# Senedd Cymru

*Erthygl am y sefydliad gwleidyddol yw hon. Am yr adeilad sy'n gartref i'r sefydliad gweler Adeilad y Senedd*

| Senedd Cymru Welsh Parliament |
| --- |
| Y Chweched Senedd |
|  |
| Gwybodaeth gyffredinol |
| Math | Unsiambraeth |
| Arweinyddiaeth |
| Y Llywydd | Huw Irranca-Davies, Llafur |
| Y Dirprwy Lywydd | Kerry Ferguson, Plaid Cymru |
| Prif Weinidog Cymru | Rhun ap Iorwerth, Plaid Cymru |
| Arweinyddion y Gwrthbleidiau | Dan Thomas (Reform UK), Ken Skates (Llafur Cymru), Darren Millar (Ceidwadwyr), Anthony Slaughter (Plaid Werdd Cymru),Jane Dodds (Democratiaid Rhyddfrydol) |
| Cyfansoddiad |
| Aelodau | 96 |
|  |
| Grwpiau gwleidyddol |      Plaid Cymru (43)
     Reform UK (34)
     Llafur (9)
     Ceidwadwyr (7)
     Plaid Werdd (2)
     Democratiaid Rhyddfrydol (1) |
| Pwyllgorau |
15
* Y Pwyllgor Busnes
* Y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg
* Pwyllgor Newid Hinsawdd, yr Amgylchedd a Seilwaith
* Pwyllgor Diwylliant, Cyfathrebu, y Gymraeg, Chwaraeon, a Chysylltiadau Rhyngwladol
* Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig
* Y Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol
* Y Pwyllgor Cyllid
* Y Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol
* Y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a’r Cyfansoddiad
* Y Pwyllgor Llywodraeth Leol a Thai
* Y Pwyllgor Deisebau
* Y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus
* Y Pwyllgor Safonau Ymddygiad
* Pwyllgor Craffu ar Waith y Prif Weinidog
* Pwyllgor y Bil Atebolrwydd Aelodau
 |
| Etholiadau |
| Etholiad diwethaf | 7 Mai 2026 |
| Man cyfarfod |
|  |
| Siambr yn Adeilad y Senedd, Caerdydd |
| Man cyfarfod |
|  |
| Gwefan |
| senedd.cymru |

|  |
| --- |
| Mae'r erthygl hon yn rhan o'r gyfres:
**Gwleidyddiaeth Cymru** |
|

---

 |
| **Llywodraeth Cymru Prif Weinidog: Rhun ap Iorwerth
* Dirprwy Brif Weinidog: Sioned Williams
* Cabinet
* Cwnsler Cyffredinol:

**Senedd Cymru Llywydd: Huw Irranca-Davies
* Prif Weithredwr a Chlerc:
* Aelodau (ASau): 2026
* Comisiwn y Senedd
* Etholaethau
* Etholiadau: 1999, 2003, 2007, 2011, 2016, 2021, 2026
* Cyfraith Gyfoes Cymru
* Mesurau rhestr
* Gorchymyn Cymhwysedd Deddfwriaethol
* Offerynnau Statudol

**Cymru o fewn y Deyrnas UnedigLlywodraeth ei Fawrhydi Ysgrifennydd Gwladol: Jo Stevens
* Swyddfa Cymru
* Prif Bwyllgor
* Pwyllgor Dethol
* Deddf Llywodraeth Cymru 2006
* Etholaethau'r DU
* Etholaethau Cymru
* Etholiadau: 1979, 1983, 1987, 1992, 1997, 2001, 2005, 2010, 2015, 2024

**Llywodraeth leol Prif ardaloedd
* Siroedd cadwedig
* Siroedd hynafol
* Cymunedau

**Gweithgarwch gwleidyddol Cenedlaetholdeb
* Datganoli Cymru
* Annibyniaeth Cymru
* Heddychiaeth
* Pleidiau gwleidyddol
* Polisïau unigryw Cymru
 |
|

---

gweld • sgwrs • golygu |

**Senedd Cymru** (Saesneg: *Welsh Parliament*) neu'r **Senedd** yw'r corff datganoledig sy'n cael ei ethol yn ddemocrataidd i drafod polisïau ac sy'n cymeradwyo deddfwriaeth sy'n ymwneud â Chymru. Rhan o'i waith yw dwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif. Rhwng Mai 1999 a Mai 2020, enw'r sefydliad oedd **Cynulliad Cenedlaethol Cymru** (Saesneg: *National Assembly for Wales*). Sefydlwyd y Cynulliad ym 1999 ar ôl cynnal refferendwm ym 1997.

Cadarnhaodd pobl Cymru, drwy refferendwm (Refferendwm ar bwerau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2011) eu bod am rymuso'r Senedd. Cyhoeddwyd canlyniadau'r refferendwm ar 4 Mawrth 2011. Cyfanswm y pleidleisiodd dros ragor o bwerau oedd 63.49% ('ydw'), a phleidleisiodd 36.51% yn erbyn ('nac ydw'). 'Ydw' oedd y bleidlais mewn 21 o'r 22 awdurdod lleol, gyda'r eithriad i Sir Fynwy. Ar y cyfan, pleidleisiodd 35.2% o Gymru.

Ceir 96 o aelodau, neu Aelodau o'r Senedd (AS) a etholir (ers 2026) am dymor o bedair blynedd; mae 16 etholaeth ddaearyddol yn ethol 6 aelod yr un dan drefn cynrychiolaeth gyfrannol dull D'Hondt. Mae'r Senedd yn gweithredu system un siambr, hynny yw, nid oes 'ail siambr' i ddeddfwrfa Cymru.

Ffurfiwyd y Cynulliad Cenedlaethol yn dilyn Deddf Llywodraeth Cymru 1998, a oedd yn ymateb i Refferendwm datganoli i Gymru, 1997. Mae'r Senedd a Llywodraeth Cymru yn ddau gorff ar wahân - yr un fath â Senedd y Deyrnas Unedig a Llywodraeth y Deyrnas Unedig. Y corff democrataidd sy'n cynrychioli buddiannau Cymru a'i phobl, sy'n llunio cyfreithiau Cymru ac sy'n gwneud Llywodraeth Cymru'n atebol yw Senedd Cymru.

Yr enw ar gorff corfforaethol Senedd Cymru yw Comisiwn y Senedd.

## Etholiadau

Mae aelodau yn cael eu hethol am dymor penodedig. Yn wreiddiol roedd 60 aelod yn cael eu hethol am dymor o pedair blynedd - 40 ohonynt yn cynrychioli etholaeth ddaearyddol ac 20 yn cael eu hethol dan drefn cynrychiolaeth gyfrannol dull D'Hondt dros y pum etholaeth ranbarthol yng Nghymru. Yn sgil deddfwriaeth yn San Steffan i greu Seneddau o 5 mlynedd ymestynnwyd cyfnod y Senedd i bum mlynedd. Cynhaliwyd etholiadau ym 1999, 2003, 2007, 2011, 2016 a 2021. O 2026 ymlaen daeth hyd y tymor lawr i bedair blynedd unwaith eto. Cynhelir is-etholiadau os oes sedd etholaeth leol o'r Senedd yn dod yn wag, ond os oes gwagle ar y rhestr ranbarthol bydd pleidiau gwleidyddol yn enwebu'r unigolyn nesaf ar y rhestr i ymuno â'r Senedd.

Ar 27 Tachwedd 2019 pasiwyd deddf, sef y Ddeddf Senedd ac Etholiadau, i roi'r bleidlais i bobl 16 oed, yn dechrau o etholiadau Senedd 2021. Yn ogystal, cafodd preswylwyr o dramor sy'n byw yng Nghymru hawl i bleidleisio. Adeg y bleidlais ar y ddeddf, roedd 41 o 60 aelod o blaid y newid gyda Llafur a Phlaid Cymru o blaid a'r Ceidwadwyr a Phlaid Brexit yn erbyn. Roedd y ddeddf hefyd yn rhoi enw newydd dwyieithog i'r Cynulliad fel yr oedd, sef Senedd Cymru a Welsh Parliament, er gwaethaf ymgyrchu i gael enw uniaith Gymraeg ar y sefydliad. Yn ymarferol, er bod enw dwyieithog ar y sefydliad, tueddir i'w alw'n **Senedd** yn y ddwy iaith.

Ym Mai 2024, pleidleisiodd y Senedd dros gynyddu nifer yr aelodau o 60 i 96, gyda chefnogaeth Llafur a Phlaid Cymru. O 2026 ymlaen, fe fydd etholiadau Seneddol yn cael eu cynnal bob pedair blynedd yn hytrach na phob pum mlynedd.

## Grymoedd

### Grymoedd deddfu

*Gweler Pwerau Senedd Cymru am ragor o fanylion.*

Cafodd grymoedd i basio mesurau deddfwriaethol o fewn meysydd penodol eu rhoi ar ddechrau'r Trydydd Cynulliad ym Mai 2007 dan Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006.

Ar 3 Mawrth 2011, cynhaliwyd refferendwm i benderfynu a ddylai'r Cynulliad gael y pŵer i lunio ei ddeddfau ei hun. Pleidleisiodd pobl Cymru o blaid y cynnig. Ers 2017, defnyddir model cadw pwerau yn ôl, ac mae gan y Senedd yr hawl i ddeddfu mewn unrhyw faes sydd heb ei eithrio.

## Aelodau'r Senedd

### Mai 2026 -

*Prif: Aelodau'r seithfed Senedd*

|  |  |
| --- | --- |
| **Plaid** | **Etholiad 2026** |
|  | Plaid Cymru
 | 43
 |
|  | Reform
 | 34
 |
|  | Llafur
 | 9
 |
|  | Ceidwadwyr
 | 7
 |
|  | Gwyrdd
 | 2
 |
|  | Democratiaid Rhyddfrydol
 | 1
 |

### Mai 2021-Mai 2026

*Prif: Aelodau'r chweched Senedd*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Plaid** | **Etholiad 2021** | **Yn union cyn etholiad 2026** |
|  | Llafur
 | 30
 | 29
 |
|  | Ceidwadwyr
 | 16
 | 15
 |
|  | Plaid Cymru
 | 13
 | 13
 |
|  | Reform
 | 0
 | 2
 |
|  | Democratiaid Rhyddfrydol
 | 1
 | 1
 |
|  | Annibynnol
 | 0
 | 2
 |
| **Seddi eu hangenar gyfer mwyafrif un plaid** | 1
 | 1
 |
| **Mwyafrif y Llywodraeth** | 0
 | 0
 |

### Mai 2016-Mai 2021

*Prif: Aelodau pumed Cynulliad Cenedlaethol Cymru*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Plaid** | **Etholiad 2016** | **Yn union cyn etholiad 2021** |
|  | Llafur
 | 29
 | 29
 |
|  | Ceidwadwyr
 | 12
 | 10
 |
|  | Plaid Cymru
 | 12
 | 10
 |
|  | UKIP
 | 7
 | 1
 |
|  | Democratiaid Rhyddfrydol
 | 1
 | 1
 |
|  | Propel
 | 0
 | 1
 |
|  | Plaid Diddymu Cynulliad Cymru
 | 0
 | 2
 |
|  | Annibynnol
 | 0
 | 6
 |
| **Seddi eu hangenar gyfer mwyafrif un plaid** | 2
 | 0
 |
| **Mwyafrif y Llywodraeth** | 0
 | 2
 |

### 2011-Mai 2016

*Prif: Aelodau pedwerydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru*

| Plaid | Mai 2011
 |
| --- | --- |
|  | Llafur | 30
 |
|  | Y Ceidwadwyr | 14
 |
|  | Plaid Cymru | 11
 |
|  | Y Democratiaid Rhyddfrydol | 5
 |
|  | Annibynnol | 0
 |

## Gweler hefyd

* Etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, 1999
* Etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, 2003
* Etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, 2007
* Etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, 2011
* Etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, 2016
* Etholiad Senedd Cymru, 2021
* Etholiad Senedd Cymru, 2026

## Gweler hefyd

* Gwleidyddiaeth Cymru
* Rhestr o etholaethau Cymru
* Comisiwn ar Ddatganoli yng Nghymru
* Refferendwm ar bwerau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2011

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan Senedd Cymru
* Senedd Cymru ar X
* Pleidleisiau yn y refferendwm, 1997 Archifwyd 2004-04-23 yn y Peiriant Wayback