# Rhestr baneri Cymru

Dyma **restr baneri Cymru**. Am faneri eraill a ddefnyddir yng Nghymru yn ogystal â gweddill y Deyrnas Unedig, gweler Rhestr baneri y Deyrnas Unedig. Ceir hefyd: Rhestr o arfbeisiau hanesyddol Cymru a baneri'r Eglwys yng Nghymru.

## Y faner genedlaethol

| Baner | Dyddiad | Defnydd | Disgrifiad
 |
| --- | --- | --- | --- |
|  | c. 1485 (amryw) 1959 (swyddogol) | Baner Cymru, a elwir hefyd yn Ddraig Goch | Draig goch ar drithroed (passant) ar faes gwyrdd a gwyn.
 |

## Baner Tywysogion Cymru

| Baner | Dyddiad | Defnydd | Disgrifiad
 |
| --- | --- | --- | --- |
|  | 1267-83, 1400au | Baner gwreiddiol Tywysog Cymru | Baner Teyrnas Gwynedd a ddaeth yn faner Tywysogaeth Cymru yn nheyrnasiad Llywelyn ap Gruffudd. Y llewod yn sefyll ar drithroed (*passant*).
 |
|  | 13g | Baner Dafydd ap Gruffudd, brawd Llywelyn II. | Y llewod yn sefyll ar drithroed (*passant*).
 |
|  | 14eg - 15g - | Baner Glyn Dŵr | Arfau Gwynedd: llewod yn sefyll ar undroed (*rampant*), gydag arfau Owain Lawgoch ac Owain Glyn Dŵr
 |
|  | 14eg - 15g - | Baner Rhyfel, Cymru | Arfau Cymru: Draig yn sefyll ar undroed (*rampant*); fe'i defnyddiwyd am y tro cyntaf ym Mrwydr Twthil (1401)
 |

## Baneri rhyfel

| Baner | Dyddiad | Defnydd | Disgrifiad
 |
| --- | --- | --- | --- |
|  | 1400 - c.1416 | 'Y Ddraig Aur': Codwyd hon gan Glyn Dŵr uwch dref Caernarfon ychydig cyn iddo ymosod arni a meddiannu'r dref a'r castell. | Un llew aur yn sefyll ar undroed (rampant) (*Argent a dragon rampant Or*). |  |
|  | 13g | 'Y Groes Naid': Baner Rhyfel Llywelyn ap Gruffudd | Croes Geltaidd melyn ar faes porffor. |  |

## Baneri'r tywysogaethau

| Baner | Dyddiad | Defnydd | Disgrifiad
 |
| --- | --- | --- | --- |
|  | 9ed ganrif - 1212 | Baner Powys ac yn ddiweddarach: Powys Wenwynwyn | Maes melyn, un llew coch ar ungoes (rampant). Tarddiad: Mathrafal. *Or, a lion Gules armed and langed Azure.* |
|  | c.1100 - c.1300 | Baner Dinefwr a'r Deheubarth | Maes melyn, un llew melyn ar ungoes (rampant).
 |
|  | c.1240 - 1282 | Baner personol Llywelyn ap Gruffudd | Tri llew coch ar deircoes ar faes gwyn.
 |
|  | c.1160 - c.1350 | Baner Madog ap Gruffudd Maelor ac yna Baner Powys Fadog | Lle du ar ungoes ar faes gwyn.
 |

## Siroedd (traddodiadol)

| Baner | Dyddiad | Defnydd | Disgrifiad
 |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Mawrth 2014 | Baner Sir Fôn | Tri llew aur ar ddwy goes (rampant), ar gefndir coch gyda *chevrone* aur
 |
|  | 2012 | Baner Sir Gaernarfon | Tair eryr aur mewn rhes ar gefndir gwyrdd
 |
|  | Heb ei chofrestru | Baner Dyfed - mabwysiadur hefyd fel Baner Ceredigion | Llew aur ar ddwy goes (regardent), ar gefndir du.
 |
|  | 2013 | Baner Morgannwg | Tair *Chevronels* wen ar gefndir coch
 |
|  | 2015 | Baner Sir Feirionnydd | Tair gafr arian ar ddwy goes (rampant), gyda haul aur ar gefndir glas.
 |
|  | 2011 | Baner Sir Fynwy | Tair *Fleur-de-Lis* aur ar gefndir glas a du.
 |
|  | Heb ei chofrestru | Baner Sir Drefaldwyn | Tri phen mul arian ar gefndir du.
 |
|  | 2015 | Baner Sir y Fflint | Croes ddu arf gefndir arian gyda phedwar Brân Goesgoch, un ym mhob cornel.
 |
|  | 1988 | Baner Sir Benfro | Croes aur ar gefndir glas, gyda rhosyn Tuduraidd coch a gwyn yn y canol.
 |
|  | - | Baner Sir Faesyfed | Pen baedd ar gefndir glas a melyn (streips llorweddol).
 |

## Baneri eraill

| Baner | Dyddiad | Defnydd | Disgrifiad
 |
| --- | --- | --- | --- |
|  | 1921 - | Baner Dewi Sant | Croes aur ar faes du
 |
|  |  | Baner yr Eglwys yng Nghymru | Croes las ar faes gwyn gyda bathodyn yr Eglwys (Croes Geltaidd) yn y canol
 |
|  | Cynlluniwyd yn 1970 | Baner Sir Benfro | Croes felen ar faes glas gyda rhosyn Tuduraidd yn y canol
 |
|  | 1960au | Baner Byddin Rhyddid Cymru | 'Yr eryr Wen': symbol o Eryr Eryri.
 |

## Baneri'r draddodiad Seisnig

| Baner
 | Dyddiad
 | Defnydd
 | Disgrifiad
 |
| --- | --- | --- | --- |
|  | 1962 - | Baner Tywysog Cymru (anfrodorol, Seisnig) yng Nghymru | Baner arfbais Tywysogaeth Cymru anfrodorol, Seisnig, sef baner Gwynedd/Tywysogaeth Cymru annibynnol gydag arfbais yn cynrychioli teulu brenhinol Prydain wedi'i gosod yn ei chanol
 |

## Gweler hefyd

* Rhestr o arfbeisiau hanesyddol Cymru
* Rhestr baneri'r Alban
* Baneri bro Llydaw