Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Brentford ac Isleworth (etholaeth seneddol)

Brentford ac Isleworth| Math | Etholaeth Senedd y Deyrnas Unedig  |
|  |
| Ardal weinyddol | Bwrdeistref Llundain Hounslow |
| Poblogaeth | 129,000  |
| Sefydlwyd | * 28 Chwefror 1974
 |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Llundain Fwyaf (Sir seremonïol) |
| Gwlad |  Lloegr |
| Arwynebedd | 26.119 km²  |
| Cyfesurynnau | 51.4802°N 0.3236°W  |
| Cod SYG | E14000067, E14000593, E14001124  |
|  |
|  |
| [golygwch ar Wicidata] |

Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Brentford ac Isleworth** (Saesneg: *Brentford and Isleworth*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Brentford ac Isleworth yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1974.

## Aelodau Seneddol

* 1974–1992: Syr Barney Hayhoe (Ceidwadol)
* 1992–1997: Nirj Deva (Ceidwadol)
* 1997–2010: Ann Keen (Llafur)
* 2010–2015: Mary Macleod (Ceidwadol)
* 2015–presennol: Ruth Cadbury (Llafur)

 **Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf (2024 ymlaen)**

Barking **·**
Battersea **·**
Beckenham a Penge **·**
Bermondsey a Hen Southwark **·**
Bethnal Green a Stepney **·**
Bexleyheath a Crayford **·**
Brentford ac Isleworth **·**
Bromley a Biggin Hill **·**
Canol Ealing ac Acton **·**
Carshalton a Wallington **·**
Clapham a Brixton Hill **·**
Chelsea a Fulham **·**
Chingford a Woodford Green **·**
Chipping Barnet **·**
Dagenham a Rainham **·**
De Croydon **·**
De Hackney a Shoreditch **·**
De Ilford **·**
De Islington a Finsbury **·**
Dinasoedd Llundain a Westminster **·**
Dulwich a Gorllewin Norwood **·**
Dwyrain Brent **·**
Dwyrain Croydon **·**
Dwyrain Harrow **·**
Dwyrain Lewisham **·**
Ealing, Southall **·**
East Ham **·**
Edmonton a Winchmore Hill **·**
Erith a Thamesmead **·**
Feltham a Heston **·**
Finchley a Golders Green **·**
Gogledd Ealing **·**
Gogledd Enfield **·**
Gogledd Hackney a Stoke Newington **·**
Gogledd Ilford **·**
Gogledd Islington **·**
Gorllewin Brent **·**
Gorllewin Croydon **·**
Gorllewin Harrow **·**
Greenwich ac Woolwich **·**
Hammersmith a Chiswick **·**
Hampstead a Highgate **·**
Hayes a Harlington **·**
Hen Bexley a Sidcup **·**
Hendon **·**
Holborn a St Pancras **·**
Hornchurch ac Upminster **·**
Hornsey a Friern Barnet **·**
Kensington a Bayswater **·**
Kingston a Surbiton **·**
Leyton ac Wanstead **·**
Mitcham a Morden **·**
Orpington **·**
Peckham **·**
Poplar a Limehouse **·**
Putney **·**
Queen's Park a Maida Vale **·**
Richmond Park **·**
Romford **·**
Ruislip, Northwood a Pinner **·**
Stratford a Bow **·**
Streatham a Gogledd Croydon **·**
Sutton a Cheam **·**
Tooting **·**
Tottenham **·**
Twickenham **·**
Uxbridge a De Ruislip **·**
Vauxhall a Camberwell Green **·**
Walthamstow **·**
West Ham a Beckton **·**
Wimbledon
# Cyfnodolyn

Cyhoeddiad sy'n ymddangos ar ffurf argraffiad newydd yn gyson ar ben rhyw amser penodol yw **cyfnodolyn**, **cylchgyhoeddiad**, **cyhoeddiad cyfnodol**, **cyhoeddiad cylch[yn]ol**, **llenyddiaeth gyfnodol** neu **lenoriaeth gyfnodol**. Mae papurau newydd, cylchgronau, cyfnodolion academaidd, cyfnodolion llenyddol, a blwyddlyfrau i gyd yn enghreifftiau o gyfnodolion.

Yn ôl y diffiniad modern gan UNESCO: "Ystyrir cyhoeddiad yn gyfnodolyn os yw'n cynnwys un rhifyn mewn cyfres barhaol o dan yr un teitl, a gyhoeddir o dro i dro yn gyson neu'n anghyson, dros gyfnod amhendant, a rhifir rhifynnau unigol y gyfres yn olynol neu'n dwyn dyddiad."

Mae nifer o gyfnodolion a gyhoeddir mwy nag unwaith y flwyddyn yn defnyddio'r system "Cyfrol, Rhifyn" o rifo'r argraffiadau: mae cyfrol yn cyfeirio at y nifer o flynyddoedd a gyhoeddir y cyfnodolyn, a'r rhifyn yn cyfeirio at faint o weithiau fe'i gyhoeddir yn ystod y flwyddyn honno.

## Hanes

Tudalen flaen *The Spectator* (7 Mehefin 1711).
Y *Tatler* (1709–11) a'r *Spectator* (1711–14) oedd y cyfnodolion cyntaf yng Ngwledydd Prydain. Erbyn yr 20g cyhoeddwyd nifer fawr o gyfnodolion wythnosol a misol, a gellir eu rhannu yn gyffredinol yn ddau prif fath: cylchgronau ar bynciau o ddiddordeb i'r cyhoedd a werthir mewn siopau papurau newydd, archfarchnadoedd, siopau llyfrau a stondinau llyfrau; a chyfnodolion a gyhoeddir gan gymdeithasau, clybiau, prifysgolion, a sefydliadau llywodraethol i danysgrifwyr.

## Cyfeiriadau
# Llyfrgell Brydeinig

y Llyfrgell Brydeinig|  |
| Math | llyfrgell genedlaethol, reference library, llyfrgell ymchwil, universal library, corff cyhoeddus anadrannol, atyniad twristaidd, adeilad llyfrgell  |
|  |
| Ardal weinyddol | Bwrdeistref Llundain Camden |
| Sefydlwyd | * 1 Gorffennaf 1973
 |
| Daearyddiaeth |
| Lleoliad | St Pancras  |
| Sir | Llundain Fwyaf (Sir seremonïol) |
| Gwlad |  Lloegr |
| Cyfesurynnau | 51.52944°N 0.12694°W  |
| Cod OS | TQ2997082897  |
| Cod post | NW1 2DB  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Perchnogaeth | Adran Ddigidol  |
| Statws treftadaeth | adeilad rhestredig Gradd I  |
| Manylion |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Llyfrgell genedlaethol y Deyrnas Unedig ydy'r **Llyfrgell Brydeinig** (Saesneg: *British Library*). Lleolir y llyfrgell yn St. Pancras, Llundain. Mae'n un o lyfrgelloedd ymchwil pwysica'r byd; yn dal dro 150 miliwn o eitemau ym mhob iaith a fformat; llyfrau, newyddiaduron, papurau newydd, cylchgronau, recordiau sain a cherddoriaeth, breinleni, cronfa ddata, mapiau, stampiau, argraffiadau, darluniau a llawer mwy, gan ei wneud yn gasgliad mwya'r byd. Mae casgliadau'r llyfrgell yn cynnwys tua 14 miliwn o lyfrau, ynghyd â casgliad ychwanegol o lawysgrifau sylweddol ac eitemau hanesyddol yn dyddio'n ôl i 2000 CC.

Y Llyfrgell Brydeinig, gyda cherflun gan Eduardo Paolozzi
## Llawysgrifau Cymraeg

Cedwir sawl llawysgrif Gymraeg yn y Llyfrgell Brydeinig. Gwaddolwyd y rhan fwyaf ohonynt i'r llyfrgell gan y Gwyneddigion yn hanner cyntaf y 19g, yn y dyddiau cyn sefydlu Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Maent yn cynnwys casgliadau'r Morysiaid, yn cynnwys rhai yn llaw Lewis Morris ei hun, ac eraill a gasglwyd gan Owain Myfyr ac aelodau eraill o'r gymdeithas, sy'n cynnwys sawl llawysgrif ganoloesol hefyd.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Lundain**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Clwyf tatws hwyr

| Clwyf tatws hwyr *Phytophthora infestans*
 |
| --- |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Fungi |
| Dosbarth:
 | Oomycota |
| Urdd:
 | Peronosporales |
| Teulu:
 | Peronosporaceae |
| Genws:
 | Phytophthora[\*] |
| Rhywogaeth:
 | Phytophthora infestans |
| Enw deuenwol
 |
| Phytophthora infestans  |

Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Peronosporaceae* yw'r **Clwyf tatws hwyr** (Lladin: Phytophthora infestans; Saesneg: *Potato Blight (Late Potato Blight)*). Mae'r teulu *Peronosporaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Peronosporales.

## Ffyngau

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

## Aelodau eraill o deulu'r Peronosporaceae

Mae gan **Clwyf tatws hwyr** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| rhywogaeth
 | enw tacson
 | delwedd
 |
| --- | --- | --- |
| *Peronospora casparyi* | Peronospora casparyi
 |  |
| *Peronospora celsiae* | Peronospora celsiae
 |  |
| *Peronospora celtidis* | Peronospora celtidis
 |  |
| *Peronospora centranthi* | Peronospora centranthi
 |  |
| *Peronospora cephalariae* | Peronospora cephalariae
 |  |
| *Peronospora cephalariae-laevigatae* | Peronospora cephalariae-laevigatae
 |  |
| *Peronospora cerastii-anomali* | Peronospora cerastii-anomali
 |  |
| *Peronospora cerastii-glandulosi* | Peronospora cerastii-glandulosi
 |  |
| *Peronospora ceratocarpi* | Peronospora ceratocarpi
 |  |
| *Peronospora cerinthes* | Peronospora cerinthes
 |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Gweler hefyd

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

## Cyfeiriadau

 *Safonwyd yr enw* **Clwyf tatws hwyrgan un o brosiectau . Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran* Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
# Mangrof

Mangrof
Coed neu lwyni deugotyledon sydd fel rheol yn tyfu gerllaw dŵr hallt yn y trofannau yw **Mangrof**. Maent yn tyfu ar fwd neu dywod a orchuddir yn rheolaidd gan y llanw, ac sydd felly yn rhy hallt i'r rhan fwyaf o blanhigion. Maent yn gyffredin mewn aberoedd ac ar hyd yr arfordir.

Ceir 54 rhywogaeth o "wir fangrof" mewn 16 teulu. Mae'r gwreiddiau yn dal y mwd neu dywod yn ei le, ac yn atal erydu. Yn y teuluoedd *Rhizophoraceae* ac *Araceae*, mae'r hadau yn egino yn y ffrwyth, ac mewn rhai rhywogaethau mae'r planhigyn ieuanc yn tyfu gwreiddyn ar ffurf picell, sy'n ymwthio o'r mwd pan mae'r planhigyn yn syrthio o'r rhiant.

Defnyddir y pren fel tanwydd neu i gynhyrchu siarcol. Collwyd llawer o goedwigoedd mangrof mewn rhai gwledydd, gyda'r canlyniad fod llai o amddiffyniad i'r arfordir. Wedi Tsunami Cefnfor India 2004, nodwyd fod y difrod yn llawer llai yn yr ardaloedd lle'r oedd y coedwigoedd mangrof wedi eu cadw.

Y Sundarbans, ar arfordir Bangladesh a Gorllewin Bengal yn India yw coedwig fangrof fwyaf y byd.
# Prifysgol Stanford

Prifysgol Stanford|  |
| Arwyddair | Die Luft der Freiheit weht  |
| Math | prifysgol breifat, prifysgol ymchwil, sefydliad addysgol preifat nid-am-elw, cyhoeddwr mynediad agored  |
| Enwyd ar ôl | Leland Stanford, Jr.  |
|  |
| Agoriad swyddogol | 1 Hydref 1891  |
| Sefydlwyd | * 1885
 |
| Daearyddiaeth |
| Lleoliad | Stanford  |
| Sir | Califfornia, Santa Clara County, Palo Alto  |
| Gwlad |  Unol Daleithiau |
| Cyfesurynnau | 37.4275°N 122.17°W  |
| Cod post | 94305  |
| Niferoedd | 17,246  |
|  |
| Sefydlwydwyd gan | Leland Stanford, Jane Stanford  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Prifysgol breifat a leolir yn Stanford, ger dinas Palo Alto yng Nghaliffornia, UDA, yw **Prifysgol Stanford** (Saesneg: *Leland Stanford Junior University* neu yn fyr *Stanford University*). Sefydlwyd ym 1885 gan Leland Stanford a'i wraig Jane er cof am eu mab fu farw. Agorodd ym 1891 ac yn derbyn dynion a menywod. Stanford yw un o brifysgolion uchaf ei bri yn yr Unol Daleithiau, ac ymhlith ei chyn-fyfyrwyr ac academyddion mae 17 o ofodwyr, 20 o enillwyr Gwobr Turing, 60 o enillwyr Gwobr Nobel, saith enillwr Medal Fields, a nifer o aelodau'r Senedd a Thŷ'r Cynrychiolwyr. Mynychodd 30 o filiwnyddion byw y brifysgol hon, ac yn ôl un cyfrif mae cyn-fyfyrwyr ac academyddion Stanford wedi sefydlu cwmnïau sy'n cynhyrchu mwy na US$2.7 triliwn o refeniw y flwyddyn, sy'n cyfateb i ddegfed economi fwya'r byd.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **brifysgol** neu **addysg uwch**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Lyme Regis

Lyme Regis|  |
| Math | tref, plwyf sifil  |
| Lyme regis en gb.ogg  |
| Ardal weinyddol | Dorset (awdurdod unedol) |
| Poblogaeth | 3,742, 3,513, 2,882, 2,620, 3,200, 3,526, 3,400, 3,450, 3,760, 3,671  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Dorset (Sir seremonïol) |
| Gwlad |  Lloegr |
| Cyfesurynnau | 50.725°N 2.9353°W  |
| Cod SYG | E04003560  |
| Cod OS | SY337922  |
| Cod post | DT7  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Tref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Dorset, De-orllewin Lloegr, ydy **Lyme Regis**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Dorset.

Mae ganddi boblogaeth o oddeutu 4,406.

Mae Caerdydd 85.5 km i ffwrdd o Lyme Regis ac mae Llundain yn 216.1 km. Y ddinas agosaf ydy Exeter sy'n 42 km i ffwrdd.

## Cyfeiriadau

 **Dinasoedd a threfi DorsetTrefi**

Beaminster **·**
Blandford Forum **·**
Bournemouth **·**
Bridport **·**
Chickerell **·**
Christchurch **·**
Dorchester **·**
Ferndown **·**
Gillingham **·**
Highcliffe **·**
Lyme Regis **·**
Poole **·**
Portland **·**
Shaftesbury **·**
Sherborne **·**
Stalbridge **·**
Sturminster Newton **·**
Swanage **·**
Verwood **·**
Wareham **·**
Weymouth **·**
Wimborne Minster

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Dorset**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Meudwy gwinau

| Meudwy gwinau *Phaethornis pretrei*
 |
| --- |
| Statws cadwraeth
 |
|  Pryder lleiaf  (IUCN 3.1) |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Chordata |
| Dosbarth:
 | Aves |
| Urdd:
 | Apodiformes |
| Teulu:
 | Trochilidae |
| Genws:
 | Phaethornis[\*] |
| Rhywogaeth:
 | Phaethornis pretrei |
| Enw deuenwol
 |
| Phaethornis pretrei  |
|  |
| Dosbarthiad y rhywogaeth
 |

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Meudwy gwinau** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: meudwyod gwinau) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Phaethornis pretrei; yr enw Saesneg arno yw *Planalto hermit*. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*) sydd yn urdd y *Apodiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. pretrei*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Gall fwyta neithdar o fewn blodau, ac wrth ymestyn i'w gyrraedd, mae'n rwbio'n erbyn y paill ac yn ei gario i flodyn arall gan ei ffrwythloni.

## Teulu

Mae'r meudwy gwinau yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| rhywogaeth
 | enw tacson
 | delwedd
 |
| --- | --- | --- |
| Emrallt Ciwba
 | Chlorostilbon ricordii
 |  |
| Emrallt cynffonfforchog
 | Chlorostilbon canivetii
 |  |
| Emrallt cynffonwyrdd
 | Chlorostilbon alice
 |  |
| Emrallt Puerto Rico
 | Chlorostilbon maugaeus
 |  |
| Emrallt y Bahamas
 | Chlorostilbon bracei
 |  |
| Inca brown
 | Coeligena wilsoni
 |  |
| Inca du
 | Coeligena prunellei
 |  |
| Inca efydd
 | Coeligena coeligena
 |  |
| Inca torchog
 | Coeligena torquata
 |  |
| Sïedn talcenserog euraid
 | Coeligena bonapartei
 |  |
| Sïedn talcenserog gyddfbiws
 | Coeligena violifer
 |  |
| Sïedn talcenserog tywyll
 | Coeligena orina
 |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Gweler hefyd

* Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau

 *Safonwyd yr enw* **Meudwy gwinaugan un o brosiectau . Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran* Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
# Soho, Llundain

Soho|  |
| Math | ardal o Lundain  |
|  |
| Ardal weinyddol | Dinas Westminster |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Llundain Fwyaf (Sir seremonïol) |
| Gwlad |  Lloegr |
| Yn ffinio gyda | Mayfair  |
| Cyfesurynnau | 51.513°N 0.131°W  |
| Cod OS | TQ295815  |
| Cod post | W1  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Un o strydoedd Soho
Ardal yn Llundain yw **Soho**, wedi ei lleoli yn y West End yn Ninas Westminster. Ardal adloniant ydyw ac am gyfnod helaeth o ail hanner yr 20g roedd yr ardal yn adnabyddus am ei siopau rhyw, am ei bod yn ardal golau coch, yn ogystal â'i bywyd nos a diwydiant ffilm. Ers dechrau'r 1980au mae'r ardal wedi cael ei gweddnewid ac mae bellach yn ardal ffasiynol yn llawn tai bwyta moethus a swyddfeydd y cyfryngau.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Lundain**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Cemegydd

Cemegydd| Delwedd:Julie Perkins at LLNL.jpg, Margaret D. Foster, in Lab, 4 October 1919.jpg |
| Enghraifft o: | galwedigaeth, occupation group according to ISCO-08  |
| Math | physical and earth science professionals, physical scientist  |
| Dynodwyr |
| Thesawrws y BNCF | 32567  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Cemegydd
Mae **cemegydd** yn wyddonydd sy'n arbenigo mewn cemeg. Mae'n astudio ffurfiant a phriodweddau sylweddau sydd wedi eu ffurfio o atomau, a dulliau i'w trawsnewid mewn adweithiau cemegol.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gemeg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **alwedigaeth**, **swydd**, **cyflogaeth** neu **waith**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# 1744

17g - **18g** - 19g

1690au 1700au 1710au 1720au 1730au - **1740au** - 1750au 1760au 1770au 1780au 1790au

1739 1740 1741 1742 1743 - **1744** - 1745 1746 1747 1748 1749

---

## Digwyddiadau

* 1 Ebrill – Richard Trevor yn dod yn Esgob Tyddewi.
* 19 Gorffennaf – Brwydr Casteldelfino rhwng Ffrainc a Sardinia

### Llyfrau

* Sarah Fielding - *The Adventures of David Simple* gan
* William Williams Pantycelyn - *Aleluia* (casgliad cyntaf o emynau)

### Cerddoriaeth

* Johann Sebastian Bach - *Das Wohltemperierte Klavier*
* George Frideric Handel - *Semele* (opera)
* Francesco Maria Veracini - *L'errore di Salomone* (oratorio)

## Genedigaethau

* 19 Mai - Charlotte o Mecklenburg-Strelitz, gwraig Siôr III, brenin y Deyrnas Unedig (m. 1818)
* 25 Medi - Frederic Gwilym II, brenin Prwsia (m. 1797)
* 27 Hydref - Mary Moser, dylunydd botanegol (m. 1819)

## Marwolaethau

* 25 Ebrill - Anders Celsius, seryddwr, 42
* 30 Mai - Alexander Pope, bardd, 56

## Cyfeiriadau
# Llosgnwy

Llosgnwy|  |
|  |
| Enghraifft o: | nwy  |
| Math | hydrocarbon aliffatig biogenig, Alcan, grŵp 14 o hydridau  |
| Màs | 16.031 uned Dalton  |
| Fformiwla gemegol | Ch₄  |
| Achos | Newid hinsawdd  |
| Dyddiad darganfod | 1777  |
| Yn cynnwys | carbon, hydrogen  |
| Dynodwyr |
| SMILES | C  |
| Thesawrws y BNCF | 31236  |
| CAS | 74-82-8  |
| PubChem CID | 297  |
| ChEBI | 16183  |
| InChI | Inchi=1s/ch4/h1h4  |
| ChEMBL | Chembl17564  |
| ChemSpider | 291  |
| UNII | Op0uw79h66  |
| KEGG | C01438  |
| Rhif EC | 200-812-7  |
| Cofrestr Beilstein | 1718732  |
| Drugbank | Db15994  |
| ECHA | 100.000.739  |
| HMDB | Hmdb0002714  |
| Quora | Methane  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Adeiledd cemegol llosgnwy
Model llosgnwy
Mae **llosgnwy**, neu **methan**, yn nwy sy'n hydrocarbon symlaf ac a ddynodir gan y fformiwla gemegol CH4.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gemeg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Organeb ungellog

| Organeb ungellog |
| --- |
| *Valonia ventricosa*, rhywogaeth o algâu gyda diametr rhwng 1 a 4 cm - sy'n ei wneud yn un o'r mathau mwyaf. |

Peth byw gyda dim ond un gell yw **organeb ungellog**. Mae bacteria yn organeb ungellol. Credir mai dyma'r math hynaf o fywyd ar wyneb y Ddaear, gyda'r protogell yn ffurfio rhwng 3.8 a 4 biliwn cyn y presennol (CP).

Gelwir creaduriaid gyda mwy nag un gell yn Organebau amlgellog.

Y prif grwpiau o organebau ungellog yw: bacteria, archaea, protosoaid, algâu ungellog a ffyngau ungellog. Gellir eu dosbarthu'n ddau gategori: organebau procaryotig ac ewcaryotig.

## Cyfeiriadau
# Organeb amlgellog

Creaduriaid gyda llawer o gelloedd yw **Organebau amlgellog** (Creaduriaid gyda ddim ond un gell yw Organebau ungellog).

Yr mwyafrif anifeiliaid, planhigion a ffyngau mae amlgellog, ond mae nifer o organebau ni ungellog, ni amlgellog, hefyd.

Mae'r gellau organebau amlgellog yn rhannu'r waith a mae sawl grŵp ohonyn gyda tasg arbennig. Grwpiau o gelloedd fel hyn yw meinweoedd. Er enghraifft mae cellau'n gyfryfol am atgenhedliad a rhai yn ffurfio'r corff. Dym ond y gellau yn gyfryfol am yr atgenhedliad gall rhannu gyda organebau amlgellog - a felly bywyd am byth heb marw, yn unig fel y organebau ungellog. Mae pob gell o fath arall yn marw ar ôl cyfnod o amser.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **fioleg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# RNA

RNA|  |
| Enghraifft o: | dosbarth strwythurol cyfansoddion cemegol  |
| Math | asid niwclëig, biopolymer, cynnyrch gennyn, polyribonucleotide  |
| Rhan o | RNA binding, RNA catabolic process, RNA metabolic process, RNA phosphodiester bond hydrolysis, RNA transport, RNA transmembrane transporter activity, protein-DNA-RNA complex, ribosom, ribonucleoprotein granule, protein-lipid-RNA complex, HDL-containing protein-lipid-RNA complex, LDL-containing protein-lipid-RNA complex, ribonucleoprotein complex, RNA import into nucleus, RNA export from nucleus, RNA import into mitochondrion, gene silencing, RNA biosynthetic process, ATP-dependent activity, acting on RNA, catalytic activity, acting on RNA  |
| Yn cynnwys | ribonucleotide, RNA motif  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/06fbf  |
| Thesawrws y BNCF | 25310  |
| CAS | 63231-63-0  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Dolen pin-gwallt pre-mRNA. Dangosir y basau (gwyrdd) a'r asgwrn-cefn ribos a ffosffad (glas). Un edafeddyn o RNA yw hwn sy'n plygu yn ôl ar ei hun.
Un o'r asidau niwclëig yw **RNA** (Ribonucleic acid (*Saesneg*)). Mae'n chwarae rhannau anhepgorol ym mhob cell byw. Mae i RNA nifer o swyddogaethau gwahanol. Er enghraifft, mae mRNA (m = *"messenger"* (Saes), negesydd) yn rhan o'r broses o drosglwyddo'r wybodaeth a gedwir yn nhrefn niwcleotidau DNA i strwythur protinau. Proteinau yw'r catalyddion gweithredol sy'n gyfrifol am yr hyn yr adnabyddir fel bywyd biolegol. Mae tRNA (t = trosi) yn allweddol yn y broses o drosi'r wybodaeth yn nilyniant DNA (mewn "iaith" niwcleotidau) i ddilyniant asidau amino proteinau, tra bo rRNA (r = ribosom) yn chwarae rhannau yn strwythur ac ymddygiad ribosomau (yr organynnau sy'n adeiladu protinau).

Yng nghanrif 21, darganfuwyd sawl math o RNA sy'n ymwneud â rheoli gweithgaredd celloedd. Disgwylir i sawl un o'r rhain fod yn bwysig mewn biotechnoleg ac ym meddyginiaethau'r dyfodol.

## Cyfeiriadau

## Dolennau allanol

* Gwefan *RNA World website* Archifwyd 2007-03-14 yn y Peiriant Wayback
* Cronfa ddata asidau niwclëig Archifwyd 2007-10-12 yn y Peiriant Wayback Delweddau o DNA, RNA ayb.
* RNA

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
RNA