Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Cenedlaetholdeb Albanaidd

Band Pibau Heddlu'r Gogledd yn Parêd Dydd San Andreas 2008, Castell Inverness
Mae **Cenedlaetholdeb Albanaidd** yn dueddiad gwleidyddol o blaid annibyniaeth neu ymreolaeth wleidyddol yn yr Alban. Mae agweddau gwleidyddol a diwylliannol i'r ideoleg hon. Unwyd yr Alban â Lloegr (i greu'r Deyrnas Unedig) yn dilyn Deddf Uno 1707. Ni chymhathwyd rhai sefydliadau, fel y gyfraith, yr eglwys, ac addysg, ac mae hyn wedi helpu cadw teimlad o hunaniaeth ddiwylliannol a chenedligrwydd yn y wlad sy'n parhau heddiw.

Yn wahanol i genedlaetholdeb yng Nghymru, cymharol wan ydyw'r pwyslais ar iaith yng nghenedlaetholdeb yr Alban.

Mae barn yr Albanwyr am annibyniaeth wedi amrywio'n sylweddol ers y Ddeddf Uno. Darganfuwyd arolwg gan ICM yn Nhachwedd 2006 bod 51% o'r Albanwyr o blaid annibyniaeth. Er i bobl yr Alban bleidleisio yn erbyn annibyniaeth yn Refferendwm annibyniaeth i'r Alban, 2014, flwyddyn yn ddiweddarach, yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 roedd y nifer a bleidleisiodd i'r SNP wedi cynyddu'n aruthrol.

## Hanes

### Senedd yr Alban

*Prif: Senedd yr Alban*
Pan ddaeth Llafur Newydd yn llywodraeth Prydain ym Mai 1997, daeth ymreolaeth i'r Alban, Cymru, Gogledd Iwerddon a Llundain yn rhan o'r agenda. Cynhaliwyd refferendwm ym Medi'r un flwyddyn am sefydlu senedd i'r Alban, a phleidleisiodd 75% o blaid. Pasiwyd Deddf yr Alban yn 1998 i greu Senedd yr Alban, gyda phwerau dros faterion megis amaeth, addysg, yr amgylchedd, iechyd, y gyfraith, llywodraeth leol, cludiant cyhoeddus, a thwristiaeth. Llafur oedd y blaid â'r mwyaf o seddi yn y senedd tan etholiad mis Mai 2007 pan ddaeth Plaid Genedlaethol yr Alban (yr SNP) yn blaid fwyaf.

Cynhaliwyd etholiad ar 5 Mai 2016, ac ynddi, sefydlwyd yr egwyddor y byddai tymor yr aelodau a etholir yn 5 mlynedd, yn hytrach 4.

## Gweler hefyd

* Cymdeithas Cenedlaetholwyr yr Alban, Prifysgol Glasgow (GUSNA)

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Plaid Genedlaethol yr Alban (SNP)
# Cenedlaetholdeb Gwyddelig

Cenedlaetholdeb yng nghenedl Iwerddon sydd wedi bodoli am ganrifoedd fel gwrthwynebiad i statws yr ynys fel rhan o Brydain Fawr yw **cenedlaetholdeb Gwyddelig**. Mae'r mudiad yn galw am uniad Gweriniaeth Iwerddon a Gogledd Iwerddon, a gawsant eu rhannu yn 1920. Cyferbynnir safbwynt gwleidyddol y cenedlaetholwyr Gwyddelig gydag un yr Unoliaethwyr, y Gwyddelod sy'n cefnogi undeb Gogledd Iwerddon (ac weithiau gweddill Iwerddon) gyda'r Deyrnas Unedig. Mae hunaniaethau Catholig a Cheltaidd yn cael eu cysylltu'n aml â chenedlaetholdeb Gwyddelig.

### Gweler hefyd

* Hanes Iwerddon
* Gwrthryfel y Pasg

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Iwerddon**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Cenedlaetholdeb Llydewig

Y *Gwenn-ha-du*, baner Llydaw
**Cenedlaetholdeb Llydewig** yw cenedlaetholdeb Llydaw. Gall fod ag agweddau gwleidyddol neu ddiwylliannol, a gall cenedlaetholdeb gwleidyddol fod yn anelu at annibyniaeth neu at hunanlywodraeth o fewn Ffrainc.

Mae cenedlaetholdeb Llydewig yn wahanol i genedlaetholdeb rhai o’r gwledydd cyfagos, megis Cymru neu Wlad y Basg, gan fod y blaid genedlaethol fwyaf, Unvaniezh Demokratel Breizh (*Union démocratique bretonne*, UDB) yn anelu at ddatganoli yn hytrach nag annibyniaeth.*[angen ffynhonnell]* Hyd yn hyn nid yw Llydaw fel y cyfryw wedi cael datganoli. Rhennir taleithiau hanesyddol Llydaw rhwng dwy Région Ffrengig, y mwyafrif o'r taleithiau traddodiadol yn ffurfio Région Bretagne, ond gyda Loire-Atlantique yn *région* Pays de la Loire. Un o amcanion cenedlaetholdeb Llydewig yw ad-uno Llydaw fel un uned.

Rhennir hanes cenedlaetholdeb Llydewig yn dri *Emsav* (Llydaweg yn golygu "symudiad gwleidyddol" neu "wrthryfel"). Yr Emsav cyntaf oedd y cyfnod yn y 19g a hyd 1914, y cyfnod a welodd ddechreuadau'r symudiad cenedlaethol. Yr Ail Emsav oedd y cyfnod 1914-1945. Pan orchfygwyd Ffrainc gan Yr Almaen yn yr Ail Ryfel Byd, bu hollt yn y mudiad cenedlaethol. Roedd rhai cenedlaetholwyr Llydewig yn amlwg yn y gwrthwynebiad arfog i'r Almaenwyr, tra dewisodd eraill megis Roparz Hemon gydweithio gyda'r Almaenwyr yn y gobaith o ennill annibyniaeth i Lydaw. Yn Rhagfyr 1943 llofruddiwyd yr Abbé Perrot, cenedlaetholwr Llydewig amlwg, gan aelod o'r Blaid Gomiwnyddol, gan haeru ei fod yn cydweithio a'r Almaenwyr. Bu raid i eraill, megis Roparz Hemon, ffoi i Gymru ac Iwerddon ar ddiwedd y rhyfel, a bu adwaith cryf ar ran llywodraeth Ffrainc yn erbyn yr iaith a'r diwylliant Llydewig. Y Trydydd Emsav yw'r cyfnod ar ôl yr Ail Ryfel Byd, gyda chyfnod o adfywiad o'r 1960au ymlaen.

## Pleidiau a mudiadau

* Unvaniezh Demokratel Breizh (UDB), adain-chwith, yn anelu at ddatganoli, *regionaliste*.
* Strollad Breizh (*Parti Breton*), yn anelu at annibyniaeth.
* CBIL (*Coordination Bretagne Indépendante et Libertaire / Kenurzh Breizh Dizalc'h*), anarchaidd.
* Adsav, adain-dde

## Unigolion

* Nevenoe, brenin cyntaf Llydaw; gelwir yn "Tad ar Vro" gan genedlaetholwyr Llydaw
* Roparz Hemon
* Yann-Vari Perrot
* Yann Fouéré
* Olier Mordrel
* Alan Heusaff

## Gweler hefyd

* Llydaw Unedig
* Cenedlaetholdeb Cymreig
* Datganoli Cymru
* Annibyniaeth Gymreig
* Iwerddon unedig
* Annibyniaeth yr Alban
* Pan-Geltaidd
# Datganoli

*Gweler hefyd: Datganoli Cymru*

Datganoli| Enghraifft o: | datganoli  |
| Math | datganoli  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/013139  |

Adeilad y Senedd yng Nghaerdydd, cartref Senedd Cymru.
Mae **Datganoli**, **hunanlywodraeth** neu **ymreolaeth** yn broses o fod llywodraeth ganolog gwladwriaeth yn rhoi grym dros rai materion i lywodraeth ar lefel cenedl, talaith neu diriogaeth arall, ac yn gwneud hynny trwy ddeddfwriaeth. Yn wahanol i ffederaliaeth, mae'r wladwriaeth ganolog yn cadw'r hawl i dynnu'r pwerau hyn yn ôl iddi ei hun os dymuna. Mewn system ffederal mae hawliau'r unedau islaw'r wladwriaeth ganolog wedi ei diogelu yn gyfansoddiadol.

## Y Deyrnas Unedig

Bu mudiadau ymreolaethol yn Iwerddon, yr Alban a Chymru yn y 19g. Roedd y mudiad yn Iwerddon yn llawer cryfach na'r lleill, gyda'r Blaid Seneddol Wyddelig dan Charles Stewart Parnell ac eraill yn ymdrechu am ymreolaeth i Iwerddon o fewn y Deyrnas Unedig. Yn dilyn Gwrthryfel y Pasg yn 1916, newidiodd yr hinsawdd wleidyddol yn Iwerddon, a daeth arweiniad y mudiad cenedlaethol i ddwylo Sinn Féin, oedd yn ymdrechu am annibyniaeth oddi wrth y Deyrnas Unedig yn hytrach nag ymreolaeth o'i mewn. Daeth y rhan fwyaf o Iwerddon yn wlad annibynnol yn 1922, ond parhaodd Gogledd Iwerddon yn rhan o'r Deyrnas Unedig gyda senedd ddatganoledig. Dilewyd y senedd yma yn 1973 ond crewyd cynulliad newydd i Ogledd Iwerddon yn 1998. Yng Nghymru, bu'r mudiad Cymru Fydd yn weithgar am gyfnod.

Gyda thŵf cenedlaetholdeb yn yr Alban a Chymru yn ail hanner yr 20g yn symbyliad, cynhaliwyd refferendwm ar ddatganoli grym i'r ddwy wlad ym mis Mawrth 1979. Cafwyd mwyafrif mawr yn erbyn datganoli yng Nghymru, tra yn yr Alban roedd mwyafrif bychan o'i blaid, ond dim digon i wneud datganoli yn weithredol. Arweinwyr yr ymgyrch yn erbyn datganoli oedd: Leo Abse, Neil Kinnock, Donald Anderson, Ioan Evans ac Ifor Davies.

Yn mis Medi 1997 cafwyd refferendwm arall, a'r tro hwn cafwyd pleidlais o blaid datganoli yn y ddwy wlad. Sefydlwyd Senedd yr Alban a Chynulliad Cenedlaethol Cymru yn 1999. Yn Lloegr mae gan ddinas Llundain gynulliad datganoledig, ond mewn refferendwm ar greu cynulliad i ogledd-ddwyrain Lloegr yn 2004, roedd mwyafrif mawr yn erbyn, a gohiriwyd unrhyw ystyriaeth bellach o'r mater. Mae peth galw am senedd ddatganoledig i Loegr fel uned. Yn 2001 cyflwynodd Mebyon Kernow ddeiseb gyda 50,000 o enwau yn galw am ddatganoli grym i Gernyw.

## Datganoli mewn gwledydd eraill

Palas y Generalitat, Barcelona. Y Generalitat yw llywodraeth ddatganoledig Catalwnia.
Mewn rhannau eraill o Ewrop, ceir trefn ddatganoledig yn Sbaen, lle mae 17 o Gymunedau Ymreolaethol a dwy Ddinas Ymreolaethol, a hefyd yn yr Eidal. Mae'r drefn mewn gwledydd megis yr Almaen a'r Swistir yn esiamplau o ffederaliaeth yn hytrach na datganoli, ac felly hefyd wledydd megis yr Unol Daleithiau.

## Gweler hefyd

* Comisiwn ar Ddatganoli yng Nghymru
* Refferendwm Datganoli i Gymru, 1979‎
* Refferendwm ar bwerau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2011

## Cyfeiriadau
# Annibyniaeth yr Alban

*Gweler hefyd: Refferendwm annibyniaeth yr Alban, 2014 a Arolygon barn ar annibyniaeth yr Alban*
**Annibyniaeth yr Alban** (Gaeleg yr Alban: *Neo-eisimeileachd na h-Alba*) yw'r cysyniad o'r Alban fel gwlad sofran.

## Crynhoad

Roedd yr Alban yn deyrnas annibynnol tan ddeddf uno 1707 pan ddaeth yr Alban yn rhan o'r Deyrnas Unedig (DU). Tua diwedd yr 20g a dechrau'r 21g, datblygodd fudiad dros annibyniaeth i'r Alban. Arweiniodd hyn at refferendwm aflwyddiannus 2014 lle pleidleisiodd 45% o Albanwyr o blaid annibyniaeth. Yn y refferendwm, gwrthododd 55% o bleidleiswyr annibyniaeth.

Ers hynny mae Plaid Genedlaethol yr Alban yn parhau i lywodraethu ac arddel annibyniaeth. Er hyn, gwrthododd prif weinidog y Deyrnas Unedig y pryd*[angen ffynhonnell]* gais Nicola Sturgeon am bwerau i gynnal ail refferendwm ar annibyniaeth. Mae prif weinidog presennol yr Alban, Humza Yousaf, yn parhau i anelu tuag at annibyniaeth.

## Gweler hefyd

* Annibyniaeth i Gymru
* Arolygon barn ar annibyniaeth i Gymru
* Iwerddon unedig
* Arolygon barn ar Iwerddon Unedig
* Catalwnia
* Annibyniaeth Gwlad y Basg
* Annibyniaeth yr Ynys Las

## Cyfeiriadau
# Pan-geltiaeth

Y chwe gwlad Geltaidd

Pan-geltiaeth|  |
| Enghraifft o: | pan-nationalism  |
| Dynodwyr |

Gludyn car baner Pan-geltiaeth, Caerdydd 2022
Mudiad a ffordd o feddwl o blaid annog cyfnewid diwylliannol a gwleidyddol rhwng y gwledydd Celtaidd yw **pan-geltiaeth** neu **oll-geltiaeth**. O ddiwedd y 18fed ganrif, fe ddatblygodd ochr yn ochr â rhamantiaeth a'r Dadeni Celtaidd.

Er nad oedd un "genedl" geltaidd yn yr henfyd, erbyn heddiw mae Iwerddon, yr Alban, Cymru, Cernyw, Llydaw ac Ynys Manaw yn ystyried eu hunain yn ddisgynyddion i'r Celtiaid.

## Enghreifftiau cyfredol

Ceir enghreifftiau cyfredol o feddylfryd a gweithrediaeth Pan-Geltiaeth ym maes diwylliant ac iaith:

* Carn - cylchgrawn yr Undeb Celtaidd
* Gŵyl Rhyng-Geltaidd An Oriant - gŵyl cerddoriaeth a dawns gyda chyfranwyr o'r Gwledydd Celtaidd (ac, am ryw reswm, Galisia ac Asturias)
* Gŵyl Ban Geltaidd - gŵyl flynyddol a gynhelir fel rheol yn nhref Killarney. Mae enillwyr cystadleuaeth Cân i Gymru yn cynrychioli Cymru yn yr Ŵyl Ban Geltaidd.
* Y Gyngres Geltaidd - sefydlwyd yn 1902; mudiad academaidd a diwylliannol
* Undeb Celtaidd - (Celtic League) sefydlwyd yn 1961, mudiad gwleidyddol a diwylliannol
* Cymdeithas Cymru-Llydaw - mudiad llawr gwlad i hybu dealltwriaeth a pherthynas rhwng Cymru a Llydaw

* Memorandwm Dealltwriaeth rhwng Llywodraeth Cymru a Llywodraeth Cyngor Llydaw

## Cyfeiriadau
# Undod Celtaidd

Undod Celtaidd| Enghraifft o: | cysyniad gwleidyddol  |
| Math | Pan-geltiaeth  |
| Dynodwyr |

Map o wledydd Celtaidd; gwyrdd: Iwerddon, glas: Yr Alban, coch: Cymru, melyn: Cernyw, du: Llydaw.
Mae **undod Celtaidd** yn cyfeirio at undod gwleidyddol, cydweithio a chynghreiriau rhwng y gwledydd Celtaidd. Mae'n enghraifft o syniadaeth Pan-Geltaidd.

# Mudiad modern

Yn 2010, ffurfiodd Plaid Cymru a’r SNP “Cynghrair Celtaidd” gyda’r nod o gynyddu eu dylanwad ar lywodraeth y Deyrnas Unedig trwy gytundebau dros bolisïau a chyllid.

Cynigwyd Undeb Celtaidd fel dewis amgen i Brexit.

Yn 2016, awgrymodd Nicola Sturgeon, Prif Weinidog yr Alban ar y pryd goridor Celtaidd o fusnes rhwng yr Alban, Gogledd Iwerddon a Gweriniaeth Iwerddon.

Yn mis Ionawr 2019, awgrymodd arweinydd Plaid Cymru y pryd, Adam Price y gallai'r gwledydd Celtaidd ffurfio Banc Datblygu Celtaidd yn ogystal a rhyw fath o undeb gwleidyddol Celtaidd. Yn 2020, awgrymodd greu Undeb Celtaidd eto ond rhwng Cymru a'r Alban y tro hwn.

Yn mis Hydref 2019 dywedodd Llywydd Sinn Féin, Mary Lou McDonald wrth gynhadledd Plaid Cymru ei bod hi'n "Amser i adeiladu diwylliant gwleidyddol pan-Geltaidd i drechu Torïaeth’".

Yn 2020, awgrymodd y newyddiadurwr Gina Tonic “Weriniaeth Geltaidd Unedig” gan gynnwys yr Alban, Cymru, Cernyw, Ynys Manaw, Llydaw ac Iwerddon Unedig.

Yn 2021 awgrymwyd Undeb Celtaidd a phosibilrwydd Undeb Gaelaidd yn cynnwys Yr Alban ac Iwerddon gan un newyddiadurwr.

Yn 2022, awgrymodd y newyddiadurwr Ifan Morgan Jones y gallai gwledydd Celtaidd o fewn y Deyrnas Unedig ffurfio "undeb o fewn undeb" er mwyn sicrhau dylanwad a hunan-ymreolaeth. Awgrymodd y gallai mwy o ymreolaeth neu annibyniaeth fel undeb ffurfiol neu fel cynghrair, gynnig rhyw fath o sicrwydd.

Ym mis Gorffennaf 2023, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru "Y Dreftadaeth Geltaidd - Cytundeb Cydweithio Cernyw-Cymru" yn canolbwyntio ar gydweithredu yn y meysydd canlynol;

* tai cynaliadwy
* cyflawni sero net
* economïau gwledig
* diwylliant ac iaith

Ym mis Awst 2023, cyfarfu arweinwyr gwleidyddol o Iwerddon, yr Alban, Cymru, Cernyw, Llydaw, Galisia ac Asturias yn y Fforwm Celtaidd cyntaf erioed. Roedd y meysydd a drafodwyd yn cynnwys "Erasmus Celtaidd", trafnidiaeth forwrol, pysgota ac ynni gwynt ar y môr ac ieithoedd brodorol. Ymysg ieithoedd brodorol y gwledydd hynny ceir Astwrieg, Llydaweg, Cernyweg, Galiseg, Gwyddeleg, Gaeleg, a Chymraeg.

## Gweler hefyd

* Y Gynghrair Geltaidd
* Y Gyngres Geltaidd

## Cyfeiriadau
# Gŵyl

Llawysgrif gan Gutun Owain a sgwennwyd rhwng 1488 a 1489 yn cofnodi gwyliau ar ffurf calendr. Cedwir y llawysgrif hon yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Gwelir, mewn coch: Dydd Calan Ionawr, Dydd Ystwyll...
Diwrnod dathlu yw **gŵyl**. Tardda'r gair "*gŵyl*" o'r Lladin "*vigilia*" a allai olygu anhunedd, cadw gwyliadwraeth neu gadw gwylnos.

## Gwyliau Celtaidd

Ceir llawer o wyliau yn ystod y flwyddyn, e.e.

* Alban Hefin
* Alban Arthan
* Alban Eilir
* Alban Elfed
* Gŵyl Cadi Ha
* Gŵyl Calan Gaeaf
* Gŵyl Calan Mai
* Gŵyl Ddewi
* Gŵyl Fair
* Gŵyl Fair y Canhwyllau
* Gŵyl Galan Awst
* Gŵyl gynhaeaf
* Gŵyl Mabsant
* Gŵyl San Steffan

## Gwyliau cerddorol

* Rhestr Gwyliau yng Nghymru

## Gwyliau eraill

* Gŵyl banc
* Diwrnod Prydeindod

## Cyfeiriadau

Wiciadur
Chwiliwch am gŵyl
yn Wiciadur.
# Gŵyl Ryng-Geltaidd An Oriant

Gŵyl Ryng-Geltaidd An Oriant|  |
| Enghraifft o: | gŵyl gerddoriaeth  |
| Dechrau/Sefydlu | 1970  |
| Genre | cerddoriaeth Celtaidd  |
|  |
| Gwladwriaeth | Ffrainc  |
| Rhanbarth | An Oriant  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0btnmd  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

 Gilles Servat ar y llwyfan
 Bagad Lann-Bihoué yn y Porth Pysgod
 Yr Orymdaith Fawr
Gŵyl flynyddol o gerddoriaeth a diwylliant Celtaidd a gynhelir yn ninas An Oriant (Ffrangeg: Lorient) yn Llydaw yw **Gŵyl Ryng-Geltaidd An Oriant** (Ffrangeg: *Festival Interceltique de Lorient*; Llydaweg: *Gouelioù Etrekeltiek An Oriant*). Sefydlwyd yr ŵyl yn 1971.

Cynrychiolir Llydaw, Cernyw, Cymru, Iwerddon, Yr Alban, Ynys Manaw, Ynys Cape Breton, Galicia ac Asturias; felly mae diffiniad yr ŵyl o wlad Geltaidd ychydig yn ehangach na diffiniad yr Undeb Celtaidd er enghraifft. Cynhelir y rhan fwyaf o'r digwyddiadau ynghanol dinas Lorient, gyda'r digwyddiadau mwyaf yn stadiwm clwb pêl-droed FC Lorient.

Agorir yr ŵyl gyda'r *Kaoteriad*, swper bwyd môr traddodiadol Lydewig ac, ar y Sul, mae'r *Orymdaith Fawr* yn arwain trwy'r ddinas.

Mae 2008 wedi ei dynodi fel "*Blwyddyn Cymru*". Cynhelir yr ŵyl o 1 Awst hyd 10 Awst 2008 gyda bandiau Cymreig Calan; Carreg Lafar; Clerorfa; Crasdant; Catrin Finch; Ffynnon; Meinir Heulyn; Hen Wlad Fy Mamau; Yr Hwntws, Delyth Jenkins, Bethan Nia; Lleuwen Steffan; MC Mabon; Rag Foundation; a Toreth yn chwarae. Hefyd mae'r Chieftains (Iwerddon); Nolwenn Korbell (Llydaw); Loreena McKennitt (Canada) a Moving Heart (Iwerddon) yn berfformio.

Rhai o'r artistiaid a gymerodd ran yn 2007 oedd: Dan Ar Braz (Llydaw); Capercaillie (Yr Alban); The Dubliners (Iwerddon); Delyth Jenkins (Cymru); Luar na Lubre (Galicia); Y Moniars (Cymru); a Sinéad O'Connor (Iwerddon).

Yn 2022 gwelwyd perfformiadau gan grwpiau Cymaeg megis Alffa, Avanc, Cerys Hafana, Lily Beau, NoGood Boyo, Only Boys Aloud a Gwilym Bowen Rhys. Fel rhan o'r cyfnod bu iddo recordio ffilmig gyda sianel gerddoriaeth ar-lein S4C, Lŵp, gyda'r actor o Lydaw, Azenor Kallag, yn cymharu geiriau Cymraeg a Llydaweg. Bu i'r ffilm fer dderbyn ymateb dda a llawer yn ei rannu.

## Nid dim ond Cerddoriaeth

Yn ogystal â cherddoriaeth a dawns, ceir peth trafodaethau a sgyrsiau mwy deallusol ar natur hunaniaethau a'r ieithoedd Celtaidd. Yn 2023 bu i Mark Drakeford fel Prif Weinidog Cymru annerch yr ŵyl i drafod strategaeth miliwn o siaradwyr Cymraeg y Llywodraeth.

## Gweler hefyd

* Celtic Connections Gŵyl gerddoriaeth Geltaidd a'r Byd, Glasgow, Yr Alban
* Rhestr o ganeuon a recordiwyd gan yr Hwntws
* Gouel Broadel ar Brezhoneg - gŵyl genedlaethol iaith Lydaweg
* Gouel Breizh - gŵyl genedlaethol a elwir hefyd yn *Gouel Erwan* wedi nawddsant Llydaw

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Safle we Gŵyl Ryng-Geltaidd An Oriant (ar gael yn Ffrangeg, Saesneg a Sbaeneg)
# Gŵyl Ban Geltaidd

Gŵyl Ban Geltaidd| Enillwyr yr Ŵyl Ban Geltaidd hyd at 2015 |
| Enghraifft o: | digwyddiad sy'n ailadrodd  |
| Dechrau/Sefydlu | 1971  |
| Dechreuwyd | 1971  |
| Dynodwyr |

Gŵyl gerddorol flynyddol a gynhelir yn Iwerddon ac a fynychir gan gynrychiolwyr o'r Gwledydd Celtaidd yw'r **Ŵyl Ban Geltaidd** (Gaeleg: *Féile Pan Cheilteach*).

## Cefndir a chystadlaethau

Cynhaliwyd yr Ŵyl Ban Geltaidd gyntaf ym 1971, ac ers hynny, mae'r ŵyl wedi cael ei chynnal pob mis Ebrill yn flynyddol mewn amrywiol leoliadau yn yr ardaloedd Gaeltacht yn Iwerddon. Daw cynrychiolwyr o Gymru, Iwerddon, Yr Alban, Cernyw, Llydaw ac Ynys Manaw i gymryd rhan yn yr ŵyl a chynhelir sawl cystadleuaeth dros chwe diwrnod gan gynnwys Cân Wreiddiol, Cystadlaethau Canu Côr a Dawns.

## Cynrychiolwyr Cymru

Enillwyr cystadleuaeth Cân i Gymru fydd yn cynrychioli Cymru yn yr Ŵyl Ban Geltaidd yn flynyddol. Yng nghystadleuaeth 2011, Cymru enillodd y wobr am y gân wreiddiol orau.

Rhoddir y cynnig i dri unigolyn a thri grŵp gwerin fynd i'r Wyl i gynrychioli Cymru yng nghystadleuaeth yr unawd gwerin traddodiadol, a'r grŵp gwerin traddodiadol. Mae nifer o Gymru wedi dod i'r brig yn y cystadlaethau hyn dros y blynyddoedd gan gynnwys y canlynol:

Unigolion:

* Gwenan Gibbard
* Catrin Angharad Jones

Grwpiau

* Y Moniars
* Munud Olaf
* Bacsia
* Y Brodyr Magee

Ceir cystadlaethau corawl yn yr Wyl ac mae cynrychiolaeth gref bob blwyddyn o Gymru. Dyma gorau sydd wedi dod i'r brig yn yr amryw gategorïau.

* Aelwyd yr Ynys
* Côr Aelwyd Rhuthun
* Hogie'r Berfeddwlad
* Cordydd
* Côr Dre
* Glanaethwy
* Hogia'r Ddwylan
* Eryrod Meirio
* Côr Llundain

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan Swyddogol yr Ŵyl Ban Geltaidd
# Abertawe (prif ardal)

Dinas a Sir Abertawe|  |
| Math | prif ardaloedd Cymru, ardal gyda statws dinas  |
|  |
| Prifddinas | Abertawe  |
| Poblogaeth | 246,466  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Cymru |
| Arwynebedd | 379.6591 km²  |
| Gerllaw | Bae Abertawe, Môr Hafren  |
| Yn ffinio gyda | Sir Gaerfyrddin, Castell-nedd Port Talbot  |
| Cyfesurynnau | 51.58333°N 4°W  |
| Cod SYG | W06000011  |
| GB-SWA  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Logo y sir
*Pwnc yr erthygl hon yw sir Abertawe. Am ddefnyddiau eraill o'r enw Abertawe gweler y dudalen wahaniaethu Abertawe.*
Un o 22 prif ardal Cymru yw **Dinas a Sir Abertawe**. Mae'r ardal yn cynnwys dinas Abertawe a phenrhyn Gŵyr. Cyn 1996 roedd hi'n ran o hen sir Gorllewin Morgannwg, a chyn 1974 yn rhan o Sir Forgannwg.

Dinas a Sir Abertawe yng Nghymru
## Cymunedau Abertawe

|  |  |
| --- | --- |
| * Bôn-y-maen
* Castell
* Cilâ
* Cilâ Uchaf
* Clydach
* Cocyd, Y
* Crwys, Y
* Cwmbwrla
* Dynfant
* Gellifedw
* Glandŵr
* Gorseinon
* Llandeilo Ferwallt
* Llangynydd, Llanmadog a Cheriton
* Llangyfelach
* Llanilltud Gŵyr
* Llanrhidian Uchaf
* Llanrhidian Isaf
* Llansamlet
 | * Llwchwr
* Mawr
* Mwmbwls, Y
* Mynydd-bach
* Penderi
* Pengelli a Waungron
* Penlle'r-gaer
* Pennard
* Pen-Rhys
* Pontarddulais
* Pont-lliw a Tircoed
* Port Einon
* Reynoldston
* Rhosili
* Sgeti
* St. Thomas
* Townhill
* Treforys
* Tre-gŵyr
* Uplands
 |

## Cestyll

* Castell Abertawe
* Castell Oxwich
* Castell Pennard
* Castell Pen-rhys
* Castell Ystum Llwynarth (*Oystermouth*)

 **Trefi a phentrefi Sir AbertaweDinas**

Abertawe

**Trefi**

Casllwchwr  **·** Clydach  **·** Gorseinon  **·** Pontarddulais  **·** Treforys  **·** Tre-gŵyr

**Pentrefi**

Burry Green  **·** Cadle  **·** Crofty  **·** Dyfnant  **·** Fforest-fach  **·** Garnswllt  **·** Y Gellifedw  **·** Y Glais  **·** Llandeilo Ferwallt  **·** Llanddewi  **·** Llangyfelach  **·** Llangynydd  **·** Llanilltud Gŵyr  **·** Llanmorlais  **·** Llanrhidian  **·** Llan-y-tair-mair  **·** Y Mwmbwls  **·** Nicholaston  **·** Oxwich  **·** Pen-clawdd  **·** Pengelli  **·** Pennard  **·** Pentre Poeth  **·** Pont-lliw  **·** Port Einon  **·** Reynoldston  **·** Rhosili  **·** Sgeti  **·** Y Crwys  **·** Ynysdawe  **·** Ynysforgan  **·** Ystumllwynarth

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Ddinas a Sir Abertawe**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Bro Morgannwg

Bro Morgannwg|  |
| Math | prif ardaloedd Cymru  |
| Enwyd ar ôl | Vale of Glamorgan  |
|  |
| Poblogaeth | 132,165  |
| Sefydlwyd | * 1 Ebrill 1996
 |
| Gefeilldref/i | Fécamp, Mouscron, Jurbarkas  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Cymru |
| Arwynebedd | 331.0798 km²  |
| Gerllaw | Môr Hafren  |
| Yn ffinio gyda | Dinas a Sir Caerdydd, Pen-y-bont ar Ogwr, Rhondda Cynon Taf  |
| Cyfesurynnau | 51.4167°N 3.4167°W  |
| Cod SYG | W06000014  |
| GB-VGL  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Un o 22 prif ardal Cymru yw **Bro Morgannwg** (Saesneg: *Vale of Glamorgan*), sy'n fwrdeistref sirol gwledig yn ne Cymru. Y Barri yw'r brif dref.

Cynrychiolir y rhan fwyaf o'r sir gan ddwy o etholaethau - yr etholaeth seneddol a'r etholaeth Cynulliad.

Bro Morgannwg yng Nghymru

## Cymunedau

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Y Barri
* Y Bont-faen a Llanfleiddan
* Dinas Powys
* Ewenni
* Gwenfô
* Llanbedr-y-fro
* Llancarfan
* Llandochau
* Llandŵ
 | * Llanddunwyd
* Llan-faes
* Llan-fair
* Llanfihangel-y-pwll a Lecwydd
* Llan-gan
* Llanilltud Fawr
* Penarth
* Pendeulwyn
* Pen-llin
 | * Y Rhws
* Sain Dunwyd
* Sain Nicolas a Thresimwn
* Sain Siorys
* Sain Tathan
* Saint-y-brid
* Sili a Larnog
* Tregolwyn
* Y Wig
 |

## Trefi

* Y Barri
* Y Bont-faen
* Penarth
* Llanilltud Fawr

## Cestyll

* Castell Ffwl-y-mwn
* Castell Llanfleiddan

## Dolenni allanol

* Cyngor Bro Morgannwg Archifwyd 2010-07-06 yn y Peiriant Wayback

 **Trefi a phentrefi Bro MorgannwgTrefi**

Y Barri  **·** Y Bont-faen  **·** Llanilltud Fawr  **·** Penarth

**Pentrefi**

Aberogwr  **·** Aberddawan  **·** Aberthin  **·** City  **·** Clawdd-coch  **·** Corntwn  **·** Dinas Powys  **·** Eglwys Fair y Mynydd  **·** Ewenni  **·** Ffontygari  **·** Gwenfô  **·** Larnog  **·** Llanbedr-y-fro  **·** Llancarfan  **·** Llancatal  **·** Llandochau  **·** Llandochau Fach  **·** Llandŵ  **·** Llanddunwyd  **·** Llan-faes  **·** Llanfair  **·** Llanfihangel-y-pwll  **·** Llanfleiddan  **·** Llangan  **·** Llansanwyr  **·** Llwyneliddon  **·** Llyswyrny  **·** Marcroes  **·** Merthyr Dyfan  **·** Ogwr  **·** Pendeulwyn  **·** Pen-llin  **·** Pennon  **·** Pen-marc  **·** Y Rhws  **·** Sain Dunwyd  **·** Saint Andras  **·** Sain Nicolas  **·** Sain Siorys  **·** Sain Tathan  **·** Saint-y-brid  **·** Sili  **·** Silstwn  **·** Southerndown  **·** Trebefered  **·** Trefflemin  **·** Tregatwg  **·** Tregolwyn  **·** Tresimwn  **·** Y Wig  **·** Ystradowen