# Siroedd cadwedig Cymru

| Siroedd Cadwedig (Cymru)
 |
| --- |
| 1. Gwent
2. De Morgannwg
3. Morgannwg Ganol
4. Gorllewin Morgannwg
5. Dyfed
6. Powys
7. Gwynedd
8. Clwyd
 |
| Categori
 | Ardal Rhaglawiaeth
 |
| Lleoliad
 | Cymru
 |
| Crëwyd gan
 | Deddf Llwyodraeth Leol (Cymru) 1994 (c. 19)
 |
| Crëwyd
 | 1 Ebrill 1996
 |
| Nifer
 | 8 (ar ôl 2008)
 |

**Siroedd cadwedig Cymru** yw'r ardaloedd cyfredol a ddefnyddir yng Nghymru at ddibenion seremonïol Rhaglawiaeth a Siryfiaeth. Maent yn seiliedig ar y siroedd a grëwyd gan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972 ac a ddefnyddiwyd ar gyfer llywodraeth leol a dibenion eraill rhwng 1974 a 1996.

## Defnydd

Diddymodd Deddf Llywodraeth Leol (Cymru) 1994 yr wyth sir seremonïol a grëwyd gan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972. Fodd bynnag, mae'n creu'r cysyniad o siroedd cadwedig yn seiliedig ar eu hardaloedd, i'w defnyddio at ddibenion megis Rhaglawiaeth. Roedd hyn yn ddefnydd gyfunol gan Ddeddf Rhaglawiaeth 1997.

Cafodd statudau penodol a oedd mewn grym eu diwygio i gynnwys cyfeiriad atyn nhw:

* Deddf Siryfion 1887 (c. 55) - Y siroedd y penodir Uchel Siryfion iddynt yw'r siroedd cadwedig.
* Deddf Amddiffyn 1842 (c. 94) - Rhaglawiaid yw'r rhai a benodir i'r siroedd cadwedig.
* Deddf Pysgodfeydd Môr (Pysgod Cregyn) 1967 (c. 83) - ystyrir bod y rhannau perthnasol o lan y môr o fewn siroedd cadwedig.

## Newidiadau Ffinau

Roedd y siroedd cadwedig yn wreiddiol bron yn union fel siroedd 1974-1996, ond gydag ychydig o newidiadau mân er sicrhau bod siroedd cadwedig yn cynnwys prif ardaloedd cyfan. Cafodd Llanrhaeadr-ym-Mochnant, Llansilin a Llangedwyn eu trosglwyddo o Glwyd i Bowys, a chafodd Y Wig, Saint-y-brid, Ewenni a Phentyrch eu trosglwyddo o Forgannwg Ganol i Dde Morgannwg. Fodd bynnag, mae'r newidiadau hyn yn dal i adael dwy fwrdeistref sirol, Conwy a Bwrdeistref Sirol Caerffili wedi eu rhannu rhwng siroedd cadwedig.

Er mwyn cywiro hyn, gwnaeth Cynulliad Cenedlaethol Cymru ddau newid o sylwedd i'r ffiniau. Daeth y newidiadau hyn i rym ar 2 Ebrill 2003. Cafodd rhan o'r ardal llywodraeth leol o Gonwy a oedd wedi bod yng Ngwynedd ei drosglwyddo i Glwyd, a rhan o'r ardal llywodraeth leol o Fwrdeistref Sirol Caerffili a oedd wedi bod ym Morgannwg Ganol ei throsglwyddo i Went. Cafodd y ffin rhwng Morgannwg Ganol a De Morgannwg hefyd ei ail-lunio i adlewyrchu newidiadau bychan mewn ffiniau llywodraeth leol. Mae pob sir gadwedig yn awr yn cynnwys rhwng un a phump o ardaloedd llywodraeth leol cyfan.

Newidiwyd y ffin rhwng Morgannwg Ganol ar 1 Ebrill 2010 i adlewyrchu'r newidiadau yn 2009 i ffiniau llywodraeth leol yn ardal Faenor.

## Rhestr o Siroedd Cadwedig

Mae'r ffigurau poblogaeth yn amcangyfrifon canol-blwyddyn ar gyfer 2007 gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol, yn grwpio ffigurau awdurdodau unedol yn eu siroedd cadwedig priodol.

| Enw | Yn cynnwys | Arwynebedd (km²) | Poblogaeth
 |
| --- | --- | --- | --- |
| Clwyd | Conwy, Sir Ddinbych, Sir y Fflint, Bwrdeistref Sirol Wrecsam | 2,910 | 491,100
 |
| Dyfed | Sir Gaerfyrddin, Ceredigion, Sir Benfro | 5,780 | 375,200
 |
| Gwent | Blaenau Gwent, Bwrdeistref Sirol Caerffili, Sir Fynwy, Casnewydd, Torfaen | 1,553 | 560,500
 |
| Gwynedd | Gwynedd, Ynys Môn | 3,262 | 187,400
 |
| Morgannwg Ganol | Pen-y-bont ar Ogwr, Merthyr Tudful, Rhondda Cynon Taf | 781 | 423,200
 |
| Powys | Powys | 5,196 |  132,000
 |
| De Morgannwg | Caerdydd, Bro Morgannwg | 475 | 445,000
 |
| Gorllewin Morgannwg | Castell-nedd Port Talbot, Abertawe | 820 | 365,500
 |

## Gweler hefyd

* Siroedd hynafol Cymru, h.y. y siroedd cyn ad-drefnu 1974
* Llywodraeth leol yng Nghymru

## Cyfeiriadau