Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Périgord

Périgord|  |
|  |
| Math | Q131689823, ardal hanesyddol, rhanbarth  |
|  |
| Prifddinas | Périgueux  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Guiana  |
| Sir | Dordogne  |
| Gwlad |  Ffrainc |
| Uwch y môr | 130 ±1 metr  |
| Cyfesurynnau | 45.18°N 0.72°E  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Afon Dordogne yn Périgord
Rhanbarth hanesyddol o Ffrainc, yn cyfateb yn fras i *département* presennol Dordogne yw'r **Périgord** (Occitaneg: *Peiregòrd*)..

Rhennir y Périgord yn bedwar rhan, Périgord Noir, Périgord Blanc, Périgord Vert a Périgord Pourpre. Mae'n nodedig am ei golygfeydd, ac yn ddiweddar crewyd Parc Naturel Régional Périgord-Limousin. Mae'n nodedig hefyd am ei fwyd, yn cynnwys *foie gras* a truffle, ac am ei win, yn cynnwys gwin Bergerac a Monbazillac.

Y brif ddinas yw Périgueux, ac mae afon Dordogne yn llifo trwy'r ardal. Ceir nifer fawr o henebion yma; yr enwocaf efallai yw ogof Lascaux gyda'i arlunwaith byd-enwog, a cheir nifer fawr o gestyll yma, yn cynnwys Losse, Castelnaud, Hautefort a Jumilhac.
# Pedro I, ymerawdwr Brasil

| Pedro I, ymerawdwr Brasil |
| --- |
|  |
| Ffugenw | O Rei-Soldado, O Libertador  |
| Ganwyd | Pedro de Alcântara Francisco António João Carlos Xavier de Paula Miguel Rafael Joaquim José Gonzaga Pascoal Cipriano Serafim  12 Hydref 1798  Palas Queluz, Queluz  |
| Bu farw | 24 Medi 1834  o diciâu  Palas Queluz, Queluz  |
| Dinasyddiaeth | Teyrnas Portiwgal, Império do Brasil  |
| Galwedigaeth | gwleidydd, cyfansoddwr, bardd, teyrn  |
| Swydd | teyrn Portiwgal, Uchel Feistr Urdd y Tŵr a'r Cleddyf, Uwch Feistr Urdd yr Ymddŵyn Difrycheulyd Vila Viçosa, Emperor of Brazil  |
| Adnabyddus am | Hymno da Carta  |
| Tad | João VI, brenin Portiwgal  |
| Mam | Carlota Joaquina o Sbaen  |
| Priod | Maria Leopoldina o Awstria, Amélie o Leuchtenberg  |
| Partner | Domitila de Castro, Marchioness of Santos, Maria Benedita de Castro Canto e Melo, Henriette Josephine Clémence Saisset  |
| Plant | Maria II o Portugal, Miguel, Tywysog Beira, João Carlos, Tywysog Beira, Y Dywysoges Januária o Frasil, Y Dywysoges Paula o Frasil, Y Dywysoges Francisca o Frasil, Pedro II o Brazil, Maria Amélia o Frasil, Isabel Maria de Alcântara, Rodrigo Delfim Pereira, Maria Isabel de Alcântara Brasileira, Pedro de Alcántara Brasileiro, Maria Isabel de Alcântara, Pedro de Alcántara Brasileiro  |
| Perthnasau | Maria Germana de Castro Pereira  |
| Llinach | Llinach Braganza  |
| Gwobr/au | Marchog yn Urdd yr Ysbryd Glan, Marchog yn Urdd Sant Mihangel, Tancredo Neves Pantheon of Fatherland and Freedom, Marchog Urdd y Cnu Aur, Uwch-Groes Urdd Isabel la Católica, Urdd Sant Andreas, Urdd y Rhosyn, Grand Cross of the Order of the Tower and Sword, Marchog Fawr Groes yn Urdd Llew yr Iseldiroedd, Uwch Croes Urdd Siarl III, Urdd Sant Hwbert, Urdd Sant Mihangel, Knight Grand Cross of the Order of Saint Stephen of Hungary, Order of Saint Louis, Urdd y Cnu Aur, Urdd Sant Mihangel, Urdd Alexander Nevsky, Urdd Pedro I, Imperial Order of Christ, Uwch Groes Urdd yr Ymddŵyn Difrycheulyd Vila Viçosa, Uwch Groes Sash y Tair Urdd, Gwobr y Groes Uwch Genedlaethol o Groes y De, Urdd Sant Steffan o Hwngari, Urdd Filwrol y Tŵr a'r Cleddyf, Urdd yr Ymddŵyn Difrycheulyd Vila Viçosa, Urdd Croes y De, Urdd Siarl III, Urdd Isabel la Católica, Urdd yr Ysbryd Glân, Urdd Llew'r Iseldiroedd, Marchog Urdd Sant Alexander Nevsky, Imperial Order of Aviz, Imperial Order of Saint James of the Sword, Sash y Tair Urdd, Livro dos Heróis e Heroínas da Pátria  |
| llofnod |
|  |

Sefydlwr ac arweinydd cyntaf Ymerodraeth Brasil oedd Dom **Pedro I** (12 Hydref 1798 – 24 Medi 1834).

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Frasil**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **frenhiniaeth** neu aelod o **deulu brenhinol**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Etholfraint

Yr hawl sifil i bleidleisio wedi ei hennill trwy'r broses ddemocrataidd yw **etholfraint**. Yn aml mae'n cyfeirio at ennill yr hawl i bleidleisio gan grwpiau lleiafrifol megis menywod (gweler swffragét), yr ieuenctid, a grwpiau ethnig.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **wleidyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Saint Helena

Saint Helena|  |
| Math | ynys, Trefedigaeth y Goron  |
| Enwyd ar ôl | Helena o Gaergystennin  |
| LL-Q13955 (ara)-Zinou2go-سانت هيلينا.wav  |
| Poblogaeth | 3,924  |
| Cylchfa amser | UTC+00:00, Atlantic/St\_Helena  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Saint Helena  |
| Gwlad |  Saint Helena |
| Arwynebedd | 121 km²  |
| Uwch y môr | 818 metr  |
| Gerllaw | De Cefnfor yr Iwerydd  |
| Cyfesurynnau | 15.95°S 5.72°W  |
| Hyd | 15 cilometr  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Legislative Council of Saint Helena  |
|  |
| Statws treftadaeth | Tentative World Heritage Site  |
| Manylion |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ynys o darddiad folcanig yn ne Cefnfor Iwerydd yw **Saint Helena**. Fe'i lleolir tua 1,950 km i'r gorllewin o dde-orllewin Affrica. Mae'n ffurfio rhan o Saint Helena, Ascension a Tristan da Cunha, tiriogaeth dramor y Deyrnas Unedig sy'n cynnwys Ynys Ascension, 1,000 km i'r gogledd-orllewin o Saint Helena, ac ynysoedd Tristan da Cunha, 2,100 km i'r de.

Darganfuwyd Saint Helena ym 1502 gan y Portiwgaliaid. Enwyd yr ynys ar ôl Helena o Gaergystennin. Fe'i gwladychwyd gan Gwmni Prydeinig Dwyrain India ym 1659. Mae nifer o garcharorion wedi cael eu halltudio i'r ynys, er enghraifft Napoleon Bonaparte o 1815 hyd 1821.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Affrica**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Yr Ysbryd Glân

Portread o'r Ysbryd Glân ar ffurf colomen wen mewn gwydr lliw gan Gian Lorenzo Bernini yng nghrongafell Basilica Sant Pedr, Dinas y Fatican.
Yn ôl Cristnogaeth, trydydd person y Drindod yw'r **Ysbryd Glân**. Gellir ei ystyried yn bresenoldeb ysbrydol y Duwdod yn y byd.

Datblygodd diwinyddiaeth yr Ysbryd Glân mewn ymateb i ddadleuon yn yr Eglwys Fore ynglŷn â'r berthynas rhwng Duw'r Tad ac Iesu, Duw'r Mab. Cafodd Ariadaeth ei chondemnio gan Gyngor Nicaea yn 325 am iddi ddysgu taw creadur oedd y Mab ac nid yn gyfartal nac yn gyd-dragwyddol â'r Tad. Yn 381 cafodd y syniad taw creadigaeth gan y Mab yw'r Ysbryd Glân ei chondemnio gan Gyngor Caergystennin. Erbyn yr 11g derbyniai'r *filioque* gan Eglwys Rhufain, hynny yw ychwanegiad at Gredo Nicea-Caergystennin sydd yn awgrymu bod yr Ysbryd Glân yn deillio o'r Tad a'r Mab. Hwn oedd un o'r gwahaniaethau mewn athrawiaeth Gristnogol a arweiniodd at y Sgism Fawr yn 1054.

Cynrychiolir yr Ysbryd Glân yn yr ysgrythur drwy drosiadau: y golomen wen, symbol heddwch a chymod; corwynt, symbol nerth; a thafodau tân, symbol o berlewyg credinwyr.
# Ynysfor

Clwstwr neu gadwyn o ynysoedd yn y môr yw **ynysfor**.

## Rhai ynysforoedd

* Antilles
* Azores
* Cabo Verde
* Yr Ynysoedd Dedwydd
* Ynysoedd y Galapagos
* Ynysoedd Hawaii
* Ynysoedd y Falklands

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ddaearyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Lisbon

Lisbon|  |
|  |
| Math | dinas Portiwgal, prifddinas cenedl, large city  |
| LL-Q7913 (ron)-KlaudiuMihaila-Lisabona.wav  |
| Poblogaeth | 545,796  |
| Pennaeth llywodraeth | Carlos Moedas  |
| Cylchfa amser | UTC+00:00, UTC+01:00  |
| Gefeilldref/i | Bissau, Praia, Macau, Rio de Janeiro, Budapest, Buenos Aires, Cacheu, Luanda, Madrid, Melaka, Maputo, Montevideo, Rabat, São Tomé, Zagreb, Salvador, Tiwnis, Bethlehem, Dinas Melaka, Kyiv, Beijing, Panaji, Brasília, São Paulo, Miami, Dili, San Francisco, Toronto  |
| Nawddsant | Anthony of Padua  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Ardal Fetropolitan Lisbon  |
| Sir | Lisbon, Grande Lisboa Subregion  |
| Gwlad |  Portiwgal |
| Arwynebedd | 100.05 ±0.01 km²  |
| Uwch y môr | 100 ±100 metr  |
| Gerllaw | Afon Tagus  |
| Yn ffinio gyda | Oeiras, Amadora, Bwrdeistref Odivelas, Loures  |
| Cyfesurynnau | 38.708042°N 9.139016°W  |
| Cod post | 1000–1900  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Lisbon City Council  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Maer Lisbon  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Carlos Moedas  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Prifddinas Portiwgal yw **Lisbon** (hefyd **Lisboa** yn Portiwgaleg, hen enw Cymraeg **Lisbwm**). Fe'i lleolir ar yr arfordir gorllewinol yng nghanolbarth Portiwgal. Hon yw canolfan fasnachol, gwleidyddol a diwylliannol y wlad. Mae'n gartref i lywodraeth Portiwgal ynghyd â saith prifysgol. Porthladd pwysica'r wlad yw Lisbon hefyd. Mae gan y ddinas ei hun boblogaeth o 564,477, gyda tua 2.8 miliwn yn yr ardal fetropolitaidd.

Mae Pont Vasco da Gama, pont hwyaf Ewrop, yn croesi Afon Tagus (Afon Tejo) yn Lisbon, yn cysulltu'r ddinas â de Portiwgal. Ei hyd yw 17.2 km (10.7 milltir).

Y Praça da Figueira yn Lisbon
## Adeiladau a chofadeiladau

* Eglwys gadeiriol
* Gare do Oriente
* Mynachdy Jerónimos (gyda'r bedd Vasco da Gama)
* Oceanarium
* Padrão dos Descobrimentos
* Pont 25 de Abril
* Tŵr Belém

## Enwogion o Lisbon

* Pab Ioan XXI (1215-1277)
* Nuno Valente (g. 1974), chwaraewr pêl-droed

* Lisbon - Lisboa
*
*
*
*
*
*
*
*

## Gweler hefyd

* Cytundeb Lisbon

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Bortiwgal**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Twristiaeth

Teithio er difyrrwch, hamdden neu fusnes yw **twristiaeth**. Mae Sefydliad Twristiaeth y Byd yn diffinio "twrist" fel person "sy'n teithio i ac yn aros mewn lleoedd y tu allan i'w amgylchedd arferol am un flwyddyn neu lai er hamdden, busnes neu resymau eraill". Mae twristiaeth yn weithred boblogaidd ar draws y byd. Yn 2011 roedd mwy na 983 miliwn o dwristiaid rhyngwladol, twf o 4.6% ar 2010 (940 miliwn).

Mae twristiaeth yn bwysig, weithiau'n hanfodol i nifer o wledydd. Yn ôl Datganiad Manila ar Dwristiaeth Byd-eang (1980), mae twristiaeth yn "weithred sy'n hanfodol i fywyd cenhedloedd o ganlyniad i'w heffeithiau uniongyrchol ar sectorau cymdeithasol, diwylliannol, addysgol, ac economaidd cymdeithasau cenedlaethol ac ar eu cysylltiadau rhyngwladol". Cynhyrcha twristiaeth incwm wrth i unigolion dalu am nwyddau a gwasanaethau, sy'n cyfrif am fwy na 30% o allforion gwasanaethau'r byd, a 6% o holl allforion nwyddau a gwasanaethau. Mae'r diwydiant twristiaeth hefyd yn creu swyddi yn y sector wasanaethau, mewn cludiant, llety, ac adloniant.

## Gweler hefyd

* Twristiaeth yng Nghymru

## Cyfeiriadau
# Pysgota

Rhaeadr Celilo Falls ac argae Dalles Dam. Rhan o ffilm a wnaed in 1956 gan *News Magazine of the Screen* Cyfrol 7 Rhif. 2.
Y weithred o ddal pysgod yw **pysgota**. Gall fod yn ddiddordeb, neu gall fod yn alwedigaeth. Gellir pysgota mewn afon, camlas, llyn neu ar y môr. Weithiau defnyddir cwch neu llong i bysgota ac mae'r cwrwgl yn gwch pysgota hynafol a ddefnyddir yn arbennig mewn rhannau o Gymru ers canrifoedd. Yn y rhan fwyaf o wledydd, bellach, mae'n rhaid cael trwydded i bysgot a gelwir pysgotwyr anghyfreithlon yn 'botsiar'.

## Mathau o bysgota

### Pysgota â gaff a thryfar

Dyma ddau erfyn dieflig y potsiar afon wedi eu gwneud yn yr efail gan of yn ôl pob tebyg. Mae'r gaff (uchod) yn dal yn erfyn sydd yn cael ei ddefnyddio heddiw ynghyd â gwialen wrth gwrs ond wedi ei wneud â metel llawer ysgafnach a llyfnach a heb yr adfach (*barb*) arno. Wedi dal yr eog gyda gwialen byddai'r gaff yn cael ei ddefnyddio i godi'r eog i'r lan. Ond yn ôl pob tebyg byddai’r un yn y llun isod yn cael ei ddefnyddio mewn ffordd anghyfreithiol, sef bachu pysgodyn a fyddai yn cuddio o dan dorlan o fewn cyrraedd y potsiar a byddai'r adfach yn rhwystro i'r eog ddianc.

Y dryfar wedyn yn erfyn ciaidd - rhoddid coes hir ar hwn a byddai yn cael ei drywanu i'r eog fel na fyddai dim cyfle i'r creadur ddianc oddi wrtho. Byddai hwn yn gwneud tipyn o lanast ar y pysgodyn. Mae’n anghyfreithlon i'w gario heb son am eu defnyddio.

Roedd rhai ffrindiau [ac o hyd am wn ni] yn pysgota’r ‘pysgots tryfar’ ar draeth Llanelli, sef cerdded yn droednoeth a theimlo symudiad dan draed yna fforchio a dal wrth gwrs. Byddai rhai o'r staff yn mynd ar ôl yr Ysgol a dal y pysgod yn gyson.

## Oriel

* Pysgotwr o Gymru tua 1870
* Pysgotwr gyda'i rwyd

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Pysgota

## Cyfeiriadau
# Belarws

Belarws|  |
| Рэспубліка Беларусь (Belarwseg) |
|  |
| Arwyddair | Ospitalitate dincolo de granițe  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gwladwriaeth unedol, gwladwriaeth y werin, gwlad, gwlad dirgaeedig  |
| Enwyd ar ôl | Rws Gwyn  |
|  |
| Prifddinas | Minsk  |
| Poblogaeth | 9,056,080  |
| Sefydlwyd | * 25 Awst 1991
* 19 Medi 1991
 |
| Anthem | Ni, Felarwsiaid  |
| Pennaeth llywodraeth | Alexander Turchyn  |
| Cylchfa amser | UTC+03:00, Ewrop/Minsk  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Belarwseg, Rwseg  |
| Daearyddiaeth |
| Arwynebedd | 207,596.76 km²  |
| Yn ffinio gyda | Latfia, Lithwania, Gwlad Pwyl, Wcráin, Rwsia, yr Undeb Ewropeaidd  |
| Cyfesurynnau | 53.5283°N 28.0467°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Cyngor y Gweinidogion  |
| Corff deddfwriaethol | Cynulliad Cenedlaethol Gweriniaeth Belarws  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Belarws  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Alexander Lukashenko  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Alexander Turchyn  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $72,793 miliwn  |
| Arian | rwbl Belarws  |
| Canran y diwaith | 6 canran  |
| Cyfartaledd plant | 1.62  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.808  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gweriniaeth dirgaeedig yn nwyrain Ewrop yw **Belarws** (hefyd **Belarus**, **Belarŵs**, **Belorwsia**, neu **Rwsia Wen**; Belarwseg a Rwseg: *Беларусь*). Mae'n ffinio â Rwsia i'r dwyrain, ag Wcráin i'r de, â Gwlad Pwyl i'r gorllewin, ac â Lithwania a Latfia i'r gogledd. Minsk yw ei phrifddinas – mae dinasoedd mawr eraill yn cynnwys Brest, Grodno, Gomel, Mogilev, Vitebsk a Bobruisk. Coedwigir un traean o'r wlad, ac mae amaethyddiaeth a gweithgynhyrchu yn ganolog i'r economi. Belarws yw un o’r gwledydd yr effeithwyd yn fwyaf difrifol arni gan ymbelydredd niwclear o ddamwain atomfa Chernobyl o 1986 yn Wcráin.

Yn ystod ei hanes, bu rhannau Belarws dan reolaeth sawl gwlad, gan gynnwys Dugiaeth Polatsk, Archddugiaeth Llethaw, Cymanwlad Gwlad Pwyl-Llethaw, ac Ymerodraeth Rwsia. Daeth Belarws yn weriniaeth Sofietaidd ym 1922. Datganodd y weriniaeth ei sofraniaeth ar 27 Gorffennaf 1990. Yn sgil cwymp yr Undeb Sofietaidd, datganodd Belarws ei hannibyniaeth yn swyddogol ar 25 Awst 1991. Alexander Lukashenko yw arlywydd y wlad ers 1994. Yn ystod ei reolaeth, mae Lukashenko wedi gweithredu polisïau y cyfnod Sofietaidd, er gwaethaf gwrthwynebiadau oddi wrth bwerau gorllewinol. Mae Belarws yn trafod gyda Rwsia i uno'r ddwy wlad yn un wladwriaeth a elwir yn Undeb Rwsia a Belarws, er bod y trafodaethau yn stolio ers sawl blwyddyn.

## Daearyddiaeth

*Prif: Daearyddiaeth Belarws*
Cymharu maint a lleoliad Cymru a Belarws
## Hanes

*Prif: Hanes Belarws*
Rhanbarth y dalaith mawr Rws Ciefaidd oedd **Belarws**, tan y farwolaeth y Brenin Yaroslav I "y Doeth" ym 1054.

## Gwleidyddiaeth

*Prif: Gwleidyddiaeth Belarws*
## Diwylliant

*Prif: Diwylliant Belarws*
## Economi

*Prif: Economi Belarws*
## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Felarws**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Malta

Malta| Repubblika ta' Malta |
|  |
| Arwyddair | Truly Mediterranean  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gwlad  |
| Enwyd ar ôl | mêl  |
|  |
| Prifddinas | Valletta  |
| Poblogaeth | 553,214  |
| Sefydlwyd | * 21 Medi 1964
 |
| Anthem | L-Innu Malti  |
| Pennaeth llywodraeth | Robert Abela  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Malteg, Saesneg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | y Gymanwlad, Ardal Economeg Ewropeaidd  |
| Arwynebedd | 316 km²  |
| Gerllaw | Y Môr Canoldir  |
| Yn ffinio gyda | Yr Eidal  |
| Cyfesurynnau | 35.9°N 14.4°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Llywodraeth Malta  |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Malta  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Malta  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Myriam Spiteri Debono  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Malta  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Robert Abela  |
|  |
|  |
| Crefydd/Enwad | Cristnogaeth  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $17,765 miliwn  |
| Arian | Ewro  |
| Canran y diwaith | 6 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 1.38  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.918  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ynys a gweriniaeth yn y Môr Canoldir ger yr Eidal yw **Gweriniaeth Malta** neu **Malta** (hefyd **Melita**) (Malteg: *Repubblika ta' Malta*), gyda'r ynysoedd llai o'i hamgylch. Fe'i hystyrir yn rhan o dde Ewrop.

Mae Malta yn cynnwys saith ynys, **Malta**, Gozo, Comino, Cominetto, y ddwy St Paul a Filfla.

Valletta (poblogaeth: dinas 14,000; cyfdrefydd 214,000) ydyw prifddinas Malta. Mae cyfdrefydd Valletta yn cynnwys y ddinas fwyaf Sliema (20,000), Birkirkara (18,000) a Qormi (17,000).

Cymharu maint a lleoliad Malta a Chymru

## Sant Paul

Llongddrylliad Sant Paul ar yr ynys, 10 Mawrth 60 OC, oedd y digwyddiad mwyaf pwysig yn hanes Malta efallai. Ceir disgrifiad manwl iawn o'r llongddrylliad yn y Testament Newydd (Actau 27 a 28).

## Oriel luniau

* Malta
* Valletta
* Floriana
* Hagar Qim
* Mdina
* Rabat
* Victoria
* Ggantija
* Xlendi
* Dwejra
* Wied Hazira

## Gweler hefyd

* Mdina
* Gozo

## Dolenni allanol

* (Malteg) Gwefan swyddogol y Llywodraeth Malta

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Falta**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Moldofa

Moldofa|  |
| Republica Moldova |
|  |
| Arwyddair | Dewch i Ddarganfod Taith Bywyd  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gwladwriaeth unedol, gwlad dirgaeedig, gwlad  |
| Enwyd ar ôl | Tywysogaeth Moldofa  |
|  |
| Prifddinas | Chișinău  |
| Poblogaeth | 2,409,207  |
| Sefydlwyd | * 27 Awst 1991
 |
| Anthem | Limba noastră  |
| Pennaeth llywodraeth | Alexandru Munteanu  |
| Cylchfa amser | UTC+2  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Rwmaneg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | De Ddwyrain Ewrop  |
| Arwynebedd | 33,843.5 km²  |
| Yn ffinio gyda | Wcráin, Rwmania  |
| Cyfesurynnau | 47.25°N 28.51667°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Gweriniaeth Moldofa  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Moldofa  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Maia Sandu  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Moldofa  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Alexandru Munteanu  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $13,692 miliwn, $14,421 miliwn  |
| Arian | leu Moldofa  |
| Canran y diwaith | 3 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 1.256  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.767  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad yn nwyrain Ewrop yw **Gweriniaeth Moldofa** neu **Moldofa**. Cafodd ei galw yn **Besarabia** o'r blaen. Mae'n gorwedd i'r dwyrain o fynyddoedd y Carpatiau.

Cafodd ei sefydlu yn yr Oesoedd Canol ond roedd yn rhan o Rwmania am lawer o flynyddoedd. yn yr 20g daeth yn rhan o'r Undeb Sofietaidd. Ers 1991 mae'n wladwriaeth anniybynnol.

## Daearyddiaeth

*Prif: Daearyddiaeth Moldofa*
Cymharu maint a lleoliad Cymru a Moldofa
## Hanes

*Prif: Hanes Moldofa*
Gwlad fewndirol yw Moldofa. Mae'n ffinio ag Wcrain i'r gogledd, dwyrain a'r de, a Rwmania i'r gorllewin.

## Gwleidyddiaeth

*Prif: Gwleidyddiaeth Moldofa*
## Diwylliant

*Prif: Diwylliant Moldofa*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Foldofa**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Monaco

Monaco|  |
| **Gweriniaeth MoldofaPrincipauté de Monaco(Rwmaneg) |
|  |
| Arwyddair | Deo Juvante  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gwladwriaeth unedol, Tywysogaeth, dinas-wladwriaeth, tref ar y ffin, gwlad  |
| Duration: 1 seconds.0:01 |
| Prifddinas | Dinas Monaco  |
| Poblogaeth | 38,857  |
| Sefydlwyd | * 8 Ionawr 1297
 |
| Anthem | Hymne Monégasque  |
| Pennaeth llywodraeth | Philippe Mettoux  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00, Europe/Monaco, CET  |
| Gefeilldref/i | Dinas Coweit, Lucciana, Rivne  |
| Nawddsant | Devota  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Ffrangeg  |
| Daearyddiaeth |
| Arwynebedd | 2.08 km²  |
| Gerllaw | Y Môr Canoldir, Môr Liguria  |
| Yn ffinio gyda | Ffrainc  |
| Cyfesurynnau | 43.7311°N 7.42°E  |
| Cod post | 98000  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Cyngor y Llywodraeth  |
| Corff deddfwriaethol | Y Cyngor Cenedlaethol  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Tywysog Monaco  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Albert II, tywysog Monaco  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Gweinidog y Wladwraieth  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Philippe Mettoux  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $8,596 miliwn  |
| Arian | Ewro  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad fechan rhwng Môr y Canoldir a Ffrainc yw **Tywysogaeth Monaco** neu **Monaco** (a ynganir *MÒNaco*).

Yn hanesyddol ac yn draddodiadol, tywysog ac nid brenin yw pennaeth Monaco. Roedd brenhinedd Ffrainc yn gwrthod gadael pennaeth gwlad fechan mor agos i Ffrainc alw ei hunan yn frenin.

Cymharu maint a lleoliad Monaco a Chymru
## Cymdogaethau Monaco

Yn sylfaenol mae gan Monaco bedair cymdogaeth:

*(o'r gorllewin i'r dwyrain)*

* **Fontvieille** : cymdogaeth ddiwydiannol; diwydiannau ysgafn, canolfan siopa, stadiwm pêl-droed Louis II, harbwr, porthladd hofrennydd.
* **Monaco-Ville** : y brifddinas; plas y tywysog, yr eglwys gadeiriol, neuadd y ddinas, amgueddfa cefnforol.
* **La Condamine** : siopau, pwll nofio, yr harbwr.
* **Monte-Carlo** : casino, gwestai, sinema, canolfan siopa, amgueddfeydd, neuadd arddangosfa, clybiau chwaraeon, traethau.

Cymdogaethau Monaco
Gan fod Monaco mor adeiledig, mae ambell gymdogaeth yn Ffrainc:

* Cap d'Ail i'r gorllewin,
* Beausoleil i'r gogledd a
* Roquebrune-Cap-Martin i'r dwyrain

Golygfa Harbwr Monaco
## Dolenni allanol

* Gwefan swyddogol Archifwyd 2006-09-01 yn y Peiriant Wayback (Ffrangeg)