# Castell Caerdydd

Castell Caerdydd|  |
| Math | castell, safle archaeolegol, amgueddfa awdurdod lleol  |
|  |
| Sefydlwyd | * 1080s (wedi 1081)
 |
| Daearyddiaeth |
| Lleoliad | canol dinas Caerdydd, Castell, Caerdydd  |
| Sir | Caerdydd |
| Gwlad |  Cymru |
| Uwch y môr | 11.7 metr  |
| Cyfesurynnau | 51.482309°N 3.181106°W  |
|  |
| Arddull pensaernïol | yr Adfywiad Gothig  |
| Perchnogaeth | Cyngor Caerdydd  |
| Statws treftadaeth | adeilad rhestredig Gradd I, heneb gofrestredig, Henebion Cenedlaethol Cymru  |
| Manylion |
| Dynodwr Cadw | GM171  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Sefydlwyd **Castell Caerdydd** ar safle ger canol dinas Caerdydd heddiw gan y Normaniaid yn 1091, ar safle caer Rufeinig. Gwelir gweddillion y gaer honno ar y safle hyd heddiw. Ychwanegwyd castell ffug gan Ardalydd Bute yn y 19g.

## Caer Rufeinig Caerdydd

*Prif: Caer Rufeinig Caerdydd*
Mae rhan helaeth o furiau'r Castell mwnt a beili Normanaidd wedi'u codi ar ben cwrs y muriau Rhufeinig gwreiddiol. Mewn stafelloedd arddangosfa dan y muriau presennol gellir gweld darnau o'r muriau Rhufeinig. Ymddengys i'r gaer gael ei chodi ar safle caer gynharach a godwyd tua diwedd y ganrif gyntaf OC. Adeiladwyd yr ail gaer o gerrig tywodfaen coch, efallai fel amddiffyniad yn erbyn ymosodiadau o'r môr, tua'r flwyddyn 400 OC.

## Y castell Normanaidd

Gorthwr Normanaidd Castell Caerdydd
Un o breswylwyr enwocaf y castell oedd Robert Curthose, a garcharwyd yno gan ei frawd ifancach, Brenin Harri I Lloegr, o 1106 tan 1134. Yn 1158, y castell oedd lleoliad herwgipiad beiddgar gan Ifor Bach. Daeth Owain Glyn Dŵr i reoli'r castell yn 1404, gan ei adael i'r Cymry tan i Siaspar Tudur, ewythr Harri Tudur, ei feddiannu yn 1488 fel diolch iddo am ei ran yn ymgyrchoedd ei nai.

## 20g hyd heddiw

Yn ystod y 19g, codwyd castell hynafol ffug gan y pensaer William Burges, a oedd yn gweithio i Ardalydd Bute. Fe'i cynlluniwyd i edrych fel cartref a fyddai'n gweddu i un o straeon y Tylwyth Teg gyda nifer o gerfluniau cain a lluniau i'w addurno.

Ar ddechrau'r 20g, etifeddodd 4ydd Ardalydd Bute y castell a pharhaodd y gwaith adeiladu drwy'r 1920au. Gwerthwyd neu gwladolwyd tiroedd a buddiannau masnachol teulu'r Bute o amgylch Caerdydd ac erbyn yr Ail Ryfel Byd, nid oedd llawer yn eu meddiant heblaw'r castell. Yn ystod y rhyfel, adeiladwyd llochesi cyrch awyr helaeth ym muriau'r castell; gllochesi a allent gysgodi hyd at 1,800 o bobl. Yn ddiweddarach fe'i rhoddwyd i ddinas Caerdydd gan deulu'r Bute ar 4 Medi 1947. Mae bellach yn atyniad twristaidd poblogaidd ac mae'n gartref i amgueddfa lleng-filwrol, yn ogystal â gweddillion yr hen gastell.

## Mynediad a chyfleusterau

Lleolir y castell yng nghanol Caerdydd a saif wrth ymyl Parc Bute. Lleolir canolfan ddinesig Parc Cathays gerllaw hefyd, ynghyd â'r prif strydoedd siopa.

Mae'n gartref i ddawns haf Prifysgol Caerdydd bob blwyddyn a chynhelir Mardi Gras mwyaf Cymru ar gaeau'r castell bob mis Awst.

Gyda lle i dros ddeng mil o bobl ymgynull, manteisiwyd ar hyn i gynnal nifer o gyngherddau roc a pherfformiadau byw, gan gynnwys un gan y grŵp Stereophonics ym mis Mehefin 1998.

## Dolenni allanol

* Gwefan swyddogol
* Gwefan Cestyll Cymru