# Caerllion

Caerllion|  |
| Math | pentref, cymuned  |
| Duration: 2 seconds.0:02 |
| Poblogaeth | 7,971, 8,708, 8,061  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Casnewydd  |
| Gwlad |  Cymru |
| Arwynebedd | 1,453 ha  |
| Cyfesurynnau | 51.6103°N 2.9558°W  |
| Cod SYG | W04000813  |
| Cod OS | ST336909  |
| Cod post | NP18  |
| Etholaeth y Senedd | Casnewydd Islwyn |
| Etholaeth y DU | Jessica Morden (Llafur) |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Wikimedia | © OpenStreetMap160m
174llathAfon Wysg**6**Ysbyty**5**Ysgol Gyfun
Caerllion**4321**   Map o Gaerllion, yn dangos llinell muriau Caer Rufeinig Caerllion Isca Augusta.1 Baddondy Rhufeinig Caerllion (amgueddfa)
2 Amffitheatr Caerllion
3 Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru
4 Ardal y Barics Rhufeinig a gloddiwyd
6 Ysbyty Sant Cadog

*Defnyddir yr enw "Caerllion" (neu "Caerllion Fawr") weithiau i gyfeirio at ddinas Caer yn Lloegr.*
Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Casnewydd, Cymru, yw **Caerllion**, hefyd **Caerllion-ar-Wysg** (Saesneg: *Caerleon*). Saif ar lannau gorllewinol Afon Wysg, ger dinas Casnewydd. Ystyr Caerllion ydy 'caer y llengoedd'.

## Olion Rhufeinig

*Prif: Caer Rufeinig Caerllion*
Yn y cyfnod Rhufeinig, fel Isca Silurum, roedd Caerllion yn ganolfan i'r lleng Legio II Augusta. Symudodd y lleng i Gaerllion tua'r flwyddyn 74, a bu yma am ganrifoedd, efallai tan ddechrau'r 4g. Mae'r olion o'r cyfnod yma yn parhau i fod yn nodwedd amlycaf Caerllion. Ymhlith yr olion mae olion barics y llengfilwyr, y baddondy, y muriau oedd yn amgylchynu'r gaer, a'r amffitheatr tu allan i'r muriau. Enw Rhufeinig ar y dref oedd 'Iskalis' a ddaeth o enw'r afon: Wysg.

Yn yr *Historia Regum Britanniae* gan Sieffre o Fynwy, Caerllion yw prifddinas y Brenin Arthur.

## Yr Oesoedd Canol

Tua dwy neu dair km i'r gogledd-orllewin saif Mwnt y Castell, sef hen domen mwnt a beili.

## Coleg Hyfforddiant Sir Fynwy

Roedd Caerllion yn leoliad i Coleg Hyfforddi Sir Fynwy a sefydlwyd yn 1914. Roedd y Coleg yn hyfforddi dynion i ddod yn athrawon. Yn 1962 agorwyd y Coleg ar gyfer myfyrwyr benywaidd. Yn 1975 daeth y Coleg yn rhan o Goleg Addysg Uwcg Gwent, ac wedi hynny, yn rhan o Brifysgol De Cymru.

## Cyfrifiad 2011

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Caerllion (pob oed) (8,061)** |  | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Caerllion) (774)** |  | 9.8% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |  | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Caerllion) (6117)** |  | 75.9% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |  | 73% |
| **Y nifer mewn gwaith rhwng 16 a 74 oed(Caerllion) (1,174)** |  | 34.2% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |  | 67.1% |

## Enwogion

* Julius ac Aaron, merthyron Cristionogol, dienyddiwyd yn 304
* Arthur Machen (1863 - 1947), llenor

## Cyfeiriadau

## Oriel

* Golygfa ar Gaerllion
* Golygfa o'r olion Rhufeinig
* Yr Amffitheatr Rufeinig

 **Trefi a phentrefi Bwrdeistref Sirol Casnewydd**[cuddio]

**Dinas**

Casnewydd

**Pentrefi**

Allteuryn  **·** Basaleg  **·** Caerllion  **·** Langstone  **·** Llanfaches  **·** Llanfihangel-y-fedw  **·** Llansanffraid Gwynllŵg  **·** Llan-wern  **·** Pen-hŵ  **·** Y Redwig  **·** Trefesgob  **·** Trefonnen  **·** Tŷ-du