# Dinasoedd Cymru

*Gweler hefyd: Prifddinas Cymru*

Caerdydd
Abertawe
Casnewydd
Bangor
Llanelwy
Tyddewi
Wrecsam
Map dinasoedd Cymru.

Mae gan Gymru saith dinas. Bangor yw dinas gadeiriol hynaf Cymru, a Tyddewi yw dinas leiaf y Deyrnas Unedig. Caerdydd yw prifddinas Cymru a'r ddinas fwyaf poblog, ac Abertawe yw'r ail fwyaf poblog. Ers 2000, mae trefi Cymru wedi cyflwyno ceisiadau i ennill statws dinas fel rhan o ddathliad megis dathliadau’r mileniwm, gyda Chasnewydd, Llanelwy a Wrecsam yn cael statws dinas drwy’r cystadlaethau hyn. Wrecsam yw’r mwyaf diweddar i ennill y statws, ac fe’i dyfarnwyd yn dinas ym mis Medi 2022.

## Rhestr o ddinasoedd Cymru

Gweler restr islaw o ddinasoedd Cymru yn nhrefn nifer eu poblogaeth.

| Enw
 | Llywodraeth leol
 | Blwyddyn
 | Eglwys gadeiriol
 | Delwedd
 | Poblogaeth
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Caerdydd
 | Dinas a Sir Caerdydd
 | * "civitabus" yn y 6g
* 1905
 |  Eglwys Gadeiriol Llandaf
 |
Castell Caerdydd

 | 362,750
 |
| Abertawe
 | Dinas a Sir Abertawe
 | 1969
 |  Eglwys Gadeiriol Sant Joseff
 |
Traeth Aberafan a Bae Abertawe

 | 245,480
 |
| Casnewydd
 | Casnewydd
 | 2002
 |  Eglwys Gadeiriol Casnewydd (Cadeirlan Sant Gwynllyw)
 |
Cyrchfan y Celtic Manor
 | 151,500
 |
| Wrecsam
 | Bwrdeistref Sirol Wrecsam
 | 2022
 |  Eglwys Gadeiriol Wrecsam
 |
Dinas Wrecsam (Stryt yr Hôb)

 | 65,359
 |
| Bangor
 | Gwynedd
 | * Dinas gadeiriol ers y 6g
* Esgobaeth hynaf Cymru, a sefydlwyd yn 550 OC gan Sant Deiniol
* Rhoddwyd yn swyddogol yn 1974
 |  Eglwys Gadeiriol Bangor
 |
Golygfa o'r ddinas o Borth Penrhyn

 | 18,000
 |
| Llanelwy
 | Sir Ddinbych
 | 2012
 |  Eglwys Gadeiriol Llanelwy
 |
Tafarn y Kentigern Arms

 | 3,500
 |
| Tyddewi
 | Sir Benfro
 | 1994
 |  Eglwys Gadeiriol Tyddewi
 |
Porth Brâg

 | 1,840
 |

## Caerau y 6g

*Gweler hefyd: 28 Caer Prydain*
Nodwyd y 28 dinas yn Historia Brittonum (ysgrifenwyd yn 9g) a disgrifiodd Gildas yn 536OC Ynys Brydain wedi'i gwneud yn prydferth harddu gan wyth ar hugain o ddinasoedd "civitatibus" gan gynnwys y canlynol yng Nghymru:

* Cair Guorthigirn: Craig Gwrtheyrn
* Cair Mingui: Trefynwy
* Cair Pouis: Dinas Powys (bryngaer)
* Cair Dam: Caerdydd
* Cair Guidcon: Trellech Grange
* Cair Segeint: Caernarfon
* Cair Legion Guar Uisc: Caerllion
* Cair Guent: Caer-went
* Cair Uyrtin: Caerfyrddin
* Cair Cinmarc: St Kinemark, Cas-gwent
* Cair Cel Einion: Llandogo

Dyma restr o lefydd eraill yng Nghymru gyda'r term "Caer" heddiw:

* Caerau, Morgannwg
* Caereinion, Maldwyn (Caer Einion)
* Caerfallwch, Sir y Fflint (Caer Afallach)
* Caerfarchell, Sir Benfro (Caer Marchell)
* Caergeiliog, Ynys Môn (Caer y chwilod)
* Caergwrle, Sir y Fflint (Caer Corley)
* Caerffili, Morgannwg (Caer Ffili)
* Caerhun, Sir Gaernarfon (Caer Rhun)
* Caersws, Maldwyn (Caer Swswen)
* Caeriw, Sir Benfro
* Gaerwen, Ynys Môn (Caer wen)
* Caergybi, Ynys Môn (Caer Cybi)
* Caer Beris

## Canol Oesoedd

Abaty Ystrad Fflur
Bu Bangor yn ddinas gadeiriol ers y 6ed ganrif ac esgobaeth hynaf Cymru, a sefydlwyd yn 550OC gan Sant Deiniol.

Wrth edrych yn ôl ar y canol oesoedd gellir ystyried Abaty Ystrad Fflur fel y prifddinas, lle cynhaliodd Llywelyn Fawr gyngor yn 1238; ac yna Machynlleth, lle cynhaliwyd Senedd Owain Glyndŵr yn 1404.

## Ceisiadau dinas modern

Ers 2000, mae trefi Cymru wedi cystadlu mewn gornest i ennill statws dinas, fel rhan o anrhydeddau dinesig mewn dathliadau nodedig, fel dathliadau’r mileniwm neu jiwbilî y brenin neu'r frenhines ar y pryd. Beirniadwyd gornest 2000 am beidio â chyhoeddi dinas lwyddiannus yng Nghyrmu. Cynigwyd Merthyr Tudfil ar gyfer 2022 ond ni wnaed cais ar ôl adborth a phleidlais y cyngor.

* Aberystwyth — 2000 (aflwyddianus); 2002 (aflwyddianus)
* Machynlleth — 2000 (aflwyddianus): 2002 (aflwyddianus)
* Casnewydd — 2000 (aflwyddianus); 2002 (ennill)
* Y Drenewydd — 2000 (aflwyddianus); 2002 (aflwyddianus)
* Llanelwy — 2000 (aflwyddianus); 2002 (aflwyddianus); 2012 (ennill)
* Wrecsam — 2000 (aflwyddianus); 2002 (aflwyddianus); 2012 (aflwyddianus): 2022 (ennill)

### Dinas Diwylliant

Ymgeisiodd Wrecsam yn aflwyddiannus i fod yn dinas diwylliant y Deyrnas Unedig yn 2025 ac mae'n bwriadu gwneud cais arall ar gyfer 2029.

## Gweler hefyd

* Rhestr o ardaloedd poblog Cymru
* Rhestr o drefi Cymru

## Cyfeiriadau