# Bwrdeistref Sirol Caerffili

Bwrdeistref Sirol Caerffili|  |
|  |
| Arwyddair | Gweithio'n Gytun Er Lles Pawb  |
| Math | prif ardaloedd Cymru  |
|  |
| Prifddinas | Caerffili  |
| Poblogaeth | 181,019  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Cymru |
| Arwynebedd | 277.3879 km²  |
| Yn ffinio gyda | Dinas a Sir Caerdydd, Blaenau Gwent, Casnewydd, Merthyr Tudful, Rhondda Cynon Taf, Powys, Torfaen  |
| Cyfesurynnau | 51.656°N 3.183°W  |
| Cod SYG | W06000018  |
| GB-CAY  |
|  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Un o 22 prif ardal Cymru yw **Bwrdeistref Sirol Caerffili**. Mae'n fwrdeistref sirol sy'n gweithredu fel awdurdod unedol. Fe'i henwir ar ôl ei ganolfan weinyddol, tref Caerffili. Mae wedi'i lleoli yn ne-ddwyrain y wlad, yn ffinio â phrif ardaloedd Blaenau Gwent a Thorfaen i'r dwyrain, Bwrdeistref Sirol Casnewydd a Chaerdydd i'r de, Rhondda Cynon Taf a Bwrdeistref Sirol Merthyr Tudful i'r gorllewin, a Phowys i'r gogledd. Caiff y sir ei llywodraethu gan Gyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili.

Ei phrif dref a'r dref fwyaf yw Caerffili a cheir adeiladau sirol hefyd yn Ystrad Mynach sy'n fwy canolog. Y trefi eraill yn y fwrdeistref hon yw: Bedwas, Rhisga, Trecelyn, Coed Duon, Bargod, Tredegar Newydd a Rhymni.

Yn y Cyfrifiad diwethaf, roedd y boblogaeth yn 181,019 (2018).

## Daearyddiaeth

Ffurfir rhan ogleddol y fwrdeistref gan ehangder Cwm Rhymni. Mae Afon Rhymni yn tarddu yn y bryniau yn y gogledd ac yn llifo tua'r de am tua deng milltir ar hugain, gan droelli i'r dwyrain, ychydig i'r gogledd o Gaerffili cyn cyrraedd Môr Hafren. Mae'r dyffryn hefyd yn cynnwys cymunedau Abertyswg, Fochriw, Pontlotyn, Tir-Phil, Brithdir, Tredegar Newydd, Aberbargod, Rhymni ac Ystrad Mynach, a threfi Bargoed a Chaerffili.

## Cymunedau Caerffili

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Aber-carn
* Argoed
* Bargod
* Bedwas, Tretomos a Machen
* Caerffili
* Cefn Fforest
* Coed-duon
* Crosskeys
* Crymlyn
 | * Cwm Aber
* Cwm Darran
* Dwyrain Rhisga
* Y Fan
* Gelli-gaer
* Gorllewin Rhisga
* Llanbradach a Phwll-y-pant
* Maesycwmwr
* Nelson
* Pengam
 | * Penmaen
* Penyrheol, Trecenydd ac Enau'r Glyn
* Pontllan-fraith
* Rhydri
* Rhymni
* Trecelyn
* Tredegar Newydd
* Ynys-ddu
 |

## Hanes

Gorwedd y fwrdeisdref sirol ar gyrion Maes Glo'r De. Dechreuodd droi o fod yn gymuned o amaethwyr i fod yn ddiwydiannol gyda datblygiad y diwydiant haearn ar ddechrau'r Chwyldro Diwydiannol. Ym 1752, rhoddwyd prydles 99 mlynedd ar gyfer darn o dir yng Nghwm Rhymni a roddodd yr hawl i'r prydleswyr gloddio am lo a mwyn haearn. Dilynwyd hyn gyda chytundebau cloddio eraill, cloddiwyd siafftiau pyllau a datblygodd y diwydiant glo. Erbyn dechrau'r 20g, roedd deugain o lofeydd yn y dyffryn.

Un o'r pyllau a suddwyd ar ddiwedd y 19g oedd Glofa Elliot. Yn ei anterth, cyn y Rhyfel Byd Cyntaf, roedd yn cynhyrchu dros filiwn o dunelli o lo y flwyddyn ac yn cyflogi bron i dair mil o bobl. Yn 1967 disbyddwyd y glo a chaeodd y lofa. Cliriwyd y rhan fwyaf o’r safle ond mae’r Cyt Winshio'r Gorllewin (*East Winding House)* wedi goroesi ac mae bellach yn adeilad rhestredig Gradd II, gydag amgueddfa'n canolbwytio ar y diwydiant glo yn yr ardal wedi agor ar y safle. Yr oedd holl byllau'r dyffryn wedi eu cau erbyn diwedd yr 20g; cliriwyd llawer o'r tomenni sbwriel fel nad yw'n amlwg bellach fod y dyffryn wedi cartrefu prif ddiwydiant glofaol y byd.

Ffurfiwyd y fwrdeistref sirol ar 1 Ebrill 1996 trwy uno Cyngor Dosbarth Cwm Rhymni ym Morgannwg Ganol â bwrdeistref Gwent a arferai fod yn Islwyn. Yn 2008, o ganlyniad i gynrychiolaethau o wahanol gymunedau yn y fwrdeistref, cyflwynwyd cynllun drafft yn cynnig sawl newidiad i'r ffiniau rhwng y cymunedau.

## Preswylwyr enwog

* Tommy Cooper

## Gweler hefyd

* Castell Caerffili
* Tref Caerffili
* Etholaeth Caerffili
* Caws Caerffili

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Cyngor Caerffili Archifwyd 2004-02-15 yn y Peiriant Wayback
* Menter Iaith Sir Caerffili Archifwyd 2016-05-01 yn y Peiriant Wayback
* Ymweld â safle Twristiaeth Caerffili gan yr awdurdod lleol
* Papur newydd Caerphilly Observer ar gyfer y fwrdeistref.

 **Trefi a phentrefi Bwrdeistref Sirol CaerffiliTrefi**

Aber-carn  **·** Bargod  **·** Bedwas  **·** Caerffili  **·** Coed-duon  **·** Crymlyn  **·** Rhisga  **·** Rhymni  **·** Ystrad Mynach

**Pentrefi**

Aberbargoed  **·** Abertridwr  **·** Abertyswg  **·** Argoed  **·** Bedwellte  **·** Brithdir  **·** Cefn Hengoed  **·** Cwm-carn  **·** Draethen  **·** Fochriw  **·** Gelli-gaer  **·** Y Groes-wen  **·** Hengoed  **·** Llanbradach  **·** Machen  **·** Maesycwmer  **·** Nelson  **·** Pengam  **·** Penpedairheol  **·** Pontlotyn  **·** Pontllan-fraith  **·** Pont-y-meistr  **·** Rhydri  **·** Senghennydd  **·** Trecelyn  **·** Tredegar Newydd  **·** Tretomos  **·** Ty'n-y-coedcae  **·** Wyllie  **·** Ynys-ddu

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Fwrdeistref Sirol Caerffili**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*