# Etholaethau a Rhanbarthau etholiadol Senedd Cymru

| Etholaethau a rhanbarthau etholiadol Senedd Cymru
 |
| --- |
|  Map yn dangos yr 16 etholaeth a gafodd eu defnyddio yn etholiad 2026. Mae 6 Aelod o'r Senedd yn cynrychioli pob etholaeth. |
| Categori
 | Etholaeth
 |
| Lleoliad
 | Cymru
 |
| Crëwyd gan
 | Deddf Llywodraeth Cymru 1998
 |
| Crëwyd
 | 12 Mai 1999 (1999-05-12) |
| Nifer
 | 96 (ar ôl 2026)
 |
| Llywodraeth
 | Senedd
 |
|  | Llywodraeth Cymru
 |

|  |
| --- |
| Mae'r erthygl hon yn rhan o'r gyfres:
**Gwleidyddiaeth Cymru** |
|

---

 |
| **Llywodraeth Cymru Prif Weinidog: Rhun ap Iorwerth
* Dirprwy Brif Weinidog: Sioned Williams
* Cabinet
* Cwnsler Cyffredinol:

**Senedd Cymru Llywydd: Huw Irranca-Davies
* Prif Weithredwr a Chlerc:
* Aelodau (ASau): 2026
* Comisiwn y Senedd
* Etholaethau
* Etholiadau: 1999, 2003, 2007, 2011, 2016, 2021, 2026
* Cyfraith Gyfoes Cymru
* Mesurau rhestr
* Gorchymyn Cymhwysedd Deddfwriaethol
* Offerynnau Statudol

**Cymru o fewn y Deyrnas UnedigLlywodraeth ei Fawrhydi Ysgrifennydd Gwladol: Jo Stevens
* Swyddfa Cymru
* Prif Bwyllgor
* Pwyllgor Dethol
* Deddf Llywodraeth Cymru 2006
* Etholaethau'r DU
* Etholaethau Cymru
* Etholiadau: 1979, 1983, 1987, 1992, 1997, 2001, 2005, 2010, 2015, 2024

**Llywodraeth leol Prif ardaloedd
* Siroedd cadwedig
* Siroedd hynafol
* Cymunedau

**Gweithgarwch gwleidyddol Cenedlaetholdeb
* Datganoli Cymru
* Annibyniaeth Cymru
* Heddychiaeth
* Pleidiau gwleidyddol
* Polisïau unigryw Cymru
 |
|

---

gweld • sgwrs • golygu |

*Am restr o'r etholaethau a ddefnyddir ar hyn o bryd, gweler Etholaethau Senedd Cymru (Mai 2026 ymlaen).*
**Etholaethau Senedd Cymru** yw'r ardaloedd daearyddol a ddefnyddir i ethol Aelodau o'r Senedd (AS; Saesneg: *Members of the Senedd*, MS) i Senedd Cymru.
Ers Etholiad Senedd Cymru, 2026, a gynhaliwyd ar 7 Mai 2026, mae'r Senedd yn cynnwys 96 o aelodau a etholwyd am dymor o bedair blynedd. Ar hyn o bryd, mae etholiadau'n defnyddio system bleidleisio rhestrau pleidiau, gydag 16 etholaeth yn ethol 6 aelod yr un. Fodd bynnag, cyn 2026 defnyddiwyd system bleidleisio wahanol, gyda 40 o etholaethau llai a 5 o **rhanbarthau etholiadol** hefyd.

Ar ben hynny, cyn 2020 roedd y Senedd yn cael ei hadnabod fel Cynulliad Cenedlaethol Cymru a'r aelodau yn Aelodau Cynulliad (AC; Saesneg: *Assembly Members*, AM). Yn y blynyddoedd ers yr etholiad cyntaf i'r Cynulliad yn 1999, bu nifer o newidiadau o ran enwau a ffiniau'r etholaethau. Dyma grynodeb o hanes y newidiadau hynny.

## Sefydlu – Etholaethau a rhanbarthau etholiadol

Ar ôl y refferendwm ar ddatganoli i Gymru yn 1997, sefydlwyd Cynulliad Cenedlaethol Cymru a'i etholaethau a'i rhanbarthau etholiadol gan Ddeddf Llywodraeth Cymru 1998. Dywedodd adran 2 o'r ddeddf mai'r un fyddai etholaethau ar gyfer y Cynulliad a'r etholaethau a ddefnyddid ar gyfer etholiadau i Senedd y Deyrnas Unedig. Creodd yr un ddeddf hefyd bum rhanbarth etholiadol, a'r rhai â'r un ffiniau â phump etholaeth Senedd Ewrop yng Nghymru a nodwyd gan Orchymyn Etholaethau Senedd Ewrop (Cymru) 1994. Parhaodd y pum rhanbarth hynny i gael eu defnyddio mewn etholiadau Cynulliad a Senedd tan 2026, er iddynt roi'r gorau i gael eu defnyddio mewn etholiadau Senedd Ewrop yn 1999, pan gawsant eu disodli gan etholaeth Cymru-gyfan. (O reidrwydd, daeth yr etholaeth Cymru gyfan honno i ben pan adawodd y Deyrnas Unedig o'r Undeb Ewropeaidd yn 2020 – gweler Brexit.)

Roedd pob un o'r pum rhanbarth etholiadol yn cynnwys rhwng saith a naw etholaeth. Ar ben y 40 o Aelodau Cynulliad a etholwyd gan yr etholaethau, defnyddid system aelodau ychwanegol i ethol 20 o Aelodau ychwanegol o'r rhanbarthau etholiadol, pedwar Aelod o bob rhanbarth.

Roedd gan pob etholwr ddwy bleidlais:

* un bleidlais i ddewis ymgeisydd unigol ar gyfer yr etholaeth, gan ddefnyddio'r system "cyntaf i'r felin"
* un bleidlais i ddewis ymgeisydd ar sail plaid o restr gaeedig ar gyfer y rhanbarth etholiadol, gan ddefnyddio dull D'Hondt

Felly, hyd nes i'r system etholiadol gael ei newid yn 2026, cynrychiolwyd pob etholwr gan un aelod etholaethol a phedwar aelod rhanbarthol.

## Etholiadau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 1999 a 2003

Ar gyfer yr etholiadau i'r Cynulliad yn 1999 a 2003 roedd 40 etholaeth a 5 rhanbarth etholiadol.

Y 40 etholaeth (un Aelod Cynulliad yr un):

|  |  |
| --- | --- |
| * Aberafan
* Alun a Glannau Dyfrdwy
* Blaenau Gwent
* Bro Morgannwg
* Brycheiniog a Sir Faesyfed
* Caernarfon
* Caerffili
* Canol Caerdydd
* Castell-nedd
* Ceredigion
* Conwy
* Cwm Cynon
* De Caerdydd a Phenarth
* De Clwyd
* Delyn
* Dwyrain Abertawe
* Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr
* Dwyrain Casnewydd
* Dyffryn Clwyd
* Gogledd Caerdydd
 | * Gorllewin Abertawe
* Gorllewin Caerdydd
* Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro
* Gorllewin Casnewydd
* Gorllewin Clwyd
* Gŵyr
* Islwyn
* Llanelli
* Maldwyn
* Meirionnydd Nant Conwy
* Merthyr Tudful a Rhymni
* Mynwy
* Ogwr
* Pen-y-bont ar Ogwr
* Pontypridd
* Preseli Penfro
* Rhondda
* Torfaen
* Wrecsam
* Ynys Môn
 |

Y 5 rhanbarth (pedwar Aelod Cynulliad yr un):

| Rhanbarth
 | Etholaethau
 | Map
 |
| --- | --- | --- |
| Canol De Cymru
 |
1. Bro Morgannwg
2. Canol Caerdydd
3. Cwm Cynon
4. De Caerdydd a Phenarth
5. Gogledd Caerdydd
6. Gorllewin Caerdydd
7. Pontypridd
8. Rhondda

 |  |
| Canolbarth a Gorllewin Cymru
 |
1. Brycheiniog a Sir Faesyfed
2. Ceredigion
3. Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr
4. Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro
5. Llanelli
6. Meirionnydd Nant Conwy
7. Maldwyn
8. Preseli Penfro

 |  |
| Dwyrain De Cymru
 |
1. Blaenau Gwent
2. Caerffili
3. Dwyrain Casnewydd
4. Gorllewin Casnewydd
5. Islwyn
6. Merthyr Tudful a Rhymni
7. Mynwy
8. Torfaen

 |  |
| Gogledd Cymru
 |
1. Alun a Glannau Dyfrdwy
2. Caernarfon
3. Conwy
4. De Clwyd
5. Delyn
6. Dyffryn Clwyd
7. Gorllewin Clwyd
8. Wrecsam
9. Ynys Môn

 |  |
| Gorllewin De Cymru
 |
1. Aberafan
2. Castell-nedd
3. Dwyrain Abertawe
4. Gorllewin Abertawe
5. Gŵyr
6. Ogwr
7. Pen-y-bont ar Ogwr

 |  |

## 2006: Newid ffiniau

Yn 2006 gweithredwyd Deddf Llywodraeth Cymru 2006. Atgyfnerthodd y ddeddf y cysylltiad rhwng etholaethau'r Cynulliad ac etholaethau seneddol, a bod yna bum rhanbarthau etholiadol.

Yn dilyn y pumed arolwg cyfnodol o etholaethau San Steffan, diffiniwyd y ffiniau newydd ar gyfer yr etholaethau a'r rhanbarthau etholiadol gan Orchymyn Etholaethau Seneddol a Rhanbarthau Etholiadol y Cynulliad (Cymru) 2006.

Dileodd y gorchymyn dair etholaeth, sef Caernarfon, Conwy, a Meirionydd Nant Conwy, a chrëwyd tair etholaeth newydd i'w disodli, sef Aberconwy, Arfon, a Dwyfor Meirionydd. Cafodd naw etholaeth addasiadau "sylweddol" i'w ffiniau gan gynnwys y trosglwyddiad o fwy na 3,000 o drigolion rhwng yr etholaethau. Cafodd wyth etholaeth arall addasiadau i'w ffiniau gan arwain at y trosglwyddiad o lai na 3,000 o drigolion rhwng pob etholaeth, a chafodd pedair arall fân addasiadau a arweiniodd at drosglwyddiadau bach o drigolion rhwng etholaethau. Ni chafodd gweddill yr 17 o etholaethau unrhyw addasiadau i'w henwau neu eu ffiniau.

Croesai'r tair etholaeth newydd y ffiniau rhwng y rhanbarthau etholiadol o Ganolbarth a Gorllewin Cymru a Gogledd Cymru, gan arwain at addasiadau i ffiniau'r ddau ranbarth etholiadol, yn ogystal â mân addasiadau i'r etholaeth o Faldwyn a arweiniodd at fân addasiadau i ffiniau rhanbarthol hefyd. Yn Ne Cymru, newidiwyd ffiniau'r rhanbarthau etholiadol, Gorllewin De Cymru a Chanol De Cymru, oherwydd y newidiadau i ffiniau'r etholaethau Pen-y-bont ar Ogwr a Bro Morgannwg.

## Etholiadau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2007, 2011 a 2016

Daeth y newidiadau o ffiniau'r etholaethau a'r rhanbarthau etholiadol i rym ar gyfer etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2007. Defnyddiwyd yr un ffiniau yn etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig yn 2010, felly rhwng 2007 a 2010 roedd ffiniau gwahanol gan etholaethau Cynulliad Cymru a Senedd y Deyrnas Unedig.

Ni newidiwyd nifer yr etholaethau gan y newidiadau, felly yn yr etholiadau i'r Cynulliad yn 2007, 2011 a 2016 roedd 40 etholaeth a 5 rhanbarth etholiadol.

Rhestr ddiwygiedig y 40 etholaeth:

|  |  |
| --- | --- |
| * Aberafan
* Aberconwy (*sedd newydd*)
* Alun a Glannau Dyfrdwy
* Arfon (*sedd newydd*)
* Blaenau Gwent
* Bro Morgannwg
* Brycheiniog a Sir Faesyfed
* Caerffili
* Canol Caerdydd
* Castell Nedd
* Ceredigion
* Cwm Cynon
* De Caerdydd a Phenarth
* De Clwyd
* Delyn
* Dwyfor Meirionnydd (*sedd newydd*)
* Dwyrain Abertawe
* Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr
* Dwyrain Casnewydd
* Dyffryn Clwyd
 | * Gogledd Caerdydd
* Gorllewin Abertawe
* Gorllewin Caerdydd
* Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro
* Gorllewin Casnewydd
* Gorllewin Clwyd
* Gŵyr
* Islwyn
* Llanelli
* Maldwyn
* Merthyr Tudful a Rhymni
* Mynwy
* Ogwr
* Pen-y-bont ar Ogwr
* Pontypridd
* Preseli Penfro
* Rhondda
* Torfaen
* Wrecsam
* Ynys Môn
 |

Cadwodd y 5 rhanbarth eu hen enwau:

| Rhanbarth
 | Etholaethau
 | Map
 |
| --- | --- | --- |
| Canol De Cymru
 |
1. Bro Morgannwg
2. Canol Caerdydd
3. Cwm Cynon
4. De Caerdydd a Phenarth
5. Gogledd Caerdydd
6. Gorllewin Caerdydd
7. Pontypridd
8. Rhondda

 |  |
| Canolbarth a Gorllewin Cymru
 |
1. Brycheiniog a Sir Faesyfed
2. Ceredigion
3. Dwyfor Meirionnydd
4. Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr
5. Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro
6. Llanelli
7. Maldwyn
8. Preseli Penfro

 |  |
| Dwyrain De Cymru
 |
1. Blaenau Gwent
2. Caerffili
3. Dwyrain Casnewydd
4. Gorllewin Casnewydd
5. Islwyn
6. Merthyr Tudful a Rhymni
7. Mynwy
8. Torfaen

 |  |
| Gogledd Cymru
 |
1. Aberconwy
2. Alun a Glannau Dyfrdwy
3. Arfon
4. De Clwyd
5. Delyn
6. Dyffryn Clwyd
7. Gorllewin Clwyd
8. Wrecsam
9. Ynys Môn

 |  |
| Gorllewin De Cymru
 |
1. Aberafan
2. Castell-nedd
3. Dwyrain Abertawe
4. Gorllewin Abertawe
5. Gŵyr
6. Ogwr
7. Pen-y-bont ar Ogwr

 |  |

## Etholiad Senedd Cymru 2021

Ar 6 Mai 2020 daeth Deddf Senedd ac Etholiadau (Cymru) 2020 i rym, gan ailenwi Cynulliad Cenedlaethol Cymru i Senedd Cymru. Heblaw am yr ailenwi hwnnw, arhosodd yr etholaethau yn etholiad 2021 yr un fath ag yr oeddent o'r blaen, sef y 40 etholaeth a 5 rhanbarth etholiadol.

## 2024: Ehangu a diwygio'r Senedd

Ar 8 Mai 2024 pasiwyd Deddf Senedd Cymru (Aelodau ac Etholiadau) 2024 a gynyddodd faint y Senedd o 60 aelod i 96 aelod.

## Etholiad Senedd Cymru, 2026

Ers Etholiad Senedd Cymru, 2026 mae'r Senedd yn cynnwys 96 o aelodau a etholwyd am dymor o bedair blynedd. Mae etholiadau'n seiliedig ar system bleidleisio rhestr plaid, gyda 16 etholaeth yn dychwelyd 6 aelod yr un.

Dyma'r 16 etholaeth. Mae pob un o'r rhain yn defnyddio enwau Cymraeg, heb fersiynau Saesneg swyddogol cyfatebol. Mae eu ffiniau'n cyfateb i bâr o etholaethau ar gyfer Senedd y Deyrnas Unedig. Er enghraifft, mae etholaeth Senedd Afan Ogwr Rhondda yn cynnwys y ddwy etholaeth San Steffan Aberfan Maesteg a Rhondda ac Ogwr.

| Etholaeth Senedd Cymru
 | Etholaethau Senedd y DU cyfatebol
 |
| --- | --- |
| Afan Ogwr Rhondda
 | Aberfan Maesteg
 |
| Rhondda ac Ogwr
 |
| Bangor Conwy Môn
 | Bangor Aberconwy
 |
| Ynys Môn
 |
| Blaenau Gwent Chaerffili Rhymni
 | Blaenau Gwent a Rhymni
 |
| Caerffili
 |
| Brycheiniog Tawe Nedd
 | Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe
 |
| Castell-nedd a Dwyrain Abertawe
 |
| Caerdydd Ffynnon Taf
 | Gogledd Caerdydd
 |
| Gorllewin Caerdydd
 |
| Caerdydd Penarth
 | Dwyrain Caerdydd
 |
| De Caerdydd a Phenarth
 |
| Casnewydd Islwyn
 | Dwyrain Casnewydd
 |
| Gorllewin Casnewydd ac Islwyn
 |
| Ceredigion Penfro
 | Ceredigion Preseli
 |
| Canol a De Sir Benfro
 |
| Clwyd
 | Dwyrain Clwyd
 |
| Gogledd Clwyd
 |
| Fflint Wrecsam
 | Alun a Glannau Dyfrdwy
 |
| Wrecsam
 |
| Gwynedd Maldwyn
 | Dwyfor Meirionnydd
 |
| Maldwyn a Glyndŵr
 |
| Gŵyr Abertawe
 | Gorllewin Abertawe
 |
| Gŵyr
 |
| Pen-y-bont Bro Morgannwg
 | Bro Morgannwg
 |
| Pen-y-bont
 |
| Pontypridd Cynon Merthyr
 | Merthyr Tudful ac Aberdâr
 |
| Pontypridd
 |
| Sir Fynwy Torfaen
 | Sir Fynwy
 |
| Torfaen
 |
| Sir Gaerfyrddin
 | Caerfyrddin
 |
| Llanelli
 |

Map o 16 etholaethau Senedd Cymru. Daeth y rhain i rym gydag etholiadau Mai 2026
## Cyfeiriadau