# Brexit

Brexit| Enghraifft o: | datgysylltiad oddi wrth yr Undeb Ewropeaidd  |
| Dyddiad | 31 Ionawr 2020  |
| Yn cynnwys | European Union (Referendum) Act 2016 (Gibraltar)  |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Cymru o fewn Ewrop
Gair cyfansawdd (portmanteau), yw **Brexit** (Cymreigiad: **Brecsit**) o ddau air Saesneg *"British exit"*). Fe'i defnyddiwyd i ddisgrifio ymadawiad y Deyrnas Unedig o'r Undeb Ewropeaidd (UE) am 23:00 GMT ar 31 Ionawr 2020 (00:00 CET). Y DU yw’r unig aelod-wladwriaeth sydd wedi gadael yr UE, a hynny ar ôl 47 mlynedd o fod yn rhan o’r undeb—yr UE a’i rhagflaenydd y Cymunedau Ewropeaidd (CE)—ers 1 Ionawr 1973. Yn dilyn Brexit, nid oes gan gyfraith yr UE na Llys Cyfiawnder yr Undeb Ewropeaidd hawliau, bellach, dros gyfreithiau gwledydd Prydain, ac eithrio mewn meysydd dethol mewn perthynas â Gogledd Iwerddon. Mae Brecsit yn dilyn refferendwm ar y pwnc, sef Refferendwm y Deyrnas Unedig ar aelodaeth o'r Undeb Ewropeaidd, 2016.

Mae Deddf yr Undeb Ewropeaidd (Ymadael) 2018 yn cadw cyfraith berthnasol yr UE fel cyfraith ddomestig, y gall y DU bellach ei diwygio neu ei diddymu. O dan delerau’r cytundeb ymadael â Brexit, mae Gogledd Iwerddon yn parhau i gymryd rhan yn y Farchnad Sengl Ewropeaidd mewn perthynas â nwyddau, ac i fod yn aelod *de facto* o Undeb Tollau’r UE.

 Y Deyrnas Gyfunol mewn oren; yr Undeb Ewropeaidd (27 o aelod-wladwriaethau) mewn glas.
Mae’r Undeb Ewropeaidd a’i sefydliadau wedi datblygu’n raddol ers eu sefydlu ac yn ystod y 47 mlynedd o aelodaeth y DU; tyfodd yr UE i fod o bwysigrwydd economaidd a gwleidyddol sylweddol i’r DU. Drwy gydol cyfnod aelodaeth Prydain roedd grwpiau Ewrosgeptaidd wedi bodoli yn Lloegr, yn gwrthwynebu agweddau o'r Undeb a'i ragflaenwyr, ac yn beio'r UE am faterion fel mewnlifiad o "estronwyr" yn y DU. Cynhaliodd llywodraeth Llafur Harold Wilson refferendwm ar barhau'n aelod o’r GE ym 1975, lle dewisodd pleidleiswyr aros o fewn y bloc gyda 67.2 y cant o’r gyfran o’r bleidlais, ond ni chynhaliwyd unrhyw refferenda pellach wrth i Integreiddio Ewropeaidd barhau. Daeth yn “agosach fyth” drwy Gytundeb Maastricht a Chytundeb Lisbon a ddilynodd wrth ei sodlau. Fel rhan o addewid ymgyrch i ennill pleidleisiau oddi wrth Ewroscgeptaidd, addawodd y prif weinidog Ceidwadol David Cameron gynnal refferendwm pe bai ei lywodraeth yn cael ei hail-ethol. Cadwodd at ei air a chynhaliodd ei lywodraeth (a oedd o blaid yr UE) refferendwm ar aelodaeth barhaus o’r UE yn 2016, lle dewisodd pleidleiswyr Llogr (gan fwyaf) adael yr UE gyda 51.9 y cant o’r gyfran o’r bleidlais. Arweiniodd hyn at ymddiswyddiad David Cameron, ac fe'i ddisodlwyd gan Theresa May, a phedair blynedd o drafodaethau gyda’r UE ar delerau ymadael ac ar gysylltiadau yn y dyfodol. Pleidleisiodd yr Alban a Gogledd Iwerddon yn erbyn gadael, a phrin oedd y mwyafrif yng Nghymru dros adael.

Roedd y broses drafod yn heriol yn wleidyddol ac yn ymrannol iawn o fewn y DU, gydag un cytundeb yn cael ei wrthod gan senedd Prydain, risg o ymadawiad o’r UE heb gytundeb ymadael neu fargen fasnach ("Brexit heb gytundeb"), etholiadau cyffredinol a gynhaliwyd yn 2017 a 2019, a dau brif weinidog newydd yn y cyfnod hwnnw, y ddau yn Geidwyr. O dan lywodraeth fwyafrifol Boris Johnson, gadawodd y DU yr UE ar 31 Ionawr 2020 ond parhaodd i gymryd rhan mewn llawer o sefydliadau’r UE (gan gynnwys y farchnad sengl a’r undeb tollau) yn ystod cyfnod pontio o 1 flwyddyn er mwyn pontio a sicrhau masnach ddi-dor am gyfnod hirach. Parhaodd trafodaethau’r cytundeb masnach hyd ddiwedd y cyfnod pontio a drefnwyd, a llofnodwyd Cytundeb Masnach a Chydweithrediad yr UE-DU ar 30 Rhagfyr 2020.

Bydd effeithiau Brexit yn cael eu pennu’n rhannol gan Gytundeb Masnach a Chydweithrediad yr UE-DU, a ddaeth i rym yn answyddogol o 1 Ionawr 2021, ac a ddaeth i rym yn ffurfiol ar 1 Mai 2021. Y consensws eang ymhlith economegwyr yw ei fod yn debygol o niweidio economi’r DU a lleihau ei hincwm gwirioneddol y pen yn y tymor hir, a bod y refferendwm ei hun wedi niweidio’r economi'n drychinebus. Mae’n debygol o gynhyrchu dirywiad mawr mewn mewnfudo o wledydd yn yr Ardal Economaidd Ewropeaidd (AEE) i’r DU, ac mae’n gosod heriau i addysg uwch ac ymchwil academaidd yng Nghymru a gwledydd eraill Prydain.

## Llinell Amser

Yn dilyn refferendwm ar draws y DU ar 23 Mehefin 2016, lle pleidleisiodd 51.89 y cant o blaid gadael yr UE a 48.11 y cant yn pleidleisio i aros yn aelod, ymddiswyddodd y Prif Weinidog David Cameron. Ar 29 Mawrth 2017, fe wnaeth llywodraeth newydd Prydain dan arweiniad Theresa May hysbysu’r UE yn ffurfiol o fwriad y wlad i dynnu’n ôl, gan ddechrau’r broses o drafodaethau Brexit. Cafodd y tynnu’n ôl, a drefnwyd yn wreiddiol ar gyfer 29 Mawrth 2019, ei ohirio oherwydd anghytundeb yn senedd Westminster ar ôl etholiad cyffredinol Mehefin 2017, a arweiniodd at senedd grog lle collodd y Ceidwadwyr eu mwyafrif ond arhosodd y blaid fwyaf. Arweiniodd hyn at dri estyniad i broses Erthygl 50 y DU.

Cafodd y sefyllfa derfynol ei datrys ar ôl i etholiad cyffredinol dilynol gael ei gynnal yn Rhagfyr 2019. Yn yr etholiad hwnnw, enillodd Ceidwadwyr a ymgyrchodd o blaid cytundeb ymadael “diwygiedig” dan arweiniad Boris Johnson fwyafrif cyffredinol o 80 sedd. Ar ôl etholiad Rhagfyr 2019, cadarnhaodd Westminster y cytundeb ymadael â Deddf yr Undeb Ewropeaidd (Cytundeb Ymadael) 2020 o’r diwedd. Gadawodd y DU yr UE ar ddiwedd 31 Ionawr 2020 CET (11 pm GMT). Dechreuodd hyn gyfnod pontio a ddaeth i ben ar 31 Rhagfyr 2020 CET (11 pm GMT), pan drafododd y DU a’r UE eu perthynas yn y dyfodol. Yn ystod y cyfnod pontio hwn, parhaodd y DU yn ddarostyngedig i gyfraith yr UE ac arhosodd yn rhan o Undeb Tollau’r Undeb Ewropeaidd a’r Farchnad Sengl Ewropeaidd. Fodd bynnag, nid oedd bellach yn rhan o gyrff na sefydliadau gwleidyddol yr UE.

Yn y 1970au a'r 1980au, roedd tynnu'n ôl o'r GE yn cael ei argymell yn bennaf gan y chwith wleidyddol, ee ym maniffesto etholiad 1983 y Blaid Lafur. Cadarnhawyd Cytundeb Maastricht 1992 (a sefydlodd yr UE) gan senedd Prydain yn 1993 ond ni chafodd ei roi i refferendwm. Arweiniodd adain Ewrosgeptaidd y Blaid Geidwadol wrthryfel dros gadarnhau’r cytundeb. Ar ôl addo cynnal ail refferendwm aelodaeth pe bai ei lywodraeth yn cael ei hethol, cynhaliodd prif weinidog y Ceidwadwyr David Cameron y refferendwm hwn yn 2016. Ymddiswyddodd Cameron, oedd wedi ymgyrchu i aros o fewn Ewrop, wedi'r canlyniad a chafodd ei olynu gan Theresa May.

Ar 29 Mawrth 2017, dechreuodd llywodraeth Prydain y broses o dynnu’n ôl yn ffurfiol trwy alw Erthygl 50 o’r Cytuniad ar yr Undeb Ewropeaidd i rym gyda chaniatâd Senedd Lloegr. Galwodd May etholiad cyffredinol brys ym Mehefin 2017, a arweiniodd at lywodraeth leiafrifol Geidwadol a gefnogwyd gan y Blaid Unoliaethol Ddemocrataidd (DUP). Dechreuodd trafodaethau ymadael rhwng y DU a’r UE yn ddiweddarach y mis hwnnw. Cyd-drafododd y DU i adael yr undeb tollau a marchnad sengl yr UE. Arweiniodd hyn at gytundeb tynnu’n ôlyn Nhachwedd 2018, ond pleidleisiodd senedd Prydain yn erbyn ei gadarnhau deirgwaith. Roedd y Blaid Lafur eisiau unrhyw fath o gytundeb fyddai'n cadw'r undeb tollau, tra bod llawer o Geidwadwyr yn gwrthwynebu oherwydd y "<i>backstop</i> Gwyddelig" a gynlluniwyd i atal rheoli mynd-a-dod dros y ffiniau rhwng Gweriniaeth Iwerddon a Gogledd Iwerddon. Ceisiodd y Democratiaid Rhyddfrydol, Plaid Genedlaethol yr Alban (yr SNP) a Phlaid Cymru wrthdroi Brexit trwy fyny ail refferendwm.

Ar 14 Mawrth 2019, pleidleisiodd senedd Lloegr i ofyn i’r UE ohirio Brexit tan fis Mehefin, ac yna yn ddiweddarach yn Hydref. Ar ôl methu â chael cefnogaeth i’w chytundeb, ymddiswyddodd May fel Prif Weinidog yng Ngorffennaf a chafodd ei holynu gan Boris Johnson. Ceisiodd yntau ddisodli rhannau o’r cytundeb ac addo gadael yr UE erbyn y dyddiad cau newydd. Ar 17 Hydref 2019, cytunodd Llywodraeth Prydain a’r UE ar gytundeb ymadael diwygiedig, gyda threfniadau newydd ar gyfer Gogledd Iwerddon. Cymeradwyodd y Senedd y cytundeb ar gyfer craffu pellach, ond gwrthododd ei basio’n gyfraith cyn y dyddiad cau ar 31 Hydref, a gorfodi’r llywodraeth (drwy "Ddeddf Benn”) i ofyn am oedi gyda Brexit am y 3ydd gwaith.

Cynhaliwyd etholiad cyffredinol cynnar ar 12 Rhagfyr ac enillodd y Ceidwadwyr fwyafrif mawr yn yr etholiad hwnnw, gyda Johnson yn datgan y byddai’r DU yn gadael yr UE yn gynnar yn 2020. Cadarnhawyd y cytundeb ymadael gan y DU ar 23 Ionawr a chan yr UE ar 30 Ionawr; daeth i rym ar 31 Ionawr 2020.

### Canlyniad y refferendwm

*Prif: Refferendwm y Deyrnas Unedig ar aelodaeth o'r Undeb Ewropeaidd, 2016*

|  |
| --- |
| **Refferendwm aelodaeth yr Undeb Ewropeaidd yn y Deyrnas Unedig 2016** |
| Dewis
 | Pleidleisiau
 | %
 |
|  **Gadael yr Undeb Ewropeaidd** | **17,410,742** | **51.89** |
| Aros yn aelod o'r Undeb Ewropeaidd | 16,141,241
 | 48.11
 |
| Pleidleisiau cymwys
 | 33,551,983
 | 99.92
 |
| Pleidleisiau anghymwys
 | 25,359
 | 0.08
 |
| **Cyfanswm pleidleisiau** | **33,577,342** | **100.00** |
| Etholwyr cofrestredig a nifer angenrheidiol
 | 46,500,001
 | 72.21
 |
| Poblogaeth o oed pleidleisio a nifer angenrheidiol
 | 51,356,768
 | 65.38
 |
| Source: / Ffynhonnell: Comisiwn Etholiadol
 |

Canlyniadau refferendwm cenedlaethol (heb bleidleisiau wedi’u difetha)
| **Gadael: *17,410,742* (51.9%)** | Aros: *16,141,241* (48.1%)
 |
| **▲** |

Canlyniadau fesul gwlad neu ranbarth pleidleisio yn y DU (chwith) ac yn ôl dosbarth cyngor/awdurdod unedol (Prydain Fawr) ac etholaeth Senedd y DU (GI) (dde)

     Gadael     Aros

| Gwlad / Ardal
 | Etholaeth
 | Etholwyr a bleidleisiodd, of eligible
 | Pleidleisiau
 | Canran o'r bleidlais
 | Pleidleisiau a ddifethwyd
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Aros
 | Gadael
 | Aros
 | Gadael
 |
|  | Dwyrain Canolbarth Lloegr
 | 3,384,299
 | 74.2%
 | 1,033,036
 | **1,475,479** | 41.18%
 | **58.82%** | 1,981
 |
|  | Dwyrain Lloegr
 | 4,398,796
 | 75.7%
 | 1,448,616
 | **1,880,367** | 43.52%
 | **56.48%** | 2,329
 |
|  | Llundain Fwyaf
 | 5,424,768
 | 69.7%
 | **2,263,519** | 1,513,232
 | **59.93%** | 40.07%
 | 4,453
 |
|  | Gogledd Ddwyrain Lloegr
 | 1,934,341
 | 69.3%
 | 562,595
 | **778,103** | 41.96%
 | **58.04%** | 689
 |
|  | Gogledd Orllewin Lloegr
 | 5,241,568
 | 70.0%
 | 1,699,020
 | **1,966,925** | 46.35%
 | **53.65%** | 2,682
 |
|  | Gogledd Iwerddon
 | 1,260,955
 | 62.7%
 | **440,707** | 349,442
 | **55.78%** | 44.22%
 | 374
 |
|  | Yr Alban
 | 3,987,112
 | 67.2%
 | **1,661,191** | 1,018,322
 | **62.00%** | 38.00%
 | 1,666
 |
|  | De Ddwyrain Lloegr
 | 6,465,404
 | 76.8%
 | 2,391,718
 | **2,567,965** | 48.22%
 | **51.78%** | 3,427
 |
|  | Cernyw a De-orllewin Lloegr (gan gynnwys Gibraltar) | 4,138,134
 | 76.7%
 | 1,503,019
 | **1,669,711** | 47.37%
 | **52.63%** | 2,179
 |
|  | Cymru
 | 2,270,272
 | 71.7%
 | 772,347
 | **854,572** | 47.47%
 | **52.53%** | 1,135
 |
|  | Gorllewin Canolbarth Lloegr
 | 4,116,572
 | 72.0%
 | 1,207,175
 | **1,755,687** | 40.74%
 | **59.26%** | 2,507
 |
|  | Swydd Efrog a Humber | 3,877,780
 | 70.7%
 | 1,158,298
 | **1,580,937** | 42.29%
 | **57.71%** | 1,937
 |

### Ymchwiliadau ar ôl y refferendwm

Yn dilyn y refferendwm, ymchwiliodd y Comisiwn Etholiadol i gyfres o anghysondebau yn ymwneud â gwariant ymgyrchu, a gyhoeddodd nifer fawr o ddirwyon wedi hynny. Yn Chwefror 2017, dirwywyd y prif grŵp ymgyrchu dros adael yr UE, Leave.EU £50,000 am anfon negeseuon marchnata heb ganiatâd. Yn Rhagfyr 2017, dirwyodd y Comisiwn Etholiadol ddau grŵp o blaid yr UE, y Democratiaid Rhyddfrydol (£18,000) ac Open Britain (£1,250), am dorri rheolau cyllid ymgyrchu yn ystod ymgyrch y refferendwm. Ym Mai 2018, dirwyodd y Comisiwn Etholiadol Absenoldeb Leave.EU am yr eildro, y swm o UE £70,000 am orwario'n anghyfreithlon ac adrodd yn anghywir am fenthyciadau am gyfanswm o £6 miliwn. Yng Ngorffennaf 2018 rhoddwyd dirwy o £61,000 i Vote Leave am orwario, ac am beidio â datgan cyllid a rennir gyda BeLeave ac am fethu â chydymffurfio a'r ymchwilwyr.

Yn Nhachwedd 2017, lansiodd y Comisiwn Etholiadol archwiliad i honiadau bod Rwsia wedi ceisio dylanwadu ar farn y cyhoedd dros y refferendwm gan ddefnyddio llwyfannau cyfryngau cymdeithasol fel Twitter a Facebook.

Yn Chwefror 2019, galwodd y Pwyllgor Digidol, Diwylliant, Cyfryngau a Chwaraeon seneddol am ymchwiliad i “ddylanwad tramor, diffyg gwybodaeth, cyllid, trin pleidleiswyr, a rhannu data” ym mhleidlais Brexit.

Yng Ngorffennaf 2020, cyhoeddodd Pwyllgor Cudd-wybodaeth a Diogelwch y Senedd adroddiad a gyhuddodd lywodraeth y DU o fynd ati i osgoi ymchwilio i weld a oedd Rwsia wedi ymyrryd â barn y cyhoedd. Ni ddyfarnodd yr adroddiad a oedd gweithrediadau cudd-wybodaeth Rwsia wedi effeithio ar y canlyniad.

## Y broses o dynnu'n ôl

Mae tynnu'n ôl o'r Undeb Ewropeaidd yn cael ei lywodraethu gan Erthygl 50 o'r Cytuniad ar yr Undeb Ewropeaidd. Cafodd ei ddrafftio'n wreiddiol gan yr Arglwydd Kerr o Kinlochard, a'i gyflwyno gan Gytundeb Lisbon a ddaeth i rym yn 2009. Dywed yr erthygl y gall unrhyw aelod-wladwriaeth dynnu'n ôl "yn unol â'i gofynion cyfansoddiadol ei hun" drwy hysbysu'r Cyngor Ewropeaidd o'i fwriad i wneud hynny. Mae’r hysbysiad yn sbarduno cyfnod negodi o ddwy flynedd, lle mae’n rhaid i’r UE “drafod a chwblhau cytundeb gyda’r Wladwriaeth sy'n gadael, gan nodi’r trefniadau ar gyfer tynnu’n ôl, gan ystyried y fframwaith ar gyfer ei berthynas â’r Undeb Ewropeaidd yn y dyfodol." Os na cheir cytundeb o fewn y ddwy flynedd, daw’r aelodaeth i ben heb gytundeb, oni bai y cytunir yn unfrydol ar estyniad ymhlith holl wladwriaethau’r UE, gan gynnwys y wladwriaeth sy’n tynnu’n ôl. Ar ochr yr UE, mae angen i'r cytundeb gael ei gadarnhau gan fwyafrif cymwys yn y Cyngor Ewropeaidd, a chan Senedd Ewrop.

### Dirymu Erthygl 50

 Llythyr oddi wrth Theresa May yn galw ar Erthygl 50
The 2015 Referendum Act did not expressly require Article 50 to be invoked, but prior to the referendum, the British government said it would respect the result. When Cameron resigned following the referendum, he said that it would be for the incoming prime minister to invoke Article 50. The new prime minister, Theresa May, said she would wait until 2017 to invoke the article, in order to prepare for the negotiations. In Hydref 2016, she said Britain would trigger Article 50 in March 2017, and in December she gained the support of MP's for her timetable.

Ym mis Ionawr 2017, dyfarnodd Goruchaf Lys y Deyrnas Unedig yn achos Miller mai dim ond os yw wedi’i hawdurdodi gan ddeddf seneddol i wneud hynny y gallai’r llywodraeth ddwyn Erthygl 50 i rym. Wedi hynny, cyflwynodd y llywodraeth fil at y diben hwnnw, ac fe’i pasiwyd yn gyfraith ar 16 Mawrth fel Deddf yr Undeb Ewropeaidd (Hysbysiad o Dynnu’n Ôl - *Notification of Withdrawal*) 2017. Ar 29 Mawrth, ysgogodd Theresa May Erthygl 50 pan gyflwynodd Tim Barrow, llysgennad Prydain i’r UE, y llythyr perthnasol i Lywydd y Cyngor Ewropeaidd, Donald Tusk. Roedd hyn yn golygu mai 29 Mawrth 2019 oedd y dyddiad disgwyliedig y byddai’r DU yn gadael yr UE.

### Cadarnhau a gadael

 Adeilad y Swyddfa Dramor a Chymanwlad wedi'i oleuo yn lliwiau Jac yr Undeb ar 31 Ionawr 2020
Cyflwynodd Llywodraeth yr UK fesur i gadarnhau'r cytundeb tynnu'n ôl. Pasiodd ei ail ddarlleniad yn Nhŷ’r Cyffredin mewn pleidlais 358–234 ar 20 Rhagfyr 2019, a daeth yn gyfraith ar 23 Ionawr 2020 fel *Deddf yr Undeb Ewropeaidd (Cytundeb Ymadael) 2020*.

Derbyniodd y cytundeb tynnu’n ôl gefnogaeth y pwyllgor cyfansoddiadol yn Senedd Ewrop ar 23 Ionawr 2020, gan osod disgwyliad y byddai’r senedd gyfan yn ei gymeradwyo mewn pleidlais ddiweddarach. Y diwrnod canlynol, arwyddodd Ursula von der Leyen a Charles Michel y cytundeb tynnu’n ôl ym Mrwsel, ac fe’i hanfonwyd i Lundain lle'i llofnodwyd gan Boris Johnson. Rhoddodd Senedd Ewrop ei chydsyniad i gadarnhau ar 29 Ionawr o 621 o bleidleisiau i 49. Yn syth ar ôl cymeradwyo'r bleidlais, ymunodd aelodau Senedd Ewrop â dwylo a chanu *Auld Lang Syne*. Daeth Cyngor yr Undeb Ewropeaidd â chadarnhad yr UE i ben y diwrnod canlynol.

Ar 31 Ionawr 2020 GMT am 11 yr hwyr, daeth aelodaeth y Deyrnas Unedig o’r Undeb Ewropeaidd i ben, 47 mlynedd ar ôl iddi ymuno.

### Cyfnod pontio a chytundeb masnach terfynol

Yn dilyn ymadawiad "Prydain" ar 31 Ionawr 2020 aeth y DU i Gyfnod Pontio ar gyfer gweddill 2020. Ni fu fawr o newid i fasnach, teithio na'r hawl i symud dros ffiniau yn ystod y cyfnod hwn.

Fodd bynnag, mae’r Cytundeb Ymadael yn dal yn berthnasol ar ôl y dyddiad hwn. Mae'r cytundeb yn darparu mynediad am ddim i nwyddau rhwng Gogledd Iwerddon a Gweriniaeth Iwerddon, ar yr amod bod sieciau'n cael eu gwneud i nwyddau sy'n dod i mewn i Ogledd Iwerddon o weddill y DU. Ceisiodd Llywodraeth Prydain gefnu ar yr ymrwymiad hwn drwy basio Bil y Farchnad Fewnol: deddfwriaeth ddomestig yn Senedd Prydain. Ym Medi, dywedodd ysgrifennydd Gogledd Iwerddon, Brandon Lewis:
xxx
gan arwain at ymddiswyddiad Syr Jonathan Jones, ysgrifennydd parhaol Adran Gyfreithiol y Llywodraeth a'r Arglwydd Keen, swyddog cyfraith yr Alban. Dechreuodd y Comisiwn Ewropeaidd achos cyfreithiol.

Ar 24 Rhagfyr 2020 cyhoeddodd y ddwy ochr eu bod wedi dod i gytundeb. Pasiwyd y cytundeb gan ddau dŷ senedd Prydain ar 30 Rhagfyr a rhoddwyd Cydsyniad Brenhinol yn oriau mân y bore wedyn. Yn Nhŷ’r Cyffredin, pleidleisiodd y Ceidwadwyr oedd yn llywodraethu a’r brif wrthblaid, y Blaid Lafur o blaid y cytundeb tra pleidleisiodd pob gwrthblaid arall yn ei erbyn gan gynnwys yr SNP a Phlaid Cymru. Daeth y cyfnod pontio i ben y noson ganlynol. Ar ôl i’r DU ddweud y byddai’n torri'r Cytundeb drwy ymestyn yn unochrog y cyfnod gras ac yn cyfyngu ar sieciau ar fasnach rhwng Gogledd Iwerddon a Phrydain, gohiriodd Senedd Ewrop osod dyddiad i gadarnhau’r cytundeb. Trefnwyd y bleidlais yn ddiweddarach ar gyfer 27 Ebrill pan basiodd gyda mwyafrif llethol o bleidleisiau.

## Yr Alban

 Prif Weinidog yr Alban Nicola Sturgeon yn annerch newyddiadurwyr am faterion yn ymwneud â Brexit yn Nhŷ Bute yn 2018
Ar ôl refferendwm Brexit, dechreuodd Llywodraeth yr Alban – dan arweiniad Plaid Genedlaethol yr Alban (SNP) – gynllunio refferendwm annibyniaeth arall oherwydd pleidleisiodd yr Alban i aros yn yr UE tra bod Cymru a Lloegr wedi pleidleisio i adael. Roedd wedi awgrymu hyn cyn refferendwm Brexit. Gofynnodd Prif Weinidog yr Alban, Nicola Sturgeon, i refferendwm gael ei gynnal cyn i’r DU dynnu’n ôl, ond gwrthododd Prif Weinidog Prydain hyn. Yn y refferendwm yn 2014, roedd 55% o bleidleiswyr wedi penderfynu aros yn y DU, ond fe gafodd y refferendwm ar ymadawiad Prydain o’r UE ei gynnal yn 2016, gyda 62% o bleidleiswyr yr Alban yn ei erbyn. Yn 2017, pe bai Gogledd Iwerddon yn parhau i fod yn gysylltiedig â’r UE – er enghraifft, drwy aros yn yr Undeb Tollau, dadleuodd rhai dadansoddwyr y byddai’r Alban hefyd yn mynnu cael ei thrin yn yr un modd. Fodd bynnag, fel y bu hi, yr unig ran o’r Deyrnas Unedig a gafodd driniaeth unigryw oedd Gogledd Iwerddon.

Ar 21 Mawrth 2018, pasiodd Senedd yr Alban Fil Parhad yr Alban. Redd y Ddeddf yn caniatáu i bob maes polisi datganoledig aros o fewn cylch gwaith Senedd yr Alban ac yn lleihau’r pŵer gweithredol ar y diwrnod ymadael y mae Bil Ymadael y DU yn ei ddarparu ar gyfer Gweinidogion y Goron. Cyfeiriwyd y bil at y Goruchaf Lys, a ganfu na allai ddod i rym wrth i Ddeddf yr Undeb Ewropeaidd (Ymadael) 2018, a dderbyniodd gydsyniad brenhinol rhwng Senedd yr Alban yn pasio ei mesur a dyfarniad Goruchaf Lys (Lloegr), ei dynodi ei hun o dan Atodlen 4 o Ddeddf yr Alban 1998 fel un na ellir ei diwygio gan Senedd yr Alban. Felly nid yw'r bil wedi derbyn cydsyniad brenhinol.

## Cynllunio heb gytundeb

Ar 19 Rhagfyr 2018, datgelodd Comisiwn yr UE ei Gynllun Gweithredu Wrth Gefn “dim cytundeb” (*"no-deal"*) mewn sectorau penodol, mewn perthynas â’r DU yn gadael yr UE “mewn 100 diwrnod.”

Yn sgil pleidlais y Deyrnas Unedig i adael yr Undeb Ewropeaidd, crëwyd yr Adran Masnach Ryngwladol (DIT) ar gyfer cyrraedd ac ymestyn cytundebau masnach rhwng y DU a gwladwriaethau nad ydynt yn rhan o’r UE gan y Prif Weinidog Teressa May, yn fuan ar ôl iddi ddechrau ei swydd ar 13 Gorffennaf 2016. Erbyn 2017, roedd yn cyflogi tua 200 o drafodwyr masnach a chafodd ei oruchwylio gan yr Ysgrifennydd Gwladol dros Fasnach Ryngwladol ar y pryd Liam Fox. Ym Mawrth 2019, cyhoeddodd llywodraeth Prydain y byddai’n torri llawer o dariffau mewnforio i sero, pe bai Brexit heb gytundeb. Dywedodd Cydffederasiwn Diwydiant Prydain y byddai'r symudiad yn "morthwylio ein heconomi", ac roedd Undeb Cenedlaethol yr Amaethwyr hefyd yn feirniadol iawn o'r Llywodraeth Doriaidd. Yn ogystal, roedd yn ymddangos bod y cynllun yn torri rheolau safonol Sefydliad Masnach y Byd.

## Darllen pellach

* Bil Etholiad Cyffredinol Seneddol Cynnar 2019–20, Cynnydd yn y Senedd Archived
* Gwybodaeth Brexit Llywodraeth Prydain
* Dogfennau trafod swyddogol llywodraeth Prydain
* Senedd Ewrop – astudiaethau effaith Brexit
* Newyddion Brexit ar wefan Eur-Lex
* *Effaith Gyfreithiol y Protocol ar Iwerddon/Gogledd Iwerddon*, cyngor y Twrnai Cyffredinol i'r Prif Weinidog, 13 Tachwedd 2018
* *Esboniad* llywodraeth Prydain (ar gyfer y cytundeb tynnu’n ôl) 14 Tachwedd 2018
* Adroddiad Tŷ’r Arglwyddi yn dadansoddi’r Cytundeb Ymadael arfaethedig, 5 Rhagfyr 2018
* Dogfennau negodi swyddogol yr UE
* Senedd Prydain – Newyddion Brexit
* Rhestr ddarllen o gyhoeddiadau ar ôl Refferendwm yr UE gan y Senedd a’r Cynulliadau Datganoledig – Llyfrgell Tŷ’r Cyffredin
* Cofnod o fusnes yn ymwneud â Brexit yn y deddfwrfeydd datganoledig (Gogledd Iwerddon, yr Alban a Chymru) – Llyfrgell Tŷ’r Cyffredin
* Gov. DU – Adran Ymadael â’r Undeb Ewropeaidd
* BBC: "Brexit: Beth yw'r opsiynau?" (10 Hydref 2016)
* BBC: "Pleidlais Brexit: Beth allai ddigwydd nesaf?" (17 Rhagfyr 2018)
* *Papurau Brexit*, Cyngor y Bar, Rhagfyr 2016
* “Cynllun ar gyfer Prydain: Amcanion negodi’r llywodraeth ar gyfer gadael yr UE”: araith PM a draddodwyd ac a gyhoeddwyd ar 17 Ionawr 2017 – trawsgrifiad o’r araith fel y’i traddodwyd yn Lancaster House, Llundain
* *Ymadawiad y Deyrnas Unedig â'r Undeb Ewropeaidd a phartneriaeth newydd ag ef*, Chwefror 2017 ("Papur gwyn")
* Brexit
* Dyfyniadau am Brexit Archifwyd 2017-11-14 yn y Peiriant Wayback ar Euronews
* Canllawiau Brexit y Cyngor Ewropeaidd
* “Effeithiau economaidd cytundeb Brexit arfaethedig y llywodraeth” Archifwyd 2020-12-27 yn y Peiriant Wayback — Y Sefydliad Cenedlaethol dros Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol, Tachwedd 2018
* Sut bydd Brexit yn effeithio ar ddiwydiant gweithgynhyrchu’r DU? Arsyllfa Polisi Masnach y DU, Chwefror 2018
* Yr opsiynau ôl-Brexit go iawn Wedi'u Archived Darlith gan Ivan Rogers ym Mhrifysgol Glasgow, 23 Mai 2018
* "Beth yw'r opsiynau ar gyfer perthynas fasnachu'r DU gyda'r UE ar ôl Brexit?" Archifwyd 2019-10-22 yn y Peiriant Wayback Archived DU mewn Ewrop sy'n Newid, Coleg y Brenin Llundain, Rhagfyr 2018
* "Llyfr ymadroddion Brexit: canllaw i dermau allweddol y sgyrsiau" — *The Guardian*, 23 Tachwedd 2018
* "Yr Arglwydd Ashcroft: Sut y pleidleisiodd y Deyrnas Unedig ar ddiwrnod refferendwm yr UE - a pham" Cartref Ceidwadol, 17 Mawrth 2019
* Memorandwm Esboniadol ar gyfer *Bil Ymadael â’r Deyrnas Unedig o’r Undeb Ewropeaidd (Darpariaethau Canlyniadol) 2019* a gyflwynwyd gan lywodraeth Iwerddon yn y ddeddfwrfa ( Oireachtas )
* Penderfyniad Cyngor yr UE, 22 Mawrth 2019, yn ymestyn y cyfnod negodi

## Cyfeiriadau