# Galisia

Galisia|  |
|  |
| Math | cymunedau ymreolaethol Sbaen  |
| LL-Q7913 (ron)-KlaudiuMihaila-Galicia.wav  |
| Prifddinas | Santiago de Compostela  |
| Poblogaeth | 2,703,353  |
| Sefydlwyd | * 28 Ebrill 1981
 |
| Anthem | Os Pinos  |
| Pennaeth llywodraeth | Alfonso Rueda  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00, UTC+2  |
| Gefeilldref/i | Wakayama  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Galiseg, Sbaeneg  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Sbaen |
| Arwynebedd | 29,574 km²  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Iwerydd, Môr Cantabria  |
| Yn ffinio gyda | Asturias, Castilla y León, Norte Region  |
| Cyfesurynnau | 42.8°N 7.9°W  |
| ES-GA  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Xunta de Galicia  |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Galisia  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Arlywydd Xunta Galisia  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Alfonso Rueda  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Un o gymunedau ymreolaethol Sbaen yw **Galisia** (Galisieg: **Galicia; Galiza**, Sbaeneg **Galicia**). Saif yng ngogledd-orllewin yr orynys Iberaidd. Mae nifer o ynysoedd megis y Cíes, Ons, Cortegada, Arousa, Sálvora a Vionta yn rhan o Galisia. Ystyrir Galisia yn genedl hanesyddol, fel Catalwnia ac Ewskadi (sef Gwlad y Basg).

Mae gan Galisia ei hiaith ei hun, Galisieg, sy'n iaith Rufeinaidd, sy'n debygach i Bortiwgaleg na Sbaeneg. Yn ôl astudiaeth ddiweddar defnyddir yr iaith gan tua 80% o'r boblogaeth. Ymhlith ei harwyr chwedlonol mae Pedro Pardo de Cela (c. 1425 - 17 Rhagfyr 1483). Ystyrir Ramón Piñeiro (31 Mai 1915 - 27 Awst 1990) yn Athronydd, awdur a chenedlaetholwr o bwys. Fe'i ganwyd yn Armea de Abaixo, Lama, Láncara, Galisia ac roedd yn flaenllaw yn ei ymdrech i hyrwyddo diwylliant Galicia wedi Rhyfel Cartref Sbaen.

Roedd Rosalía de Castro (1837 – 1885) yn brif lenor Galisia a heddiw yn arwres ffeministaidd. Cyhoeddodd ei chasgliad cyntaf o farddoniaeth *Cantares gallegos* (Caneuon Galisieg) ar 17 Mai, 1863. Mae 17 Mai bellach yn cael ei dathlu fel *Día das Letras Galegas* - Diwrnod llenyddiaeth Galisieg, yn ddiwrnod o wyliau yn Galisia. Un o brif ffigyrau eraill Galisia yw Castelao (1886 – 1950) a oedd yn arweinydd y mudiad cenedlaethol, ysgrifennwr, arlunydd, cartwnydd, dramodydd a doctor.

## Cysylltiad Celtaidd

Mae Galisia yn cael ei hystyried fel gwlad Geltaidd am ei gysylltiadau Celtaidd hanesyddol.

Enw un o brif glybiau pêl-droed y wlad yw Celta de Vigo (Celtiaid Vigo) ac mae cerddoriaeth draddodiadol Galisia yn cynnwys offerynnau Celtaidd fel y bibgod.

Mae *Os Pinos* - anthem genedlaethol y wlad yn cyfeirio at Galisia fel ‘Cenedl Breogán’. Roedd Breogán (Breoghan, Bregon neu Breachdan) yn arwr yn hanes Celtaidd. Mae’r llyfr Gwyddelig *Lebor Gabála Érenn* (Llyfr llafar Iwerddon) o’r canoloesol yn cyfeirio at Breogán a’i disgynyddion yn teithio i Galisia a sefydlu dinas Brigantia (A Coruña heddiw). Mae cerflun modern enfawr o Beogán yn sefyll yn A Coruña yn edrych tua'r môr ac Iwerddon.

## Prif drefi Galisia

* Vigo (poblogaeth 300,000)
* A Coruña (poblogaeth 250,000)
* Ourense (poblogaeth 110,000)
* Santiago de Compostela (poblogaeth 90,000)
* Lugo (poblogaeth 90,000)
* Ferrol (poblogaeth 80,000)
* Pontevedra (poblogaeth 80,000)

Yn economaidd, mae Galisia yn dibynnu i raddau helaeth ar amaethyddiaeth a physgota. Mae twristiaeth hefyd yn elfen bwysig, ac mae miloedd o bererinion yn cyrchu i Santiago de Compostela bob blwyddyn ar hyd y Camino de Santiago.

## Oriel

* Ymgyrch rhai Galisiaid i gael eu hadnabod yn wlad Geltaidd, ar ffurf baneri Celtaidd.
* Torch aur o Burela, o Oes yr Haearn
* Llywodraeth Galisia: y *Pazo de Raxoi*, yn Santiago
* Dwysedd y boblogaeth
* Baner Galisia gyda seren dros annibyniaeth

### Dinasoedd a threfi mawrion

Y prif ddinasoedd yw: Vigo, A Coruña, Ourense, Lugo, Santiago de Compostela (y brifddinas), Pontevedra a Ferrol.

Yr ardaloedd mwyaf poblog yw:

* Vigo-Pontevedra – 660,000
* A Coruña-Ferrol – 640,000

| Rhestr dinasoedd a threfi yn Galisia yn ôl poblogaeth
 |
| --- |
|  |  | Tref/Dinas
 | Rhanbarth
 | Poblogaeth (2013)
 |  | Tref/Dinas
 | Rhanbarth
 | Poblogaeth (2013)
 |
| **1** | **Vigo** | Pontevedra | 294,997 |  | **11** | **Carballo** | A Coruña | 31,303
 |
| **2** | **A Coruña** | A Coruña | 244,810 |  | **12** | **Arteixo** | A Coruña | 30,482
 |
| **3** | **Ourense** | Ourense | 106,905 |  | **13** | **Redondela** | Pontevedra | 30,006
 |
| **4** | **Lugo** | Lugo | 98,007 |  | **14** | **Culleredo** | A Coruña | 29,207
 |
| **5** | **Santiago de Compostela** | A Coruña | 95,207 |  | **15** | **Ames** | A Coruña | 28,852
 |
| **6** | **Pontevedra** | Pontevedra | 82,946 |  | **16** | **Ribeira** | A Coruña | 27,699
 |
| **7** | **Ferrol** | A Coruña | 70,389 |  | **17** | **Cangas** | Pontevedra | 26,121
 |
| **8** | **Narón** | A Coruña | 39,450 |  | **18** | **Marín** | Pontevedra | 25,864
 |
| **9** | **Vilagarcía de Arousa** | Pontevedra | 37,621 |  | **19** | **Cambre** | A Coruña | 23,649
 |
| **10** | **Oleiros** | A Coruña | 34,470 |  | **20** | **Ponteareas** | Pontevedra | 23,561
 |

## Gweler hefyd

* Llychlynwyr yng Ngalisia

## Cyfeiriadau

 **Cymunedau ymreolaethol Sbaen**

Andalucía **·**
Aragón **·**
Asturias **·**
Cantabria **·**
Castilla-La Mancha **·**
Castilla y León **·**
Catalwnia **·**
Extremadura **·**
Galisia **·**
Gwlad y Basg **·**
Madrid **·**
Murcia **·**
Navarra **·**
La Rioja **·**
Valenciana **·**
Ynysoedd Balearig **·**
Yr Ynysoedd Dedwydd **·Dinasoedd ymreolaethol**

Ceuta **·**
Melilla