Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Gwylog

| Gwylog
 |
| --- |
|  |
|  |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Chordata |
| Dosbarth:
 | Aves |
| Urdd:
 | Charadriiformes |
| Teulu:
 | Alcidae |
| Genws:
 | *Uria* |
| Rhywogaeth:
 | U. aalge |
| Enw deuenwol
 |
| Uria aalge (Pontoppidan, 1763) |

*Uria aalge*
Aderyn y môr sy'n debyg i bengwin yw **Gwylog** (neu **Heligog**). Mae'n nythu ar glogwyni ac ynysoedd ar arfordiroedd Gogledd Cefnfor Iwerydd a Gogledd Cefnfor Tawel. Mae'n bwydo ar bysgod a chramenogion.

## Gwylogod yng Nghymru

*
*
*
*
*
*

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **aderyn**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Cigfran

| Cigfran
 |
| --- |
|  |
|  |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Chordata |
| Dosbarth:
 | Aves |
| Urdd:
 | Passeriformes |
| Teulu:
 | Corvidae |
| Genws:
 | *Corvus* |
| Rhywogaeth:
 | C. corax |
| Enw deuenwol
 |
| Corvus corax Linnaeus, 1758 |

Map dosbarthiad
Crawciau y Gigfran
Mae'r **Gigfran** yn un o'r aelodau mwyaf o deulu'r brain. Mae rhwng 60 a 78 cm o hyd a rhwng 120 a 156 cm ar draws yr adenydd. Mae'r plu i gyd yn ddu. Gellir gwahaniaethu'r Gigfran oddi wrth aelodau eraill o deulu'r brain sydd hefyd i gyd yn ddu, megis y Frân Dyddyn trwy fod y pig yn arbennig o fawr, fod plu hir ar y gwddf (gweler y llun) a bod plu canol y gynffon yn hirach na'r plu ar yr ochrau, gan roi ffurf diamwnd i'r gynffon. Mae'r alwad hefyd yn wahanol, rhywbeth fel "prrwwnc" neu "cronc".

Mae gan y Gigfran ddosbarthiad helaeth iawn mewn nifer o rannau o'r byd, ac yn ymestyn o'r Arctig i anialwch y Sahara. Nid yw'r adar ieuanc yn dechrau nythu tan maent tua tair oed. Cyn hynny maent yn ffurfio heidiau gyda Chigfrain eraill. Pan mae'n paru, mae'n paru am oes.

Maent yn nythu mewn coed neu ar glogwyni yn y mynyddoedd neu ger y môr. Gallant nythu yn gynnar iawn yn y flwyddyn pan mae'r tywydd yn dal yn oer iawn, er enghraifft mae rhai Cigfrain yn Eryri ar y nyth erbyn diwedd Chwefror. Gall fwyta amrywiaeth mawr o fwyd ond yn enwedig anifeiliaid wedi marw. Mae'r pig mawr fel cŷn yn eu galluogi i dorri trwy wlan a chroen dafad wedi marw er enghraifft.

Ystyrir y Gigfran un o'r callaf o'r holl adar. Er enghraifft, wrth dynnu lluniau o nyth o guddfan, weithiau mae'n amhosibl mynd i'r guddfan heb i'r adar weld y ffotograffydd. Yr hyn a wneir fel rheol yw i ddau berson fynd i mewn i'r guddfan ac un yn dod allan, fel bod yr adar yn credu fod pawb wedi mynd. Nid yw hyn yn gweithio gyda'r Gigfran – mae'n rhaid cael hyd at naw person yn mynd i mewn i'r guddfan ac wyth yn dod allan cyn y medrir twyllo'r Gigfran. Maent hefyd yn un o'r ychydig adar sy'n chwarae; ambell dro gellir eu gweld yn sglefrio i lawr llethrau ag eira arnynt, dim ond am yr hwyl.

Cigfrain ar arfbais Rhys ap Gruffudd, tywysog Deheubarth
*Corvus corax*
Mae Cymru yn un o gadarnleoedd y Gigfran. Yng Nghoedwig Niwbwrch ar Ynys Môn gellir gweld nifer fawr o Gigfrain yn hedfan i mewn i glwydo ar ddiwedd y dydd. Yn ystod rhai gaeafau cyfrifwyd dros 1,000 o Gigfrain yma, sy'n ei wneud y man clwydo ail-fwyaf yn y byd. Ceir poblogaeth sylweddol iawn yn nythu ym mynyddoedd Eryri.

Efallai oherwydd eu bod yn aml i'w gweld yn bwyta cyrff y lladdedigion ar ôl brwydr, yr oedd cigfrain yn boblogaidd ar arfbeisiau a baneri yn y Canol Oesoedd.
# Hebog tramor

| Hebog Tramor
 |
| --- |
|  |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Chordata |
| Dosbarth:
 | Aves |
| Urdd:
 | Falconiformes |
| Teulu:
 | Falconidae |
| Genws:
 | *Falco* |
| Rhywogaeth:
 | F. peregrinus |
| Enw deuenwol
 |
| Falco peregrinus Tunstall, 1771 |

*Falco peregrinus*
*Falco peregrinus madens*
Yr **hebog tramor** (*Falco peregrinus*) neu **gwalch glas** yw'r mwyaf adnabyddus o deulu'r Hebogiaid. Mae rhwng 35 a 50 cm o hyd a 83 hyd 113 cm ar draws yr adenydd; mae'r iâr yn fwy na'r ceiliog fel rheol. Adar yw ei brif fwyd: adar cymharol fychain hyd at faint hwyaden. Mae'n nythu ar greigiau fel rheol, un ai ger y môr neu yn y mynyddoedd, ond gall hefyd nythu ar adeiladau uchel. Yn aml clywir yr alwad "cec-cec-cec-cec" pan fo rhywun yn dynesu at y nyth.

Ystyrir yr hebog tramor yn un o'r adar sy'n medru hedfan gyflymaf; dywedir y gall gyrraedd 300 cilometr yr awr (200 milltir yr awr) pan fo'n disgyn o uchder i geisio dal aderyn, ond nid yw hyn wedi ei brofi.

Mae'r hebog tramor yn aderyn cyffredin yng Nghymru, fel rheol yn nythu yn y mynyddoedd ac yn treulio'r gaeaf o gwmpas glannau'r môr.

## Bwyd

Adar maint colomen (colomennod dof, ysguthanod, grugieir, adar môr) y mae'n plymio arnynt oddi uchod yn ddiarwybod iddynt. Cofnodwyd eithriad i hyn ar 30 Hydref 1992 am 5yp:

*Clogwyn Gallt y Wenallt, Nant Gwynant; grwp o tua 10 o slumod o gwmpas y clogwyn ac un, wedyn dau, hebog tramor yn plymio amdan nhw, y fenyw bron a dal un ond methiant fu yn y diwedd.*
## Is-rywogaethau

Ceir nifer o is-rywogaethau:

* *Falco peregrinus peregrinus* - gorllewin Ewrasia
* *F. p. anatum* ffurf fynyddig
* *F. p. brookei* - de Ewrop, y Caucasus
* *F. p. calidus* - ffurf fudol, yn nythu ar y Twndra gogleddol
* *F. p. ernesti* - Seland Newydd
* *F. p. macropus* - Awstralia
* *F. p. madens* ynysoedd Cabo Verde
* *F. p. pealei* - Gogledd America
* *F. p. peregrinator* - de Asia
* *F. p. tundrius* - Twndra arctig Gogledd America

## Cyfeiriadau
# Ynys Sgogwm

Ynys Sgogwm|  |
| Math | ynys  |
|  |
| Poblogaeth | 0  |
| Daearyddiaeth |
| Ardal warchodol | Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro  |
| Sir | Marloes a Sain Ffraid  |
| Gwlad |  Cymru |
| Arwynebedd | 1.06 km²  |
| Gerllaw | Sianel San Siôr  |
| Cyfesurynnau | 51.698452°N 5.276802°W  |
| Hyd | 1.6 cilometr  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Statws treftadaeth | Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig  |
| Manylion |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ynys anghyfannedd oddi ar arfordir de-orllewin Sir Benfro yw **Ynys Sgogwm** (Hen Norseg: *Skokholm*, o *skok* ("coed") a *holm* ("ynys isel"); Saesneg: *Skokholm*), sy'n gorwedd i'r de o Ynys Sgomer. Ei arwynebedd yw tua 1 filltir sgwâr.

## Disgrifiad

Mae'r ynys yn enwog am ei chlogwyni Hen Dywodfaen Coch sy'n gartref i nifer o adar môr. Gellir hwylio i'r ynys ar gychod o Martin's Haven ar y tir mawr, ond rhaid cael caniatâd ymlaen llaw gan Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru i lanio arni. Ynghyd ag Ynys Sgomer, mae'r cyfan yn warchodfa natur a'r môr oddi amgylch yn warchodfa môr.

Daeth yr ynys yn adnabyddus y tu allan i Gymru diolch i waith R. M. Lockley, ornitholegwr blaenllaw, a astudiodd adar yr ynys lle bu fyw am flynyddoedd lawer, gan gyhoeddi sawl llyfr ac erthygl amdani. Yn ogystal â'r nifer fawr o adar môr sy'n bridio yno mae hefyd yn safle da i adar mudol sydd weithiau'n denu adar prin iawn.

## Hanes

Ystyr *Sgogwm* neu *Skokholm* yw "ynys goediog". Rhoddwyd ei henw iddi gan y Llychlynwyr a mordeithiau i foroedd de-orllewin Cymru ar ddechrau'r Oesoedd Canol gan adael enwau Norseg ar sawl ynys a llecyn arfordirol arall yn yr ardal. Mae'r enw'n gyffelyb ei ystyr i Stockholm, prifddinas Sweden.

Prynwyd yr ynys am £300 yn 1646 gan gyfreithiwr o'r enw William Philipps, ac arhosodd yn y teulu am 360 o flynyddoedd hyd farwolaeth ei ddisgynnydd olaf Mrs Osra Lloyd-Philipps (1920 - 24 Mawrth, 2005), perchennog Castell Dale. Gwerthwyd yr ynys i'r ymddiriedolaethau natur oedd yn gofalu amdani yn Ebrill 2006, diolch i roddion sylweddol gan aelodau o'r cyhoedd.

Ynys Sgogwm o arfordir Penfro
## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Sgogwm ar wefan Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru Archifwyd 2011-07-16 yn y Peiriant Wayback
* (Saesneg) Prynu'r ynys
# Cor-rosyn rhuddfannog

| *Tuberaria guttata* |
| --- |
|  |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Plantae |
| Ddim wedi'i restru:
 | Angiosbermau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Ewdicotau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Rosidau |
| Urdd:
 | Malvales |
| Teulu:
 | Cistaceae |
| Genws:
 | Tuberaria |
| Rhywogaeth:
 | T. guttata |
| Enw deuenwol
 |
| **Tuberaria guttata** Carolus Linnaeus |

Planhigyn blodeuol sydd i'w ganfod mewn tiroedd gwael a hinsawdd cynnes yn Ewrop a Gogledd America yw **Cor-rosyn rhuddfannog** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cistaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Tuberaria guttata* a'r enw Saesneg yw *Spotted rock-rose*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Cor-rosyn Rhuddfannog, Cor-rosyn, Rhosyn y Creigiau.

Mae gan yr hedyn bychan (sy'n pwyso tua 3 mg) got galed anhydraidd.

## Gweler hefyd

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Cor-rosyn rhuddfannog
# Llysiau'r-bystwn melyn

| *Draba aizoides* |
| --- |
|  |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Plantae |
| Ddim wedi'i restru:
 | Angiosbermau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Ewdicotau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Rosidau |
| Urdd:
 | Brassicales |
| Teulu:
 | Brassicaceae |
| Genws:
 | Draba |
| Rhywogaeth:
 | D. aizoides |
| Enw deuenwol
 |
| **Draba aizoides** Carl Linnaeus |

Planhigyn blodeuol bychan yw **Llysiau'r-bystwn melyn** sy'n enw lluosog. Mae'n perthyn i'r teulu *Brassicaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Draba aizoides* a'r enw Saesneg yw *Yellow whitlowgrass*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Llysiau Melyn y Bystwn.

Mae'r dail ar ffurf 'roset' a chaiff y planhigyn ei flodeuo gan wenyn.

## Gweler hefyd

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Llysiau'r-bystwn melyn
# Sector cyhoeddus

Sector cyhoeddus| Enghraifft o: | sector economaidd  |
| Y gwrthwyneb | private sector  |
| Rhan o | economi cenedlaethol  |
| Yn cynnwys | treth  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Mae'r **Sector cyhoeddus** yn rhan benodol o economi, gymdeithas neu fenter. Mae'r sector gyhoeddus yn cynnwys busnesau a diwydiannau sydd o dan berchnogaeth (neu o dan rhannol berchnogaeth) y llywodraeth.

## Cyfeiriadau
# Trafnidiaeth Cymru

Trafnidiaeth Cymru/Transport for Wales|  |
| Ffurfiwyd | 1 Ebrill 2016 |
| Math | Cwmni Preifat Cyfyngedig drwy warant |
| Statws cyfreithiol | Is-gwmni ym mherchnogaeth lwyr Llywodraeth Cymru |
| Pwrpas | Awdurdod trafnidiaeth |
| Pencadlysoedd | Canolfan QED, Prif Rhodfa, Stad Ddiwydiannol Trefforest, Pontypridd, Rhondda Cynon Taf CF37 5YR |
| Lle a wasanaethir  | Cymru a'r ffin rhwng Cymru a Lloegr |
| Prif Weithredwr Gweithredol | James Price |
| Bwrdd cyfarwyddwyr | **Cadeirydd:** Scott Waddington |
| Prif sefydliad | Masnachfraint Cymru a'r Gororau |
| Rhiant-sefydliad | Llywodraeth Cymru |
| Gwefan | tfw.gov.wales/cy |

Cwmni nid-er-elw heb gyfalaf cyfrannau yw **Trafnidiaeth Cymru** (Saesneg: *Transport for Wales*) sy'n eiddo yn gyfan gwbl gan Lywodraeth Cymru.

Fe'i sefydlwyd i ddarparu cymorth ac arbenigedd i Lywodraeth Cymru o ran prosiectau trafnidiaeth yng Nghymru. Yn 2017, roedd yn bennaf gyfrifol am osod masnachfraint rheilffordd newydd Cymru a'r Gororau o dan pwerau ddirprwyedig i lywodraeth Cymru o dan Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006.

Defnyddir brand Trafnidiaeth Cymru yn lle brand y gweithredwr ar fasnachfraint rheilffordd Cymru a'r Gororau (yn hytrach na'r gweithredwr Keolis Amey) o fis Hydref 2018 ymlaen, yn ogystal ag ar wasanaethau bws.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan swyddogol
* Trafnidiaeth ar gyfer Cymru yn LLYW.CYMRU Archifwyd 2018-11-23 yn y Peiriant Wayback
# Addysg yng Nghymru

Mae **addysg yng Nghymru** braidd yn wahanol i weddill y Deyrnas Unedig oherwydd statws y Gymraeg. Mae'n bwnc gorfodol i bob ddisgybl yng Nghymru tan oed 16.

Mae rhaid i athrawon sydd am addysgu mewn ysgolion cynradd yn rhai ardaloedd awdurdod lleol yng Nghymru fedru'r Gymraeg i ryw lefel, hyd yn oed os mai mewn ysgolion Saesneg ydyn nhw am addysgu. [1] Archifwyd 2010-01-12 yn y Peiriant Wayback

## Gweler hefyd

* Addysg Gymraeg
* Cyllid myfyrwyr yng Nghymru
* UCAC

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Prifysgol Caerdydd

| Prifysgol Caerdydd
 |
| --- |
|  |
| Prif adeilad Prifysgol Caerdydd
 |
| Arwyddair
 | *"Gwirionedd Undod A Chytgord"* |
| Sefydlwyd
 | 1883 (fel University College of South Wales & Monmouthshire)
 |
| Canghellor
 | Syr Martin Evans
 |
| Is-ganghellor
 | Yr Athro Colin Riordan
 |
| Staff
 | 5,230
 |
| Myfyrwyr
 | 30,930
 |
| Israddedigion
 | 21,800
 |
| Ôlraddedigion
 | 7,840
 |
| Myfyrwyr eraill
 | 1,290
 |
| Lleoliad
 | Caerdydd,  Cymru
 |
| Campws
 | Trefol
 |
| Lliwiau
 | Du a choch
 |
| Tadogaethau
 | Russell Group EUA Prifysgol Cymru Universities UK
 |
|  |
| Gwefan
 |
 |

Prifysgol ym Mharc Cathays, Caerdydd a sefydlwyd ym 1883 yw **Prifysgol Caerdydd** (Saesneg: **Cardiff University**). Roedd hi'n aelod Prifysgol Cymru tan 2004.

Mae Prifysgol Caerdydd yn un o brif brifysgolion ymchwil y byd, gyda thros 60% o'r ymchwil a wneir yng Nghaerdydd wedi ei ystyried ymysg y gorau yn y byd. Yn hynny o beth, mae Prifysgol Caerdydd yn un o brifysgolion Grŵp Russell.

Sefydlwyd Coleg Prifysgol De Cymru a Mynwy ym 1883, ac fe'i gorfforwyd trwy Siarter Frenhinol ym 1884. Ym 1931, gwahanwyd yr Ysgol Feddygaeth oddi wrth y Coleg er mwyn ffurfio Coleg Meddygaeth Prifysgol Cymru. Ym 1972, ail-enwyd Coleg Prifysgol De Cymru a Mynwy fel Coleg Prifysgol, Caerdydd. Ym 1988, oherwydd uno Coleg Prifysgol, Caerdydd ac Athrofa Gwyddoniaeth a Thechnoleg Prifysgol Cymru, cafodd y sefydliad yr enw "Coleg Prifysgol Cymru, Caerdydd". Newidiwyd hynny i "Brifysgol Cymru, Caerdydd" ym 1996, a wedyn yn 2004, ail-unwyd Coleg Meddygaeth Prifysgol Cymru gyda Phrifysgol Cymru, Caerdydd ac fe gymrodd y sefydliad yr enw swyddogol "Prifysgol Caerdydd".

Fel rhan o’i hymrwymiad parhaus i’r Gymraeg, mae Prifysgol Caerdydd wedi addo £22,000 i ŵyl flynyddol Tafwyl mewn prif gytundeb noddi tair blynedd.

## Ysgol y Gymraeg Prifysgol Caerdydd

Hon yw un o'r adrannau Cymraeg hynaf, ac yma mae'r Gadair Gymraeg sefydledig hynaf yng Nghymru. Am dros ganrif y mae wedi cyfrannu'n helaeth i fywyd Cymru ac wedi bod yn gartref ac yn feithrinfa i ysgolheigion a llenorion amlwg, gan gynnwys W. J. Gruffydd, G. J. Williams, A. O. H. Jarman a Saunders Lewis.

Mae'r Ganolfan Cymraeg i Oedolion, sy'n rhan or Ysgol, yn dysgu’r iaith i dros 1,700 o oedolion yng Nghaerdydd a Bro Morgannwg. Mae’r Ysgol hefyd yn gartref i Ganolfan Uwchefrydiau Cymry America ac i Uned Ymchwil Iaith, Polisi a Chynllunio.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan swyddogol Prifysgol Caerdydd
* Gwefan swyddogol Grwp Prifysgolion Russell
* Gwefan swyddogol Prifysgol Cymru Archifwyd 2013-04-02 yn y Peiriant Wayback
* Prifysgol Caerdydd - Amdanom ni
* Cyfrif Twitter Ysgol y Gymraeg
* Cyfrif Facebook Ysgol y Gymraeg
* Prifysgol Caerdydd yn noddi Tafwyl Archifwyd 2014-03-20 yn y Peiriant Wayback

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gaerdydd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Prifysgol De Cymru

| Prifysgol De Cymru
 |
| --- |
|  |
| Yr ATRiuM, Campws Caerdydd
 |
| Sefydlwyd
 | 11 Ebrill 2013 (ond rhai rhannau'n llawer hŷn)
 |
| Canghellor
 | Rowan Williams
 |
| Is-ganghellor
 | Ben Calvert
 |
| Staff
 | 3,800
 |
| Myfyrwyr
 | 31,127
 |
| Lleoliad
 | Caerdydd, Casnewydd, Trefforest,  Cymru
 |
| Campws
 | Caerllion, Caerdydd, Glyn-taf, Casnewydd a Trefforest
 |
| Gwefan
 |
 |

Sefydlwyd **Prifysgol De Cymru** yn 2013 o ganlyniad i uniad rhwng Prifysgol Morgannwg a Phrifysgol Cymru, Casnewydd.

Mae gan Brifysgol De Cymru nifer o gampysau gan gynnwys Trefforest, Glyntaf, Caerdydd a Chasnewydd.

Mae'r Coleg Cerdd a Drama a Choleg Merthyr yn perthyn i grwp Prifysgol De Cymru.

Penodwyd yr Athro Julie Lydon yn Is-Gangellor y Brifysgol (Prifysgol Morgannwg bryd hynny) yn 2010. Hi oedd y fenyw gyntaf i fod yn Is-Ganghellor ar Brifysgol yng Nghymru.

Roedd Coleg Hyfforddi Sir Fynwy yng Nghaerllion yn un o'r sefydliadau llai a unwyd i greu Coleg Addysg Uwch Gwent yn 1975, ac wedi hynny, Prifysgol De Cymru.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **brifysgol** neu **addysg uwch**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Prifysgol Wrecsam

| Prifysgol Wrecsam
 |
| --- |
| Sefydlwyd
 | 2008 (1887, fel Ysgol Gwyddoniaeth a Chelf Wrecsam)
 |
| Canghellor
 | Colin Jackson
 |
| Is-ganghellor
 | Joe Yates
 |
| Myfyrwyr
 | 7,410 (2005/2006)
 |
| Israddedigion
 | 6,840
 |
| Ôlraddedigion
 | 435
 |
| Myfyrwyr eraill
 | 135
 |
| Lleoliad
 | Wrecsam,  Cymru
 |
| Campws
 | Trefol
 |
| Gwefan
 | wrexham.ac.uk/cy/ |

Prifysgol yn Wrecsam, gogledd-ddwyrain Cymru, yw **Prifysgol Wrecsam** (Saesneg: *Wrexham University*). Yn cael ei hadnabod cynt fel *Prifysgol Glyndŵr Wrecsam* a chyn hynny *Athrofa Addysg Uwch Gogledd Ddwyrain Cymru* neu NEWI (*North East Wales Institute of Higher Education*).

Derbyniodd statws prifysgol gyda'r enw Prifysgol Glyndŵr Wrecsam ar 3 Gorffennaf 2008 ar ôl bod yn aelod o Brifysgol Cymru ers 2003. Cafwyd seremoni i gyhoeddi'r brifysgol newydd yn swyddogol ar 18 Gorffennaf 2008 gyda Rhodri Morgan, Prif Weinidog Cymru, yn ei llywio ac yn derbyn gradd er anrhydedd gyntaf y brifysgol. Enwyd y brifysgol ar ôl Owain Glyndŵr, Tywysog Cymru, a fwriadai sefydlu dwy brifysgol yng Nghymru, un yn y Gogledd a'r llall yn y De, ar ddechrau'r 15g. Yn 2023 newidiodd yr enw i Brifysgol Wrecsam yn rhannol oherwydd "proffil uwch" y ddinas erbyn hynny.

Mae Prifysgol Wrecsam bellach wedi gadael Prifysgol Cymru ac yn dyfarnu ei graddau ei hun. Mae'r Brifysgol yn cynnig cyrsiau gradd ac ôl-radd. Yr Is-Ganghellor yw Joe Yates. Mae gan y brifysgol tua 8,000 o fyfyrwyr llawn-amser gyda 350 ohonyn nhw yn dod o wledydd tramor.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan swyddogol Prifysgol Glyndŵr
* "Enw Glyndŵr ar brifysgol newydd", Newyddion BBC Cymru

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Fwrdeistref Sirol Wrecsam**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **brifysgol** neu **addysg uwch**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant

| Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant
 |
| --- |
|  |
| Adeilad Dewi Sant
 |
| Sefydlwyd
 | 2010
 |
| Math
 | Cyhoeddus
 |
| Lleoliad
 | Llanbedr Pont Steffan
Caerfyrddin Llundain Caerdydd Abertawe ,  Cymru

 |
| Campws
 | Mwy nag un
 |
| Gwefan
 |
 |

Cloddfa Geltaidd ar y chwith i brif fynedfa safle Llambed.
Prifysgol sydd wedi'i lleoli yng Nghaerfyrddin, Llanbedr Pont Steffan ac Abertawe yw **Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant**. Mae hefyd ganddo gampws yn Llundain.

Yn Rhagfyr 2009, unwyd Coleg y Drindod, Caerfyrddin â Phrifysgol Cymru, Llanbedr Pont Steffan i greu'r brifysgol newydd hon, a dderbyniodd ei siartr brenhinol ar 21 Mehefin 2010. Mae'r coleg ar bedwar campws: Llambed, Caerfyrddin, Abertawe a Llundain.

Unwyd dau o sefydliadau hynaf Cymru yn 2010, sef Prifysgol Cymru, Llanbedr Pont Steffan a Choleg Prifysgol y Drindod. Yn 2011, cyhoeddwyd y byddai Prifysgol Cymru hefyd yn uno gyda'r Drindod Dewi Sant. Ar 1 Awst 2013 unodd gyda Phrifysgol Fetropolitan Abertawe.

## Oriel

* Adeiladau newydd ar safle Caerfyrddin
* Hen adeiladau Coleg y Drindod, Caerfyrddin
* Hen adeiladau Coleg y Drindod, Caerfyrddin
* Hen adeiladau Coleg y Drindod, Caerfyrddin
* Hen adeiladau Coleg y Drindod, Caerfyrddin
* Hen adeiladau Coleg y Drindod, Caerfyrddin
* Hen adeiladau Coleg y Drindod, Caerfyrddin
* Y Capel, Coleg y Drindod, Caerfyrddin
* Y Capel, Coleg y Drindod, Caerfyrddin

## Cyfeiriadau
# Ysbyty Athrofaol Cymru

Ysbyty Athrofaol Cymru|  |
| Math | ysbyty athrofaol  |
|  |
| Sefydlwyd | * 1971
 |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Caerdydd  |
| Gwlad |  Cymru |
| Cyfesurynnau | 51.507°N 3.19°W  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Lleolir **Ysbyty Athrofaol Cymru** (Saesneg: *University Hospital of Wales*) yn ardal y Mynydd Bychan, Caerdydd. Sefydlwyd ym 1971, ac erbyn hyn mae 1000 o wlau yn yr ysbyty. Hwn yw ysbyty athrofaol trydydd fwyaf y Deyrnas Unedig, a'r ysbyty mwyaf yng Nghymru. Mae'n darparu gwasanaeth Damwain ac Argyfwng 24 awr ac amryw o adrannau arbenigol eraill.

Mae'r ysbyty wedi ei rannu'n dri bloc, sef Bloc A, B a C. Mae'r ysbyty athrofaol yn gysylltiedig ag Ysgol Feddygaeth Prifysgol Caerdydd. Gweinyddir yr ysbyty gan Ymddiriedolaeth GIG Caerdydd a'r Fro.

## Cyfleusterau

Cwblhawyd brosiect mil o bunnau gan gwmni Base Structures yn 2005, gan gyflenwi llwybr a oedd wedi ei gynllunio'n arbennig i gysylltu un rhan o'r ysbyty gyda'r llall. Mae'r ysbyty hefyd yn brolio cynulliad enfawr yn y brif fynedfa, sy'n cynnwys derbynfa a siopau, yn ogystal â gwasanaethau arbennig sy'n rhoi cymorth i'r cleifion a'u teuluoedd.

## Radio'r ysbyty

Mae Ysbyty Athrofaol Cymru yn gartref i Radio Glamorgan, sy'n darlledu ar Sianel 1, Patientline. Dathlodd yr orsaf ei phen-blwydd yn 40 mlwydd oed yn 2007. Mae'n cyflenwi cerddoriaeth ac adloniant i'r staff, yr ymwelwyr a'r cleifion, 24 awr y dydd, pob diwrnod yr wythnos.

## Trafnidiaeth

Mae cyrraedd Ysbyty Athrofaol Cymru wedi dod yn llawer haws yn ystod y blynyddoedd diweddar. Mae gwasanaethau Bws Caerdydd wedi ei wneud yn bosib i gyrraedd yr ysbyty o bob cwr o Gaerdydd. Mae gwasanaethau gan gwmnïau eraill megis Veolia a Stagecoach yn cyflewni trafnidiaeth o du allan i Gaerdydd.

Gwasanaethau Bws Caerdydd:

* 1 i'r Rhath, Penylan, Tremorfa, y Sblot a Canol y Dref
* 2 i Treganna, Lecwydd, Trelluest, Bae Caerdydd a Canol y Dref
* 8 i Canol y Dref a Bae Caerdydd
* 9/9A i Canol y Dref, Trelluest a'r Pentref Chwaraeon Rhyngwladol
* 51 i Cathays a Chanol y Dref - gan gario 'mlaen i Ddinas Powys, Llandochau Fach a'r Barri fel bws 95
* 53 i Cyncoed, Pentwyn, Llanedeyrn a Phenylan
* 85 i Draenen Pen-y-Graig, Llysfaen a Llanisien
* 86 i Llanisien a Llysfaen
* 101/102 i Dyllgoed, Pentrebaen a Threlái
* 101/102 i'r Rhath, Penylan, Llaneirwg a Llanrhymni

Gwasanaethau Veolia Transport Cymru:

* 22 i Rhiwbina a Phantmawr
* 86 i Llanisien a Llysfaen
* 200 i Bentre'r Eglwys

Gwasanaethau Stagecoach:

* A/B i Draenen Pen-y-Graig a Chaerffili

## Gweler hefyd

* Apêl Arch Noa

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Ysbyty Athrofaol Cymru
* Coleg Meddygaeth Prifysgol Caerdydd Archifwyd 2007-09-20 yn y Peiriant Wayback
* Radio Glamorgan
# Cyfrifiad y Deyrnas Unedig 2021

| Cyfrifiad 2021 a Chyfrifiad 2022 |
| --- |
|

---

|  |
| --- |
| **21 Mawrth 2021 a 20 Mawrth 2022** |

---

 |
|

---

 |
| Gwybodaeth gyffredinol |
| Gwlad | y Deyrnas Unedig |
| Awdurdod | * Cymru a Lloegr: Swyddfa Ystadegau Gwladol
* Gogledd Iwerddon: Asiantaeth Ystadegau ac Ymchwil Gogledd Iwerddon
* Yr Alban: Cofnodion Cenedlaethol yr Alban
 |
| Gwefan | * Cymru a Lloegr: cy.ons.gov.uk/census/census
* Gogledd Iwerddon: nisra.gov.uk/statistics/people-and-communities/census
* Yr Alban: scotlandscensus.gov.uk
 |

Cynhaliwyd y Cyfrifiad yng Nghymru, Lloegr, a Gogledd Iwerddon ar ddydd Sul 21 Mawrth 2021. Yn yr Alban mae'r cyfrifiad wedi cael ei gohirio i 2022 oherwydd Pandemig COVID-19. Hwn oedd yr 21ain cyfrifiad yn y Deyrnas Unedig. Trefnwyd y Cyfrifiad gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol yng Nghymru a Lloegr, gan Gofnodion Gwladol yr Alban yn yr Alban a gan Asiantaeth Ystadegau ac Ymchwil Gogledd Iwerddon yng Ngogledd Iwerddon. Roedd yr awdurdodau eisiau i fwyafrif o bobl gwblhau'r cyfrifiad ar-lein.

Neges gan Mark Drakeford, Llywodraeth Cymru am Gyfrifiad 2021.
Oherwydd argyfwng COVID-19, roedd newidiadau mawr i'r ffordd roedd y cyfrifiad yn cael ei gynnal.

Dyma'r tro cyntaf roedd y cyfrifiad yn cael ei gynnal ar ôl cyflwyno strategaeth "Cymraeg 2050: Miliwn o siaradwyr" gan Lywodraeth Cymru yn 2017. Mae pobl yn awyddus iawn i weld faint o bobl sydd yn medru'r iaith.

## Cyfeiriadau
# Cnapan

Gêm rhwng dau bentref oedd **cnapan**; gellir ei disgrifio fel y ffurf werinol o rygbi neu bêl-droed a arferai gael ei chwarae ledled Cymru. Defnyddid pêl bren fechan wedi'i hiro gyda saim, ei gollwng hanner ffordd rhwng y ddau bentref ac yna ceisiwyd ei chario i gôl y gwrthwynebwyr e.e. eglwys neu goeden. Ni wyddys y rheolau'n iawn ac mae'n bosibl nad oedd llawer ohonynt! Ceisiwyd atal y cnapan oherwydd y betio a'r trais a oedd yn gysylltiedig a'r gêm.

## Cyfeiriadau