Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Langue d'oïl

| Langues d'oïl
 |
| --- |
| Dosraniad daearyddol:
 | Gogledd a chanolbarth Ffrainc, De Gwlad Belg a rhan fach o'r Swistir
 |
| Dosraniad Ieithyddol:
 | Indo-Ewropeaidd **Langues d'oïl** |
| Israniadau:
 |
Ffrangeg
gweler isod

 |
|
Map sy'n dangos dosraniad y (tafod)ieithoedd Oïl heblaw'r Ffrangeg. |

Yn hanesyddol, defyddir y termau langue d'oïl, langues d'oïl, ac oïl (ynganiad: [ɔ.il], [u.il], [wi], [ɔj]1), ar gyfer yr iaith Romáwns a ddatblygodd yn rhan ogleddol Gâl, ac yna rhan ogleddol Ffrainc, de Gwlad Belg ac ar yr Ynysoedd y Sianel yn yr oesoedd canol. Mae felly'n gysyniad tebyg, ond nid union yr un peth, â'r Hen Ffrangeg, oedd yn cwmpasu'r gwahanol dafodieithoedd *oïl*. Gydag ymddangosiad un ffurf ieithyddol wedi'i safoni ar ddechrau'r cyfnod modern (sef y Ffrangeg), daeth y term lluosog yn amherthnasol wrth sôn am Ffrangeg ganol, a gwahaniaethwyd rhang y Ffrangeg ar y naill law a'r ieithoedd *oïl* eraill ar y llall. Ystyrir y tafodieithoedd, neu ieithoedd, *oïl*, yn grŵp o fewn yr ieithoedd Gallo-Romáwns. Mae'r grŵp gogleddol hwn yn cynnwys swbstrad celtaidd sylweddol, yn ogystal â dylanwad gan yr ieithoedd Germanaidd sy'n un o'r gwahaniaethoedd rhwng y *langues d'oïl* a'r Ocsitaneg.

## Terminoleg

Mae'n ymddangos y defnyddir y term *langue d’oïl* ers diwedd y 18fed ganrif. Mae'n deillio o'r ffordd o ddweud "ie" mewn gwahanol ieithoedd ar y pryd (o'r gair *oïl* daeth y Ffrangeg gyfoes *oui*). Ceir y defnydd yma yng ngwaith Dante, oedd yn gwahaniaethu rhwng dau grŵp o ieithoedd ac yn adnabod undod o fewn y naill grŵp a'r llall:

* yr ieithoedd ble dywedir "jo" (yr Ieithoedd Germanaidd)
* y lleill (yr Ieithoedd Romáwns, a oedd yn ôl Dante yn cynnwys tair iaith:
	+ ble dywedir *oïl* (yr Hen Ffrangeg)
	+ ble dywedir *oc* (Ocsitaneg, ond gan gynnwys y Gatalaneg
	+ ble dywedir *sì* (Ieithoedd yr Eidal)

Defnyddir y term lluosog *langues d'oïl* gan Gymdeithas Cynnal a Hyrwyddo'r Langues d'Oïl ers ei chreu ym 1982..

## Cyfeiriadau
# Gweriniaeth y Congo

Gweriniaeth y Congo|  |
| République du Congo (Ffrangeg) Republíki ya Kongó (Lingaleg) Repubilika ya Kôngo (Kitubeg)  |
|  |
| Arwyddair | Undeb, Gwaith, Datblygiad  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gwlad  |
| Enwyd ar ôl | Afon Congo  |
|  |
| Prifddinas | Brazzaville  |
| Poblogaeth | 6,142,180  |
| Sefydlwyd | 15 Awst 1960 (Annibyniaeth oddi wrth Ffrainc) |
| Anthem | La Congolaise  |
| Pennaeth llywodraeth | Anatole Collinet Makosso  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00  |
| Gefeilldref/i | Seto  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Ffrangeg  |
| Daearyddiaeth |
| Arwynebedd | 342,000 ±1 km²  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Iwerydd  |
| Yn ffinio gyda | Angola, Camerŵn, Gweriniaeth Canolbarth Affrica, Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo, Gabon  |
| Cyfesurynnau | 0.75°S 15.383331°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Makosso government  |
| Corff deddfwriaethol | Llywodraeth Gweriniaeth y Congo  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Gweriniaeth y Congo  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Denis Sassou-Nguesso  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Gweriniaeth y Congo  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Anatole Collinet Makosso  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $13,366 miliwn, $14,616 miliwn  |
| Arian | Ffranc Canol Affrica (CFA)  |
| Cyfartaledd plant | 4.869  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.571  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

*Gweler hefyd Congo* a *Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo*.
Gwlad yng Nghanolbarth Affrica yw **Gweriniaeth y Congo** (yn Ffrangeg: République du Congo). Y gwledydd cyfagos yw Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo (Kinshasa) i'r dwyrain a de, Gabon i'r gorllewin, a Gweriniaeth Canolbarth Affrica a Camerŵn i'r gogledd.

Daeth yn annibynnol oddi wrth Ffrainc ar 15 Awst 1960.

Prifddinas Gweriniaeth y Congo yw Brazzaville.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Weriniaeth y Congo**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Y Traeth Ifori

Y Traeth Ifori|  |
| Gweriniaeth y Côte d'IvoireRépublique de Côte d'Ivoire* (Ffrangeg) |
|  |
| Arwyddair | Undod – Disgyblaeth – Gwaith  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gweriniaeth, gwlad  |
| Enwyd ar ôl | elephant ivory, arfordir  |
| Duration: 2 seconds.0:02 |
| Prifddinas | Yamoussoukro  |
| Poblogaeth | 31,165,654  |
| Sefydlwyd | 7 Awst 1960 (Annibyniaeth oddi wrth Ffrainc) |
| Anthem | L'Abidjanaise  |
| Pennaeth llywodraeth | Robert Beugré Mambé  |
| Cylchfa amser | UTC+00:00, Africa/Abidjan  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Ffrangeg  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Y Traeth Ifori  |
| Arwynebedd | 322,463 ±1 km²  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Iwerydd  |
| Yn ffinio gyda | Bwrcina Ffaso, Ghana, Gini, Liberia, Mali  |
| Cyfesurynnau | 8°N 6°W  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Senedd y Traeth Ifori  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd y Traeth Ifori  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Alassane Ouattara  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Arfordir Ifori  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Robert Beugré Mambé  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $71,811 miliwn, $70,019 miliwn  |
| Arian | franc CFA Gorllein Affrica  |
| Cyfartaledd plant | 5.001  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.55  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad ar hyd arfordir deheuol Gorllewin Affrica yw'r **Traeth Ifori**, yn swyddogol **Gweriniaeth y Traeth Ifori** (Ffrangeg: *République de Côte d'Ivoire*). Lleolir y brifddinas Yamoussoukro yng nghanol y wlad, a'r ddinas fwyaf a chanolfan economaidd y wlad, y borthladd Abidjan, yn y de-ddwyrain. Ffinia'r Traeth Ifori â Gini a Mali i'r gogledd-orllewin, Liberia i'r gorllewin, Bwrcina Ffaso i'r gogledd-ddwyrain, Ghana i'r dwyrain, gydag arfordir deheuol ar hyd Gwlff Gini, yng Nghefnfor yr Iwerydd. Iaith swyddogol y wlad yw Ffrangeg, a siaredir rhyw 78 o ieithoedd i gyd gan gynnwys ieithoedd brodorol megis Bété, Baoulé, Dioula, Dan, Anyin, a Cebaara Senufo. Mae ganddi boblogaeth amrywiaethol grefyddol, gan gynnwys Mwslimiaid, Cristnogion, a rhai sy'n ffyddlon i gredoau traddodiadol megis Animistiaeth.

## Daearyddiaeth

Mae'r Traeth Ifori yn wlad drofannol ar arfordir Gwlff Gini.

## Gwleidyddiaeth

Dioddefodd y wlad ryfel cartref ddinistriol yn ddiweddar: gweler Rhyfel Cartref y Traeth Ifori.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Ffrangeg) Gwefan swyddogol yr Arlywyddiaeth Archifwyd 2009-05-04 yn y Peiriant Wayback
* (Ffrangeg) Abidjan.Net - Newyddion
* Map o Côte d'Ivoire Archifwyd 2008-05-21 yn y Peiriant Wayback

Map o'r Traeth Ifori
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **y Traeth Ifori**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Gabon

Gabon|  |
|  |
| Arwyddair | Undeb, Gwaith, Cyfiawnder  |
| Math | gwlad, gwladwriaeth sofran  |
| Enwyd ar ôl | Caban (dilledyn)  |
|  |
| Prifddinas | Libreville  |
| Poblogaeth | 2,025,137  |
| Sefydlwyd | * 1960
 |
| Anthem | La Concorde  |
| Pennaeth llywodraeth | Raymond Ndong Sima  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00, Amser Gorllewin Affrica, Africa/Libreville  |
| Gefeilldref/i | Aisai  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Ffrangeg  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Cymru |
| Arwynebedd | 267,667 ±1 km²  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Iwerydd  |
| Yn ffinio gyda | Camerŵn, Gweriniaeth y Congo, Gini Gyhydeddol, São Tomé a Príncipe, Angola  |
| Cyfesurynnau | 1°S 12°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Gabon  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | President of Gabon  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Brice Clotaire Oligui Nguema  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Gabon  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Raymond Ndong Sima  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $4,800 miliwn, $19.39 miliwn, 141.5 miliwn  |
| Arian | Ffranc Canol Affrica (CFA)  |
| Canran y diwaith | 20 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 3.909  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.706  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gweriniaeth yng ngorllewin Canolbarth Affrica yw **Gweriniaeth Gabon** neu **Gabon** (Ffrangeg: *La République gabonaise*). Mae'r boblogaeth yn isel iawn yn nhermau gwledydd Affrica. Y gwledydd cyfagos yw Gini Gyhydeddol, Camerŵn a Gweriniaeth y Congo. Mae'n wlad sy'n llawn o goedwigoedd trofaol sy'n gorwedd ar arfordir Gwlff Gini. Mae ganddi fauna a flora cyfoethog ac erys ei hamgylchedd heb ei difetha llawer. Roedd gynt yn drefedigaeth Ffrengig. Ers ei annibyniaeth ar Ffrainc yn 1960, mae hi dan reolaeth arlywyddion awtocratig, ond mae system bleidol a chyfansoddiad ganddi newydd ers y 1990au.

## Hanes

Ychydig sy'n hysbys am hanes cynnar y wlad. Gwelwyd tonnau olynol o ymsefydlu yn y wlad, hyd at y 19g, gan bobloedd Pygmi i ddechrau ac yna ar raddau mwy sylweddol gan y Bantu, sy'n ffurfio mwyafrif y boblogaeth erbyn heddiw. Yn ystod y mudo hyn daeth yr Ewropeiaid cyntaf, y Portiwgaliaid, i lannau Gabon yn y 15g. Daw'r enw 'Gabon' o'r enw Portiwgaleg *Gabão* "penrhyn", oherwydd siâp yr aber lle saif Libreville heddiw. Cipiodd Ffrainc y wlad oddi ar Portiwgal yn 1855. Cafodd y wlad ei hannibyniaeth 17 Awst, 1960.

## Gwleidyddiaeth

Mae gan Gabon system arlywyddol. Arlywydd cyntaf Gweriniaeth Gabon oedd Léon Mba. Yr ail arlywydd, o 1967 hyd 2009, oedd Omar Bongo Ondimba.

## Taleithiau

Rhennir Gabon yn 9 talaith:

* Estuaire
* Haut-Ogooué
* Moyen-Ogooué
* Ngounié
* Nyanga
* Ogooué-Ivindo
* Ogooué-Lolo
* Ogooué-Maritime
* Woleu-Ntem.

## Iaith a diwylliant

Map o Gabon
Ffrangeg yw'r brif iaith a'r unig iaith swyddogol ond sieredir sawl iaith brodorol yn ogystal.

Gyda'i chymydog Camerŵn mae Gabon yn gartref i ddiwylliant y Ffangiaid, grŵp ethnig sy'n adnabyddus am ei dawnsiau a'i chelf dradoddiadol, yn arbennig ei masgiau trawiadol.
# Senegal

Senegal|  |
| République du Sénégal |
|  |
| Arwyddair | Un bobl, un nod, un ffydd  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gweriniaeth, gwladwriaeth gyfreithiol, gwlad  |
| Enwyd ar ôl | Afon Senegal  |
| Duration: 1 seconds.0:01 |
| Prifddinas | Dakar  |
| Poblogaeth | 16,876,720  |
| Sefydlwyd | 4 Ebrill (annibyniaeth oddi wrth Ffrainc) |
| Anthem | Pincez Tous vos Koras, Frappez les Balafons  |
| Pennaeth llywodraeth | Bassirou Diomaye Faye  |
| Cylchfa amser | UTC+00:00, Africa/Dakar  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Ffrangeg, Woloffeg, Badyara, Balanta  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Senegal |
| Arwynebedd | 196,722 ±1 km²  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Iwerydd  |
| Yn ffinio gyda | Mawritania, Mali, Gini, Gini Bisaw, Y Gambia, Y Cynghrair Arabaidd  |
| Cyfesurynnau | 14.36667°N 14.28333°W  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | cynulliad Cenedlaethol  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Senegal  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Bassirou Diomaye Faye  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Arlywydd Senegal  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Bassirou Diomaye Faye  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $27,569 miliwn, $27,684 miliwn  |
| Arian | franc CFA Gorllein Affrica  |
| Canran y diwaith | 10 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 5.09  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.511  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad yng ngorllewin Affrica yw **Gweriniaeth Senegal** neu **Senegal** (Ffrangeg: *République du Sénégal*). Mae Cefnfor Iwerydd yn gorwedd i'r gorllewin ac Afon Senegal i'r gogledd. Mae Senegal yn ffinio â Mauritania i'r gogledd, Mali i'r dwyrain a Gini a Gini Bisaw i'r de. Mae'r Gambia yn ffurfio clofan ar hyd Afon Gambia.

Map o Senegal
## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Senegal**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Togo

Togo|  |
| **Gweriniaeth TogoRépublique togolaise* (Ffrainc) |
|  |
| Arwyddair | Gwaith, rhyddid, mamwlad  |
| Math | gweriniaeth, gwladwriaeth sofran, gwlad  |
|  |
| Prifddinas | Lomé  |
| Poblogaeth | 7,797,694  |
| Sefydlwyd | 27 Ebrill 1960 (Annibyniaeth oddi wrth Ffrainc) |
| Anthem | Tir ein hynafiaid  |
| Pennaeth llywodraeth | Faure Essozimna Gnassingbé  |
| Cylchfa amser | UTC+00:00, Africa/Lome  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Ffrangeg  |
| Daearyddiaeth |
| Arwynebedd | 56,785 ±1 km²  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Iwerydd  |
| Yn ffinio gyda | Bwrcina Ffaso, Ghana, Benin, Hohoe  |
| Cyfesurynnau | 8.25°N 1.18333°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Llywodraeth Togo  |
| Corff deddfwriaethol | Cynulliad Cenedlaethol  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | President of Togo  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Jean-Lucien Savi de Tové  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Faure Essozimna Gnassingbé  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $8,334 miliwn, $8,126 miliwn, $9,930 miliwn  |
| Arian | franc CFA Gorllein Affrica  |
| Canran y diwaith | 7 ±1 canran, 1.9  |
| Cyfartaledd plant | 4.584  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.539  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad ar arfordir deheuol Gorllewin Affrica yw **Gweriniaeth Togo** neu'n syml: **Togo** ( Ynganiad ); yr enw swyddogol yw'r enw Ffrangeg: *République Togolaise*). Mae'n ffinio â Ghana yn y gorllewin, Benin yn y dwyrain, a Bwrcina Ffaso yn y gogledd.

Mae'n ymestyn i'r de tuag at Gwlff Gini, lle mae ei phrifddinas Lomé. Roedd ganddi boblogaeth o tua 6.7 miliwn yn 2013 ac mae ei harwynebedd yn 57,000 km2, sy'n gwneud Togo yn un o wledydd lleiaf Affrica ac yn dair gwaith maint Israel.

O'r 11g i'r 16g daeth llwythi o bobl yno o bob cyfeiriad. Yna hyd at y 18g, roedd ei harfordir yn llawn o fasnachwyr caethweision, gyda nifer o wledydd Ewropeaidd yn camdrin y brodorion mewn modd ciaidd iawn. Am adeg, galwyd Togo yn *"The Slave Coast"*. Sicrhaodd y wlad annibyniaeth oddi ar Ffrainc yn 1960.

## Cyfeiriadau
# Bwrwndi

Bwrwndi|  |
|  |
| Arwyddair | Beautiful Burundi  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gwlad dirgaeedig, gwlad  |
| Enwyd ar ôl | Kirundi  |
| Duration: 1 seconds.0:01 |
| Prifddinas | Gitega  |
| Poblogaeth | 13,689,450  |
| Sefydlwyd | * 1 Gorffennaf 1962
 |
| Anthem | Burundi Bwacu  |
| Pennaeth llywodraeth | Gervais Ndirakobuca  |
| Cylchfa amser | UTC+2, Africa/Bujumbura  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Kirundi, Ffrangeg, Saesneg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Economic Community of the Great Lakes Countries  |
| Gwlad |  Bwrwndi |
| Arwynebedd | 27,834 km²  |
| Yn ffinio gyda | Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo, Rwanda, Tansanïa  |
| Cyfesurynnau | 3.66667°S 29.81667°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Council of Ministers  |
| Corff deddfwriaethol | Parliament of Burundi  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | President of Burundi  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Évariste Ndayishimiye  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Bwrwndi  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Gervais Ndirakobuca  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $2,776 miliwn, $3,339 miliwn, 196 miliwn, 203 miliwn, 213.5 miliwn, 232.7 miliwn, 260.8 miliwn, 159 miliwn, 165.4 miliwn, 178.3 miliwn, 183.2 miliwn, 190.2 miliwn, 242.7 miliwn, 252.8 miliwn, 246.8 miliwn, 304.3 miliwn, 345.3 miliwn, 421 miliwn, 448.4 miliwn, 547.5 miliwn, 610.2 miliwn, 782.5 miliwn, 919.7 miliwn, 969 miliwn, 1,013 miliwn, 1,083 miliwn, 987.1 miliwn, 1,150 miliwn, 1,202 miliwn, 1,131 miliwn, 1,082 miliwn, 1,114 miliwn, 1,132 miliwn, 1,167 miliwn, 1,083 miliwn, 938.6 miliwn, 925 miliwn, 1,000 miliwn, 869 miliwn, 972.9 miliwn, 893.8 miliwn, 808.1 miliwn, 870.5 miliwn, 876.8 miliwn, 825.4 miliwn, 784.7 miliwn, 915.3 miliwn, 1,117 miliwn, 1,273 miliwn, 1,356 miliwn, 1,612 miliwn, 1,781 miliwn, 2,032 miliwn, 2,236 miliwn, 2,333 miliwn, 2,452 miliwn, 2,706 miliwn, 3,104 miliwn, 2,644 miliwn, 2,724 miliwn, 2,667 miliwn, 2,577 miliwn, 2,650 miliwn, 2,776 miliwn, 3,339 miliwn, 2,642 miliwn  |
| Arian | Burundian franc  |
| Canran y diwaith | 7 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 5.948  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.426  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Delwedd lloeren o Fwrwndi
Gwlad yn Affrica yw **Gweriniaeth Bwrwndi** neu **Bwrwndi** yn syml (Kirundi: *Republika y'u Burundi*; Ffrangeg: *République du Burundi*). Gwledydd cyfagos yw Wganda i'r gogledd, Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo (Kinshasa) i'r gorllewin, a Tansanïa i'r de a drywain.

Mae hi'n annibynnol ers 1962.

Prifddinas Bwrwndi yw Bujumbura.

## Cyfeiriadau

Wiciadur
Chwiliwch am Bwrwndi
yn Wiciadur.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Fwrwndi**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Camerŵn

Camerŵn|  |
| Gweriniaeth CamerŵnRépublique du Cameroun (Ffrangeg)* |
|  |
| Arwyddair | Affrica Cyfan Mewn Un Wald  |
| Math | gwlad, gweriniaeth, gwladwriaeth sofran  |
|  |
| Prifddinas | Yaoundé  |
| Poblogaeth | 28,372,687  |
| Sefydlwyd | 1 Hydref 1961 (Annibyniaeth oddi wrth Lloegr (y DU)) |
| Anthem | O Camerŵn! Crud ein Cyndadau  |
| Pennaeth llywodraeth | Joseph Ngute  |
| Cylchfa amser | Amser Gorllewin Affrica, UTC+01:00, Africa/Douala  |
| Gefeilldref/i | Tsushima  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Ffrangeg, Saesneg  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Camerŵn  |
| Arwynebedd | 475,442 ±1 km²  |
| Gerllaw | Llyn Tsiad, Gwlff Gini, Cefnfor yr Iwerydd  |
| Yn ffinio gyda | Gweriniaeth Canolbarth Affrica, Tsiad, Gweriniaeth y Congo, Gini Gyhydeddol, Gabon, Nigeria  |
| Cyfesurynnau | 5.13°N 12.65°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Llywodraeth Camerŵn  |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Camerŵn  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Camerŵn  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Paul Biya  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Camerŵn  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Joseph Ngute  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $45,338 miliwn, $44,342 miliwn  |
| Arian | Ffranc Canol Affrica (CFA)  |
| Canran y diwaith | 4 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 4.704  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.576  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad yng Nghanolbarth Affrica yw **Gweriniaeth Camerŵn** neu **Camerŵn** (Ffrangeg: *République du Cameroun*, Saesneg: *Republic of Camerŵn*). Gwledydd cyfagos yw Gweriniaeth Canolbarth Affrica a Tsiad i'r dwyrain, Gweriniaeth y Congo, Gabon a Gini Gyhydeddol i'r de, a Nigeria i'r gogledd-orllewin. Mae Gwlff Gini ar arfordir gorllewinol.

Bu rhan helaeth y wlad, gan gynnwys rhannau o'r gwladwriaethol cyfagos, yn rhan o Camerŵn Almaenig (*Kamerun*) a oedd yn rhan o Ymerodraeth yr Almaen rhwng 1884 a diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf. Yn dilyn colled yr Almaen yn y rhyfel, trosglwyddwyd y coloni i Gyngrair y Cenhedloedd ac yna ei rannu rhwng Ffrainc a Phrydain.

Mae Camerŵn yn annibynnol ers Ionawr 1960.

## Daearyddiaeth

*Prif: Daearyddiaeth Camerŵn*
Prifddinas Camerŵn yw Yaoundé.

## Hanes

*Prif: Hanes Camerŵn*
## Iaith a diwylliant

## Economi

*Prif: Economi Camerŵn*

Wiciadur
Chwiliwch am Camerŵn
yn Wiciadur.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Affrica**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Jibwti

Jibwti|  |
| Gweriniaeth Jibwtiجمهورية جيبوتي* (Arabeg *République de Djibouti* (Ffrangeg) |
|  |
| Arwyddair | Undod, Cydraddoldeb, Heddwch  |
| Math | gwlad, gwladwriaeth sofran  |
| Enwyd ar ôl | Dinas Jibwti  |
| Duration: 1 seconds.0:01 |
| Prifddinas | Dinas Jibwti  |
| Poblogaeth | 1,152,944  |
| Sefydlwyd | 27 Mehefin 1977 (Annibyniaeth oddi wrth Ffrainc) |
| Anthem | Djibouti  |
| Pennaeth llywodraeth | Dileita Mohamed Dileita, Abdoulkader Kamil Mohamed  |
| Cylchfa amser | UTC+03:00, Africa/Djibouti  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Ffrangeg, Arabeg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | French colonial empire  |
| Gwlad | Jibwti  |
| Arwynebedd | 23,200 ±1 km²  |
| Yn ffinio gyda | Ethiopia, Eritrea, Somalia  |
| Cyfesurynnau | 11.8°N 42.43333°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Cynulliad Cenedlaethol  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Jibwti  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Ismail Omar Guelleh  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Jibwti  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Dileita Mohamed Dileita, Abdoulkader Kamil Mohamed  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $3,372 miliwn, $3,515 miliwn  |
| Arian | Djiboutian franc  |
| Cyfartaledd plant | 3.195  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.509  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

*Mae'r erthygl yna yn trafod y wlad. Am y brifddinas, gweler Dinas Jibwti*
Gwlad fechan yng Nghorn Affrica yw **Gweriniaeth Jibwti** neu **Jibwti** (yn Arabeg: جمهورية جيبوتي, yn Ffrangeg: République de Djibouti). Gwledydd cyfagos yw Eritrea i'r gogledd-orllewin, Ethiopia i'r gorllewin a de, a Somalia i’r de-ddwyrain. Mae'n gorwedd ar lan ddeheuol y Môr Coch.

Mae hi'n annibynnol ers 1977.

Prifddinas Jibwti yw Dinas Jibwti.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Jibwti**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Gini Gyhydeddol

Guinea Gyhydeddol|  |
| Gweriniaeth Gini GyhydeddolRepública de Guinea Ecuatorial*  (Sbaeneg) |
|  |
| Arwyddair | Unidad, Paz, Justicia  |
| Math | gwlad, gwladwriaeth sofran  |
| Enwyd ar ôl | Gwlff Gini, Cyhydedd  |
| Duration: 3 seconds.0:03 |
| Prifddinas | Ciudad de la Paz  |
| Poblogaeth | 1,847,549  |
| Sefydlwyd | 12 Hydref 1968 (Annibyniaeth oddi wrth Sbaen) |
| Anthem | Gadewch i ni gerdded ar hyd llwybrau ein hapusrwydd  |
| Pennaeth llywodraeth | Manuel Osa Nsue Nsua  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Sbaeneg, Ffrangeg, Portiwgaleg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | European colonies in Africa, Ymerodraeth Portiwgal, Ymerodraeth Sbaen, Gwledydd Affricanaidd sy'n siarad Portiwgaleg  |
| Gwlad | Gini Gyhydeddol  |
| Arwynebedd | 28,051 ±1 km²  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Iwerydd  |
| Yn ffinio gyda | Camerŵn, Gabon, São Tomé a Príncipe  |
| Cyfesurynnau | 1.5°N 10°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Government of Equatorial Guinea  |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Gini Gyhydeddol  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Gini Gyhydeddol  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Teodoro Obiang  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Gini Gyhydeddol  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Manuel Osa Nsue Nsua  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $12,269 miliwn, $11,814 miliwn  |
| Arian | Ffranc Canol Affrica (CFA)  |
| Canran y diwaith | 8 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 4.835  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.596  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad yng Nghanolbarth Affrica yw **Gweriniaeth Gini Gyhydeddol** (Sbaeneg: *República de Guinea Ecuatorial*, Ffrangeg: *République de Guinée équatoriale*, Portiwgaleg: *República da Guiné Equatorial*). Mae'n cynnyws ynysoedd Bioco ac Annobón yng Ngwlff Gini ynghyd â thiriogaeth Rio Muni ar dir mawr Affrica. Mae Rio Muni yn ffinio â Gabon i'r dwyrain a de ac â Chamerŵn i'r gogledd. Mae Gwlff Gini'n gorwedd i'r gorllewin.

## Hanes

Mae Gini Gyhydeddol yn annibynnol ers Hydref 1968.

## Daearyddiaeth

Prifddinas Gini Gyhydeddol yw Malabo.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gini Gyhydeddol**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*