# Gruff Rhys

| Gruff Rhys |
| --- |
| Gruff Rhys yn 2015 |
| Y Cefndir |
| Ganwyd |  (1970-07-18) 18 Gorffennaf 1970 Hwlffordd, Sir Benfro |
| Tarddiad | Bethesda |
| Gwaith | Cerddor, cyfansoddwr caneuon, gwneuthurwr ffilm, awdur, cynhyrchydd |
| Offeryn/nau | Gitâr, llais, allweddellau, harmonica, drymiau |
| Cyfnod perfformio | 1988–presennol |
| Label | Turnstile, Rough Trade, Team Love |
| Perff'au eraill | Super Furry Animals Ffa Coffi Pawb Neon Neon |
| Gwefan | gruffrhys.com |

Prif leisydd a gitarydd y band Super Furry Animals yw **Gruffydd Maredudd Bowen Rhys** (ganwyd 18 Gorffennaf 1970). Cafodd ei eni yn Hwlffordd, yn fab i Ioan Bowen Rees, ond symudodd y teulu i Rachub, ger Bethesda yn 1974. Mynychodd Gruff Ysgol Dyffryn Ogwen ym Methesda.

Mae ganddo steil unigryw o chwarae'r gitâr. Mae'n chwarae â'i law chwith, ond am iddo ddysgu chwarae ar gitâr llaw dde ei frawd, gesyd ei dannau yn y drefn honno (fel arfer bydd pobl llaw chwith yn newid trefn y tannau i hwyluso'r chwarae).

Ysgrifennodd ganeuon pan oedd yn ifanc iawn. Bu'n ddrymiwr yn y band Emily a Ffa Coffi Pawb cyn ffurfio'r grŵp Super Furry Animals, ar ôl mudo i dde Cymru.

Creodd y ffilm a phrosiect aml-blatfform I Grombil Cyfandir Pell am ei daith i'r Unol Daleithiau yn 2012.

Gruff, ar y llwyfan gyda'r band Mogwai yn yr Alban yn 2001

## Gyrfa

Arferai Gruff Rhys chwarae yn yr un band â chanwr Celt, Martin Beattie, ym Methesda yn ei arddegau ond daeth i amlygrwydd yn nes ymlaen fel prif leisydd Ffa Coffi Pawb.

Ar ôl arwyddo i label Ankst, fe ddaeth Ffa Coffi yn un o brif fandiau Cymru gan ryddhau tair albwm - *Clymhalio*, *Dalec Peilon* a *Hei Vidal*. Pan chwalodd y grŵp yn 1993, aeth Gruff i astudio celf yn Barcelona am gyfnod cyn mynd ati gyda'r drymiwr Dafydd Ieuan o Roscefnhir i ffurfio'r Super Furry Animals. Aelodau'r grŵp bellach ydy Gruff y lleisydd, Dafydd ar y drymiau, Cian Ciaran, brawd Dafydd ar yr allweddellau, Huw 'Bunf' Bunford ar y gitâr a Guto Pryce ar y gitâr fâs.

Yn 1995, fe arwyddodd y band i label Creation Records. Yn ôl y stori, gofynnodd Alan McGee, pennaeth y cwmni, iddyn nhw ganu mwy o ganeuon yn Saesneg ar ôl bod yn eu gwylio'n perfformio - heb ddeall eu bod nhw wedi canu pob cân yn Saesneg. Fe wnaethon nhw'n siwr wrth arwyddo fod eu cytundeb yn cynnwys diwrnod o wyliau ar Ddydd Gŵyl Ddewi bob blwyddyn.

Rhyddhawyd eu halbwm gyntaf, Fuzzy Logic, yn 1996 - yr albwm gyntaf i Gruff ganu yn Saesneg arni. Wedi llwyddiant Fuzzy Logic aeth SFA ymlaen i fod yn un o fandiau mwyaf cynhyrchiol, creadigol a hirymarhous y sîn. Gyda sawl EP ac albwm Saesneg y tu ôl iddyn nhw erbyn hyn, fe wnaethon nhw hefyd gyhoeddi albwm Gymraeg hynod lwyddiannus, Mwng, yn 2000.

Ar ddechrau eu gyrfa roedd y band yn enwog am sawl rheswm heblaw eu cerddoriaeth fel yr eirth 40 troedfedd a'r tanc glas a ddefnyddiwyd ar eu teithiau cynnar ac am rannu llwyfan gyda dau 'ieti' cynoesol.

Yn 2003 daeth Gruff nôl i dref ei fagwraeth gyda'r Super Furries i gymryd rhan yng ngŵyl Pesda Roc, atgyfodiad o wyliau llai yr 80au yn y dref i ddathlu canmlwyddiant diwedd Streic Fawr y Penrhyn.

Ym mis Ionawr 2005, recordiodd ei albwm unigol gyntaf, yr Atal Genhedlaeth, gan berfformio ar ei ben ei hun, ynghyd ag Alun Tan Lan a phrosiect Kerdd Dant ar daith o amgylch theatrau Cymru i'w hyrwyddo. Ers hynny, mae wedi rhyddhau pedair albwm unigol arall sef Candylion, Hotel Shampoo, American Interior a Babelsberg, ac mae wedi cydweithio gyda nifer o fandiau ac artistiaid eraill, yn ogystal â pharhau i recordio a rhyddhau sawl albwm gyda'r Super Furry Animals. Mi wnaeth hefyd ffurfio'r band Neon Neon, ac mae wedi sefydlu label recordio o'r enw Irony Bored, sef y label wnaeth ryddhau albwm cyntaf Cate Le Bon.

Ym mis Hydref 2011, cyhoeddwyd mai Rhys oedd wedi ennill y Wobr Gerddoriaeth Gymraeg newydd am ei albwm boblogaidd, 'Hotel Shampoo'.

Yn 2016 fe ryddhaodd label Finders Keepers yr albwm Set Fire to the Stars, trac sain i ffilm o'r un enw am Dylan Thomas yn ymweld a Efrog Newydd yn 1950. Fe berffomiodd yr albwm yn fyw yn Glasgow, Manceinion, Hull, Llundain a Caerdydd. Yng Nghaerdydd roedd perchennog label Finders Keepers, Andy Votel, yn dj'o cyn y gig, yn y Theatr Newydd.

## Disgograffi

### Albymau stiwdio

| Blwyddyn
 | Manylion
 | Safle uchaf siart
 |
| --- | --- | --- |
| Siart Albwm y DU
 |
| 2005
 | *Yr Atal Genhedlaeth** Rhyddhawyd: 25 Ionawr 2005
* Label: Placid Casual
 | —
 |
| 2007
 | *Candylion** Rhyddhawyd: 8 Ionawr 2007
* Label: Rough Trade Records
 | 50
 |
| 2011
 | *Hotel Shampoo** Rhyddhawyd: 14 Chwefror 2011
* Label: Ovni Records
 | 42
 |
| 2014
 | *American Interior** Rhyddhawyd: 5 Mai 2014
* Label: Turnstile
 | 24
 |
| 2018
 | *Babelsberg** Rhyddhawyd: 8 Mehefin 2018
* Label: Rough Trade Records
 | 23
 |
| 2019
 | *Pang!** Rhyddhawyd: 2019
* Label: TBC
 | 81
 |
| 2024
 | *Sadness Sets Me Free** Rhyddhawyd: Ionawr 2024
* Label: Rough Trade Records
 | 22
 |
|  "—" yn dynodi albwm na gyrhaeddodd y siart. |

## Cyfeiriadau

## Dolenni Allanol

* Bywgraffiad Gruff ar wefan y BBC
* Super Furry Animals
* Placid Casual Archifwyd 2007-08-09 yn y Peiriant Wayback
* Safle MySpace Gruff Archifwyd 2007-11-29 yn y Peiriant Wayback
* Safle MySpace Neon Neon
* Safle MySpace answyddogol *The Bear* Archifwyd 2008-07-09 yn y Peiriant Wayback
* Cyfweliad SFA gyda'r BBC Archifwyd 2008-03-15 yn y Peiriant Wayback
* Pwt am *Candylion* ar wefan *The Wheel's Still In Spin* Archifwyd 2007-09-27 yn y Peiriant Wayback
* Proffil Gruff Rhys gan BBC Cymru