Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# El Año Del Tigre

El Año Del Tigre| Enghraifft o: | ffilm  |
| Lliw/iau | lliw  |
| Gwlad | Tsile  |
| Dyddiad cyhoeddi | 2011  |
| Genre | ffilm ddrama  |
| Hyd | 82 munud  |
| Cyfarwyddwr/wyr | Sebastián Lelio  |
| Cynhyrchydd/wyr | Pablo Larraín  |
| Iaith wreiddiol | Sbaeneg  |
| Sinematograffydd | Miguel Littin  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0hlt2cr  |

Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Sebastián Lelio yw El Año Del Tigre a gyhoeddwyd yn 2011. Fe'i cynhyrchwyd gan Pablo Larraín yn Tsili. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg.

Y prif actor yn y ffilm hon yw Sergio Hernández. Mae'r ffilm *El Año Del Tigre* yn 82 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2011. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The King's Speech* sef ffilm ddrama gan Tom Hooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.
Miguel Littín oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Sebastián Lelio sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

## Cyfarwyddwr

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Sebastián Lelio ar 8 Mawrth 1974 ym Mendoza. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1995 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Andrés Bello University.

Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

* Cymdeithas Goffa John Simon Guggenheim

## Derbyniad

## Gweler hefyd

Cyhoeddodd Sebastián Lelio nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Ffilm
 | Delwedd
 | Gwlad
 | Iaith wreiddiol
 | dyddiad
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Disobedience
 |  | y Deyrnas Unedig Iwerddon Unol Daleithiau America
 | Saesneg
 | 2017-09-10
 |
| El Año Del Tigre
 |  | Tsili
 | Sbaeneg
 | 2011-01-01
 |
| *Gloria* |  | Tsili Sbaen
 | Sbaeneg Saesneg
 | 2013-01-01
 |
| Gloria Bell
 |  | Unol Daleithiau America
 | Saesneg
 | 2018-01-01
 |
| Homemade
 |  | Tsili Yr Eidal Ffrainc y Deyrnas Unedig Unol Daleithiau America
 | Eidaleg Sbaeneg Saesneg
 | 2020-01-01
 |
| La Sagrada Familia
 |  | Tsili
 | Sbaeneg
 | 2006-04-13
 |
| Navidad
 |  | Tsili
 | Sbaeneg
 | 2009-01-01
 |
| *The Wave* |  | Tsili Unol Daleithiau America
 | Sbaeneg
 | 2025-01-01
 |
| *The Wonder* |  | Iwerddon y Deyrnas Unedig Unol Daleithiau America
 | Saesneg
 | 2002-09-13
 |
| Una Mujer Fantastica
 |  | Tsili Unol Daleithiau America Yr Almaen Sbaen
 | Sbaeneg
 | 2017-02-12
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Ysgallen

Ysgallen Fair
Enw cyffredin ar unrhyw blanhigyn llysieuol pigog o'r teulu Asteraceae, yn enwedig y genera Carduus a Cirsium, ac iddo flodau tiwbaidd sy'n ymffurfio'n bennau crwn yw **ysgallen** (lluosog: ysgall).

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **blanhigyn**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Gossypium

| *Gossypium* |
| --- |
|  |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Plantae |
| Ddim wedi'i restru:
 | Angiosbermau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Ewdicotau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Rosidau |
| Urdd:
 | Malvales |
| Teulu:
 | Malvaceae |
| Is-deulu:
 | Malvoideae |
| Llwyth:
 | Gossypieae |
| Genws:
 | Gossypium L. |
| Rhywogaethau
 |
|
tua 50

 |

Planhigyn y defnyddir y deunydd sy'n tyfu o gwmpas ei hadau i gael cotwm yw Gossypium neu'r **planhigyn cotwm**. O ganlyniad mae'n un o'r planhigion amaethyddol mwyaf cyffredin yn y byd sy'n cael ei dyfu mewn nifer o wledydd, fel arfer mewn planhigfeydd.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **blanhigyn**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Blodeuyn

Blodeuyn|  |
| Math | plant organ, strwythur planhigyn  |
| Rhan o | eginyn, inflorescence, Planhigyn blodeuol  |
| Yn cynnwys | gynoecium, androecium, perianth  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0c9ph5  |
| Thesawrws y BNCF | 7751  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Pryf hofran ar flodyn
Mae **blodyn** yn helpu planhigion blodeuol i atgenhedlu. Mae blodau yn aml yn lliwgar ac yn aroglu i ddenu pryfed, ac mae'r pryfed yn helpu i wasgaru'r paill er mwyn ffrwythlonni'r planhigyn. Bryd arall y gwynt sydd yn gwasgaru'r paill. Ar ôl i ran o'r blodyn wywo mae'r hyn sydd ar ôl yn datblygu i fod yn ffrwyth, ac yn y ffrwyth mae hadau.

## Oriel

* Merch o Gymru tua 1885 gyda llond basged o flodau

### Gweler hefyd

* Rhestr blodau
* Planhigyn blodeuol

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **blanhigyn**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*

Wiciadur
Chwiliwch am blodeuyn
yn Wiciadur.
# Mainc (dodrefnyn)

Mainc mewn gardd
Dodrefnyn y gall nifer o bobl eistedd arni yr un pryd ydy **mainc**. Gan amlaf mae meinciau wedi eu gwneud o bren, ond weithiau maent wedi'u gwneud o fetel, carreg neu ddeunyddiau synthetig. Mae gan nifer o feinciau le i osod eich breichiau neu'ch cefn tra bod meiciau eraill heb gefn. Yn aml mewn mannau cyhoeddus, gwelir meinciau a roddwyd fel rhodd gan berson neu gymdeithas.

## Gweler hefyd

* Gwasg fainc

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
BenchesEginyn erthygl sydd uchod am **ddodrefn**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Afiechyd a gludir gan fwyd

Afiechyd a gludir gan fwyd|  |
| Enghraifft o: | dosbarth o glefyd  |
| Math | meddwdod, cyflwr ffisiolegol, food-related disease  |
| Arbenigedd meddygol | Medical toxicology  |
| Symptomau | Poen yn yr abdomen, dolur rhydd, cur pen, chwydu  |
| Achos | Food-borne transmission, halogydd bwyd  |
| Dynodwyr |
| Thesawrws NCI | C128351  |
| Freebase | /M/02m76d  |
| MeSH | D005517  |
| UMLS CUI | C0679360  |
| Quora | Foodborne-illness  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Mae **afiechydon a gludir gan fwyd** (neu **glefydau a gludir gan fwyd** neu **wenwyn bwyd**) yn cynnwys unrhyw salwch sydd o ganlyniad i fwyd wedi'i ddifetha o fwyd wedi'i halogi, bacteria pathogenig, firysau, neu barasitiaid sy'n halogi bwyd, ynghyd â thocsinau megis madarch gwenwynig a gwahanol rywogaethau o ffa sydd heb eu berwi am o leiaf deg munud.

Mae symptomau'n amrywio yn dibynnu ar yr achos, a chânt eu disgrifio isod yn yr erthygl hon. Mae'r cyfnod datblygu yn amrywio o oriau hyd at ddyddiau, yn dibynnu ar yr achos a faint gafodd ei fwyta. Mae'r cyfnod datblygu yn dueddol o olygu nad yw pobl yn cysylltu'r symptomau â'r eitem a gafodd ei fwyta, ac yn meddwl mai gastroenteritis neu bethau tebyg sydd i'w feio.

Mae symptomau yn aml yn cynnwys chwydu, gwres a pheonau, a gall gynnwys dolur rhydd. Gall cyfnodau o chwydu ddigwydd yn aml gyda chyfnod hir rhynddynt, oherwydd hyd yn oes os yw'r bwyd wedi'i waredu o'r stumog y tro cyntaf, gall microbau (os yn berthnasol) basio trwy'r stumog i'r coluddyn drwy gelloedd sy'n leinio waliau'r coluddyn a dechrau lluosogi. Mae rhai mathau o yn aros yn y coluddyn, ac mae rhai yn cynhyrchu tocsin sy'n cael ei amsugno i'r gwaed, a gall rhai fynd yn uniongyrchol i feinwe dyfnach y corff.

## Achosion

Mae afiechyd a gludir gan fwyd fel arfer o ganlyniad i ymdrin, paratoi neu storio bwyd yn amhriodol. Gall arferion hylendid da cyn, yn ystod ac ar ôl paratoi leihau'r tebygolrwydd o gael afiechyd. Mae cydsyniad yng nghymuned iechyd y cyhoedd mai golchi dwylo'n rheolaidd yw un o'r ffyrdd mwyaf effeithiol o atal lledaenu afiechydon a gludir gan fwyd. Gelwir y weithred o sicrhau na fydd bwyd yn achosi afiechyd a gludir gan fwyd yn ddiogelwch bwyd. Gall afiechydon a gludir gan fwyd hefyd gael eu hachosi gan ystod eang o docsinau sy'n effeithio'r amgylchedd.

Ar hynny, gall afiechydon a gludir gan fwyd gael eu hachosi gan blaleiddiaid neu feddyginaethau mewn bwyd, a sylweddau tocsig naturiol megis madarch gwenwynig neu bysgod rîff.

## Cyfeiriadau
# Helyglys pêr

| *Epilobium hirsutum* |
| --- |
|  |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Plantae |
| Ddim wedi'i restru:
 | Angiosbermau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Ewdicotau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Rosidau |
| Urdd:
 | Myrtales |
| Teulu:
 | Onagraceae |
| Genws:
 | Epilobium |
| Rhywogaeth:
 | E. hirsutum |
| Enw deuenwol
 |
| **Epilobium hirsutum** Carl Linnaeus |

Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y De yw **Helyglys pêr** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Onagraceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Epilobium hirsutum* a'r enw Saesneg yw *Great willowherb*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Helyglys Pêr, Helyglys Blewog Mawr, Helyglys Pannog, Helyglys Pêr Blewog Mwyaf.

Fe'i ceir yn rhannau deheuol Hamisffer y De: o'r Isartig i rannau deheuol Affrica, De America ac Awstralia. Mae'n perthyn yn agos i'r olewyddan, yr onnen, jasmin, a'r leilac. Mae'r dail wedi'u gosod bob yn ail.

## Gweler hefyd

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Helyglys pêr
# Metaboblogaeth

Mae **metaboblogaeth** yn cynnwys grŵp o boblogaethau gwahanol o'r un rhywogaeth sy'n rhyngweithio ar ryw lefel. Cafodd y term metaboblogaeth ei fathu gan Richard Levins yn 1969 i ddisgrifio model o ddeinameg poblogaeth o bryfed mewn meysydd amaethyddol, ond mae'r syniad wedi cael ei gymhwyso yn fwyaf fras i rywogaethau mewn cynefinoedd sy'n ddarniog yn naturiol neu yn artiffisial. Yng ngeiriau Levins ei hun, mae'n cynnwys "poblogaeth o boblogaethau".

## Diffiniad

Mae'r ystyr metaboblogaeth yn gyffredinol yn un sy'n gynnwys nifer o boblogaethau ar wahân ynghyd ag ardaloedd o gynefin addas sy'n wag ar hyn o bryd. Mewn damcaniaeth glasurol metaboblogaethau y bydd pob cylch poblogaeth mewn annibyniaeth gymharol i boblogaethau eraill ac yn y pen draw yn mynd i ddiflannu o ganlyniad i stochastigiaeth ddemograffig (amrywiadau ym maint y boblogaeth o ganlyniad i ddigwyddiadau demograffig ar hap); y lleiaf yw'r boblogaeth, po fwyaf tueddol yw hi i ddiflannu.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **fioleg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Corhelgi

Corhelgi|  |
| Enghraifft o: | brîd o gi  |
| Math | hunting dog, hound  |
| Màs | 9 cilogram  |
| Gwlad | y Deyrnas Unedig  |
| Enw brodorol | Beagle  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/01dj7  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Corhelgi ar ei eistedd
Helgi bach sy'n tarddu o Loegr yw'r **Corhelgi**, y **Corfytheiad** (lluosog: Corfythéid neu Corfytheiaid), y **Beglgi** neu'r **Fegl** (lluosog: Begls). Mae'n gi bywiog ac annwyl sy'n dda wrth ddilyn trywydd drwy synhwyro i hela cwningod ac ysgyfarnogod.

Mae'n edrych yn debyg i gi cadno bach gyda llygaid mawr brown, clustiau llipa, a chôt fer o liw du, melyn a gwyn. Cydnabyddir dau faint o'r brîd hwn: corhelgwn sy'n sefyll 33 cm (13 modfedd) neu'n fyrach ac yn pwyso tua 8 kg (18 o bwysau), a chorhelgwn o daldra 33 i 38 cm (13 i 15 modfedd) ac yn pwyso tua 14 kg (30 o bwysau).

## Cyfeiriadau
# Gaeafgwsg

Ystlum y Gogledd yn gaeafgysgu yn Norwy.
Cyflwr o anweithgarwch a gostyngiad metabolig mewn anifeiliaid yn ystod y gaeaf yw **gaeafgwsg** a nodir gan dymheredd corff is, anadlu arafach, a chyfradd fetabolig is. Mae anifeiliaid sy'n gaeafgysgu yn cadw egni pan bo bwyd yn brin trwy alw'n araf ar eu cronfeydd egni, megis braster y corff. Gan amlaf mamaliaid sy'n gaeafgysgu, yn enwedig cnofilod.

Siani flewog yfwr gwlith yn gaeafgysgu
## Gweler hefyd

* Cwsg
* Cysgadrwydd
* Hafgwsg

## Darllen pellach

* Carey, H.V., M.T. Andrews a S.L. Martin. 2003. "Mammalian hibernation: cellular and molecular responses to depressed metabolism and low temperature". *Physiological Reviews* 83: 1153-1181.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
aeafgwsg
# Morgrugyn gwyn

| Morgrugyn gwyn Amrediad amseryddol: Triasig Ddiweddar - Diweddar |
| --- |
|  |
| *Coptotermes formosanus*: milwyr (pennau cochion) a gweithwyr (pennau gwynion).
 |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Arthropoda |
| Dosbarth:
 | Insecta |
| Is-ddosbarth:
 | Pterygota |
| Inffradosbarth:
 | Neoptera |
| Uwchurdd:
 | Dictyoptera |
| Urdd:
 | Blattodea |
| Epiteulu:
 | **Termitoidae** |
| Teuluoedd
 |
|
Mastotermitidae
Kalotermitidae
Termopsidae
Hodotermitidae
Rhinotermitidae
Serritermitidae
Termitidae

 |

Grŵp o bryfed yw **morgrug gwynion**. Er eu henw, nid ydynt yn fath o forgrug ac maent yn perthyn i urdd y chwilod duon.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **bryf**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Finorelbin

Finorelbin|  |
| Enghraifft o: | math o endid cemegol  |
| Math | Vinca alkaloids  |
| Màs | 778.394164688 uned Dalton  |
| Fformiwla gemegol | C₄₅h₅₄n₄o₈  |
| Clefydau i'w trin | Lymffoma hodgkins, cellogrwydd amrywiol, canser y fron, canser ofaraidd, carsinoma di-gell-bychain, carsinoma di-gell-bychain, canser y fron  |
| Beichiogrwydd | Categori beichiogrwydd awstralia d, categori beichiogrwydd unol daleithiau america d  |
| Yn cynnwys | nitrogen, carbon  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/06\_c\_x  |
| CAS | 71486-22-1  |
| PubChem CID | 60780, 5311497  |
| ChEBI | 480999  |
| ChEMBL | Chembl3039593, chembl553025  |
| ChemSpider | 30841604  |
| UNII | Q6c979r91y  |
| ATC | L01ca04  |
| KEGG | D08680  |
| Llawlyfr Ligand | 7105  |
| Drugbank | Db00361  |
| RxNorm CUI | 39541  |
| NDF-RT | N0000021986  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Mae **finorelbin** (NVB), sy’n cael ei werthu dan yr enw brand Navelbine ymysg eraill, yn feddyginiaeth cemotherapi a ddefnyddir i drin nifer o fathau o ganser. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₄₃H₅₀N₄O₈.

## Defnydd meddygol

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

- lymffoma Hodgkins, cellogrwydd amrywiol
 - canser y fron
 - canser ofaraidd
 - carsinoma di-gell-bychain
 - carsinoma di-gell-bychain
 - canser y fron

## Enwau

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Finorelbin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- Nor-5'-anhydrovinblastine
 - 5'-Noranhydrovinblastine

## Cyfeiriadau
# Sylffadocsin

Sylffadocsin|  |
| Enghraifft o: | math o endid cemegol  |
| Math | sulfonamide  |
| Màs | 310.073576 uned Dalton  |
| Fformiwla gemegol | C₁₂h₁₄n₄o₄s  |
| Enw WHO | Sulfadoxine  |
| Clefydau i'w trin | Plasmodium falciparum malaria, pneumocystosis, plasmodium falciparum malaria  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/03nxrxt  |
| CAS | 2447-57-6  |
| PubChem CID | 17134  |
| ChEBI | 9329  |
| ChEMBL | Chembl1539  |
| ChemSpider | 16218  |
| UNII | 88463u4sm5  |
| KEGG | C07630, d00580  |
| Llawlyfr Ligand | 10173  |
| Rhif EC | 219-504-9  |
| Cofrestr Beilstein | 625453  |
| Drugbank | Db01299  |
| ECHA | 100.017.732  |
| HMDB | Hmdb0015413  |
| RxNorm CUI | 10173  |
| UMLS CUI | C0038679  |
| NDF-RT | N0000146164  |
| IEDB Epitope | 952452  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Mae **sylffadocsin** yn sylffonamid sy’n para’n hir iawn a ddefnyddir ar y cyd â pyrimethamin i drin malaria. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₂H₁₄N₄O₄S.

## Defnydd meddygol

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Sylffadocsin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- Sulphormethoxine
 - Sulphadoxine
 - Sulforthomidine
 - Sulforthamidine
 - Sulfadoxinum
 - Sulfadoxine
 - Sulfadoxina
 - Ro-44393
 - Fanzil
 - Fanasil

## Cyfeiriadau
# Anialwch Mojave

Anialwch Mojave|  |
| Math | anialwch, WWF ecoregion  |
| GT Mojave.ogg  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Unol Daleithiau |
| Arwynebedd | 124,000 km²  |
| Gerllaw | Afon Mojave, Afon Colorado  |
| Cyfesurynnau | 35.0083°N 115.475°W  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Anialwch sych yng ngorllewin Unol Daleithiau America yw **Anialwch Mojave**. Mae'n ymestyn ar draws 113,300 km2 sydd wedi'u lleoli'n bennaf yn ne Califfornia a de Nevada yn ogystal a rhannau bach yn Utah ac Arizona. Fe'i lleolir nglawgysgodfa mynyddoedd deheuol Sierra Nevada a Chadwyni Transverse. Mae'n ffurfio ffin â Mynyddoedd Tehachapi, Mynyddoedd San Gabriel a Mynyddoedd San Bernardino. Mae eu hymylon gorllewinol i'w gweld yn glir iawn gan eu bod yn cynnwys dau barth ffawt cyfandirol mwyaf Califfornia, sef Ffawt San Andreas a Ffawt Garlock. Dyma hefyd safle Death Valley, sef yr ardal isaf yng Ngogledd America.

## Cyfeiriadau
# Riverside County, Califfornia

Riverside County|  |
| Math | sir  |
| Enwyd ar ôl | Riverside  |
|  |
| Prifddinas | Riverside  |
| Poblogaeth | 2,418,185  |
| Sefydlwyd | * 1893
 |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Unol Daleithiau |
| Arwynebedd | 18,915 km²  |
| Talaith | Califfornia |
| Yn ffinio gyda | San Bernardino County, La Paz County, San Diego County, Imperial County, Orange County  |
| Cyfesurynnau | 33.73°N 115.98°W  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Sir yn nhalaith Califfornia, Unol Daleithiau America yw **Riverside County**. Cafodd ei henwi ar ôl Riverside. Sefydlwyd Riverside County, Califfornia ym 1893 a sedd weinyddol y sir (a elwir weithiau'n 'dref sirol' neu'n 'brifddinas y sir') yw Riverside.

Mae ganddi arwynebedd o 18,915 cilometr sgwâr. Allan o'r arwynebedd hwn, y canran o ffurfiau dyfrol, megis llynnoedd ac afonydd, yw 1.33% . Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y sir yw: 2,418,185 (2020). Mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.

Mae'n ffinio gyda San Bernardino County, La Paz County, San Diego County, Imperial County, Orange County. Cedwir rhestr swyddogol o henebion ac adeiladau cofrestredig y sir yn:  *National Register of Historic Places listings in Riverside County, California*.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Map o leoliad y sir o fewn Califfornia | Lleoliad Califfornia o fewn UDA
 |

## Trefi mwyaf

Mae gan y sir yma boblogaeth o tua 2,418,185 (2020). Dyma rai o'r dinasoedd, trefi neu gymunedau mwyaf poblog y sir:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Tref neu gymuned
 | Poblogaeth
 | Arwynebedd
 |
| --- | --- | --- |
| *Riverside* | 314998
 | 211.181608 cilometr sgwâr 210.940756 cilometr sgwâr
 |
| *Moreno Valley* | 208634
 | 133.304995 cilometr sgwâr
 |
| *Corona* | 157136
 | 102.445434 cilometr sgwâr
 |
| *Murrieta* | 110949
 | 87.117672 cilometr sgwâr 87.057973 cilometr sgwâr
 |
| *Temecula* | 110003
 | 96.548756 cilometr sgwâr 78.133454 cilometr sgwâr
 |
| *Jurupa Valley* | 105053
 | 43.68 square mile
 |
| *Menifee* | 102527
 | 120.751606 cilometr sgwâr 120.710826 cilometr sgwâr
 |
| *Hemet* | 89833
 | 71.851072 cilometr sgwâr 72.123505 cilometr sgwâr
 |
| *Indio* | 89137
 | 86.077705 cilometr sgwâr 75.599568 cilometr sgwâr
 |
| *Perris* | 78700
 | 82.026783 cilometr sgwâr
 |
| *Lake Elsinore* | 70265
 | 112.502333 cilometr sgwâr 107.969635 cilometr sgwâr
 |
| *Eastvale* | 69757
 | 33.962202 cilometr sgwâr 29.643518 cilometr sgwâr
 |
| *San Jacinto* | 53898
 | 67.647396 cilometr sgwâr 67.678575 cilometr sgwâr
 |
| *Beaumont* | 53036
 | 79.519024 cilometr sgwâr 80.097864 cilometr sgwâr
 |
| *Cathedral City* | 51493
 | 59.079789 cilometr sgwâr 56.348723 cilometr sgwâr
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Gwinllan

Gwinllan| Gwinllan Llanerch ger Caerdydd; 2025 |
| Math | planhigfa  |
| Cynnyrch | grawnwin  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/016btq  |
| Thesawrws y BNCF | 53259  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Darn o dir a neilltuir ar gyfer tyfu gwinwydd i gael grawnwin yw **gwinllan**. Fe'i cysylltir yn bennaf â gwledydd y Môr Canoldir ond ceir gwinllanoedd mor bell i'r gogledd â de Prydain a'r Almaen. Erbyn heddiw mae gwinllanoedd yn rhan o'r tirlun mewn nifer o wledydd y tu allan i Ewrop, e.e. Yr Ariannin a Tsile yn Ne America, De Affrica ac Awstralia.

Yn drosiadol mae gwinllan yn aml yn cynrychioli gwareiddiad a diwylliant mewn gwrthgyferbyniad â'r "anialwch" heb ei drin gan ddynion. Yn y ddrama enwog *Buchedd Garmon* gan Saunders Lewis mae cymeriad Emrys Wledig yn cymharu Cymru i winllan, mewn geiriau a ddyfynir yn aml:

Gwinllan a roddwyd i'm gofal yw Cymru fy ngwlad,

I'w thraddodi i'm plant

Ac i blant fy mhlant

Yn dreftadaeth dragwyddol;

Ac wele'r moch yn rhuthro arni i'w maeddu.

## Gweler hefyd

* Grawnwin
* Llan
* Gwinllan Pant Du
# Carfil brith

| Carfil brith *Brachyramphus marmoratus*
 |
| --- |
| Statws cadwraeth
 |
|  Mewn perygl  (IUCN 3.1) |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Chordata |
| Dosbarth:
 | Aves |
| Urdd:
 | Charadriiformes |
| Teulu:
 | Alcidae |
| Genws:
 | Brachyramphus[\*] |
| Rhywogaeth:
 | Brachyramphus marmoratus |
| Enw deuenwol
 |
| Brachyramphus marmoratus  |
|  |
| Dosbarthiad y rhywogaeth
 |

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Carfil brith** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: carfilod brithion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Brachyramphus marmoratus; yr enw Saesneg arno yw *Marbled murrelet*. Mae'n perthyn i deulu'r Carfilod (Lladin: *Alcidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *B. marmoratus*, sef enw'r rhywogaeth.

Fe'i ceir yn aml ar lan y môr.

## Teulu

Mae'r carfil brith yn perthyn i deulu'r Carfilod (Lladin: *Alcidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| rhywogaeth
 | enw tacson
 | delwedd
 |
| --- | --- | --- |
| Carfil bach
 | Alle alle
 |  |
| Carfil bychan
 | Aethia pusilla
 |  |
| Carfil Cassin
 | Ptychoramphus aleuticus
 |  |
| Carfil Japan
 | Synthliboramphus wumizusume
 |  |
| Carfil mwstasiog
 | Aethia pygmaea
 |  |
| Gwylog
 | Uria aalge
 |  |
| Gwylog Brünnich
 | Uria lomvia
 |  |
| Gwylog ddu
 | Cepphus grylle
 |  |
| Llurs
 | Alca torda
 |  |
| Pâl
 | Fratercula arctica
 |  |
| Pâl pentusw
 | Fratercula cirrhata
 |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Gweler hefyd

* Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau

 *Safonwyd yr enw* **Carfil brithgan un o brosiectau . Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran* Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
# Nant y Ffrith

Nant y Ffrith|  |
| Math | dyffryn  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Sir Ddinbych, Sir y Fflint, Bwrdeistref Sirol Wrecsam  |
| Gwlad |  Cymru |
| Cyfesurynnau | 53.0697°N 3.1311°W  |
| Rheolir gan | Hafren Dyfrdwy  |
|  |
|  |
| [golygwch ar Wicidata] |

Nant a dyffryn coediog ar y ffin rhwng Wrecsam a Sir y Fflint yw **Nant y Ffrith**. Mae tarddiad y Ffrith ychydig i'r dwyrain o Landegla, ac mae'n llifo drwy Gronfa Ddŵr Nant y Ffrith, trwy hen erddi Plas Nant y Ffrith ac yn ymuno ag Afon Cegidog ym mhentref Ffrith.

## Plas Nant-y-Ffrith

Adeiladwyd y neuadd yn lluest hela gan Thomas Fry, masnachwr te o Lerpwl ym 1850. Bu farw'n fuan ar ôl ei gwblhau. Prynwyd y tŷ ym 1865 gan James Kyrke, meistr haearn lleol. Roedd y neuadd yn storfa ar gyfer cyflegrau yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Dymchwelyd y neuadd rhwng 1947 a 1950. Gwelir rhai o adfeilion y gerddi heddiw ac mae eu rhododendronau'n goroesi.

## Cyfeiriadau

## Oriel

* Golygfa dros y Nant yn y gaeaf
* Y nant yn llifo trwy'r goedwig
* Y lôn yn yr hydref
* Eirlysiau, Nant y Ffrith
* Y lôn ynghanol gaeaf
# Mynydd Rhiwabon

Mynydd Rhiwabon| Math | gweundir  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Cymru |
| Cyfesurynnau | 53.033°N 3.137°W  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| [golygwch ar Wicidata] |

Rhos i'r gorllewin o Riwabon, Bwrdeistref Sirol Wrecsam, ydy **Mynydd Rhiwabon** neu **Gefn y Fedw**.

Er ei bod hi'n cael ei galw'n "*Fynydd*", dydy'r uchder ddim ond oddeutu 500 medr yn y pwynt uchaf, ond mae ganddi ardal o rai cilomedrau sgwar.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Fwrdeistref Sirol Wrecsam**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*