# Emyr Humphreys

| Emyr Humphreys |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 15 Ebrill 1919  Trelawnyd  |
| Bu farw | 30 Medi 2020  Llanfair Pwllgwyngyll  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| *Alma mater* | * Prifysgol Aberystwyth
 |
| Galwedigaeth | ysgrifennwr, bardd, nofelydd, darlithydd, cynhyrchydd teledu  |
| Cyflogwr | * BBC
* Prifysgol Bangor
 |
| Plant | Dewi Humphreys, Siôn Humphreys  |
| Gwobr/au | Cymrawd o'r Gymdeithas Frenhinol a Llenyddol, Gwobr Somerset Maugham, Gwobr Hawthornden, Llyfr y Flwyddyn, Cymrawd Cymdeithas Ddysgedig Cymru  |

Llenor, bardd a nofelydd o Gymru oedd **Emyr Owen Humphreys** (15 Ebrill 1919 – 30 Medi 2020), ac un o nofelwyr mwyaf blaengar Cymru.

## Bywgraffiad

### Bywyd cynnar a theulu

Ganwyd Humphreys yn Nhrelawnyd ger Prestatyn, Sir y Fflint, yn fab i William Humphreys, ysgolfeistr y pentref a sylfaenydd ac arweinydd Côr Meibion Trelawnyd a Sarah Rosina (née Owen), ei wraig. Cefnder trwy waed a brawd iddo trwy fabwysiad oedd yr awdur Y Parchedig Ganon John Elwyn Humphreys OBE, Lisbon; Roedd tad Emyr yn gyfyrder i'r Prifardd Hedd Wyn. Mynychodd Ysgol Uwchradd y Rhyl. Siaradwr Saesneg yn unig oedd Humphreys ond dechreuodd ddysgu'r Gymraeg wedi i ysgol fomio Penyberth yn Llŷn gael ei llosgi ym 1936 ac ysgogwyd ei ddiddordeb yn yr iaith.

Astudiodd yng Ngholeg Prifysgol Cymru Aberystwyth, lle bu'n cyd-letya gyda'r cyfreithiwr a'r awdur, Emyr Currie-Jones.

Ym 1946 priododd Elinor Myfanwy Jones yng Nghaernarfon a bu iddynt tri mab ac un ferch - Sion, Mair, Robin a Dewi. Mae Dewi, ei fab hynaf, yn gyfarwyddwr teledu a fu'n gyfrifol am raglenni megis *The Vicar of Dibley* ac *Absolutely Fabulous*. Mae ei ail fab Siôn yn gyfarwyddwr ffilm a theledu a fu'n cyfarwyddo cyfresi dramâu megis *Pengelli* a *Teulu* yn ogystal â sawl ffilm Gymraeg nodedig. Bu ei ŵyr Eitan ap Dewi yn chwaraewr rygbi rhyngwladol yn chware yn safle’r mewnwr i dîm Israel .

### Gyrfa broffesiynol

Aeth ymlaen i astudio hanes ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth. Cofrestrodd fel gwrthwynebwr cydwybodol pan ddechreuodd yr Ail Ryfel Byd ym 1939. Wedi'r rhyfel bu'n gweithio fel athro, cynhyrchydd radio gyda'r BBC ac yn ddiweddarach daeth yn ddarlithydd drama ym Mhrifysgol Bangor. Carcharwyd Humphreys am wrthod prynu trwydded deledu yn ystod y 1970au mewn protest yn erbyn diffyg lle a statws i'r Gymraeg ar y teledu yng Nghymru**.**

Cyfansoddodd nifer o ddramâu ac addasiadau ar gyfer S4C gan gynnwys *Brodyr a Chwiorydd* ac *Yr Alwad.*

### Gyrfa lenyddol

Daeth yn llenor llawn amser ym 1972. Yn ystod ei yrfa lenyddol, cyhoeddodd dros ugain o nofelau, gan gynnwys clasuron megis *A Toy Epic* (1958), *Outside the House of Baal* (1965), a *The Land of the Living*, a chyfres epic o saith nofel yn adrodd hanes gwleidydol a diwylliannol Cymru yn yr 20fed ganrif: *Flesh and Blood*, *The Best of Friends*, *Salt of the Earth*, *An Absolute Hero*, *Open Secrets*, *National Winner* a *Bonds of Attachment*. Mae hefyd wedi ysgrifennu dramâu ar gyfer y llwyfan a theledu, straeon byrion, *The Taliesin Tradition* (hanes diwylliannol Cymru), a chyhoedodd casgliad o'i farddoniaeth, *Collected Poems*, ym 1999.

Ymysg ei anrhydeddau, gwobrwywyd y Wobr Somerset Maugham ym 1958 ar gyfer *Hear and Forgive*, a'r Wobr Hawthornden ar gyfer *A Toy Epic* yr un flwyddyn. Enillodd Humphreys wobr Llyfr y Flwyddyn ym 1992 ac 1999. Yn 2004, enillodd Humphreys wobr cyntaf Siân Phillips am ei gyfraniad i radio a theledu yng Nghymru. Roedd Humphreys yn Gymrawd o Gymdeithas Ddysgedig Cymru ac o'r Gymdeithas Frenhinol Llenyddiaeth ac yn un o noddwyr Canolfan Ymchwil i Lên ac Iaith Saesneg Cymru.

Disgrifwyd ef gan R. S. Thomas fel "*the supreme interpreter of Welsh life*".

Roedd yn byw yn Llanfairpwll, Ynys Môn lle bu farw yn 101 mlwydd oed.

## Cynyrchiadau

Addaswyd nifer o'i nofelau a'i straeon yn ddramâu teledu fel *Yr Alltud, Rhodd Mam* a *Brodyr a Chwiorydd.*

## Gweler hefyd

* Llyfryddiaeth Emyr Humphreys

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan am Emyr Humphreys Archifwyd 2016-03-03 yn y Peiriant Wayback