Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Serbia

Serbia|  |
| ''Република СрбијаRepublika Srbija'' |
|  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gweriniaeth, gwlad dirgaeedig, gwlad, gwladwriaeth olynol  |
| Duration: 1 seconds.0:01 |
| Prifddinas | Beograd  |
| Poblogaeth | 6,605,168  |
| Sefydlwyd | * 2006
 |
| Anthem | Bože pravde  |
| Pennaeth llywodraeth | Đuro Macut  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Serbeg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | gwladwriaethau ôl-Iwgoslafia, De Ddwyrain Ewrop  |
| Arwynebedd | 88,499 km²  |
| Yn ffinio gyda | Hwngari, Rwmania, Bwlgaria, Gogledd Macedonia, Montenegro, Bosnia a Hertsegofina, Croatia, Albania, Cosofo, yr Undeb Ewropeaidd  |
| Cyfesurynnau | 43.95°N 20.93°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Llywodraeth Serbia  |
| Corff deddfwriaethol | Cynulliad Cenedlaethol Serbia  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Serbia  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Aleksandar Vučić  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Serbia  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Đuro Macut  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $63,082 miliwn, $63,502 miliwn  |
| Arian | dinar (Serbia)  |
| Canran y diwaith | 22 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 1.61  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.802  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gweriniaeth yn ne-ddwyrain Ewrop yw **Gweriniaeth Serbia** neu **Serbia**. Mae'n ffinio â Hwngari i'r gogledd, Rwmania a Bwlgaria i'r dwyrain, Gogledd Macedonia ac Albania i'r de a Montenegro, Bosnia a Hertsegofina a Croatia i'r gorllewin. Er fod y wlad yn fechan, llifa afon fwyaf yr Undeb Ewropeaidd sef y Danube drwyddi am 21% o'i hyd cyfan. Mae Belgrade sef prifddinas Serbia, yn un o ddinas mwyaf poblog de-ddwyrain Ewrop.

Roedd Serbia'n rhan o Deyrnas Serbiaid, Croatiaid a Slofeniaid o 1918 i 1941 (Teyrnas Iwgoslafia wedi 1929), Gweriniaeth Ffederal Sosialaidd Iwgoslafia o 1945 i 1992, Gweriniaeth Ffederal Iwgoslafia o 1992 i 2003 a Serbia a Montenegro o 2003 i 2006.

Cymharu maint a lleoliad Serbia gyda Chymru
Ym mis Chwefror 2008, datganodd senedd Kosovo, sef talaith ddeheuol Serbia gyda mwyafrif ethnig Albaniaid eu hannibyniaeth. Cymysg fu ymateb y gymuned rhyngwladol at Kosovo. Mae Serbia'n ystyried Kosovo fel talaith hunan-lywodraethol a reolir gan genhedaeth yr Cenhedloedd Unedig sef Cenhedaeth Gweinyddiaeth Interim y Cenhedloedd Unedig yn Kosovo

Mae Serbia'n aelod o'r Cenhedloedd Unedig, Cyngor Ewrop, Mudiad Cydweithrediad Economaidd y Môr Du a bydd yn llywyddu dros Cytundeb Masnach Rydd Canolbarth Ewrop yn 2010. Categorïr Serbia yn economi datblygol gan yr International Monetary Fund ac yn economi incwm canol-uwch gan Fanc y Byd.

## Gweler hefyd

* Iwgoslafia

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Serbia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Åland

Åland|  |
|  |
| Math | rhan o'r Ffindir, rhanbarth ymreolaethol  |
|  |
| Prifddinas | Mariehamn  |
| Poblogaeth | 30,836  |
| Anthem | Ålänningens sång  |
| Pennaeth llywodraeth | Katrin Sjögren  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Swedeg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Gogledd Ewrop, Gwledydd Nordig  |
| Gwlad | Y Ffindir  |
| Arwynebedd | 1,582.93 km²  |
| Uwch y môr | 129 metr  |
| Gerllaw | Sea of Åland, Archipelago Sea  |
| Yn ffinio gyda | Southwest Finland, Sir Stockholm, Sir Uppsala, dyfroedd rhyngwladol  |
| Cyfesurynnau | 60.25°N 20°E  |
| FI-01  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Government of Åland  |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Aland  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Lantråd  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Katrin Sjögren  |
|  |
| CMC y pen | 1,194 miliwn €  |
| Arian | Ewro  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Rhanbarth neu 'ymreolaeth' sy'n perthyn i'r Ffindir, yn ne-orllewin y Ffindir yn nwyrain Môr Åland yn y Môr Baltig yw **Åland** neu **Ynysoedd Åland** (Swedeg: *Åland Skärgård*, Ffinneg: *Ahvenanmaa*). Swedeg yw iaith swyddogol yr ynysoedd. Saif ger aber Gwlff Bothnia. Mae'r casgliad hwn o ysnysoedd yr archipelago, gyda'i gilydd, yn cael eu hystyried fel y rhanbarth lleiaf o Ffindir, ac yn gyfanswm o 0.49% o arwynebedd y Ffindir a 0.50% o'i phoblogaeth.

Y brif ynys yw *Fasta Åland* ac arni y trig 90% o boblogaeth ymreolaeth Åland a cheir dros 6,500 o ynysoedd eraill i'r dwyrain o Fasta Åland. Rhyngddi â thir mawr Sweden, gorwedd 38 km (24 milltir) o fôr.

Gan mai rhanbarth sy'n ymreoli ei hunan ydyw, mae'r rhan fwyaf o rymoedd deddfwriaethol yn cael eu gweinyddu gan Lywodraeth Åland ei hun, yn hytrach na Llywodraeth y Ffindir.

## Geirdarddiad

Proto-Norweg yw tarddiad yr enw **Åland**, a'r gair gwreiddiol, mae'n debyg, oedd *\*Ahvaland* sy'n golygu "Y tir a wnaed o ddŵr". Yn Swedeg datblygodd (neu newidiodd y gair yn nhreigl y blynyddoedd) i Åland, sy'n golygu'n llythrennol "Tir afon", er mai pethau digon prin yw afonydd yn naearyddiaeth Åland. Enw Ffinneg yr ynys ydy *Ahvenanmaa*.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **y Ffindir**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Gogledd Cyprus

Gogledd Cyprus|  |
| Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti  |
|  |
| Math | gwladwriaeth a gydnabyddir gan rai gwledydd, ynys-genedl, tiriogaeth ddadleuol, Gwladwriaeth byped, gwlad  |
| Duration: 2 seconds.0:02 |
| Prifddinas | Gogledd Nicosia  |
| Poblogaeth | 476,214  |
| Sefydlwyd | * 1983
 |
| Anthem | İstiklâl Marşı  |
| Pennaeth llywodraeth | Ünal Üstel  |
| Cylchfa amser | UTC+2  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Tyrceg  |
| Daearyddiaeth |
| Arwynebedd | 3,355 km²  |
| Yn ffinio gyda | Cyprus, y Deyrnas Unedig, Twrci  |
| Cyfesurynnau | 35.18°N 33.36°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Cynulliad y Weriniaeth  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Gogledd Cyprus  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Tufan Erhürman  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Gogledd Cyprus  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Ünal Üstel  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| Arian | Lira Twrcaidd  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gweriniaeth annibynnol *de facto* a leolir yng ngogledd ynys Cyprus yw **Gogledd Cyprus** (Tyrceg: *Kuzey Kıbrıs*) neu **Weriniaeth Dwrcaidd Gogledd Cyprus** (Tyrceg: *Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti*).

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gyprus**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Jan Mayen

Jan Mayen|  |
| Math | ynys, sir, tiriogaeth dramor gyfannol, is-adran weinyddol gwlad lefel gyntaf  |
| Enwyd ar ôl | Jan Jacobszoon May van Schellinkhout  |
|  |
| Poblogaeth | 18  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Norwyeg  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Norwy  |
| Arwynebedd | 377 km²  |
| Uwch y môr | 2,277 metr  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Arctig, Greenland Sea, Môr Norwy  |
| Cyfesurynnau | 70.983°N 8.5336°W  |
| Cod post | 8099  |
| NO-22  |
| Hyd | 54 cilometr  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ynys fwlcanig yng Nghefnfor yr Arctig yw **Jan Mayen**. Mae'n rhan sofranaidd o Norwy. Gyda Svalbard, mae'n rhan o Svalbard a Jan Mayen. Does neb yn byw yno yn barhaol, er bod anheddiad bach Olonkinbyen yn cael ei weithredu gan ychydig o aelodau o Luoedd Arfog a Sefydliad Meteorolegol Norwy.

Hyd yr ynys yw 55 km (34 milltir) gyda arwynebedd o 373 km² (144 milltir sgwar); fe'i gorchuddir yn rhannol gan rewlifoedd (ardal o 114.2 km (71.0 milltir) o gwmpas mynydd Beerenberg). Fe'i rhennir yn ddwy ran, sef Nord-Jan yn y gogledd-ddwyrain (y rhan fwyaf) a'r Sør-Jan llai, a gysylltir gan *isthmus* o dir gyda lled o 2.5 km (1.6 milltir). Mae'n gorwedd 600 km (370 milltir) i'r gogledd-ddwyrain o Wlad yr Iâ, 500 km (310 milltir) i'r dwyrain o ganolbarth yr Ynys Las a 1,000 km (620 milltir) i'r gorllewin o Nordkapp, Norwy. Mae'n ynys fynyddig; ei phwynt uchaf yw llosgfynydd Beerenberg yn y gogledd. Lleolir dau lyn fwyaf yr ynys ger yr *isthmus*, sef Sørlaguna a Nordlaguna. Ceir llyn arall a enwir yn Ullerenglaguna hefyd.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Norwy**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Nagorno-Karabakh

Nagorno-Karabakh|  |
| Enghraifft o: | rhanbarth  |
| Rhan o | Karabakh  |
|  |
| Enw brodorol | Լեռնային Ղարաբաղ  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0hbl6  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Map o Nagorno-Karabakh
Mae **Nagorno-Karabakh** hefyd **Nagorno Karabak** ac yn yr orgraff Gymraeg, **Nagorno Carabach**) yn rhanbarth dadleuol yn Ne'r Cawcasws. Yn gyfreithiol, fe'i cydnabyddir fel rhan o Azerbaijan, ond o 1994 tan ryfel 2020 Nagorno-Karabakh, roedd y rhan fwyaf ohono'n cael ei reoli'n filwrol gan Armeniaid fel Gweriniaeth Artsakh, nad yw'n cael ei chydnabod yn swyddogol gan unrhyw wlad arall, gan gynnwys Armenia sy'n ei chefnogi. Erys statws gwleidyddol y rhanbarth heb ei ddatrys.

## Etymoleg

Mae'r enwau ar gyfer y rhanbarth yn y gwahanol ieithoedd lleol i gyd yn cyfieithu i "Karabakh mynyddig", neu "ardd ddu fynyddig". Mae'r gair "nagorno" yn Rwsieg ar gyfer "mynydd/ar y mynydd", "kara" yw Twrceg am "du", ac mae "bakh" yn golygu "gardd" yn Aserbaijaneg.

Armeneg: Լեռնային Ղարաբաղ, wedi'i drawslythrennu *Lernayin Gharabagh*
Aserbaijaneg: Dağlıq Qarabağ, neu Yuxarı Qarabağ (sy'n golygu "Karabakh uchaf" neu "Karabakh mynyddig")
Rwsieg: Нагорный Карабах, wedi'i drawslythrennu Nagornyj Karabakh
## Hanes

Daeth y rhanbarth yn destun anghydfod rhwng Armenia ac Azerbaijan ym 1918 pan enillodd y ddwy wladwriaeth annibyniaeth fer o Ymerodraeth Rwsia ac Ymerodraeth Otomanaidd. Ddwy flynedd yn ddiweddarach, gorchfygodd yr Undeb Sofietaidd y ddwy dalaith newydd a chreu Oblast Ymreolaethol Nagorno-Karabakh yn Azerbaijan.

Pan ddaeth Mikhail Gorbachev i rym ym Moscow a dechrau ymgyrchoedd o gyhoeddusrwydd a diwygiadau democrataidd ar ddiwedd yr 20g, anfonodd Armeniaid oedd yn byw yn Nagorno-Karabakh lythyrau at Gorbachev yn mynnu iddo symud yr oblast ymreolaethol i reolaeth Armenia. Pan gafodd ei wrthod, dechreuodd yr Armeniaid fudiad annibyniaeth.

Ym mis Tachwedd 1991, gan geisio atal y mudiad hwn, diddymodd Senedd Azerbaijan statws ymreolaethol y rhanbarth. Mewn ymateb, cynhaliodd yr Armeniaid Nagorno-Karabakh refferendwm ar 10 Rhagfyr 1991, a gafodd ei boicotio gan Azerbaijanis a oedd yn byw yn Nagorno-Karabakh ac ni chymerodd yr un ohonynt ran ynddo, felly pleidleisiodd mwyafrif llethol y boblogaeth dros annibyniaeth.

## Oriel

* Yn yr 1500au
* Yn 1930
* Yn 2006
* Yn 2006
* Gwledydd cyfagos
* Map o'r Rhyfel yn 2020

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* 'Artsakh from ancient time till 1918'
* Artsakh (Nagorno Karabakh) adroddiad ar sianel France 24
# Svalbard

Svalbard|  |
| Math | ynysfor, tiriogaeth dramor gyfannol, is-adran weinyddol gwlad lefel gyntaf  |
|  |
| Prifddinas | Longyearbyen  |
| Poblogaeth | 2,668  |
| Pennaeth llywodraeth | Lars Fause  |
| Cylchfa amser | CET  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Norwyeg  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Norwy  |
| Gwlad |  Norwy |
| Arwynebedd | 61,022 ±1 km²  |
| Uwch y môr | 1,713 metr  |
| Gerllaw | Môr Norwy  |
| Cyfesurynnau | 78.16°N 15.86°E  |
| NO-21  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Governor of Svalbard  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Lars Fause  |
|  |
| Statws treftadaeth | Tentative World Heritage Site  |
| Manylion |
| Arian | krone Norwy  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ynysfor yn yr Arctig sy'n perthyn i Norwy yw **Svalbard**. Cyfeirir ato'n aml, yn anghywir, fel *Spitsbergen* ar ôl yr ynys fwyaf. Yr ynysoedd hyn yw'r rhan fwyaf gogleddol o Norwy. Dim ond ar dair o'r ynsoedd, Spitsbergen, Bjørnøya a Hopen, y mae poblogaeth barhaol. Yn ôl amcangyfrif 2019 roedd gan Svalbard boblogaeth o 2,939. Longyearbyen yw'r tref fwyaf a phrifddinas yr ynysoedd.

Yr ynysoedd mwyaf yw Spitsbergen (39.000 km²), Nordaustlandet (14.600 km²) ac Edgeøya (5.000 km²); mewn cymhariaeth mae arwynebedd Ynys Môn yn 714 km². Ymhlith yr ynysoedd eraill mae Barentsøya, Lågøya, Hopen, Danskøya, Kvitøya a Wilhelmøya. Y copa uchaf yw Newtontoppen (1,717 medr). Gorchuddir 60% o Svalbard gan rew. Ceir nifer fawr o adar yma, ac mae Svalbard yn arbennig o bwysig oherwydd y niferoedd o'r Ŵydd wyran (*Branta leucopsis*) a'r Ŵydd droedbinc sy'n nythu yma.

Lleoliad Svalbard
Ynysoedd Svalbard
## Lluniau

* Y mynyddoedd Adventtoppen a Hiorthfjellet yn Adventfjorden, ychydig i'r gogledd o Longyearbyen
* Arwydd rhybuddio am arth wen ar ffin ogledd-ddwyreiniol Longyearbyen
* Canolfan y Brifysgol yn Svalbard (UNIS)

## Gweler hefyd

* Svalbard a Jan Mayen

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Norwy**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Morfil asgellog llwyd

| Morfil Asgellog Llwyd
 |
| --- |
|  |
|  |
| Statws cadwraeth
 |
|  Mewn perygl  (IUCN 2.3) |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Chordata |
| Dosbarth:
 | Mamal |
| Urdd:
 | Cetartiodactyla |
| Teulu:
 | Balaenopteridae |
| Genws:
 | Balaenoptera |
| Rhywogaeth:
 | B. physalus |
| Enw deuenwol
 |
| Balaenoptera physalus (Linnaeus 1758) |

Mamal sy'n byw yn y môr ac sy'n perthyn i deulu'r Balaenopteridae ydy'r **morfil asgellog llwyd** sy'n enw gwrywaidd; lluosog: **morfilod asgellog llwyd(ion)** (Lladin: *Balaenoptera physalus*; Saesneg: *Fin whale*).

Mae ei diriogaeth yn cynnwys Affrica, Awstralia, Cefnfor yr Iwerydd, y Cefnfor Tawel, Ewrop a Chefnfor India. Ar adegau mae i'w ganfod ger arfordir Cymru.

Ar restr yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur (UICN), caiff y rhywogaeth hon ei rhoi yn y dosbarth 'Mewn Perygl' o ran niferoedd, bygythiad a chadwraeth.

## Enghreifftiau o Gymru

Cafwyd un ifanc wedi ei olchi i’r traeth ym Mhensarn, Abergele Ym mis Rhagfyr 2013 ar ôl gwyntoedd mawr.

## Gweler hefyd

* Rhestr o greaduriaid morol gwledydd Prydain
* Rhestr Goch yr IUCN, rhestr o greaduriaid wedi'u dosbarthu i 9 categori yn ôl niferoedd, prinder, cadwraeth ayb.
* Llwybr yr Arfordir
* Cadwraeth

## Cyfeiriadau

* Gwefan Llên Natur; termau safonol.
# Clustog Fair

| *Armeria maritima* |
| --- |
|  |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Plantae |
| Ddim wedi'i restru:
 | Angiosbermau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Ewdicotau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Ewdicotau craidd |
| Urdd:
 | Caryophyllales |
| Teulu:
 | Plumbaginaceae |
| Genws:
 | Armeria |
| Rhywogaeth:
 | A. maritima |
| Enw deuenwol
 |
| **Armeria maritima** Philip Miller |

Planhigyn blodeuol lluosflwydd a llysieuol yw **Clustog Fair** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Plumbaginaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Armeria maritima* a'r enw Saesneg yw *Thrift*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Archmain, Blodyn y Morwr, Cenrin Arfor, Clustog Mair (mae'n gywir i ddweud "clustog Fair" neu "clustog Mair" gan mai perthynas perthynol ac nid ansoddeiriol sydd rhwng y ddau air - mae treigliad meddal ar ôl enw benywaidd yn ddewisol dan yr amgylchiadau yna, er enghraifft: ffair lyfrau a dinas dysg)

Mae i'w chanfod mewn gwahanol hinsawdd: o'r arctig i ardaloedd trofannaol ond fe'i cysylltir yn bennaf gyda thir hallt (fel y 'Steppes'), rhostiroedd ac arfordiroedd.

## Symboliaeth

Aeth yr hen "bishyn tair" allan o ddefnydd gyda degoli'r arian ar y 15 Chwefror 1971. Ymddangosai ddelwedd o glustog Fair arno yn gyson. Tybir mai chwarae ar ddau ystyr y gair *thrift* sydd yma?

## Gweler hefyd

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Clustog Fair
# The Independent

The Independent| Enghraifft o: | papur dyddiol, papur newydd arlein  |
| Cyllideb | rhyddfrydiaeth, rhyddfrydiaeth economaidd  |
| Gwlad | y Deyrnas Unedig  |
| Iaith | Saesneg Prydain, Saesneg  |
| Dechrau/Sefydlu | 1986  |
| Dechreuwyd | 1986  |
| Lleoliad cyhoeddi | y Deyrnas Unedig  |
| Perchennog | Alexander Lebedev  |
| Yn cynnwys | Independent on Sunday  |
| Sylfaenydd | Andreas Whittam Smith  |
| Pencadlys | Llundain  |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Gwefan |    |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0q4tw  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Papur newydd Prydeinig ydy The Independent, a gyhoeddir gan gwmni Independent News & Media Tony O'Reilly. Caiff y llysenw, yr *Indy*, tra gelwir y rhifyn Sul, *The Independent on Sunday*, yn *Sindy*. Lawnswyd ym 1986, ac mae'n un o bapurau dyddiol ifengaf y Deyrnas Unedig. Cafodd ei enwi'n *Bapur Newydd Cenedlethol y Flwyddyn* yng Ngwobrau'r Wasg Brydeinig yn 2004. Papur newydd argrafflen oeddi'n wreddiol, ond cyhoeddwyd yn y fformat tabloid ers 2003.

Mae *The Independent* yn gogwyddo i'r chwith yn wleidyddol, ond nid yw wedi cysylltu ei hun gydag unrhyw blaid wleidyddol a gellir canfod ystod o safbwyntiau yn yr olygyddiaeth a'r tudalennau sylwebaeth.

Mae gan y papur gylchrediad ar gyfartaledd o 215,504 ym mis Ionawr 2009, disgynodd hyn 14.02% i gymharu â Ionawr 2008, ac mae'n isel i gymharu â cylchrediadau 842,912 *The Daily Telegraph*, 617,483 *The Times*, a 358,844 *The Guardian*.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **bapur newydd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Afon Velinji

Mae **Afon Velinji** (Cernyweg: *Dowr an Velinji*) yn afon fer yng ngogledd Cernyw, DU, gyda llawer o lednentydd bach. Wedi rhedeg heibio Lesnewth mae'n dilyn dyffryn cyn cyrraedd y môr yn harbwr pentref Kastel Boterel/Boscastle. Un o'i llednentydd yw'r afon Jordan, sy'n rhedeg 2km i'r gogledd cyn ymuno â'r Velinji yn Kastel Boterel/Boscastle ychydig cyn pont ffordd y B3263.

 Ffynhonnell y Velinji
Mae dyffryn Velinji yn serth ac mae ochrau'r rhan isaf yn goediog. Mae'r dyffryn wedi bod dan ddŵr sawl gwaith, yn fwyaf difrifol yn ystod llifogydd Boscastle yn 2004 pan erydwyd y sianel yn sylweddol. (Arweiniodd glaw trwm am 7 awr dros ardal eang yn y prynhawn ar 16 Awst 2004 at lifogydd difrifol a difrod strwythurol.) Mae'r defnydd amaethyddol a draeniad cyflym o fewn dalgylchoedd y Valinji a'r Joran yn gysylltiedig â graddau llifogydd Boscastle.

## Geirdarddiad

Mae'r enw wedi'i esbonio fel llygriad o'r Cernyweg Melinjy (h.y. Melin-Chy = Melin-dŷ, gyda'r gair Cernyweg am 'tŷ', sef 'chi', wedi ei dreiglo i 'jy') o'r felin a fodolai yn y canol oesoedd.

## Cyfeiriadau
# Enwau llefydd yng Nghernyw

Mae'r erthygl-restr hon yn rhestru enwau lleoedd yng Nghernyw sydd wedi eu safoni gan Akademi Kernewek. Efallai y bydd y rhestr yn newid dros amser gan yr Akademi ei hun. Ceir enwau llefydd amgen, a ddefnyddiwyd dros y blynyddoedd, wrth gwrs, ond dyma'r enwau a argymhellir gan y brif awdurdod, sef AkademiKernewek, yn Nhachwedd 2022. Cadwyd y teitlau a'r manylion yn yr iaith y sgwennwyd nhw (Saesneg), hyd nes eu bod wedi'u gosod ar Wicidata ac oddi yno i'r erthygl hon. Mae'r erthygl-restr hon, felly, yn waith sydd ar y gweill.

## Cyfeiriadau
# Dwyrain Canolbarth Lloegr

Dwyrain Canolbarth Lloegr| Math | rhanbarthau Lloegr, ITL 1 statistical regions of England  |
|  |
| Poblogaeth | 4,533,222, 4,835,928, 4,804,149, 4,567,700, 4,934,939  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Lloegr  |
| Gwlad |  Lloegr |
| Arwynebedd | 15,810.9398 km²  |
| Yn ffinio gyda | Gorllewin Canolbarth Lloegr, Dwyrain Lloegr, De-ddwyrain Lloegr, Gogledd-orllewin Lloegr, Swydd Efrog a Humber  |
| Cyfesurynnau | 52.98°N 0.75°W  |
| Cod SYG | E12000004  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Un o naw rhanbarth swyddogol Lloegr yw **Dwyrain Canolbarth Lloegr** (Saesneg: *East Midlands*).

Lleoliad Canolbarth Lloegr yn Lloegr
Mae'n cynnwys y rhan fwyaf o hanner dwyreiniol y rhanbarth traddodiadol a adwaenir fel Canolbarth Lloegr. Yn benodol, mae'n cynnwys:

* Swydd Derby
* Swydd Gaerlŷr
* Rutland
* Swydd Northampton
* Swydd Nottingham
* y rhan fwyaf o Swydd Lincoln (Mae'r gweddill wedi'i gynnwys yn Swydd Efrog a Humber.)

Kinder Scout, yn Ardal y Copaon, Swydd Derby, yw'r pwynt uchaf yn y rhanbarth (636m). Byddai diffiniad llai caeth Dwyrain Canolbarth Lloegr yn cynnwys dinas Peterborough, Burton upon Trent yn Swydd Stafford, Gogledd Swydd Lincoln a Gogledd-ddwyrain Swydd Lincoln.

Gwneir penderfyniadau ynghylch ariannu'r rhanbarth gan Gynulliad Rhanbarthol Dwyrain Canolbarth Lloegr, a leolir ym Melton Mowbray. Nid siambr etholedig yw'r cynulliad, ond cwango.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Swyddfa'r Llywodraeth ar gyfer Dwyrain Canolbarth Lloegr Archifwyd 2014-05-17 yn y Peiriant Wayback
* (Saesneg) Cynulliad Rhanbarthol Dwyrain Canolbarth Lloegr Archifwyd 2008-03-02 yn y Peiriant Wayback

 **Etholaethau seneddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr (2024 ymlaen)**

Amber Valley **·**
Ashfield **·**
Bassetlaw **·**
Bolsover **·**
Boston a Skegness **·**
Broxtowe **·**
Canol Swydd Derby **·**
Canol Swydd Gaerlŷr **·**
Corby a Dwyrain Swydd Northampton **·**
Chesterfield **·**
Daventry **·**
De Caerlŷr **·**
De Derby **·**
De Holland a'r Deepings **·**
De Northampton **·**
De Nottingham **·**
De Swydd Derby **·**
De Swydd Gaerlŷr **·**
De Swydd Northampton **·**
Dwyrain Caerlŷr **·**
Dwyrain Nottingham **·**
Dyffrynnoedd Swydd Derby **·**
Erewash **·**
Fforest Sherwood **·**
Gainsborough **·**
Gedling **·**
Gogledd Derby **·**
Gogledd Northampton **·**
Gogledd Nottingham a Kimberley **·**
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby **·**
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr **·**
Gorllewin Caerlŷr **·**
Grantham a Bourne **·**
Harborough, Oadby a Wigston **·**
High Peak **·**
Hinckley a Bosworth **·**
Kettering **·**
Lincoln **·**
Loughborough **·**
Louth a Horncastle **·**
Mansfield **·**
Melton a Syston **·**
Newark **·**
Rushcliffe **·**
Rutland a Stamford **·**
Sleaford a Gogledd Hykeham **·**
Wellingborough a Rushden
# Beilïaeth Ynys y Garn

Ynys y Garn|  |
|  |
|  |
| Math | Tiriogaethau dibynnol y Goron, beilïaeth  |
|  |
| Prifddinas | St Peter Port  |
| Poblogaeth | 67,787  |
| Sefydlwyd | * 1204
 |
| Anthem | God Save the King  |
| Pennaeth llywodraeth | Gavin St Pier  |
| Cylchfa amser | Amser Safonol Greenwich, Europe/Guernsey  |
| Gefeilldref/i | Biberach an der Riß  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg, Ffrangeg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | British Islands, Ynysoedd y Sianel, Gogledd Ewrop  |
| Gwlad |  Y Deyrnas Unedig |
| Arwynebedd | 78 km²  |
| Gerllaw | Môr Udd  |
| Cyfesurynnau | 49.45°N 2.58°W  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | States of Guernsey  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | teyrn y Deyrnas Unedig  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Charles III  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Chief Minister of Guernsey  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Gavin St Pier  |
|  |
| Arian | punt sterling, Guernsey pound  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Tiriogaeth ddibynnol y Goron yn Ynysoedd y Sianel yw **Beilïaeth Ynys y Garn** sydd yn cynnwys Ynys y Garn, Alderney, Sark, Herm, Brecqhou, Burhou, Ortac, Casquets, Jethou, a Lihou. Hon yw un o'r ddwy feilïaeth yn y Sianel; y llall yw Beilïaeth Jersey.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Ynysoedd y Sianel**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Tristan da Cunha

Tristan da Cunha|  |
| Math | grŵp o ynysoedd  |
| Enwyd ar ôl | Tristão da Cunha  |
|  |
| Poblogaeth | 246  |
| Cylchfa amser | UTC+00:00  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Tristan da Cunha  |
| Gwlad |  Y Deyrnas Unedig |
| Arwynebedd | 207 km²  |
| Uwch y môr | 2,062 metr  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Iwerydd  |
| Cyfesurynnau | 37.15°S 12.3°W, 37.25°S 12.5°W  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Grŵp o ynysoedd folcanig yn ne Cefnfor Iwerydd yw **Tristan da Cunha**. Mae'r ynysoedd yn ffurfio rhan o Saint Helena, Ascension a Tristan da Cunha, tiriogaeth dramor sy'n perthyn i'r Deyrnas Unedig. Lleolir Tristan da Cunha tua 2430 km i'r de o Saint Helena, 2816 km i'r gorllewin o Dde Affrica a 3360 km i'r dwyrain o Dde America. Ynys Tristan da Cunha ei hun yw'r ynys fwyaf a'r unig ynys gyfannedd. Mae'r ynysoedd eraill yn cynnwys Ynys Gough, Ynys Inaccessible ac Ynys Nightingale. Darganfuwyd Tristan da Cunha ym 1506 gan Tristão da Cunha, fforiwr o Bortiwgal.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Gwefan swyddogol Tristan da Cunha

Map o'r ynysoedd
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Affrica**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*