Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Westminster

Westminster|  |
| Math | ardal o Lundain, tref farchnad  |
|  |
| Ardal weinyddol | Dinas Westminster |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Llundain Fwyaf (Sir seremonïol) |
| Gwlad |  Lloegr |
| Gerllaw | Afon Tafwys  |
| Cyfesurynnau | 51.4995°N 0.1333°W  |
| Cod OS | TQ295795  |
| Cod post | SW1  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

*Gweler hefyd: Senedd y Deyrnas Unedig*
**Westminster** yw'r enw a roddir ar ardal yng nghanol Llundain. Dyma ganolbwynt gwleidyddol y Deyrnas Unedig am i'w Senedd gyfarfod ym Mhalas San Steffan yn y fangre. Crëwyd y fwrdeistref fodern llawer ehangach, Dinas Westminster, ym 1900.

Hen enw Saesneg yr ardal yw *Thorney Island*, o'r dyddiau pan oedd y tir yn gorsiog ac yn anaddas ar gyfer adeiladu. Cyfeiria'r enw modern *Westminster* at Abaty a leolir yma. Yn Gymraeg defnyddir yr enw "San Steffan" i gyfeirio at y Senedd mewn modd tebyg ag y defnyddir *Westminster* yn Saesneg, ond nid yw'n ddilys cyfeirio at yr ardal fel "San Steffan" yn Gymraeg.

Gyferbyn â Phalas San Steffan y mae Abaty Westminster, hen adeilad crefyddol a sefydlwyd gan Edward y Cyffeswr yn yr 11g. Mae coroni bron pob brenin a brenhines Lloegr wedi digwydd yn yr eglwys hon ers 1066, ac mae llawer ohonynt wedi'u claddu yno, ynghyd ag amryw o enwogion eraill. Penodwyd yr ardal sy'n cynnwys y Palas, yr Abaty ac Eglwys y Santes Fererid yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO ym 1987.

Yng nghanol yr ardal hon mae Sgwâr y Senedd (*Parliament Square*), lle ceir nifer o gerfluniau o wleidyddwyr o bwys, gan gynnwys un o Winston Churchill gan y cerflunydd Cymreig Ivor Roberts-Jones. Yn 2007 dadorchuddiwyd cerflun o David Lloyd George ar blinth o lechfaen Chwarel y Penrhyn, ac yn fwy diweddar ychwanegwyd cerfluniau o Nelson Mandela, Mahatma Gandhi a'r etholfreintwraig Millicent Fawcett. Mae Goruchaf Lys y Deyrnas Unedig, Neuadd Canolog y Methodistiaid a Chanolfan Cynadledda Brenhines Elisabeth II hefyd gerllaw, fel y mae ysgol bonedd Westminster.

I'r gogledd mae Whitehall, Sgwâr Trafalgar a Pharc Iago Sant, i'r gorllewin mae ardal gorsaf reilffordd Victoria a Phalas Buckingham, i'r de mae Pimlico ac i'r dwyrain dros afon Tafwys mae Lambeth.

Panorama o'r ardal
Cerflun David Lloyd George, Sgwâr y Senedd
## Cyfieiriadau

## Dolenni allanol

* (Saesneg) *Westminster*, gan Syr Walter Besant, Geraldine Edith Mitton a Mrs A. Murray Smith, 1902, o Brosiect Gutenberg
# Maleisia

Maleisia|  |
| Maleisia |
|  |
| Arwyddair | Bersekutu Bertambah Mutu  |
| Math | gwladwriaeth sofran, aelod-wladwriaeth o ASEAN, gwlad  |
| Duration: 2 seconds.0:02 |
| Prifddinas | Kuala Lumpur  |
| Dinas fwyaf | Kuala Lumpur  |
| Poblogaeth | 32,447,385  |
| Sefydlwyd | 31 Awst 1957 (Annibyniaeth oddi wrth Lloegr (y DU)) 16 Medi 1963 (Datganiad) |
| Anthem | Negaraku  |
| Pennaeth llywodraeth | Anwar Ibrahim  |
| Cylchfa amser | UTC+08:00, Asia/Kuala\_Lumpur  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Maleieg  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Maleisia  |
| Arwynebedd | 330,803 km²  |
| Gerllaw | Culfor Malacca, Culfor Johor, Môr De Tsieina, Bae Brunei, Môr Sulu, Môr Celebes  |
| Yn ffinio gyda | Gwlad Tai, Brwnei, Indonesia, Singapôr, y Philipinau  |
| Cyfesurynnau | 3.780511°N 102.314362°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Cabinet Maleisia  |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Maleisia  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Yang di-Pertuan Agong  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Ibrahim Iskandar o Johor  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Maleisia  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Anwar Ibrahim  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $372,981 miliwn, $406,306 miliwn  |
| Arian | ringgit Maleisia  |
| Canran y diwaith | 2 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 1.76  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.803  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad yn ne-ddwyrain Asia yw **Maleisia**. Cafodd Maleisia ei chreu ym 1957 ar ôl i'r hen wladfa Malaia ennill annibyniaeth o Brydain ar ôl cyfnod o wrthryfel.

Mae'r gwlad yn ffederasiwn o 13 talaith ac wedi'i rhannu'n ddwy gan Fôr De Tsieina. Roedd Singapôr yn rhan o Faleisia tan 1965.

Mae'r wlad yn gymysgedd o wahanol hiliau adiwyllianau. Mae namyn dros hanner y wlad yn Falaiaid ac yn swyddogol maent i gyd yn Fwslemiaid. Mae tua 30% o'r wlad o hil Tsieineaidd. Mae bron 10% o'r wlad o hil Indiaidd, y rhan fwyaf yn Tamil. Y crefydd swyddogol yw Islam ond oherwydd y cymysgedd o ddiwylliannau a hiliau mae'r wlad yn un aml-grefyddol ac aml-ddiwylliannol.

Yr iaith swyddogol a brodorol yw Maleieg (Bahasa Melayu) ond mae'r rhan fwyaf o'r boblogaeth yn medru siarad Saesneg hefyd. Y brifddinas yw Kuala Lumpur lle gellir gweld un o adeiladau tala'r byd, Tyrau Petronas.

Prif ddiwydiannau Maleisia yw olew a ffermio. Yn ystod cyfnod Mahathir Mohamad fel Prif Weinidog o 1981 i 2003, gwelwyd twf economaidd cyflym yn Malaysia, a gostyngodd y gyfradd o dargedau tlodi yn sylweddol. Roedd oes Mahathir hefyd yn gweld llawer o gynlluniau adeiladu mawr, gan gynnwys Tyrau Petronas. Ar ôl i Najib Razak dderbyn ei swydd fel Prif Weinidog yn 2009, cododd protestiadau cryf oherwydd y sgandal twyll 1MDB y cysylltir ag ef. Yn 2018, dan arweiniad Mahathir, llwyddodd y blaid wrthwynebol i guro Najib a chyflawni buddugoliaeth, ac ar ôl 15 mlynedd, ail-ymrwymodd fel Prif Weinidog.
# Athro

Athro
Ym myd addysg, mae **athro** neu **athrawes** yn berson sy'n addysgu eraill. Gelwir athro sy'n addysgu unigolyn yn diwtor personol. Yn aml, mae rôl athro yn ffurfiol a pharhaus, a chaiff ei wneud fel swydd neu broffesiwn mewn ysgol neu leoliad addysgol ffurfiol arall.

Mewn nifer o wledydd, rhaid i berson sy'n dymuno gweithio fel athro yn un o ysgolion y wladwriaeth feddu ar gymwysterau proffesiynol a allai gynnwys addysgeg, sef y gwyddoniaeth o addysgu. Gall athrawon ddefnyddio cynllun gwers er mwyn cynorthwyo dysgu'r disgybl, gan ddarparu cwrs astudio sy'n ymdrin â'r cwricwlwm safonedig. Amrywia rôl yr athro mewn gwahanol ddiwylliannau. Addysga athrawon lythrennedd a rhifedd, neu rhai o bynciau eraill yr ysgol. Gall athrawon eraill ddarparu cyfarwyddyd mewn crefft benodol neu hyfforddiant galwedigaethol, y Celfyddydau, crefydd, dinasyddiaeth, dyletswyddau cymdeithasol neu sgiliau bywyd. Mewn rhai gwledydd, gellir darparu addysg ffurfiol yn y cartref.

Yng Nghymru, defnyddir y term 'athro' (neu 'athro prifysgol') i gyfeirio at brif ddarlithydd mewn prifysgol neu uwch-academydd sy'n gyfrifol am adran benodol.

Wiciadur
Chwiliwch am athro
yn Wiciadur.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **addysg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Sócrates

| Sócrates |
| --- |
|  |
| Ffugenw | Magrão (magre), Doutor da bola (Doctor pilota)  |
| Ganwyd | 19 Chwefror 1954, 9 Chwefror 1954  Belém  |
| Bu farw | 4 Rhagfyr 2011  São Paulo  |
| Man preswyl | Belém, Ribeirão Preto  |
| Dinasyddiaeth | Brasil  |
| *Alma mater* | * Universidad de São Paulo
 |
| Galwedigaeth | pêl-droediwr, meddyg, rheolwr pêl-droed, pediatrydd  |
| Taldra | 192 centimetr  |
| Pwysau | 80 cilogram  |
| Chwaraeon |
| Tîm/au | CR Flamengo, Santos F.C., Botafogo Futebol Clube, SC Corinthians Paulista, ACF Fiorentina, Botafogo Futebol Clube, Garforth Town A.F.C., Tîm pêl-droed cenedlaethol Brasil, Torredonjimeno CF  |
| Safle | chwaraewr canol cae, blaenwr  |
| Gwlad chwaraeon | Brasil  |

*Erthygl am y pêl-droediwr yw hyn. Am yr athronydd o Roeg Hynafol gweler Socrates.*
Pêl-droediwr o Frasil oedd **Sócrates Brasileiro Sampaio de Souza Vieira de Oliveira**, neu **Sócrates** (19 Chwefror 1954 - 4 Rhagfyr 2011).

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Frasil**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **bêl-droediwr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 470 CC

6g CC - **5g CC** - 4g CC

520au CC 510au CC 500au CC 490au CC 480au CC - **470au CC** - 460au CC 450au CC 440au CC 430au CC 420au CC

475 CC 474 CC 473 CC 472 CC 471 CC - **470 CC** - 469 CC 468 CC 467 CC 466 CC 465 CC

---

## Digwyddiadau

* Yn Sparta, cyhuddir Pausanias o geisio cipio grym trwy berswadio'r helotiaid i wrthryfela. Mae'n ceisio nodded yn Nheml Athena, ond mae'r Spartiaid yn adeiladu mur o'i hamgylch a'i lwgu i farwolaeth.

## Genedigaethau

* Aspasia o Miletus, cariad Pericles o Athen
* Mozi, athronydd o Tsieina

## Marwolaethau

* Pausanias, cadfridog o Sparta
# 399 CC

5g CC - **4g CC** - 3g CC

440au CC 430au CC 420au CC 410au CC 400au CC - **390au CC** - 380au CC 370au CC 360au CC 350au CC 340au CC

404 CC 403 CC 402 CC 401 CC 400 CC - **399 CC** - 398 CC 397 CC 396 CC 395 CC 394 CC

---

## Digwyddiadau

* Socrates yn cael ei gondemnio i farwolaeth a'i ddienyddio yn Athen, ar gyhuddiad o annuwioldeb a llygru'r gwŷr ieuainc.
* Sparta yn gorfodi Elis i ildio.
* Amyrtaeus, brenin yr Aifft yn cael ei orchfygu a'i ddienyddio gan Nepherites I, sy'n ei olynu ar yr orsedd.

## Genedigaethau

## Marwolaethau

* Socrates, athronydd Groegaidd
* Amyrtaeus, brenin yr Aifft
* Archelaus I, brenin Macedon, llofruddiwyd wrth iddo hela
# Gwladwriaeth

Cyfundrefn wleidyddol gydag awdurdod dros diriogaeth ydy **gwladwriaeth**. Yn y byd modern, mae'r term bron yn gyfystyr â sofraniaeth. Weithiau caiff ei ddefnyddio yn gyfystyr â gwlad (bro ddaearyddol), ond nid â chenedl (bro ddiwylliannol).

Yn fewnwladol, pwrpas y wladwriaeth yw i ddarparu fframwaith o gyfraith a threfn i gadw ei thrigolion yn ddiogel, ac i weinyddu materion sydd yn berthnasol i'r wladwriaeth. Felly, mae gan y mwyafrif o wladwriaethau sefydliadau megis deddfwrfa neu gyrff deddfwriaethol, llysoedd barn, a heddlu ar gyfer defnydd mewnol, a lluoedd arfog i sicrhau diogelwch allanol. Yn y ddwy ganrif ddiwethaf, derbyniodd y mwyaf o wladwriaethau cyfrifoldeb dros nifer fawr o faterion cymdeithasol, ac felly datblygodd gysyniad y wladwriaeth les. Ar adegau gwahanol yn hanes mae rhai wladwriaethau wedi ymyrryd ar hawliau grwpiau ac unigolion yn fwy nag eraill. Bu wladwriaethau totalitaraidd megis yr Undeb Sofietaidd Gomiwnyddol a'r Almaen Natsïaidd yn rheoli rhyddid barn.

## Hanes y cysyniad

Dechreuodd ddatblygiad cysyniad y wladwriaeth yng Ngroeg yr Henfyd gydag ymddangosiad gwladwriaethau dinas. Ystyriodd yr athronwyr Aristotlys a Phlaton y gwladwriaethau hyn fel cymunedau yn hytrach na sefydliadau gwleidyddol yn unig. Trafododd Platon gwladwriaeth ar ffurf gweriniaeth yn ei lyfr *Y Weriniaeth*.

Arweiniodd yr angen milwrol i greu a chadw gwladwriaethau cynnar at ddatblygiad cyfundrefnau awdurdodaidd, a dywedodd rhai bod angen aberthu rhyddid unigolion er trefn, ond wedi'i wneud mewn ffyrdd sy'n parchu lles holl grwpiau'r gymdeithas. O'r unfed ac ail ganrifoedd ar bymtheg ymlaen, gwelwyd adnabyddiaeth gynyddol o'r wladwriaeth â dinasyddion gyda rhyw hunaniaeth ddiwylliannol debyg, yn ogystal â chynydd yn nheimladau cenedlaetholgar a dymuniad pobl i reoli eu hunain, ac felly ymddangosodd cysyniad y wladwriaeth genedl. Datblygodd Jean Jacques Rousseau a Georg Wilhelm Friedrich Hegel cysyniadau ideolegol am allu'r genedl i gyflwyno cyfreithlondeb ar ei hunan a'i gweithredoedd.

## Y wladwriaeth fel undeb

Un o nodweddion y wladwriaeth yw, mewn theori, gall fodoli fel undeb o genhedloedd. Ond y gwrthwynebiad i'r posibilrwydd hwn yw cenedlaetholdeb a dymuniad cenhedloedd i fodoli fel gwladwriaethau eu hunain. Cwympodd yr Undeb Sofietaidd oherwydd teimladau dinasyddion nad oedd symbolaeth nac ideoleg y wladwriaeth yn berthnasol iddynt. Mae cenhedloedd o fewn gwladwriaethau cyfoes Canada, y Deyrnas Unedig, Ffrainc a Sbaen hefyd o blaid annibyniaeth.

## Cyfeiriadau

Wiciadur
Chwiliwch am gwladwriaeth
yn Wiciadur.
# Cegiden cegid

| Conium maculatum
 |
| --- |
|  |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Plantae |
| Ddim wedi'i restru:
 | Angiosbermau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Ewdicotau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Asteridau |
| Urdd:
 | Apiales |
| Teulu:
 | Apiaceae |
| Genws:
 | Conium |
| Rhywogaeth:
 | C. maculatum |
| Enw deuenwol
 |
| Conium maculatum (L., 1753) |

Planhigyn blodeuol ydy **Cegiden cegid** sy'n enw benywaidd (hefyd: *Cegiden, Cecys, Cecyt, Cegid, Cegid Tir Sych, Cegiden Gyffredin, Ceginen*
Cyffredin, Cegyr, Dibynlor, Gwyn y Dillad a Gysblys*). Mae'n perthyn i'r teulu* Apiaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw* Conium maculatum *a'r enw Saesneg yw* Hemlock*.*

Mae'r dail gyferbyn a'i gilydd ac mae gan y blodyn 5 petal.

## Gweler hefyd

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Cegiden cegid
# David Emrys Evans

| David Emrys Evans |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 29 Mawrth 1891  |
| Bu farw | 20 Chwefror 1965  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| *Alma mater* | * Coleg yr Iesu, Rhydychen
 |
| Galwedigaeth | addysgwr, cyfieithydd, ysgolhaig clasurol  |
| Cyflogwr | * Prifysgol Bangor
 |
| Gwobr/au | Marchog Faglor  |

Ysgolhaig Clasurol a chyfieithydd o Gymru oedd **David Emrys Evans** (29 Mawrth 1891 – 20 Chwefror 1966), sy'n adnabyddus yn bennaf am ei gyfieithiadau safonol o weithiau Platon o'r Roeg i'r Gymraeg. Cyhoeddai wrth yr enw **D. Emrys Evans**.

Roedd yn frodor o Glydach yn Sir Abertawe (Morgannwg). Ar ôl cael ei addysg brifysgol yng Ngholeg Prifysgol Gogledd Cymru a Choleg Iesu, Rhydychen, cafodd ei benodi'n Athro'r Clasuron yng Ngholeg Prifysgol Abertawe ym 1921. Ym 1927 cafodd ei benodi yn Brifathro Coleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor ac yno y treuliodd weddill ei yrfa academaidd hyd ei ymddeoliad ym 1958.

Ysgrifennodd hanes Prifysgol Cymru a llyfr ar grefydd a chymdeithas, ond ei brif waith yw'r gyfres o gyfieithiadau o weithiau'r athronydd Groegaidd Platon, yn cynnwys y deialogau Socrataidd ac *Y Wladwriaeth*. Nodweddir y cyfieithiadau hyn gan eu harddull clasurol, urddasol a choeth.

## Llyfryddiaeth

### Gweithiau gwreiddiol

* *Crefydd a Chymdeithas* (1933)
* *Y Clasuron yng Nghymru* (1952) (darlith radio)
* *The University of Wales, a Historical Sketch* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1953)

### Cyfieithiadau o weithiau Platon

* *Amddiffyniad Socrates* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1936)
* *Phaedon* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1938)
* *Ewthaffron: Criton* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1943)
* *Gorgias* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1946)
* *Y Wladwriaeth* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1956)

## Cyfeiriadau
# Bratislava

Bratislava|  |
|  |
| Math | dinas, dinas fawr, Bwrdeistref Slofacia  |
|  |
| Cysylltir gyda | Ffordd Ewropeaidd E65  |
| Poblogaeth | 480,902  |
| Sefydlwyd | * 907
 |
| Pennaeth llywodraeth | Matúš Vallo  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00, UTC+2  |
| Gefeilldref/i | Kraków, Kyiv  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Bratislava Region  |
| Gwlad |  Slofacia |
| Arwynebedd | 367.664262 km²  |
| Uwch y môr | 152 metr  |
| Gerllaw | Afon Donaw  |
| Cyfesurynnau | 48.1447°N 17.1128°E  |
| Cod post | 8XX XX  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Matúš Vallo  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Prifddinas Slofacia (ers 1993) yw **Bratislava** (*Pozsony* yn Hwngareg). Mae'n sefyll ar lannau Afon Donaw. Yn 2015 roedd ganddi 422,932 o drigolion. Hyd at 1919, roedd y ddinas yn cael ei hadnabod yn Saesneg yn bennaf gan ei henw Almaeneg, **Pressburg**.

Mae Bratislava wedi'i leoli yn ne-orllewin Slofacia, yn Rhanbarth Bratislava. Mae ei leoliad ar y ffiniau ag Awstria a Hwngari yn ei gwneud yr unig brifddinas genedlaethol sy'n ffinio rhwng dwy wlad.

## Adeiladau a henebion

* Amgueddfa Genedlaethol Slofacia
* Castell Bratislava
* Castell Devin
* Palas Esterházy
* Rusovce

## Enwogion

* Johann Segner (1704-1777), mathemategydd
* Johann Kaspar Mertz (1806-1856), cyfansoddwr
* Alfred Tauber (1866-1942), mathemategydd
* Ernst von Dohnányi (1877-1960), cyfansoddwr
* Edita Gruberová (g. 1946), cantores opera

 **Dinasoedd Slofacia**

|  |  |
| --- | --- |
|
Bratislava ·
Trenčín ·
Žilina ·
Trnava ·
Košice ·
Banská Bystrica ·
Prešov ·
Nitra

 |  |

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Slofacia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Teipoleg ieithyddol

**Teipoleg ieithyddol** yw'r maes ieithyddol sy'n astudio a dosbarthu ieithoedd yn ôl eu nodweddion ieithyddol. Ei nôd yw i ddisgrifio ac esbonio'r priodweddau cyffredin a'r amrywiaeth strwythurol a welir yn ieithoedd y byd. Mae'n cynnwys tair disgyblaeth: teipoleg ansoddol sy'n ymdrin â chymharu ieithoedd; teipoleg meintiol sy'n ymdrin â'r dosbarthiad o batrymau strwythurol ymysg ieithoedd y byd; a theipoleg damcaniaethol sy'n esbonio'r dosbarthiadau hyn.

## Teipoleg ansoddol

### Systemau teipolegol

   *Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.*

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ieithyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.