Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Henri Dutrochet

| Henri Dutrochet |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 14 Tachwedd 1776  Poitou  |
| Bu farw | 4 Chwefror 1847  Paris  |
| Dinasyddiaeth | Ffrainc  |
| Galwedigaeth | biolegydd, meddyg, botanegydd, ffisiolegydd  |
| Gwobr/au | Chevalier de la Légion d'Honneur  |

Meddyg, botanegydd, biolegydd nodedig o Ffrainc oedd **Henri Dutrochet** (14 Tachwedd 1776 - 4 Chwefror 1847). Mae'n fwyaf adnabyddus am ei ymchwiliad i osmosis. Cafodd ei eni yn Poitou, Ffrainc a bu farw ym Mharis.

## Gwobrau

Enillodd Henri Dutrochet y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

* Marchog y Lleng Anrhydeddus

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **feddyg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Rudolf Virchow

| Rudolf Virchow |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Rudolf Ludwig Karl Virchow  13 Hydref 1821  Świdwin  |
| Bu farw | 5 Medi 1902  o methiant y galon  Berlin  |
| Dinasyddiaeth | Teyrnas Prwsia  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Humboldt Berlin
* Prifysgol Würzburg
 |
| Ymgynghorydd y doethor | * Johannes Peter Müller
* Robert Froriep
 |
| Galwedigaeth | biolegydd, anthropolegydd, paleontolegydd, archeolegydd, archaeolegydd cynhanes, gwleidydd, meddyg, academydd, patholegydd, paleoanthropolegydd, ysgrifennwr  |
| Swydd | member of the Reichstag of the German Empire  |
| Cyflogwr | * Charité
* Prifysgol Würzburg
* Prifysgol Humboldt Berlin
 |
| Plaid Wleidyddol | German Free-minded Party  |
| Tad | Karl Christian Siegfried Virchow  |
| Mam | Johanna Maria Hesse  |
| Priod | Ferdinande Amalie Rosalie Mayer  |
| Plant | Hans Virchow, Anna Emilie Adele Virchow, Ernst Oswald Ludwig Virchow, Werner Körte, Marie Rabl  |
| Gwobr/au | Dinesydd anrhydeddus Berlin, Medal Copley, Urdd Teilyngdod am Wyddoniaeth a Chelf, Medal Helmholtz, Medal Cothenius, Croonian Medal and Lecture, Urdd Olga, Aelod Tramor o'r Gymdeithas Frenhinol, Q134613391  |
| llofnod |
|  |

Meddyg, patholegydd, paleontolegydd, archaeolegydd cynhanes, anthropolegydd ac archeolegydd nodedig o Deyrnas Prwsia oedd **Rudolf Virchow** (13 Hydref 1821 – 5 Medi 1902). Roedd yn feddyg, anthropolegydd, patholegydd, cynhanesydd, biolegydd, awdur, a gwleidydd Almaenig, yr oedd yn hysbys fel hyrwyddwr iechyd y cyhoedd. Cafodd ei eni yn Świdwin, Teyrnas Prwsia ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Humboldt a Berlin. Bu farw yn Berlin.

## Gwobrau

Enillodd Rudolf Virchow y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

* Medal Cothenius
* Urdd Teilyngdod am Wyddoniaeth a Chelf
* Medal Helmholtz
* Pour le Mérite
* Dinesydd anrhydeddus Berlin
* Medal Copley

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **feddyg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Resbiradaeth cellog

Resbiradaeth cellog|  |
| Enghraifft o: | proses fiolegol  |
| Math | energy derivation by oxidation of organic compounds  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0pz\_9  |
| Thesawrws y BNCF | 1335  |
| Quora | Cellular-respiration  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Delwedd:0**Hunanborthwyr: Planhigion, algae a sawl math o facteria**
Delwedd:0Dŵr
Delwedd:0Carbon deuocsid
Delwedd:0Ocsigen
Delwedd:0Cyfansoddion organig
Delwedd:0**Heterotroffiaid: Anifeiliaid, ffwng a sawl math o facteria**
 Resbiradu erobig (saethau coch) ydy'r prif ddull y mae ffwng a phlanhigion yn cael eu hynni ar ffurf cyfansoddion organig a grewyd yn wreiddiol drwy ffotosynthesis (saeth werdd).

Term mewn bioleg ydy **resbiradaeth cellog** (neu'n syml: **anadlu o fewn celloedd**) sy'n disgrifio'r prosesau oddi fewn i gelloedd planhigyn ble mae carbon deuocsid yn cael ei dynnu i mewn i'w celloedd ac ocsigen yn cael ei waredu fel gwastraff. Mae'r broses yma oddi fewn yr organeb (yn y dail, fel arfer) yn trosi (neu newid) ynni biocemegol o faeth (*nutrients*) i *adenosine triphosphate* (ATP). Gelwir yr adweithiau hyn yn adweithiau catabolig a'u heffaith yw torri i lawr y moleciwlau mawr yn foleciwlau llai gan ryddhau ynni yn y broses.

Mae resbiradu cellog, felly, yn un o'r prif ddulliau mae'r gell yn cael ei ynni i wneud ei waith.

Ymlith y prif faethau sy'n cael ei ddefnyddio gan anifeiliaid a phlanhigion y mae: siwgwr ac asid amino. Mae'r ynni sy'n cael ei storio o fewn yr ATP yna'n cael ei ddefnyddio i yrru'r prosesau sydd angen ynni:biosynthesis, symudiad y celloedd neu yrru moleciwlau o un gell i'r llall drwy'r bilen (*membrane*).

## Resbiradaeth erobig

Hanfod resbiradaeth erobig ydy ocsigen. O'i dderbyn, gall y gell greu ATP. Mae hyn yn golygu fod yn rhaid i'r pyrwfad (*pyruvate*) fynd i fewn i'r mitocondrin er mwyn cael ei ocsideiddio'n llawn gan "Gylchred Krebs" (sy'n ymwneud ag asid sitrig. Cynhyrchir ynni gan y broses hon ar ffurf ATP gan *substrate-level phosphorylation*, NADH a FADH2

|  |  |
| --- | --- |
| **Yr adwaith yn syml:** | C6H12O6 (s) + 6 O2 (g) → 6 CO2 (g) + 6 H2O (l) + heat
 |
| ΔG = -2880 kJ per mole of C6H12O6 |

Mae'r ΔG negyddol yn nodi y gall yr adwaith ddigwydd ar amrantiad.

Cell *eukaryote* nodweddiadol.

## Cyfeiriadau

## Gweler hefyd

* Anadlu
* System resbiradu
# Llin

| Llin
 |
| --- |
|  |
| Blodau'r llin
 |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Plantae |
| Ddim wedi'i restru:
 | Angiosperms |
| Ddim wedi'i restru:
 | Eudicots |
| Ddim wedi'i restru:
 | Rosids |
| Urdd:
 | Malpighiales |
| Teulu:
 | Linaceae |
| Genws:
 | *Linum* |
| Rhywogaeth:
 | L. usitatissimum |
| Enw deuenwol
 |
| Linum usitatissimum L. |

Planhigyn o'r teulu Linaceae yw **llin** (*Linum usitatissimum*). Fe'i dyfir yn gnwd er mwyn defnyddio'i ffibrau i wneud edau lliain ac i wneud olew o'i hadau.

Arferid trin llin yn y llindy.

Mae'r llin yn blanhigyn cenedlaethol Belarws ac yn un o symbolau Gogledd Iwerddon.

## Geirdarddiad

Tardda'r gair "llin" o'r Lladin, *linum*. Mae gan y ieithoedd Celtaidd eraill enwau o'r un eirdarddiad. Mae'r ffurf Gymraeg gynharaf yn dyddio o'r 9g, a cheir y sillafiad "llin" yng Nghyfreithiau Hywel Dda. Gellir defnyddio'r gair "llinad" (neu'r ffurf unigol "llinhedyn") i gyfeirio at hadau'r llin, er enghraifft olew llinad. Mae'r gair hwn, sy'n gyfuniad o "llin" a "had", yn dyddio'n ôl i'r 13g.

## Cyfeiriadau

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
lin
# Pridd

Pridd|  |
| Math | granular material, heterogeneous mixture, cyfundrefn naturiol, defnydd organig, defnydd adeiladu  |
| Y gwrthwyneb | craig  |
| Lliw/iau | brown  |
| Rhan o | pedosphere, landscape sphere, clay, cae  |
| Yn cynnwys | haenlin pridd, soil life, soil gas, soil moisture, gwaddod, soil water  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/09dv7  |
| Thesawrws y BNCF | 5165  |
| Quora | Soil  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Gall **pridd** fod yn olau fel tywod neu yn frowngoch, yn ysgafn a sych neu yn drwm ac yn wlyb a gall gynnwys cerrig mân, gronynnau bach caled sef tywod, darnau o blanhigion a phowdwr mân fel blawd. Os oes llawer o dywod ynddo bydd yn bridd ysgafn ond os gyda llawer o flawd bydd yn gleiog a thrwm. Bydd pridd tywodlyd yn naturiol yn sych gan nad yw'r tywod yn dal y dwr. Ar y llaw arall bydd pridd cleiog yn dal gormod o ddŵr.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **briddeg** neu **wyddor pridd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*

Wiciadur
Chwiliwch am pridd
yn Wiciadur.
# Cynaeafu

Cynaeafu|  |
| Enghraifft o: | gweithgaredd agronomegol, gweithgaredd economaidd  |
| Math | gweithgaredd amaethyddol, amaethu, cywain  |
| Rhan o | cynhyrchu amaethyddol  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/03b848  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Cynaeafu ar fferm yn Nyffryn Teifi, tua 1954
Cynaeafu cnwd yn Volgograd Oblast, Rwsia
**Cynaeafu** yw'r broses o gasglu cnwd aeddfed ynghyd o gae neu gaeau amaethyddol. *Medi* yw'r broses o dorri'r grawn neu'r llysiau ar gyfer y cynhaeaf, gan amlaf gan ddefnyddio cryman. Dynoda'r cynhaeaf ddiwedd y cyfnod tyfu, neu'r cylch tyfu ar gyfer cnwd penodol, a gwna hyn y tymor hwn yn ffocws ar gyfer dathliadau tymhorol megis gŵyl gynhaeaf, a welir mewn nifer o grefyddau. Ar ffermydd bychain heb lawer o beiriannau mecanyddol, mae cynaeafu yn un o gyfnodau mwyaf corfforol y tymor tyfu. Ar ffermydd mawrion, defnyddir y peiriannau amaethyddol drytaf a mwya soffistogedig, fel y dyrnwr medi.

## Gwair

Diwedd Tachwedd 1935: “Torri orfanc\* yn das wair hefo cyllell wair a chario pedair tringlen o'r gwair i'r beudai. Tywydd glawog oer ias y gaeaf.”

## Geirfa

Gorfainc\* ydi y silff mae rywun yn eu greu drwy dorri ar i lawr i das wair efo cyllell wair a chario’r gwair ymaith fesul “trenglan” i’r beudy gerllaw i fwydo’r gwartheg. Byddai’r orfainc yn mynd yn is ac yn is wrth i rywun gymeryd trenglan ar ôl trenglan (neu dafell ar ôl tafell) o wair o’r das. Gelwid ‘cefn’ yr orfainc, sef y ddwy wal (fertigol) o wellt yn ‘fagwyr’ (ll. ‘magwyrydd’) mae’r magwyrydd ar 90° i’w gilydd (meddylia am gymeryd blocyn sgwar allan o gornel cacen frith). Pan yn blentyn roedd yr awdur wrth ei fodd yn dringo’r ystol i’r orfainc – roedd o’n llwyfan cyfleus, cynnes a chysgodol i chwarae (a disgyn i gysgu weithiau). Ond os byddid yn eistedd efo
nghefn ar y fagwyr yn darllen comic mi oedd honno braidd yn galed a phigog.

## Cyfeiriadau

Wiciadur
Chwiliwch am Cynaeafu
yn Wiciadur.
# Priddeg

Priddeg| Enghraifft o: | disgyblaeth academaidd  |
| Math | gwyddor pridd  |
| Rhan o | daearyddiaeth, gwyddor pridd, priddeg  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0g5sr  |
| Thesawrws y BNCF | 23581  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Proffil y pridd: sialc
Fel yr awgryma'r gair, yr astudiaeth o bridd yn ei amgylchedd yw **priddeg** (Saesneg: *pedology*). Mae'n un o ddwy gangen o 'wyddoniaeth pridd', yr ail yw edaffoleg, sef effaith y pridd ar blanhigion, ffwng ac organebau byw eraill.

## Trosolwg

Mae pridd yn allweddol ar gyfer bywyd: yr holl blanhigion sy'n tyfu ohono, ac anifeiliaid yn sgil hynny. Mae hefyd yn fan lle mae anifeiliaid yn tramwyo ac yn byw ac yn haen rhyngweithiol o wahanol agweddau: hinsawdd (dŵr, aer, tymheredd), bywyd o fewn y pridd (micro-organebau, planhigion, anifeiliaid), mwynau a chreigiau, a'i safle yn y tirwedd. yn ystod ei ffurfio, ac wedyn, mae proffil y pridd yn newid yn araf, yn dyfnhau ac yn datblygu nodweddion a elwir yn derfynlin (*horizons*), wrth iddo geisio ystâd o gydbwysedd.

## Priddegwyr o nod

* Olivier de Serres
* Vasily V. Dokuchaev
* Eugene W. Hilgard
* Hans Jenny
* Curtis F. Marbut
* Bernard Palissy

## Cyfeiriadau
# Ffrwyth

Gellygen ac eirinen wlanog
Ffrwythau ym Marcelona
Ofari aeddfed planhigyn blodeuol yw **ffrwyth**.

## Gweler hefyd

* Rhestr planhigion bwytadwy

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **blanhigyn**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*

Wiciadur
Chwiliwch am ffrwyth
yn Wiciadur.
# Ffawydden

| *Fagus sylvatica* |
| --- |
|  |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Plantae |
| Ddim wedi'i restru:
 | Angiosbermau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Ewdicotau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Rosidau |
| Urdd:
 | Fagales |
| Teulu:
 | Fagaceae |
| Genws:
 | Fagus |
| Rhywogaeth:
 | F. sylvatica |
| Enw deuenwol
 |
| **Fagus sylvatica** Carl Linnaeus |
| Cyfystyron
 |
| * *Castanea fagus* Scop.
 |

Llysieuyn blodeuol (neu *legume*) yw **Ffawydden** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Fagaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Fagus sylvatica* a'r enw Saesneg yw *Beech*.

Eraill yn yr un teulu yw: ffa soia (*Glycine max*), y ffa cyffredin (*Phaseolus*), pys gyffredin (*Pisum sativum*), ffacbys (*Cicer arietinum*), cnau mwnci (*Arachis hypogae*a), pys pêr (*Lathyrus odoratus*) a licris (*Glycyrrhiza glabra*).

## Gweler hefyd

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Ffawydden ffawydd
# Oestrwydden

| *Carpinus betulus* |
| --- |
|  |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Plantae |
| Ddim wedi'i restru:
 | Angiosbermau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Ewdicotau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Asteridau |
| Urdd:
 | Fagales |
| Teulu:
 | Betulaceae |
| Genws:
 | Carpinus |
| Rhywogaeth:
 | C. vulgaris |
| Enw deuenwol
 |
| **Carpinus betulus** Carl Linnaeus |

Coeden golldail sydd i'w chael yng ngorllewin Asia ac Ewrop yw **Oestrwydden** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Betulaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carpinus betulus* a'r enw Saesneg yw *Hornbeam*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Ieuwydden, Ieulwyfen, Ieubren, Ffawydden galed.

Mae i'w chael hefyd yn ne Lloegr, ac mae'n tyfu i uchder o 15–25 metr (49–82 tr).

## Gweler hefyd

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Oestrwydden
# Collen (coeden)

| Cneuen gyll / Collen
 |
| --- |
|  |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Plantae |
| Ddim wedi'i restru:
 | Angiosbermau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Ewdicotau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Rosidau |
| Urdd:
 | Fagales |
| Teulu:
 | Betulaceae |
| Genws:
 | *Corylus* |
| Rhywogaeth:
 | C. avellana |
| Enw deuenwol
 |
| Corylus avellana L. |

Mae'r **Gollen** (Corylus avellana) yn goeden sy'n dod o Ewrop ac Asia yn wreiddiol. Mae'r cnau yn fwytadwy. Mae'r gair 'collen' i'w ganfod hefyd mewn enwau llefydd megis Cwrt-y-gollen a Nant-y-Gollen (ond nid Llangollen, sydd wedi'i enwi ar ôl Collen Sant).

Cnau cyll
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **blanhigyn**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Cneuen almon

| Cnau almon
 |
| --- |
|  |
| Coeden almon yn Sbaen
 |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Plantae |
| Ddim wedi'i restru:
 | Angiosbermau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Ewdicotau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Rosidau |
| Urdd:
 | Rosales |
| Teulu:
 | Rosaceae |
| Genws:
 | *Prunus* |
| Rhywogaeth:
 | P. dulcis |
| Enw deuenwol
 |
| Prunus dulcis (Mill.) D. A. Webb |

Cneuen sydd yn cael ei defnyddio i wneud teisen yw **cneuen almon**.

Cnau almon
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gneuen**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Cnau mwnci

| Cnau mwnci
 |
| --- |
|  |
| Planhigyn cnau mwnci
 |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Plantae |
| Ddim wedi'i restru:
 | Angiosbermau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Ewdicotau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Rosidau |
| Urdd:
 | Fabales |
| Teulu:
 | Fabaceae |
| Is-deulu:
 | Faboideae |
| Genws:
 | *Arachis* |
| Rhywogaeth:
 | A. hypogaea |
| Enw deuenwol
 |
| Arachis hypogaea L. |

Math o gnau yw **cnau mwnci**, a elwir hefyd yn **gnau daear** neu'n **bysgnau**. Mae planhigyn cnau mwnci (*Arachis hypogaea*) yn frodor o Dde America.

* Cnau mwnci
*
*
*

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gneuen**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Rhestr Goch yr IUCN

Rhestr Goch yr IUCN|  |
| Enghraifft o: | cronfa ddata fiolegol, red list  |
| Dechrau/Sefydlu | 1964  |
| Prif bwnc | statws gadwraeth, difodiant  |
| Rhiant sefydliad | Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur  |
| Pencadlys | y Deyrnas Unedig, Caergrawnt  |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/014191  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Llamhidydd: dosbarthwyd i gategori "Bregus" Rhestr Goch yr IUCN.
Sefydlwyd y **Rhestr Goch yr IUCN o rywogaethau dan fygythiad** (a gaiff ei adnabod hefyd fel **Rhestr Goch yr IUCN**) yn 1963; dyma restr mwyaf cynhwysfawr o rywogaethau ledled y byd o rywogaethau biolegol. Yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur (*International Union for Conservation of Nature*) ydy prif awdurod ar statws cadwiaethol rhywogaethau.

Y canran o rywogaethau, mewn grwpiau, a restrir eu bod      mewn perygl difrifol,      mewn perygl, neu'n      fregus ar Restr Goch yr IUCN yn 2007.
Mae'r Undeb Rhyngwladol yn ceisio adolygu eu rhestrau unwaith pob pum mlynedd.

## Categoriau

Dosberthir rhywogaethau gan yr IUCN i 9 grŵp, grwy ddefnyddio llinynau mesur (neu griteria) megis cyflymder y dirywiad yn y niferoedd, maint y boblogaeth, dosbarthiad daearyddol ayb.

* Rhywogaeth wedi darfod (*Extinction|Extinct (EX)*) – Dim un o'r rhywogaeth yn bodoli.
* Wedi diflannu yn y gwyllt (*Extinct in the Wild (EW)*) – Y rhywogaeth yn bodoli mewn sŵ yn unig, neu wedi'i ddofi.
* Rhywogaeth mewn perygl difrifol (*Critically endangered species (CR)*) – Yn bur debygol o ddiflanu yn y gwyllt.
* Mewn perygl (*Endangered (EN)*) – Posibilrwydd o ddiflanu o'r gwyllt yn uchel.
* Bregus (*Vulnerable (VU)*) – Perygl o ddiflanu o'r gwyllt.
* Yn agos at fod dan fygythiad (*Near Threatened (NT)*) – Yn debygol o fod mewn perygl yn y dyfodol agos.
* Lleiaf o bryder (*Least Concern (LC)*) – Y risg lleiaf. Niferoedd eang ac iach.
* Diffyg Data (*Data Deficient (DD)*) – Dim digon o ddata i werthuso'r risg i'r rhywogaeth.
* Heb ei werthuso (*Not Evaluated (NE)*) – Heb gael ei gloriannu.

Wrth drafod y Rhestr Goch yr IUCN, mae'r term "Dan Fygythiad" yn cwmpasu 3 chategori: Rhywogaeth mewn perygl difrifol, Mewn perygl, a Bregus.

## Fersiynau

Ers 1991 cafwyd sawl fersiwn o'r Rhestr Goch, gan gynnwys:

* Fersiwn sion 2.0 (1992)
* Fersiwn 2.1 (1993)
* Fersiwn 2.2 (1994)
* Fersiwn 2.3 (1994)
* Fersiwn 3.0 (1999)
* Fersiwn 3.1 (2001)
* Fersiwn 4 (2015)

Y rhestr bwysicaf o ran planhigion yw Fersiwn 1997. 1.0 (1991)

## Gweler hefyd

* Ceir categori cyfan o erthyglau rhywogaethau yma.

## Cyfeiriadau