# Ieithoedd Cymru

Hen synagog Caerdydd
Y Gymraeg a'r Saesneg yw dwy brif iaith Cymru: Cymraeg yw iaith frodorol y wlad, ac fe'i siaredir gan ryw 19% o'r boblogaeth, ond Saesneg yw iaith y mwyafrif o'r boblogaeth. Mae bron 100% o'r rhai sy'n rhugl yn y Gymraeg yn medru'r Saesneg hefyd. Wenglish yw'r dafodiaith Saesneg a siaredir yng Nghymru.

## Cymraeg

*Prif: Hanes siaradwyr, tiriogaeth a statws y Gymraeg*
### Ystadegau Cyfrifiad 2001

Mae'r tabl isod yn dangos data Cyfrifiad 2001 ar gyfer gwybodaeth o'r Gymraeg yng Nghymru. Mae'r rhif yn y golofn "Pob person 3 oed a throsodd" yn dynodi holl boblogaeth ardal y rhes honno oedd 3 mlwydd oed a throsodd amser y cyfrifiad; mae'r rhifau yn y colofnau eraill yn dynodi'r canran o'r boblogaeth a nododd dewis y golofn honno.

| Ardal
 | Pob person 3 oed a throsodd
 | Yn deall Cymraeg llafar yn unig
 | Yn siarad Cymraeg ond ddim yn ei darllen na’i hysgrifennu
 | Yn siarad a darllen Cymraeg ond ddim yn ei hysgrifennu
 | Yn siarad, darllen ac ysgrifennu Cymraeg
 | Cyfuniadau eraill o sgiliau
 | Dim gwybodaeth am Gymraeg
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Cymru** | 2,805,701 | 4.93 | 2.83 | 1.37 | 16.32 | 2.98 | 71.57
 |
| Ynys Môn | 64,679 | 8.73 | 6.39 | 2.94 | 50.51 | 1.82 | 29.60
 |
| Gwynedd | 112,800 | 5.91 | 5.75 | 2.31 | 60.63 | 1.50 | 23.89
 |
| Conwy | 106,316 | 7.84 | 4.03 | 1.94 | 23.23 | 2.63 | 60.33
 |
| Sir Ddinbych | 90,085 | 7.05 | 3.66 | 1.74 | 20.73 | 2.86 | 63.96
 |
| Sir y Fflint | 143,382 | 4.39 | 2.13 | 1.06 | 10.92 | 2.89 | 78.62
 |
| Wrecsam | 124,024 | 5.30 | 2.36 | 1.17 1 | 0.90 | 3.17 | 77.10
 |
| Powys | 122,473 | 6.07 | 3.19 | 1.67 | 15.97 | 3.18 | 69.91
 |
| Ceredigion | 72,884 | 7.15 | 4.99 | 2.73 | 44.11 | 2.27 | 38.76
 |
| Sir Benfro | 110,182 | 5.43 | 3.51 | 1.64 | 16.35 | 2.43 | 70.65
 |
| Sir Gaerfyrddin | 167,373 | 10.45 | 7.22 | 3.89 | 38.96 | 3.07 | 36.41
 |
| Sir Abertawe | 216,226 | 5.99 | 2.47 | 1.37 | 9.38 | 3.26 | 77.53
 |
| Castell-nedd Port Talbot | 130,305 | 6.52 | 3.26 | 1.69 | 12.83 | 4.51 | 71.18
 |
| Pen-y-bont ar Ogwr | 124,284 | 4.28 | 1.61 | 0.88 | 8.09 | 5.06 | 80.08
 |
| Bro Morgannwg | 115,116 | 2.92 | 1.57 | 0.69 | 8.81 | 2.92 | 83.10
 |
| Caerdydd | 294,208 | 2.93 | 1.40 | 0.71 | 8.75 | 2.52 | 83.69
 |
| Rhondda Cynon Taf | 223,924 | 4.26 | 1.66 | 0.83 | 9.79 | 4.55 | 78.92
 |
| Merthyr Tudful | 54,115 | 4.03 | 1.71 | 0.97 | 7.35 | 3.68 | 82.26
 |
| Bwrdeistref Sirol Caerffili | 163,297 | 2.83 | 1.72 | 0.67 | 8.52 | 2.93 | 83.33
 |
| Blaenau Gwent | 67,795 | 2.19 | 1.90 | 0.59 | 6.56 | 2.07 | 86.69
 |
| Tor-faen | 88,062 | 1.93 | 1.93 | 0.69 | 8.08 | 1.84 | 85.53
 |
| Sir Fynwy | 82,351 | 2.05 | 1.60 | 0.60 | 6.82 | 1.79 | 87.14
 |
| Casnewydd | 131,820 | 1.88 | 1.77 | 0.61 | 7.18 | 1.92 | 86.63
 |
| Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog | 31,730 | 4.89 | 2.23 | 1.24 | 11.98 | 3.34 | 76.31
 |
| Parc Cenedlaethol Arfordir Sir Benfro | 21,919 | 5.80 | 3.39 | 1.83 | 18.08 | 2.52 | 68.39
 |
| Parc Cenedlaethol Eryri | 24,702 | 6.13 | 5.25 | 2.30 | 54.52 | 1.66 | 30.15
 |

## Saesneg

   *Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.*

## Dwyieithrwydd

Mae y bumed ran o boblogaeth Cymru yn ddwyieithog yn y Gymraeg a'r Saesneg. Cefnogir y cysyniad o "Gymru ddwyieithog" gan nifer o sefydliadau, mudiadau cymdeithasol, a phleidiau gwleidyddol, yn cynnwys Plaid Cymru, Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, y Ceidwadwyr Cymreig, a'r cyn-Brif Weinidog Rhodri Morgan.

   *Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.*

## Lladin

*Prif: Yr iaith Ladin yng Nghymru*
Daeth yr iaith Ladin i Gymru yn ystod oes yr Ymerodraeth Rufeinig. Parhaodd yn iaith y werin am ychydig canrifoedd, nes twf grŵp ethno-ieithyddol y Cymry. Lladin oedd yr iaith ryngwladol drwy gydol yr Oesoedd Canol, cyn iddi golli statws i Saesneg yn y cyfnod modern.

## Romani

Bu dafodiaith y Roma yng Nghymru, gelwir heddiw yn Romani Cymraeg yn goroesi yn y gogledd hyd at 1950, ac er ei fod yn ffurf ar Romani ac felly o deulu'r ieithoedd Indo-Ariaidd, mae ganddi nifer o fenthyceiriau Cymraeg a Saesneg. Cyfarfu Derek Tipler â charfan o Roma oedd yn medru'r iaith yn Sir Gaernarfon yn 1950. Manfri Wood yw'r siaradwr rhugl olaf yn yr iaith Romani a wyddys amdano yng Nghymru, a bu farw tua 1968.

## Cyfeiriadau