Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Heddluoedd Cymru

Heddluoedd Cymru
Ceir pedwar heddlu yng Nghymru:

1. Heddlu Dyfed-Powys
2. Heddlu Gwent
3. Heddlu Gogledd Cymru
4. Heddlu De Cymru

Yn wahanol i'r sefyllfa yn yr Alban a Gogledd Iwerddon, nid yw'r grym dros waith yr heddlu wedi'i ddatganoli i Senedd Cymru, felly mae gwaith heddluoedd Cymru yn cael ei reoli ar lefel wleidyddol gan Lywodraeth y Deyrnas Unedig. Mae hyn yn golygu bod yr heddluoedd yn cael eu rheoli ar sail Cymru a Lloegr ar hyn o bryd. Ers 2021, mae pedwar Comisiynydd Heddlu yn cael eu hethol, bob pedair blynedd fel arfer, i oruchwylio gwaith pedwar heddlu Cymru.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Heddlu Gogledd Cymru

Heddlu Gogledd Cymru| Enghraifft o: | heddlu tiriogaethol  |
| Dechrau/Sefydlu | 1967  |
| Rhagflaenwyd gan | Heddlu Sir Caernarfon, Anglesey Constabulary, Merionethshire Constabulary, Heddlu Sir y Fflint, Denbighshire Constabulary  |
| Gweithwyr | 1,600  |
| Pencadlys | Bae Colwyn  |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/09hfc3  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Un o bedwar heddlu Cymru yw **Heddlu Gogledd Cymru** (Saesneg: *North Wales Police*). Mae'n gwasanaethu awdurdodau unedol Gwynedd, Conwy, Sir Ddinbych, Sir y Fflint, Bwrdeistref Sirol Wrecsam ac Ynys Môn. Lleolir ei bencadlys ar gyrion Parc Eirias, Bae Colwyn.

Lleoliad ardal **Heddlu Gogledd Cymru** (lliw tywyll ar y map)
Fe'i sefydlwyd yn 1967 pan ymforfforwyd heddluoedd Sir y Fflint a Sir Ddinbych yn *Gwynedd Constabulary* (a ffurfiwyd ym 1950 pan unwyd heddluoedd Sir Gaernarfon, Sir Fôn a Sir Feirionydd). Ailenwyd *Gwynedd Constabulary* yn "Heddlu Gogledd Cymru" ar ôl i lywodraeth leol gael ei diwygio yn Ebrill 1974, a rhoddwyd yr enw "Gwynedd" i un o'r siroedd newydd.

## Dolen allanol

Gwefan swyddogol

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Heddlu Dyfed-Powys

Heddlu Dyfed-Powys|  |
|  |
| Enghraifft o: | heddlu tiriogaethol  |
| Dechrau/Sefydlu | 1968  |
| Pencadlys | Caerfyrddin  |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Un o bedwar heddlu Cymru yw **Heddlu Dyfed-Powys** (Saesneg: *Dyfed-Powys Police*). Mae ei ardal yn cynnwys siroedd cadwedig Powys a Dyfed yng Nghanolbarth Cymru. Mae'n gwasanaethu awdurdodau unedol Ceredigion, Sir Gâr, Sir Benfro a Phowys. Mae ei bencadlys yng Nghaerfyrddin.

Lleoliad ardal **Heddlu Dyfed-Powys** (lliw tywyll ar y map)
Fe'i sefydlwyd yn 1968 pan unwyd heddlu Sir Gaerfyrddin a Sir Aberteifi â heddlu Sir Benfro a heddlu Canol Cymru.

## Dolen allanol

Gwefan swyddogol

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Heddlu De Cymru

Heddlu De Cymru| Ardal Heddlu De Cymru wedi'i dywyllu |
| Enghraifft o: | heddlu tiriogaethol  |
| Dechrau/Sefydlu | 1969  |
| Pencadlys | Pen-y-bont ar Ogwr  |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/05nj9w  |
| Quora | South-wales-police  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Un o bedwar heddlu Cymru yw **Heddlu De Cymru** (Saesneg: *South Wales Police*). Mae'n gwasanaethu awdurdodau unedol Pen-y-bont ar Ogwr, Caerdydd, Merthyr Tudful, Castell-nedd Port Talbot, Rhondda Cynon Taf, Abertawe a Bro Morgannwg. Mae ei bencadlys ym Mhen-y-bont ar Ogwr.

Fe'i sefydlwyd dan yr enw *South Wales Constabulary* ar 1 Mehefin 1969 pan unwyd heddluoedd Sir Forgannwg, Caerdydd, Abertawe a Merthyr Tudful. Ar ôl i lywodraeth leol gael ei diwygio yn Ebrill 1974 ehangodd ei ardal i gynnwys tair sir newydd Morgannwg Ganol, De Morgannwg a Gorllewin Morgannwg. Ar ôl i'r diwygiad diweddarach yn Ebrill 1996, collodd y llu Gwm Rhymni i Heddlu Gwent a mabwysiadodd ei enw presennol.

## Dolen allanol

* Gwefan swyddogol

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Heddlu Gwent

Heddlu Gwent| Enghraifft o: | heddlu tiriogaethol  |
| Dechrau/Sefydlu | 1967  |
| Rhagflaenwyd gan | Monmouthshire Constabulary, Newport Borough Police  |
| Pencadlys | Croesyceiliog  |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Un o bedwar heddlu Cymru yw **Heddlu Gwent** (Saesneg: *Gwent Police*). Mae'n gwasanaethu awdurdodau unedol Blaenau Gwent, Bwrdeistref Sirol Caerffili, Sir Fynwy, Casnewydd a Thorfaen. Mae ei bencadlys yng Nghwmbrân.

Lleoliad ardal Heddlu Gwent (lliw tywyll ar y map)
Fe'i sefydlwyd yn 1967 pan unwyd heddluoedd Sir Fynwy a Chasnewydd. Ar ôl i lywodraeth leol gael ei diwygio yn Ebrill 1974 ehangodd ei ardal i gynnwys sir newydd Gwent i gyd. Ac ar ôl i'r diwygiad diweddarach yn Ebrill 1996, ychwanegodd Cwm Rhymni i'w ardal.

## Dolenni allanol

Gwefan swyddogol

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Y Weinyddiaeth Amddiffyn (DU)

Y Weinyddiaeth Amddiffyn|  |
| Enghraifft o: | Adrannau Llywodraeth y Deyrnas Unedig, Gweinyddiaeth Amddiffyn, asiantaeth lywodraethol  |
| Dechrau/Sefydlu | 1964  |
| Pennaeth y sefydliad | Gweinidog dros Amddiffyn  |
| Rhagflaenydd | Air Ministry, Y Forlys, Swyddfa Rhyfel, Naval Intelligence Division, Ministry of Defence  |
| Isgwmni/au | Defence Science and Technology Laboratory, Defence Academy of the United Kingdom, Scientific Advisory Committee on the Medical Implications of Less-Lethal Weapons, Defence Equipment and Support, Military Strategic Headquarters, Defence Infrastructure Organisation, Cyber & Specialist Operations Command  |
| Pencadlys | Whitehall  |
| Enw brodorol | Ministry of Defence  |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/01cy4y  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Pencadlys Lluoedd Arfog y Deyrnas Unedig a'r adran o fewn llywodraeth y Deyrnas Unedig sy'n gyfrifol am weithredu'r polisi amddiffyn llywodraethol yw'r **Weinyddiaeth Amddiffyn** (Saesneg: *Ministry of Defence* neu *MoD*).

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Gwefan swyddogol

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **wleidyddiaeth y Deyrnas Unedig**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Rhestr ynysoedd Cymru

Dyma **restr o ynysoedd Cymru**:

| Enw | Lleoliad
 |
| --- | --- |
| Ynys Aberteifi | Ceredigion
 |
| Ynys yr Adar | Sir Fôn
 |
| Ynys Amlwch | Sir Fôn
 |
| Caer Arianrhod | Arfon
 |
| Ynys Arw | Sir Fôn
 |
| Ynys Badrig | Sir Fôn
 |
| Ynys y Barri | Môr Hafren
 |
| Ynys y Bîg | Sir Fôn
 |
| Ynys Bŷr | Sir Benfro
 |
| Ynys y Carcharorion | Sir Fôn
 |
| Craig y Sger | Morgannwg
 |
| Ynys Castell | Afon Menai
 |
| Ynys Catrin | Sir Benfro
 |
| Ynys-y-cranc | Sir Fôn
 |
| Ynys Cribinau | Sir Fôn
 |
| Ynys Dewi | Sir Benfro
 |
| Ynys Dulas | Sir Fôn
 |
| Ynys Dysilio | Afon Menai
 |
| Ynys Echni | Môr Hafren
 |
| Ynys Enlli | Llŷn
 |
| Ynys Feurig | Sir Fôn
 |
| Ynys Gaint | Afon Menai
 |
| Ynys Gifftan | Gwynedd
 |
| Gored Beuno | Arfon
 |
| Ynys Gored Goch | Afon Menai
 |
| Gwales | Sir Benfro
 |
| Ynys Gwylan-bach | Llŷn
 |
| Ynys Gwylan-fawr | Llŷn
 |
| Ynysoedd y Gwylanod | Sir Fôn
 |
| Ynys Gybi | Sir Fôn
 |
| Ynys yr Halen | Sir Fôn
 |
| Ynys Lawd | Sir Fôn
 |
| Ynys Lochdyn | Ceredigion
 |
| Ynys Llanddwyn | Sir Fôn
 |
| Ynys Meibion | Sir Fôn
 |
| Ynys Moelfre | Sir Fôn
 |
| Ynys Môn | Môr Iwerydd
 |
| Ynysoedd y Moelrhoniaid | Sir Fôn
 |
| Pen Pyrod | Gŵyr
 |
| Ynys Seiriol | Sir Fôn
 |
| Sger Las | Sir Benfro
 |
| Ynys Sgomer | Sir Benfro
 |
| Ynys Sgogwm | Sir Benfro
 |
| Ynys Sili | Morgannwg
 |
| Ynysoedd Tudwal: • Ynys Tudwal Fach • Ynys Tudwal Fawr | Llŷn
 |
| Ynys Welltog | Afon Menai
 |

| Rhif | Ynys | Arwynebedd (milltir²) | Arwynebedd (km²)
 |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Ynys Môn | 275.60 | 713.80
 |
| 2 | Ynys Gybi | 15.22 | 39.44
 |
| 3 | Ynys Sgomer | 1.12 | 2.90
 |
| 4 | Ynys Dewi | 0.99 | 2.58
 |
| 5 | Ynys Bŷr | 0.84 | 2.18
 |
| 6 | Ynys Enlli | 0.76 | 1.99
 |
| 7 | Ynys Sgogwm | 0.41 | 1.06
 |
| 8 | Ynys Echni | 0.13 | 0.33
 |
| 9 | Ynys Seiriol | 0.11 | 0.28
 |
| 10 | Ynys Aberteifi | 0.06 | 0.15
 |

## Gweler hefyd

* Rhestr o ynysoedd mwyaf y byd
# Awdurdodau unedol Cymru

|  |
| --- |
| Mae'r erthygl hon yn rhan o'r gyfres:
**Gwleidyddiaeth Cymru** |
|

---

 |
| **Llywodraeth Cymru Prif Weinidog: Rhun ap Iorwerth
* Dirprwy Brif Weinidog: Sioned Williams
* Cabinet
* Cwnsler Cyffredinol:

**Senedd Cymru Llywydd: Huw Irranca-Davies
* Prif Weithredwr a Chlerc:
* Aelodau (ASau): 2026
* Comisiwn y Senedd
* Etholaethau
* Etholiadau: 1999, 2003, 2007, 2011, 2016, 2021, 2026
* Cyfraith Gyfoes Cymru
* Mesurau rhestr
* Gorchymyn Cymhwysedd Deddfwriaethol
* Offerynnau Statudol

**Cymru o fewn y Deyrnas UnedigLlywodraeth ei Fawrhydi Ysgrifennydd Gwladol: Jo Stevens
* Swyddfa Cymru
* Prif Bwyllgor
* Pwyllgor Dethol
* Deddf Llywodraeth Cymru 2006
* Etholaethau'r DU
* Etholaethau Cymru
* Etholiadau: 1979, 1983, 1987, 1992, 1997, 2001, 2005, 2010, 2015, 2024

**Llywodraeth leol Prif ardaloedd
* Siroedd cadwedig
* Siroedd hynafol
* Cymunedau

**Gweithgarwch gwleidyddol Cenedlaetholdeb
* Datganoli Cymru
* Annibyniaeth Cymru
* Heddychiaeth
* Pleidiau gwleidyddol
* Polisïau unigryw Cymru
 |
|

---

gweld • sgwrs • golygu |

Map o awdurdodau unedol Cymru
Y lefel uchaf o llywodraeth leol yng Nghymru yw'r 22 o **brif ardaloedd**. Maen nhw'n gweithredu fel awdurdodau unedol ac yn cynnwys cynghorau sir a bwrdeistrefi sirol neu "brif gynghorau". Mae'r cynghorau yn cyflwani dyletswyddau sy'n ymwneud â:

* cynllunio a rheoli adeiladu
* addysg
* safonau masnach
* trwyddedu alcohol, adloniant a hapchwarae
* iechyd a diogelwch
* llyfrgelloedd, hamdden a thwristiaeth
* iechyd yr amgylchedd, sbwriel ac ailgylchu
* trafnidiaeth a’r priffyrdd
* tai
* gwasanaethau cymdeithasol

Dyma restr o brif ardaloedd Cymru sy'n gyfrifol am lywodraeth leol yng Nghymru, ynghyd ag enwau swyddogol eu cynghorau

* Abertawe – Cyngor Dinas a Sir Abertawe
* Blaenau Gwent – Cyngor Bwrdeistref Sirol Blaenau Gwent
* Bro Morgannwg – Cyngor Bwrdeistref Sirol Bro Morgannwg
* Caerdydd – Cyngor Caerdydd
* Caerffili – Cyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili
* Casnewydd – Cyngor Dinas Casnewydd
* Castell-nedd Port Talbot – Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot
* Ceredigion – Cyngor Sir Ceredigion
* Conwy – Cyngor Bwrdeistref Sirol Conwy
* Gwynedd – Cyngor Sir Gwynedd
* Merthyr Tudful – Cyngor Bwrdeistref Sirol Merthyr Tudful
* Pen-y-bont ar Ogwr – Cyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr
* Powys – Cyngor Sir Powys
* Rhondda Cynon Taf – Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf
* Sir Benfro – Cyngor Sir Penfro
* Sir Ddinbych – Cyngor Sir Ddinbych
* Sir Fynwy – Cyngor Sir Fynwy
* Sir Gaerfyrddin – Cyngor Sir Gaerfyrddin
* Sir y Fflint – Cyngor Sir y Fflint
* Torfaen – Cyngor Bwrdeistref Sirol Torfaen
* Wrecsam – Cyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam
* Ynys Môn – Cyngor Sir Ynys Môn

## Gweler hefyd

* Awdurdodau unedol yr Alban
* Awdurdodau unedol yn Lloegr

## Cyfeiriadau
# Prif ardaloedd Cymru

Prif ardaloedd Cymru| Math | sir, israniadau Cymru, prif ardal, ardal awdurdod unedol  |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

At ddibenion llywodraeth leol, mae Cymru wedi ei rhannu'n 22 **prif ardal**. Mae'r rhain wedi'u dynodi'n siroedd neu fwrdeistrefi sirol. Mae gan bob prif ardal gyngor sir neu gyngor bwrdeistref sirol, sydd hefyd yn cael eu galw'n "brif gynghorau".

Mae'r ardaloedd yn ffurf un haen o lywodraeth leol. Hynny yw, maent yn gweithredu fel awdurdodau unedol. Fe'u crëwyd gan Deddf Llywodraeth Leol (Cymru) 1994 a ddaeth i rym ar 1 Ebrill 1996. Fe wnaethant ddisodli'r system ddwy haen flaenorol o wyth sir a 37 dosbarth a oedd yn bodoli yng Nghymru rhwng 1974 a 1996.

## Y brif ardaloedd

### Bwrdeistrefi sirol

* Bwrdeistref Sirol Blaenau Gwent
* Bwrdeistref Sirol Bro Morgannwg
* Bwrdeistref Sirol Caerffili
* Bwrdeistref Sirol Casnewydd
* Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot
* Bwrdeistref Sirol Conwy
* Bwrdeistref Sirol Merthyr Tudful
* Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr
* Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf
* Bwrdeistref Sirol Torfaen
* Bwrdeistref Sirol Wrecsam

### Siroedd

* Ceredigion
* Dinas a Sir Abertawe
* Dinas a Sir Caerdydd
* Gwynedd
* Powys
* Sir Benfro
* Sir Ddinbych
* Sir Fynwy
* Sir y Fflint
* Sir Gaerfyrddin
* Ynys Môn

Prif ardaloedd Cymru
## Gweler hefyd

* Rhestr prif ardaloedd Cymru yn ôl arwynebedd

## Cyfeiriadau
# Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog

Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog|  |
| Math | un o barciau cenedlaethol Cymru a Lloegr, geoparc  |
|  |
| Poblogaeth | 33,485  |
| Sefydlwyd | * 1957
 |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Blaenau Gwent, Sir Gaerfyrddin, Merthyr Tudful, Powys, Rhondda Cynon Taf, Sir Fynwy, Torfaen, Bwrdeistref Sirol Caerffili  |
| Gwlad |  Cymru |
| Arwynebedd | 1,344 km²  |
| Cyfesurynnau | 51.88°N 3.4°W  |
| Cod SYG | W18000001  |
| Rheolir gan | Awdurdod Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog  |
|  |
| Statws treftadaeth | Gwarchodfa Awyr Dywyll Ryngwladol  |
| Manylion |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Edrych tua'r dwyrain oddi wrth Fan Hir
*Mae hon yn erthygl am y parc cenedlaethol. Am y mynyddoedd yr enwir y parc ar eu hôl, gweler Bannau Brycheiniog.*
Parc cenedlaethol yn ne Cymru yw **Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog**, sy'n un o dri yng Nghymru. Mae'r parc yn gorwedd rhwng trefi Llandeilo, Llanymddyfri, Aberhonddu, Y Gelli, Pont-y-pŵl a Merthyr Tudful. Fe'i ffurfiwyd ym 1957.

Yn Ebrill 2023, cyhoeddwyd y byddai'r awdurdod yn defnyddio ei enw Cymraeg 'Bannau Brycheiniog' yn unig o hyn ymlaen.

Canolbwynt y parc yw mynyddoedd uchel Bannau Brycheiniog. Yng ngorllewin y parc mae'r Fforest Fawr a'r Mynydd Du, rhostir eang, ac yn y dwyrain y tu draw i Fannau Brycheiniog mae mynyddoedd o'r un enw, Mynydd Du, ar y ffin â Lloegr.

Yn y parc mae nifer o lwybrau cerdded a lonydd beicio. Mae arwynebedd o 1344 km² ganddo. Gwelir sawl rhaeadr yn y parc, gan gynnwys Sgŵd Henrhyd sydd 27 medr o uchder. Yn ardal Ystradfellte, ceir sawl ogof nodedig, megis Ogof Ffynnon Ddu. Gwelir merlod mynydd Cymreig yn pori yn y parc.

## Enw Cymraeg yn unig

Ar 17 Ebrill 2023, 66 mlynedd i'r dydd wedi sefydlu'r Parc, cyhoeddwyd mai yr enw Gymraeg, Bannau Brycheiniog, bydd enw swyddogol y Parc. Yn ôl penaethiaid y parc mae'n gam fydd yn dathlu a hybu diwylliant a threftadaeth yr ardal.

Mae'n rhan o strategaeth newydd ar gyfer dyfodol y parc, sy'n ceisio mynd i'r afael â heriau amgylcheddol difrifol. "Roedd hi just yn teimlo fel amser da i ailafael yn yr hen enw am yr ardal. Mae'n efelychu ein ymrwymiad ni i'r iaith Gymraeg," eglurodd prif weithredwr Awdurdod Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, Catherine Mealing-Jones. Dyma fydd yr ail barc cenedlaethol i hawlio enw Cymraeg yn unig, yn dilyn penderfyniad Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri yn 2022.

## Copaon uchaf

### Mynydd Du (Mynwy)

* Mynydd Llysiau

### Bannau Brycheiniog

* Pen y Fan (886 m)
* Corn Du (873 m)
* Cribyn (795 m)
* Fan y Bîg (719 m)

### Fforest Fawr

* Fan Llia (631 m)
* Moel Feity (591 m)
* Fan Nedd (563 m)

### Mynydd Du (Sir Gaerfyrddin)

* Fan Brycheiniog
* Garreg Lwyd (616m)

## Llynnoedd

* Llyn y Fan Fach
* Llyn y Fan Fawr
* Llyn Syfaddan
* Llyn Wysg

## Gweler hefyd

* Rhestr mynyddoedd Cymru

Panorama 180°: Parc y Deinosoriaid.

## Dolenni allanol

* Awdurdod y parc cenedlaethol
# Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro

Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro|  |
| Math | un o barciau cenedlaethol Cymru a Lloegr  |
|  |
| Poblogaeth | 20,922  |
| Sefydlwyd | * 1952
 |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Sir Benfro  |
| Gwlad |  Cymru |
| Arwynebedd | 620 km²  |
| Cyfesurynnau | 51.8333°N 5.0833°W  |
| Cod SYG | W18000002  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

*Gweler hefyd Penfro (gwahaniaethu).*
Parc cenedlaethol yn ne-orllewin Cymru yw **Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro**, un o dri yng Nghymru. Fe'i sefydliwd ym 1952. Fe'i rhennir yn dair rhan - yr arfordir ogleddol gyda'r trefi Tyddewi ac Abergwaun, yr arfordir deheuol yn yr ardal Dinbych-y-Pysgod, ac afon Cleddau.

Dyma'r unig barc "Arfordirol" yng Ngwledydd Prydain a cheir yma filltiroedd o draethau a nifer o ynysoedd yn y parc. Ceir llwybrau beicio a llwybrau cerdded hefyd ac mae'r parc yn denu llawer o ymwelwyr bob blwyddyn.

Arfordir ger Marloes
## Gweler hefyd

* Parciau cenedlaethol Cymru

## Dolenni allanol

* Gwefan swyddogol

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Sir Benfro**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# 1986

19g - **20g** - 21g

1930au 1940au 1950au 1960au 1970au - **1980au** - 1990au 2000au 2010au 2020au 2030au

1981 1982 1983 1984 1985 - **1986** - 1987 1988 1989 1990 1991

---

## Digwyddiadau

### Ionawr

* 25 Ionawr - Yoweri Museveni yn dod arweinydd Wganda

### Chwefror

* 25 Chwefror - Corazon Aquino yn dod Arlywydd y Pilipinas

### Mawrth

### Ebrill

* 26 Ebrill Un o'r adweithyddion niwcliar yn ffrwydro yn Chernobyl yn Wcráin gan greu y drychineb niwcliar waethaf erioed. Lladdwyd 31 yn uniongyrchol gyda nifer llawer mwy yn marw o gancr yn y blynyddoedd dilynol.

### Mai

### Mehefin

### Gorffennaf

### Awst

* 2 Awst - Etholiad cyfreddinol Maleisia. Llywodraeth Mahathir Mohamad yn ennill.

### Medi

### Hydref

### Tachwedd

### Rhagfyr

## Genedigaethau

* 21 Chwefror - Charlotte Church, cantores
* 12 Ebrill - Helen Ward, pêl-droedwraig
* 25 Mai - Geraint Thomas, seiclwr
* 13 Mehefin - Mary-Kate Olsen ac Ashley Olsen
* 2 Gorffennaf - Lindsay Lohan, actores a chantores
* 12 Medi
	+ Yuto Nagatomo, pêl-droediwr
	+ Emmy Rossum, actores
* 23 Hydref - Emilia Clarke, actores
* 8 Tachwedd
	+ Aaron Swartz, rhaglennydd cyfrifiadurol (m. 2013)
	+ Jamie Roberts, chwaraewr rygbi
* 22 Tachwedd - Oscar Pistorius, athletwr

## Marwolaethau

* 24 Ionawr - L. Ron Hubbard, sylfaenydd Scientoleg, 75
* 11 Chwefror - Frank Herbert, nofelydd, 65
* 22 Chwefror - Jean Tangye, arlunydd, 66
* 5 Mawrth - Lewis Valentine, gwleidydd ac awdur, 92
* 6 Mawrth - Georgia O'Keeffe, arlunydd, 98
* 10 Mawrth - Ray Milland, actor, 79
* 14 Mawrth - Syr Huw Wheldon, darlledwr a rheolwr ar y BBC, 69
* 30 Mawrth - James Cagney, actor, 86
* 14 Ebrill - Simone de Beauvoir, athronydd ac awdures, 78
* 14 Mehefin - Jose Luis Borges, awdur, 86
* 31 Awst - Henry Moore, arlunydd, 88
* 2 Tachwedd - Desi Arnaz, cerddor ac actor, 69
* 29 Tachwedd - Cary Grant, actor, 80
* 13 Rhagfyr - Glyn Daniel, hunafiaethydd, 72

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *Milwr Bychan*
* *Rhosyn a Rhith*

### Llyfrau

* Kingsley Amis - *The Old Devils*
* J. Eirian Davies - *Cerddi*
* Rhiannon Davies Jones - *Dyddiadur Mary Gwyn*
* Elyn L. Jones - *Cyfrinach Hannah*
* Angharad Tomos - *Yma o Hyd*

### Cerddoriaeth

* Arwel Hughes - *Gloria Patri*
* Daniel Jones - *Cello Concerto*
* Bonnie Tyler - *Secrets Dreams And Forbidden Fire* (albwm)
* Andrew Lloyd-Webber - *The Phantom of the Opera* (sioe)

## Eisteddfod Genedlaethol (Abergwaun)

* **Cadair:** Gwyn ap Gwilym
* **Coron:** T. James Jones
* **Medal Ryddiaeth:** Ray Evans, *Y Llyffant*
* **Gwobr Goffa Daniel Owen:** Robat Gruffudd, *Y Llosgi*

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Ernst Ruska, Gerd Binnig a Heinrich Rohrer
* **Cemeg:** Dudley R. Herschbach, Yuan T. Lee a John C. Polanyi
* **Meddygaeth:** Stanley Cohen, Rita Levi-Montalcini
* **Llenyddiaeth:** Wole Soyinka
* **Economeg:** James M. Buchanan
* **Heddwch:** Elie Wiesel

## Cyfeiriadau
# Blaenafon

Blaenafon|  |
| Math | tref  |
|  |
| Poblogaeth | 6,055  |
| Gefeilldref/i | Coutras  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Tirlun Diwydiannol Blaenafon  |
| Sir | Blaenafon  |
| Gwlad |  Cymru |
| Yn ffinio gyda | Llan-ffwyst  |
| Cyfesurynnau | 51.7736°N 3.0828°W  |
| Cod post | NP4  |
| Gwleidyddiaeth |
| Etholaeth y Senedd | Sir Fynwy Torfaen |
| Etholaeth y DU | Nick Thomas-Symonds (Llafur) |
|  |
| Statws treftadaeth | Henebion Cenedlaethol Cymru  |
| Manylion |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Tref a chymuned ym mwrdeistref sirol Torfaen, Cymru, yw **Blaenafon** (Seisnigiad: *Blaenavon*). Mewn cydnabyddaieth o'i le allweddol yn y Chwyldro Diwydiannol rhoddodd UNESCO statws Safle Treftadaeth y Byd i'r dref a'r ardal yn 2000 o dan enw "Tirlun Diwydiannol Blaenafon". Lleolir yr amgueddfeydd diwydiannol Gwaith Haearn Blaenafon a Pwll Mawr ym Mlaenafon.

## Gefeilldref

|  |
| --- |
| * Ffrainc - Coutras
 |

## Cyfrifiad 2011

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Blaenafon (pob oed) (6,055)** |  | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Blaenafon) (581)** |  | 10% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |  | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Blaenafon) (5363)** |  | 88.6% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |  | 73% |
| **Y nifer mewn gwaith rhwng 16 a 74 oed(Blaenafon) (1,152)** |  | 43.6% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |  | 67.1% |

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Amgueddfa'r Pwll Mawr, Blaenafon Archifwyd 2014-01-11 yn y Peiriant Wayback
* (Saesneg) Safle Treftadaeth y Byd Blaenafon

 **Trefi a phentrefi TorfaenTrefi**

Abersychan  **·** Blaenafon  **·** Cwmbrân  **·** Pont-y-pŵl

**Pentrefi**

Castell-y-bwch  **·** Coed Efa  **·** Cwmafon  **·** Y Dafarn Newydd  **·** Y Farteg  **·** Garndiffaith  **·** Griffithstown  **·** Llanfihangel Llantarnam  **·** Llanfrechfa  **·** Pant-teg  **·** Pen Transh  **·** Pont-hir  **·** Pontnewynydd  **·** Sebastopol  **·** Tal-y-waun  **·** Trefddyn