²  |
| Uwch y môr | 2,241 metr  |
| Gerllaw | Y Cefnfor Tawel  |
| Cyfesurynnau | 17.7°S 149.5°W  |
| Hyd | 61 cilometr  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ynys yn y Cefnfor Tawel yw **Tahiti**, hen enw **Otaheite**. Gydag ynysoedd Moorea a Bora Bora, mae'n rhan o Polynesia Ffrengig, sy'n cynnwys 118 o ynysoedd rhwng Awstralia a De America. Mae fferis yn mynd yn rheolaidd rhwng Tahiti a Moorea. Mae awyrennau'n hedfan o Faes Awyr Rhyngwladol Faa'a i Moorea, Bora Bora ac ynysoedd mwy anghysbell.

Lleoliad Tahiti yn y Cefnfor Tawel
Mae gan yr ynys arwynebedd o 1,036 km² ac roedd y boblogaeth yn 2007 yn 178,133. Y brifddinas yw Papeete.

Defnyddir y franc Cefnfor Tawel Ffrengig ar yr ynysoedd.

Cyrhaeddodd Capten James Cook Tahiti yn Ebrill 1769. Gollyngodd angor ym Mae Matafai, a sefydlodd o Caer Fenws er mwyn gweld trawstaith y blaned Gwener (Fenws) ar 3 Mehefin 1769.

Ysgrifennwyd a golygwyd y geiriadur cyntaf yn yr iaith frodorol, Tahitïeg, gan John Davies o Lanfihangel-yng-Ngwynfa, Powys. Creuodd o wyddor Tahitïeg, yn defnyddio llythrennau Ladin ym 1805. Bu farw John Davies yn Tahiti yn 1855.

Cyrhaeddodd Paul Gauguin Tahiti ar 9 Mehefin 1981 ac arhosodd tan 1893 cyn mynd yn ôl i Baris. Erbyn hyn mae Amgueddfa Paul Gauguin ar ynys Tahiti.

## Cyfeiriadau

## Oriel

* Arfordir Tahiti
* Mynyddoedd a choedwig law yr ynys
* Papeete
* Machlud haul, harbwr Papeete
# Ynys y Nadolig

Ynys y Nadolig|  |
| Arwyddair | Advance Australia Fair  |
| Math | endid tiriogaethol gweinyddol, ynys, external territory of Australia  |
| Enwyd ar ôl | Nadolig  |
|  |
| Prifddinas | Flying Fish Cove  |
| Poblogaeth | 1,692  |
| Sefydlwyd | * 1 Hydref 1958 (external territory of Australia)
 |
| Anthem | Advance Australia Fair  |
| Cylchfa amser | UTC+07:00, Indian/Christmas  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Indian Ocean islands  |
| Sir | Awstralia  |
| Gwlad |  Ynys y Nadolig |
| Arwynebedd | 135 km²  |
| Uwch y môr | 234 metr  |
| Gerllaw | Cefnfor India  |
| Cyfesurynnau | 10.49°S 105.6275°E  |
|  |
| Arian | Doler Awstralia  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Tiriogaeth fechan yn ne-ddwyrain Cefnfor India sy'n perthyn i Awstralia yw **Ynys y Nadolig** (Saesneg: *Christmas Island*). Mae'n gorwedd tua 2600 cilometr (1600 milltir) i'r gogledd-orllewin o ddinas Perth, Gorllewin Awstralia, 500 cilometr (300 milltir) i'r de o Jakarta, Indonesia, a 975 km i'r gogledd-ddwyrain o'r Ynysoedd Cocos (Ynysoedd Keeling). Er ei bod yng Nghefnfor India mae'n cael ei chyfrif fel rhan o Oceania oherwydd ei lleoliad daearegol.

Lleoliad Ynys y Nadolig
Mae tua 1,600 o bobl yn byw ar Ynys y Nadolig, yn bennaf ar ben ogleddol yr ynys, mewn sawl "pentref" bychan: Flying Fish Cove (neu Kampong), Silver City, Poon Saan a Drumsite.

Mae gan yr ynys dirwedd unigryw sy'n ei gwneud o ddiddordeb mawr i wyddonwyr a naturiaethwyr oherwydd y nifer fawr o rywogaethau anifeiliaid a phlanhigion brodorol a geir yno. Fel *fauna* a *flora* Ynysoedd Galapagos, maent wedi esblygu ar wahân heb fawr ymyrraeth gan bobl.

Er bod mwyngloddio ar yr ynys ers degawdau mae 65% o'i 135 km sgwar (52 milltir sgwar) yn barc cenedlaethol a cheir sawl coedwig law hynafol a heb ei halogi gan weithgareddau dynol.

Baner Ynys y Nadolig
## Dolenni allanol

* Gwefan llywodraeth yr ynys (Saesneg)

 **Gwledydd a thiriogaethau Oceania**

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Awstralia** |
Awstralia · Ynys Norfolk · Ynys y Nadolig · Ynysoedd Cocos

 |
|  | **Melanesia** |
Caledonia Newydd · Fanwatw · Ffiji · Papwa Gini Newydd · Ynysoedd Solomon

 |
|  | **Micronesia** |
Ciribas · Gwam · Nawrw · Palaw · Taleithiau Ffederal Micronesia · Ynysoedd Gogledd Mariana · Ynysoedd Marshall

 |
|  | **Polynesia** |
Niue · Polynesia Ffrengig · Samoa · Samoa America · Seland Newydd · Tocelaw · Tonga · Twfalw · Wallis a Futuna · Ynys Clipperton · Ynysoedd Cook · Ynysoedd Pitcairn

 |
# Ynys Norfolk

Ynys Norfolk|  |
|  |
| Arwyddair | Inasmuch  |
| Math | external territory of Australia, territory of Australia  |
|  |
| Prifddinas | Kingston  |
| Poblogaeth | 2,188  |
| Anthem | God Save the King, Come Ye Blessed, Advance Australia Fair  |
| Cylchfa amser | UTC+11:30, Pacific/Norfolk  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg, Norfuk  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Awstralia  |
| Gwlad |  Ynys Norfolk |
| Arwynebedd | 34.6 ±0.1 km²  |
| Gerllaw | Y Cefnfor Tawel  |
| Cyfesurynnau | 29.0333°S 167.9497°E  |
| Cod post | NSW 2899  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Norfolk Legislative Assembly  |
|  |
| Arian | Doler Awstralia  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ynys gyfannedd fechan yn y Cefnfor Tawel ydy **Ynys Norfolk** (Norfuk: **Norfuk Ailen**). Fe'i lleolir rhwng Awstralia, Seland Newydd a Caledonia Newydd. Mae'r ynys a dwy ynys cyfagos yn diriogaeth allanol i Awstralia.

Mae coeden pin Ynys Norfolk yn symbol o'r ynys, ac mae'n ymddangos ar y faner; mae'n goeden drawiadol fytholwyrdd sy'n frodorol i'r ynys ac yn boblogaidd yn Awstralia, lle mae dwy rywogaeth sy'n perthyn yn tyfu.

 **Gwledydd a thiriogaethau Oceania**

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Awstralia** |
Awstralia · Ynys Norfolk · Ynys y Nadolig · Ynysoedd Cocos

 |
|  | **Melanesia** |
Caledonia Newydd · Fanwatw · Ffiji · Papwa Gini Newydd · Ynysoedd Solomon

 |
|  | **Micronesia** |
Ciribas · Gwam · Nawrw · Palaw · Taleithiau Ffederal Micronesia · Ynysoedd Gogledd Mariana · Ynysoedd Marshall

 |
|  | **Polynesia** |
Niue · Polynesia Ffrengig · Samoa · Samoa America · Seland Newydd · Tocelaw · Tonga · Twfalw · Wallis a Futuna · Ynys Clipperton · Ynysoedd Cook · Ynysoedd Pitcairn

 |

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Oceania**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Ynysoedd Cocos

Ynysoedd Cocos|  |
|  |
| Arwyddair | Onward our island  |
| Math | grŵp o ynysoedd, external territory of Australia  |
|  |
| Prifddinas | West Island  |
| Poblogaeth | 602  |
| Sefydlwyd | * 1955
 |
| Cylchfa amser | UTC+06:30, Indian/Cocos  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Awstralia |
| Arwynebedd | 14 ±1 km²  |
| Cyfesurynnau | 12.1175°S 96.895°E  |
|  |
| Arian | Doler Awstralia  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Lleoliad Ynysoedd Cocos
Prif ynys
Grŵp o ynysoedd yng Nghefnfor India yw'r **Ynysoedd Cocos** (hefyd **Ynysoedd Keeling**) a reolir gan Awstralia fel 'tiriogaeth allanol' wrth yr enw swyddogol **Tiriogaeth yr Ynysoedd Cocos (Keeling)** (Saesneg: *Territory of the Cocos (Keeling) Islands*). Ceir dau atol a 27 o ynysoedd cwrel yn y grŵp. sy'n gorwedd tua hanner ffordd rhwng Awstralia a Sri Lanca ac i'r gorllewin o Indonesia. Y brifddinas yw West Island ond pentref Bantam yw'r anneddle mwyaf.

Yn 2010, roedd gan yr ynysoedd boblogaeth o tua 600. Mae'r rhan fwyaf o'r ynysoedd llai yn anghyfanedd. Ceir y boblogaeth i gyd bron ar yr atol deheuol lle ceir dwy brif ynys, West Island a Home Island. Mae mwyafrif poblogaeth West Island (tua 100) yn bobl o dras Ewropeaidd a phobl o dras Malay yw'r mwyafrif ar Home Island (tua 500). Saesneg yw'r iaith swyddogol *de facto* ond siaredir tafodiaith o'r iaith Malaieg hefyd. Mae 80% o'r ynyswyr, sef y rhai o dras Malay, yn Fwslemiaid Sunni.

Mae'r ynysoedd dan reolaeth Awstralia ers 1955 ar ôl iddynt gael eu cipio a dod yn rhan o'r Ymerodraeth Brydeinig yn 1857. Llywodraethir Ynysoedd Cocos gan Llywodraethwr Cyffredinol yn ninas Canberra sy'n llywodraethu Ynys y Nadolig yn ogystal. Mae gan yr ynysoedd eu parth rhyngrwyd eu hunain, sef .cc.

Mae'r mwyafrif Malaieg eu hiaith yn teimlo bod llywodraeth Awstralia yn esgeuluso eu hiaith. Dim ond dwy ysgol sydd ar yr ynys. Saesneg yw unig iaith yr ysgolion hyn a gwrthodir hawl y plant i siarad tafodiaith Malaieg y Cocos yn yr ysgol, hyd yn oed wrth chwarae.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan swyddogol
* Gwefan twristiaeth yr ynysoedd Archifwyd 2018-11-11 yn y Peiriant Wayback

 **Gwledydd a thiriogaethau Oceania**

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Awstralia** |
Awstralia · Ynys Norfolk · Ynys y Nadolig · Ynysoedd Cocos

 |
|  | **Melanesia** |
Caledonia Newydd · Fanwatw · Ffiji · Papwa Gini Newydd · Ynysoedd Solomon

 |
|  | **Micronesia** |
Ciribas · Gwam · Nawrw · Palaw · Taleithiau Ffederal Micronesia · Ynysoedd Gogledd Mariana · Ynysoedd Marshall

 |
|  | **Polynesia** |
Niue · Polynesia Ffrengig · Samoa · Samoa America · Seland Newydd · Tocelaw · Tonga · Twfalw · Wallis a Futuna · Ynys Clipperton · Ynysoedd Cook · Ynysoedd Pitcairn

 |
# Papwa Gini Newydd

Papua Gini Newydd|  |
| Talaith Annibynnol Papwa Gini NewyddIndependen Stet bilong Papua Niugini* (Tok Pisin) |
|  |
| Arwyddair | Miliwn o Deithiau Gwahanol  |
| Math | teyrnas y Gymanwlad, ynys-genedl, gwlad, gwladwriaeth sofran, gwladwriaeth archipelagig, brenhiniaeth gyfansoddiadol  |
|  |
| Prifddinas | Port Moresby  |
| Poblogaeth | 8,935,000  |
| Sefydlwyd | 1 Gorffennaf 1949 (Annibyniaeth oddi ar Awstralia) 16 Medi 1975 (Cydnabod) |
| Anthem | Codwch, Chwi Feibion  |
| Pennaeth llywodraeth | James Marape  |
| Cylchfa amser | UTC+10:00, UTC+11:00, Pacific/Port\_Moresby  |
| Gefeilldref/i | Toyota  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg, Pisin, Hiri Motu, Papua New Guinean Sign Language  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Oceania, Melanesia  |
| Gwlad | Papwa Gini Newydd  |
| Arwynebedd | 462,840 km²  |
| Yn ffinio gyda | Indonesia, Awstralia, Taleithiau Ffederal Micronesia, Ynysoedd Solomon  |
| Cyfesurynnau | 6.3°S 147°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Cyngor Gweithredol Cenedlaethol Papua Gini Newydd  |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Genedlaethol Papua Gini Newydd  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | teyrn Papua Gini Newydd  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Charles III  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Papua Gini Newydd  |
| Pennaeth y Llywodraeth | James Marape  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $26,312 miliwn, $30,633 miliwn  |
| CMC y pen | $2,757  |
| Arian | kina  |
| Canran y diwaith | 2 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 2.79  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.558  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad yn Oceania yw **Papwa Gini Newydd** neu **Papua Guinea Newydd**. Fe'i lleolir yn ne-orllewin y Cefnfor Tawel ym Melanesia. Mae'n cynnwys hanner dwyreiniol ynys Gini Newydd ynghyd â llawer o ynysoedd llai megis Prydain Newydd, Iwerddon Newydd a Bougainville. Mae'r wlad yn ffinio â Papua (talaith yn Indonesia) i'r gorllewin ac mae Awstralia'n gorwedd i'r de ar draws Culfor Torres.

Saesneg, Tok Pisin a Hiri Motu yw'r ieithoedd swyddogol ond siaredir mwy nag 850 o ieithoedd yn y wlad.

Papwa Gini Newydd
## Cyfeiriadau

 **Gwledydd a thiriogaethau Oceania**

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Awstralia** |
Awstralia · Ynys Norfolk · Ynys y Nadolig · Ynysoedd Cocos

 |
|  | **Melanesia** |
Caledonia Newydd · Fanwatw · Ffiji · Papwa Gini Newydd · Ynysoedd Solomon

 |
|  | **Micronesia** |
Ciribas · Gwam · Nawrw · Palaw · Taleithiau Ffederal Micronesia · Ynysoedd Gogledd Mariana · Ynysoedd Marshall

 |
|  | **Polynesia** |
Niue · Polynesia Ffrengig · Samoa · Samoa America · Seland Newydd · Tocelaw · Tonga · Twfalw · Wallis a Futuna · Ynys Clipperton · Ynysoedd Cook · Ynysoedd Pitcairn

 |

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Oceania**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Taleithiau Ffederal Micronesia

Micronesia|  |
| **Taleithiau Ffederal Micronesia** |
|  |
| Arwyddair | Heddwch, Undod, Rhyddid  |
| Math | gwladwriaeth sofran, ynys-genedl, gwlad  |
| Enwyd ar ôl | Micronesia  |
|  |
| Prifddinas | Palikir  |
| Poblogaeth | 75,817  |
| Sefydlwyd | 7 Medi 1822 (Annibyniaeth oddi wrth UDA) |
| Anthem | Gwladgarwyr Micronesia, Preamble  |
| Pennaeth llywodraeth | Wesley Simina  |
| Cylchfa amser | UTC+10:00, UTC+11:00  |
| Gefeilldref/i | 江南市  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Taleithiau Ffederal Micronesia  |
| Arwynebedd | 702 km²  |
| Gerllaw | Y Cefnfor Tawel  |
| Yn ffinio gyda | Unol Daleithiau America, Palaw, Papwa Gini Newydd  |
| Cyfesurynnau | 6.92°N 158.18°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Llywodraeth Taleithiau Ffederal Micronesia  |
| Corff deddfwriaethol | Cynghres Taleithiau Ffederal Micronesia  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Taleithiau Ffederal Micronesia  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Wesley Simina  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Arlywydd Taleithiau Ffederal Micronesia  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Wesley Simina  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $404 miliwn, $427.1 miliwn  |
| Arian | doler yr Unol Daleithiau  |
| Cyfartaledd plant | 3.243  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.628  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad yng ngorllewin y Cefnfor Tawel i'r gogledd-ddwyrain o Gini Newydd yw **Taleithiau Ffederal Micronesia** neu **Micronesia** (enw swyddogol: *Federated States of Micronesia*). Fe'i lleolir yn rhanbarth Micronesia sy'n cynnwys chwe gwlad neu diriogaeth arall yn ogystal â'r Taleithiau Ffederal. Palikir, ar yr ynys fwyaf Pohnpei, yw'r brifddinas. Amaethyddiaeth, pysgota a thwristiaeth yw'r prif ddiwydiannau.

Rhennir y wlad ym mhedair talaith:

| Talaith
 | Prifddinas
 | Arwynebedd
 | Poblogaeth
 | Dwysedd poblogaeth
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Chuuk** | Weno | 127 km2 | 53,595 | 1,088/km2 |
| **Kosrae** | Tofol | 110 km2 | 7,686 | 70/km2 |
| **Pohnpei** | Kolonia | 346 km2 | 34,486 | 100/km2 |
| **Yap** | Colonia | 118 km2 | 11,241 | 95/km2 |

## Cyfeiriadau

 **Gwledydd a thiriogaethau Oceania**

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Awstralia** |
Awstralia · Ynys Norfolk · Ynys y Nadolig · Ynysoedd Cocos

 |
|  | **Melanesia** |
Caledonia Newydd · Fanwatw · Ffiji · Papwa Gini Newydd · Ynysoedd Solomon

 |
|  | **Micronesia** |
Ciribas · Gwam · Nawrw · Palaw · Taleithiau Ffederal Micronesia · Ynysoedd Gogledd Mariana · Ynysoedd Marshall

 |
|  | **Polynesia** |
Niue · Polynesia Ffrengig · Samoa · Samoa America · Seland Newydd · Tocelaw · Tonga · Twfalw · Wallis a Futuna · Ynys Clipperton · Ynysoedd Cook · Ynysoedd Pitcairn

 |

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Daleithiau Ffederal Micronesia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*