# Gofal iechyd yng Nghymru

Gofal iechyd yng Nghymru| Map o'r saith bwrdd iechyd lleol; Betsi Cadwaladr (gogledd), Hywel Dda (gorllewin), Powys (canolbarth), Bae Abertawe (de-orllewin), Cwm Taf (de-canol), Aneurin Bevan (de-ddwyrain), Caerdydd a'r Fro (mwyaf deheuol). |
| Enghraifft o: | gofal iechyd yn ôl gwlad neu ranbarth  |
| Rhan o | iechyd yng Nghymru  |
| Lleoliad | Cymru  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Darperir **gofal iechyd yng Nghymru** yn bennaf gan wasanaeth iechyd gyhoeddus Cymru (GIG Cymru). Mae GIG Cymru'n darparu gofal iechyd i bob preswylydd parhaol; gwasanaeth sydd am ddim pan fo'i angen, ac y telir amdano o drethiant cyffredinol. Mae iechyd yn fater sydd wedi'i ddatganoli, ac mae gwahaniaethau sylweddol yn datblygu rhwng systemau gofal iechyd cyhoeddus gwahanol wledydd y Deyrnas Unedig, gyda'i gilydd y Gwasanaeth Iechyd Gwladol (GIG). Er bod y system gyhoeddus yn dominyddu darpariaeth gofal iechyd, mae gofal iechyd preifat ac amrywiaeth eang o driniaethau amgen a chyflenwol ar gael i'r rhai sy'n barod i dalu.

Ysbyty Athrofaol Cymru, y Mynydd Bychan, Caerdydd yw ysbyty mwyaf Cymru, ond roedd Ysbyty Calon y Ddraig yn ysbyty dros dro mwy, a sefydlwyd mewn ymateb i'r pandemig COVID-19 yng Nghymru.

Yn wahanol i Loegr, mae presgripsiynau'r GIG am ddim i bawb sydd wedi cofrestru gyda Meddyg Teulu yng Nghymru.

Cymru yw man geni'r Gwasanaeth Iechyd Gwladol modern, gyda'r syniad yn cael ei gyflwyno ledled y DU gan y Gweinidog Iechyd ar y pryd, Aneurin Bevan, ym 1948. Cafodd y gwasanaeth ei weinyddu gan Lywodraeth y DU i ddechrau; ers 1999 mae GIG Cymru wedi cael ei ariannu a'i reoli gan Lywodraeth Cymru.

## Ymddiriedolaethau'r GIG a'r byrddau iechyd

Cyn 2009, rhannwyd Cymru yn 10 ymddiriedolaeth GIG:

* Bwrdd Iechyd Prifysgol Abertawe Bro Morgannwg
* Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro
* Ymddiriedolaeth GIG Cwm Taf
* Ymddiriedolaeth GIG Siroedd Conwy a Dinbych
* Ymddiriedolaeth GIG Gofal Iechyd Gwent
* Bwrdd Iechyd Lleol Hywel Dda
* Ymddiriedolaeth GIG Gogledd Ddwyrain Cymru
* Ymddiriedolaeth GIG Gogledd Orllewin Cymru
* Bwrdd Iechyd Addysgu Powys
* Ymddiriedolaeth GIG Prifysgol Felindre

### Byrddau iechyd presennol

Mae Cymru bellach wedi'i rhannu'n 7 bwrdd iechyd lleol a 3 ymddiriedolaeth GIG:

* Byrddau Iechyd Lleol :
	+ Bwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan
	+ Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr
	+ Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro
	+ Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg
	+ Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda
	+ Bwrdd Iechyd Addysgu Powys
	+ Bwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe
* Ymddiriedolaethau GIG Cymru Gyfan :
	+ Ymddiriedolaeth GIG Gwasanaethau Ambiwlans Cymru
	+ Ymddiriedolaeth GIG Prifysgol Felindre
	+ Iechyd Cyhoeddus Cymru

Ymddiriedolaeth GIG Gwasanaethau Ambiwlans Cymru sy'n rheoli'r holl wasanaethau ambiwlans yng Nghymru o'i chanolfan yn Sir Ddinbych.

## Gofal Sylfaenol

Cyrhaeddodd wasanaethau y tu allan i oriau yng ngogledd a gorllewin Cymru ‘bwynt argyfwng' ym mis Ebrill 2019. Bu'n rhaid i wasanaethau yn Ysbyty Cyffredinol Llwynhelyg yn Sir Benfro ac Ysbyty Tywysog Philip yn Sir Gaerfyrddin gau am benwythnos 30/31 Mawrth. Yn ystod 2018 roedd o leiaf 146 o shifftiau gofal brys yng Nghymru heb feddyg teulu ar y gwasanaeth y tu allan i oriau.

## Fferyllfeydd

Mae cynlluniau i ehangu rôl fferyllwyr cymunedol yng Nghymru. Cafodd y cynlluniau eu comisiynu gan Lywodraeth Cymru ac fe'u lluniwyd gan Bwyllgor Fferyllol Cymru sy'n rhagweld y bydd fferyllwyr annibynnol â'r hawl i roi presgripsiwn ym mhob fferyllfa gymunedol wedi'u hintegreiddio â meddygfeydd lleol i gael mynediad at gofnodion cleifion. Bydd hyn yn galluogi'r gwasanaeth anhwylderau cyffredin, sy'n galluogi fferyllwyr i drin 26 o afiechydon cyffredin, megis llygaid sych, diffyg traul a doluriau annwyd, a bydd y fferyllwyr yn gallu cyfeirio cleifion am brofion. Darparodd 702 o fferyllfeydd yng Nghymru gyfanswm o 43,158 o ymgynghoriadau gwasanaeth anhwylderau cyffredin yn 2018/2019, mwy na dwbl y nifer yn y flwyddyn flaenorol. Ym Mai 2019 roedd 97% o fferyllfeydd y wlad yn cynnig y gwasanaeth.

Dechreuodd y gwasanaeth ‘profi a thrin' peilot ar gyfer dolur gwddf mewn 70 o fferyllfeydd cymunedol yn ardaloedd byrddau iechyd lleol Cwm Taf a Betsi Cadwaladr yn Nhachwedd 2018. Mae fferyllwyr yn gwneud prawf swab i ddarganfod achos dolur gwddf facteriol neu firaol. Dim ond mewn 20% o achosion yr oedd angen presgripsiwn o wrthfiotigau.

## Gwasanaethau Cymunedol

Yn Ebrill 2019, cyhoeddodd Vaughan Gething gronfa o £11 miliwn i 'drawsnewid' gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol yng Ngogledd Cymru. Bydd ymarferwyr iechyd meddwl yn gweithio gyda chriwiau ambiwlans; mewn ystafelloedd rheoli'r heddlu; caffis argyfwng. Bydd hafanau diogel a gwasanaethau triniaeth cartref cryfach yn cael eu datblygu hefyd. Bydd gwasanaethau ymyrraeth gynnar i blant a phobl hŷn yn cael eu cryfhau.

## Ystadegau gofal ac iechyd

## Coronafeirws

Cafodd system gofal iechyd Cymru ei heffeithio'n wael gan achosion Coronafeirws ar ddechrau 2020. Gwaethygwyd hyn gan y ffaith bod poblogaeth Cymru, yn ôl ymchwil Ymddiriedolaeth Nuffield, ar gyfartaledd yn “hŷn, yn salach ac yn fwy difreintiedig na phoblogaeth Lloegr – felly mae'n rhaid i'r GIG weithio'n galetach”.

Gwnaeth Llywodraeth Cymru newidiadau penodol i ofal iechyd yng Nghymru i ddelio â'r achosion, gan gynnwys canslo llawdriniaethau dewisol, adeiladu ail ysbyty mwyaf y DU yn Stadiwm y Mileniwm yng Nghaerdydd, cymeradwyo'r “peiriant anadlu brys COVID”, dyfais a ddyluniwyd gan ymgynghorydd meddygol yn Rhydaman. Serch hynny, ar ddiwedd Mawrth cafwyd yr achosion lleol mwyaf yn y DU yng Nghymru. Bu Bwrdd Iechyd Aneurin Bevan yng Nghasnewydd yn ganolbwynt i'r achosion hyn, a bu nifer uwch o achosion fesul 1,000 o bobl nag unrhyw ddinas arall yn y DU, gan gynnwys Llundain.

## Gweler hefyd

* Rhestr o ysbytai yng Nghymru

## Cyfeiriadau