Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Rhestr pleidiau gwleidyddol yng Nghymru

|  |
| --- |
| Mae'r erthygl hon yn rhan o'r gyfres:
**Gwleidyddiaeth Cymru** |
|

---

 |
| **Llywodraeth Cymru**
[dangos]

* Prif Weinidog: Rhun ap Iorwerth
* Dirprwy Brif Weinidog: Sioned Williams
* Cabinet
* Cwnsler Cyffredinol:

**Senedd Cymru**[dangos]

* Llywydd: Huw Irranca-Davies
* Prif Weithredwr a Chlerc:
* Aelodau (ASau): 2026
* Comisiwn y Senedd
* Etholaethau
* Etholiadau: 1999, 2003, 2007, 2011, 2016, 2021, 2026
* Cyfraith Gyfoes Cymru
* Mesurau rhestr
* Gorchymyn Cymhwysedd Deddfwriaethol
* Offerynnau Statudol

**Cymru o fewn y Deyrnas Unedig**[dangos]

**Llywodraeth ei Fawrhydi Ysgrifennydd Gwladol: Jo Stevens
* Swyddfa Cymru
* Prif Bwyllgor
* Pwyllgor Dethol
* Deddf Llywodraeth Cymru 2006
* Etholaethau'r DU
* Etholaethau Cymru
* Etholiadau: 1979, 1983, 1987, 1992, 1997, 2001, 2005, 2010, 2015, 2024

**Llywodraeth leol**[dangos]

* Prif ardaloedd
* Siroedd cadwedig
* Siroedd hynafol
* Cymunedau

**Gweithgarwch gwleidyddol**[dangos]

* Cenedlaetholdeb
* Datganoli Cymru
* Annibyniaeth Cymru
* Heddychiaeth
* Pleidiau gwleidyddol
* Polisïau unigryw Cymru
 |
|

---

gweld • sgwrs • golygu |

Dyma **restr pleidiau gwleidyddol yng Nghymru**.

## Pleidiau a gynrychiolir yn Senedd Cymru

Pleidiau a gynrychiolir yn Senedd Cymru:

* Llafur (30 o ASau) – plaid ganol-chwith (democrataidd gymdeithasol a sosialaidd ddemocrataidd)
* Ceidwadwyr (16 o ASau) – plaid ganol-dde, geidwadol
* Plaid Cymru (13 o ASau) – plaid ganol-chwith sy'n cefnogi annibyniaeth i Gymru
* Democratiaid Rhyddfrydol (1 AS) – plaid ganol-chwith, ryddfrydol

## Pleidiau lleiafrifol

* Blaenau Gwent People's Voice Group – plaid sosialaidd a leolir ym Mlaenau Gwent
* Cymru Annibynnol – plaid fflewyn o Blaid Cymru sy'n cefnogi annibyniaeth i Gymru
* Cymru Rydd – plaid genedlaetholgar sy'n cefnogi annibyniaeth i Gymru
* Cymru Sovereign - plaid Eurosceptig galed a genedlaetholdeb Cymreig
* Gwlad - plaid genedlaetholgar sy'n cefnogi annibyniaeth i Gymru a Brexit
* Llais Gwynedd – plaid ranbarthaidd a leolir yng Ngwynedd
* Plaid Annibyniaeth y Deyrnas Unedig (UKIP) – plaid dde eithafol a gwrth-Ewropeaidd
* Plaid Diddymu Cynullaid Cymru - plaid sydd dros gwrthdroi'r broses ddatganoli Cymru
* Plaid Genedlaethol Prydain – plaid dde eithafol sy'n weithredol ar draws y DU
* Plaid Gomiwnyddol Cymru – adran Gymreig Plaid Gomiwnyddol Prydain
* Plaid Sosialaidd Cymru – adran Gymreig Plaid Sosialaidd Cymru a Lloegr
* Plaid Werdd Cymru – adran Gymreig Plaid Werdd Cymru a Lloegr
* Propel - Plaid sy'n cefnogi annibyniaeth i Gymru a sofraniaeth
* Welsh Christian Party – plaid dde Gristnogol

## Cyn-bleidiau

* Plaid Brexit - Plaid dde eithafol sy'n gwrth-Ewropeaidd
* Cymru Ymlaen – plaid sosialaidd
* Mudiad Gweriniaethol Cymru – plaid fflewyn o Blaid Cymru oedd yn weithredol o 1949 hyd at ganol y 1950au
* Plaid Annibyniaeth John Marek – bellach yn Gymru Ymlaen
* Plaid Genedlaethol Cymru – bellach yn Blaid Cymru
* Rhyddfrydwyr – hen blaid David Lloyd George a ymunodd â Phlaid y Democratiaid Cymdeithasol (SDP) i ffurfio'r SDL ac a ddaeth wedyn yn blaid y Democratiaid Rhyddfrydol
* Plaid y Ddeddf Naturiol - plaid iogig a oedd yn ymgyrchu yn y 1990au
# Llywodraeth

Llywodraeth|  |
| Enghraifft o: | math o fudiad  |
| Math | sefydliad, corff awdurdodol  |
| Y gwrthwyneb | political opposition  |
| Yn cynnwys | deddfwrfa, gweithrediaeth, barnwriaeth  |
| Pennaeth y sefydliad | pennaeth llywodraeth  |
| Dynodwyr |
| Thesawrws y BNCF | 4932  |
| Quora | Government  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

**Llywodraeth** yw'r corff sy'n rheoli gwladwriaeth. Diffinnir yn aml fel Gweithrediaeth, sef y rhan o'r wladwriaeth sy'n gyfrifol am weithredu polisiau ond nid eu llunio. Mewn system seneddol fel un Cymru neu Brydain, mae'r llywodraeth yn rhan o'r ddeddfwriaeth.

## Gweler hefyd

* Llywodraeth Cymru
* Llywodraeth y Deyrnas Unedig
* Llywodraeth yr Alban
* Gweithrediaeth Gogledd Iwerddon
* Llywodraeth seneddol

Wiciadur
Chwiliwch am llywodraeth
yn Wiciadur.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **wleidyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Swyddfa Cymru

Swyddfa Cymru| Enghraifft o: | Adrannau Llywodraeth y Deyrnas Unedig  |
| Dechrau/Sefydlu | 1998  |
| Pennaeth y sefydliad | Ysgrifennydd Gwladol Cymru  |
| Rhagflaenydd | Y Swyddfa Gymreig  |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/049zvl  |
| Quora | Wales-office  |

|  |
| --- |
| Mae'r erthygl hon yn rhan o'r gyfres:
**Gwleidyddiaeth Cymru** |
|

---

 |
| **Llywodraeth Cymru Prif Weinidog: Rhun ap Iorwerth
* Dirprwy Brif Weinidog: Sioned Williams
* Cabinet
* Cwnsler Cyffredinol:

**Senedd Cymru Llywydd: Huw Irranca-Davies
* Prif Weithredwr a Chlerc:
* Aelodau (ASau): 2026
* Comisiwn y Senedd
* Etholaethau
* Etholiadau: 1999, 2003, 2007, 2011, 2016, 2021, 2026
* Cyfraith Gyfoes Cymru
* Mesurau rhestr
* Gorchymyn Cymhwysedd Deddfwriaethol
* Offerynnau Statudol

**Cymru o fewn y Deyrnas UnedigLlywodraeth ei Fawrhydi Ysgrifennydd Gwladol: Jo Stevens
* Swyddfa Cymru
* Prif Bwyllgor
* Pwyllgor Dethol
* Deddf Llywodraeth Cymru 2006
* Etholaethau'r DU
* Etholaethau Cymru
* Etholiadau: 1979, 1983, 1987, 1992, 1997, 2001, 2005, 2010, 2015, 2024

**Llywodraeth leol Prif ardaloedd
* Siroedd cadwedig
* Siroedd hynafol
* Cymunedau

**Gweithgarwch gwleidyddol Cenedlaetholdeb
* Datganoli Cymru
* Annibyniaeth Cymru
* Heddychiaeth
* Pleidiau gwleidyddol
* Polisïau unigryw Cymru
 |
|

---

gweld • sgwrs • golygu |

Sefydlwyd **Swyddfa Cymru** ar 1 Gorffennaf 1999 yn dilyn sefydlu Cynulliad Cenedlaethol Cymru, gan gymryd lle'r hen Swyddfa Gymreig a oedd â chyfrifoldebau eang cyn datganoli. O ganlyniad mae cyfrifoldebau Swyddfa Cymru yn llawer llai, wedi eu cyfyngu i'r ychydig gyfrifoldebau sydd gan Ysgrifennydd Gwladol Cymru nas trosglwyddwyd yn barod i'r Cynulliad ac i sicrhau cyllid i Gymru fel rhan o setliad y gyllideb flynyddol.

* Tŷ Gwydyr yn Whitehall, pencadlys Swyddfa Cymru yn Llundain

## Dolenni allanol

* Gwefan swyddogol
# Banciau Cymru

Banciau Cymru| Dynodwyr |
| --- |

Yn ystod y 18g a'r 19g gwelid nifer o fanciau lleol, rhanbarthol a chenedlaethol yn agor yng Nghymru. Cyn hynny roedd y Cymry'n ddibynnol ar fanciau Lloegr (cafodd rhai o'r banciau hynny eu sefydlu gan Gymry), yn arbennig y rhai yn ninasoedd Llundain, Caer, Lerpwl, Amwythig a Bryste.

## Y ddeunawfed ganrif

Papur Dwy bunt Banc y Ddafad Ddu
Yn ail hanner y 18g y gwelir y banciau Cymreig cyntaf yn ymddangos. Un o'r banciau lleol cyntaf i agor yn y wlad oedd Banc y Llong yn Aberystwyth, a sefydlwyd tua'r flwyddyn 1762. Agorai nifer o fanciau bach eraill, yng nghefn gwlad Cymru ac yn yr ardaloedd lle roedd diwydiant Cymru yn dechrau tyfu'n gyflym.

Cyfoeth y porthmyn a'r gwŷr busnes newydd a fentrai i agor pyllau glo neu chwareli oedd yr ysbardun pennaf i'r broses. Am y bancwyr eu hunain, yn achos y banciau bach gan amlaf tafarnwyr, landlordiaid, perchnogion diwydiannau lleol a phorthmon oedd y mentrwyr.

Erbyn 1770 roedd banc ym Merthyr Tudful. Yn 1778 agorodd banc yn Aberhonddu a thua'r un adeg un arall yng Nghaerfyrddin. Y banc annibynnol cyntaf yn y gogledd oedd yr un a agorwyd gan Richard Myddleton Lloyd, gwneuthurwr brethyn, yn Wrecsam yn 1785. Byr oedd hanes y rhan fwyaf o'r mentrau ariannol hyn, fodd bynnag.

## Y bedwaredd ganrif ar bymtheg

Ar ôl 1815 gwelwyd twf aruthrol yn y cwmnïau bancio preifat yn y de a'r gogledd. Yn y de agorwyd banciau newydd yn Aberhonddu, Caerdydd, Y Fenni, Casgwent, Llanymddyfri a nifer o lefydd eraill. Yn y gogledd y prif ganolfannau oedd Bangor, Amlwch (oherwydd y diwydiant cloddio copr ar Fynydd Parys), Caernarfon, Dinbych, Dolgellau, Yr Wyddgrug a Wrecsam.

Dechreuodd y banciau hyn leihau o 1836 ymlaen wrth i gwmnïau mwy, Cymreig a Seisnig, ddechrau eu prynu. Y banc mwyaf yn y wlad oedd Banc Gogledd a Deheudir Cymru (1836). Ymhlith ei gystadleuwyr oedd Cwmni Bancio Sir Forgannwg.

Agwedd arall ar gynilo arian yn y cyfnod oedd y twf aruthrol mewn cymdeithasau elusennol, yn aml yn gysylltiedig â gweithiau diwydiannol, chwareli ac ati, a'r banciau cynilo cydweithredol fel Y Derwyddon,

## Yr ugeinfed ganrif

Roedd y rhan fwyaf o'r banciau llai wedi diflannu erbyn yr ugeinfed ganrif. Collwyd Banc Gogledd a Deheudir Cymru i Fanc y Midland yn 1908, er enghraifft.

## Rhai o'r banciau

* Banc y Llong, Aberystwyth (tua 1762)
* Banc y Ddafad Ddu (*Aberystwyth & Tregaron Bank*)
* Banc yr Eidion Du (1799)
* Banc Gogledd a Deheudir Cymru (1836 - 1908)
* Cwmni Bancio Sir Forgannwg (1816)
* West of England and South Wales District Bank (1834)

## Darllen pellach

* R.C. Jones, *Arian: the story of money and banking in Wales* (Abertawe, 1978)
* Ben Bowen Thomas, *Braslun o Hanes Economaidd Cymru* (Caerdydd, 1941)
# Rhestr cwmnïau Cymru

Dyma **restr cwmnïau Cymru**.

## Bwyd a diod

* Abergavenny Fine Foods
* Tŷ Nant

## Y cyfryngau

* Ffilmiau'r Nant
* Telesgôp
* Tinopolis

## Gwasanaethau cyhoeddus

* Dŵr Cymru

## Gweler hefyd

* Rhestr cwmnïau drama Cymraeg
# Diwydiant Cymru

O'r 19g ymlaen yr oedd diwydiannau trwm yn sail economi Cymru, ac yr oedd Caerdydd yn borthladd prysuraf y byd ar un adeg. Bellach mae mwyngloddio, amaeth, a gweithgynhyrchu wedi crebachu, a'r sector gwasanaethau wedi tyfu.

Diwydiannau
* Diwydiant copr Cymru
* Diwydiant glo Cymru
* Diwydiant gwlân Cymru
* Diwydiant haearn Cymru
* Diwydiant llechi Cymru

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Gweithgynhyrchu yng Nghymru

Er i bwysigrwydd y diwydiannau trymion yng Nghymru ostwng ers canol yr 20g, mae gweithgynhyrchu yn dal i gyfrif am ychydig llai na thraean o gynnyrch mewnwladol crynswth y wlad. Amrywiaethodd y sector hwn o economi Cymru o ganlyniad i ddatblygiad cludiant as isadeiledd yn y de ddwyrain a'r gogledd ddwyrain, gan gynnwys buddsoddiad gan gwmnïau tramor sy'n gwneud cynnyrch trydanol, modurol, a chemegol. Mae bwydydd a diodydd, metelau, ac offer optegol hefyd yn bwysig.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Pysgota yng Nghymru

Nid un o brif ddiwydiannau Cymru yw pysgota, ond mae gan y wlad nifer o borthladdoedd pysgota bychain, yn ogystal â'r prif borthladd yn Aberdaugleddau, a channoedd o gychod pysgota. Y prif ddalfaoedd yw cregyn bylchog, penfras, cimychiaid, a chathod môr.

## Dylliau pysgota cartref

* Tryfera

Dull o bysgota ar droed neu drwy nofio mewn basddwr am ledod yn bennaf, gyda phicell triphig a elwir yn 'tryfar', oedd hyn. Dyma hanes leol am y dull gan Celt Roberts o Dalsarnau, heb fod nepell o'r Traeth Bach, Morfa Harlech lle'r arferid y traddodiad tan yn ddiweddar.

"Thomas ac Evan Jones – tad a mab [llun ym Mwletin Llên Natur rhifyn 38 (tud. 2)[1]. Roedd Evan Jones yn hynod am ddal lledod ar y traeth. Nofiai gydag un fraich a thryfar yn y llall ac nid peth anarferol oedd cael helfa dda. Pryd tynnwyd y llun? Dim gwybodaeth, ond dyma ddyddiadau’r ddau – Thomas Jones 1814-1900 ac Evan Jones 1859 – 1928. Hen daid i Derwyn Evans oedd Evan Jones. Derwyn yw’r gŵr fu’n gweithio am rai blynyddoedd ar draeth Talsarnau yn y 50au yn torri tywyrch i’w gyrru ar hyd ac ar led i wneud lawntiau bowlio a thenis, ac i fannau megis planhigfa ar gyfer Wembley. Mae wedi trosglwyddo’r offer oedd yn eu defnyddio i Neuadd Gymuned Talsarnau”.
## Gweler hefyd

* Amaeth yng Nghymru
* Coedwigaeth yng Nghymru

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Rhestr o ddigwyddiadau economaidd Cymru

Dyma restr o gerrig milltir yn **hanes economi Cymru**.

## Hanes

* Cyn Oes y Rhufeiniaid yng Nghymru roedd llawer o fwyngloddio gan gynnwys copr, aur a haearn
* Roedd arian yn cael eu bathu led led y gwledydd Celtaidd am o leaif mil o flynyddoedd.
* 1300au Melinau gwlân Dyffryn Ceiriog yn peri i ogledd-ddwyrain Cymru fod y rhanbarth mwyaf datblygedig yng Nghymru o ran economi - am ganrif o leiaf.
* 1570 Ffowndri "bras and wire" yn cael ei sefydlu yn Tintern
* 1580au Datblygwyd diwydiant efydd de Cymru gan Almaenwyr a phobl o'r Iseldiroedd.
* 1666 Gwnaed mewnforio gwartheg o Iwerddon yn anghyfreithlon, er mwyn ysgogi'r diwydiant porthmona.
* 1704 Sefydlwyd ffwrnais i doddi plwm ac arian (elfen) yn Gadlys, Bagillt, gogledd-ddwyrain Cymru.
* 1717 Datblygiad pwysig yn y broses o weithio tun.
* 1750 Erbyn hyn roedd 50% o gopr gwledydd Prydain yn dod o ardal Abertawe.
* 1757 Gwaith haearn cyntaf y Cymoedd.
* 1831 Trethi llechi'n cael ei ddiddymu gan y llywodraeth; hyn yn cael effaith gadarnhaol ar economi Cymru.
* 1834 Diddymu treth ar y glo.
* 1855 Y tren cyntaf yn cyrraedd o'r Rhondda i Ddociau Caerdydd.
* 1859 Mwyngloddio efydd ar ei anterth.
* 1861 Dull newydd o greu dur drwy "open hearth" yn cael ei ffurfio gan William Seamens.
* 1862 Mwyngloddio plwm yn ei anterth.
* 1869 Mwyngloddio arian yn ei anterth.
* 1883 Y diwydiant zinc yn ei anterth.
* 1885 Gwaith dur Brymbo yn agor.
* 1896 Streic Mawr y Penrhyn.
* 1898 Y diwydiant llechi yn ei anterth.
* 1902 Y gwaith trin nicel mwya'n y byd yn agor yng Nghlydach gan Ludwig Mond.
* 1904 Y diwydiant aur ar ei anterth.
* 1908 Ffatri Almaenig i greu silc artiffisial yn agor yn Greenfield, Sir Fflint.
* 1913 Y diwydiant glo yn ei anterth.
* 1921 Purfa olew Llandarcy yn agor. Fe'i dewisiwyd y lleoliad hwn oherwydd ei agosatrwydd at Borthladd Abertawe.
* 1932 Mwy nag erioed o bobl yn ddi-waith yng Nghymru.
* 1933 Cynllun Marchnata Llaeth yn cael ei lansio; hyn yn gwarantu pris teg i'r ffermwr.
* 1936 Y stad ddiwydiannol cyntaf yn agor: yn Nhrefforest.
* 1938 Gwaith dur Glyn Ebwy yn agor; y cyntaf o'i bath i gynnig cynhyrchu "un llinell".
* 1939 Ffatri awyrennau'n agor ym Mrychdyn, Sir Fflint. Cwmni De Havilland.
* 1948 Ffatri Hoover yn agor ym Merthyr Tudful.
* 1955 Undeb Ffermwyr Cymru'n cael ei sefydlu.
* 1960 Purfa olew cyntaf Aberdaugleddau'n agor gan gwmni Esso.
* 1962 Agor drysau Gwaith Dur Llanwern.
* 1964 Y glo olaf yn cael ei allforio o Fae Caerdydd.
* 1967 Dros 20,000 o dai'n cael eu codi: record.
* 1968 Atomfa Trawsfynydd yn dechrau gweithio.
* 1971 Gwaith Rio Tino Zinc yn cael ei ddatblygu ymhellach.
* 1972 Atomfa Wylfa yn dechrau ar ei waith o greu trydan.
* 1973 Japan yn buddsoddi am y tro cyntaf mewn gwaith gwneud teledai Sony, ym Mhen-y-bont ar Ogwr.
* 1973 TUC Cymru'n cael ei sefydlu.
* 1980 Gwaith dur Shotton yn cau.
# Twristiaeth yng Nghymru

Twristiaeth yng Nghymru| Ffotograff gan Geoff Charles o dwristiaid Americanaidd yn ymweld â Gogledd Cymru ym 1952. |
| Enghraifft o: | tourism in a region  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Yn 2016 bu cynnydd o 11% yn nifer yr ymweliadau tramor â Chymru (1.074 miliwn) o gymharu â'r flwyddyn gynt, a chynnydd o 8% yn faint o arian gafodd ei wario ar yr ymweliadau â Chymru (£444 miliwn).

## Glan y môr

Mae economi sawl tref ar hyd arfordir y gogledd yn dibynnu ar y diwydiant ymwelwyr, gan gynnwys y Rhyl, Bae Colwyn, Conwy, a Llandudno.

Mae twristiaeth hefyd yn bwysig i drefi ar lannau Bae Ceredigion, megis Harlech, y Bermo, Aberdyfi, Tywyn, Aberystwyth, Aberaeron, Aberteifi, ac Abergwaun. Yn y gorllewin mae Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro. Denir ymwelwyr hefyd gan draethau de Cymru, yn enwedig Penrhyn Gŵyr, Porthcawl, ac Ynys y Barri. Ystyrir Traeth Rhosili yn un o draethau gorau'r byd.

Mae llongau fferi yn hwylio o Gaergybi ac Abergwaun i Iwerddon. Y farchnad fordeithiau yw un o'r sectorau sy'n tyfu gyflymaf yng Nghymru, ac mae nifer cynyddol o ymwelwyr o'r Almaen yn dod i'r de-orllewin trwy fordeithiau sy'n aros yn Abertawe, Aberdaugleddau, Penfro, ac Abergwaun.

## Cefn gwlad

## Chwaraeon

## Twristiaeth bwyd

Mae twristiaeth bwyd yn ddiwydiant ar ei brifiant yng Nghymru.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Croeso Cymru Archifwyd 2010-09-29 yn y Peiriant Wayback
* Gwedudalen Llywodraeth Cynulliad Cymru ar dwristiaeth
	+ Strategaethau ar gyfer twristiaeth yng Nghymru
* (Saesneg) *Attractions North Wales*
# Cymry Asiaidd

Jason Mohammad
Mae **Cymry Asiaidd** yn Gymry sydd â threftadaeth Asiaidd neu'n bobl â threftadaeth Asiaidd a Chymreig cymysg.

## Demograffeg

Yn 2016, beirniadwyd Cynulliad Cymru ar y pryd (Senedd Cymru bellach) am beidio â chael blwch ticio “Asiaidd Cymreig” mewn ffurflen cydraddoldeb a gyhoeddwyd yng Nghymru, gan y Cynulliad Cenedlaethol.

Yr ail gategori ethnigrwydd “lefel uchel” mwyaf yng Nghymru yn 2021 oedd “Asiaidd, Asiaidd Cymreig neu Asiaidd Prydeinig”. Dewisodd 89,000 o bobl y categori hwn, sef 2.9% o boblogaeth Cymru. Mae hyn yn cymharu â 2.3% yn 2011.

| Grŵp ethnig
 | Blwyddyn
 |
| --- | --- |
| 1991
 | 2001
 | 2011
 | 2021
 |
| Poblogaeth
 | %
 | Poblogaeth
 | %
 | Poblogaeth
 | %
 | Poblogaeth
 | %
 |
| Asiaidd neu Asiaidd Prydeinig : Cyfanswm
 | 24,399
 | 0.9%
 | 31,715
 | 1.1%
 | 70,128
 | 2.3%
 | 89,028
 | 3%
 |
| Asiaidd neu Asiaidd Prydeinig: Indian
 | 6,384
 | 0.2%
 | 8,261
 | 0.3%
 | 17,256
 | 0.6%
 | 21,070
 | 0.7%
 |
| Asiaidd neu Asiaidd Prydeinig: Pacistanaidd
 | 5,717
 | 0.2%
 | 8,287
 | 0.3%
 | 12,229
 | 0.4%
 | 17,534
 | 0.6%
 |
| Asiaidd neu Asiaidd Prydeinig: Bangladeshi
 | 3,820
 | 0.1%
 | 5,436
 | 0.2%
 | 10,687
 | 0.3%
 | 15,314
 | 0.5%
 |
| Asiaidd neu Asiaidd Prydeinig: Tsieineaidd
 | 4,801
 | 0.2%
 | 6,267
 | 0.2%
 | 13,638
 | 0.4%
 | 14,454
 | 0.5%
 |
| Asiaidd neu Asiaidd Prydeinig: Asiaidd Arall
 | 3,677
 | 0.1%
 | 3,464
 | 0.1%
 | 16,318
 | 0.5%
 | 20,656
 | 0.7%
 |

## Cymry Asiaidd nodedig

Delwedd:Banita Sandhu.jpg Banita Sandhu
### Actio a ffilm

* Banita Sandhu
* Danielle Bux
* Jessica Sula
* Sally El Hosaini

### Celf

* Alia Syed

### Awduron

* Shereen El Feki

### Busnes

* Shelim Hussain
* Albert Gubay

### Meddygol

* David Nott

### Gwleidyddiaeth

* Natasha Asghar
* Mohammad Asghar
* Neil McEvoy

### Canu

* Andy Scott-Lee
* Lisa Scott-Lee

### Chwaraeon

 Neil Taylor (pêl-droediwr)
* Kieffer MooreNeil Taylor (pêl-droediwr)
* Prem Sisodiya
* Kishan Hirani
* Anoma Sooriyaarachchi
* Kieffer Moore
* Kaid Mohamed
* Barry Jones (bocsiwr)
* Mika Chunuonsee
* Tom Ramasut
* Clive Rees
* Tal Dunne
* Adam Mekki

### Teledu a radio

* Jason Mohammad
* Marc Edwards

### Arall

* Abbas Farid
* Sabrina Cohen-Hatton

## Mewn diwylliant poblogaidd

Drama gomedi gan y BBC yw 'The Indian Doctor' sydd wedi’i gosod ym mhentref glofaol Cymraeg y 1960au yn Nhrefelin sy’n dangos yr effaith y mae un o raddedigion Delhi yn ei chael ar y pentref.

## Cyfeiriadau
# Cymry Duon

Yn gyffredinol, pobl dduon sy'n byw neu'n dod o Gymru yw'r **Cymry Duon**. Mae'r term yn cynnwys pobl sy'n enedigol o Gymru sydd â thras neu linach ddu (mae hyn yn cynnwys pobl ddu Affricanaidd, Garibïaidd, ac o rannau eraill o'r byd); ac unigolion duon sydd wedi ymfudo i Gymru. Mae tua 1% o boblogaeth Cymru yn ddu, yn ôl cyfrifiad 2011.. Mae Cymry Duon adnabyddus sy'n siarad Cymraeg yn cynnwys Kizzy Crawford a Ben Cabango.

## Cyfeiriadau

## Llyfryddiaeth

* Alan Llwyd, *Cymru Ddu: Hanes Pobl Dduon Cymru / Black Wales: a History of Black Welsh People* (Hughes & Son, 2005)

## Gweler hefyd

* Paul Robeson
# Hanes demograffig Cymru

Agwedd o hanes Cymru yw **hanes demograffig Cymru** sy'n ymwneud â newidiadau hanesyddol mewn demograffeg y wlad, gan gynnwys crefydd, iaith, ac ethnigrwydd a hefyd mudo dynol o, i, ac o fewn Cymru. Mae Cyfrifiad y Deyrnas Unedig wedi bod yn ffynhonnell hollbwysig wrth astudio demograffeg Cymru ers y cyfrifiad cyntaf ym 1801.

## Poblogaeth

Prin yw'r dystiolaeth ar ddemograffeg y Gymru gynhanesyddol; mae ystadegau a gynigiwyd yn cynnwys 250,000 o drigolion yng Nghymru adeg y goresgyniad Rhufeinig. Prin hefyd yw tystiolaeth ar ddemograffeg Cymru yn yr Oesoedd Canol. Yn ôl John Davies, gallwn defnyddio haeriad Gerallt Gymro y dylai'r Pab dderbyn o Gymru 200 marc mewn Ceiniogau Pedr, sef 32,000 o geiniogau, i gyfrifo poblogaeth y wlad tua'r flwyddyn 1200: ceiniog y teulu oedd y dreth, felly os cymrwn fod pump mewn teulu, yna 160,000 oedd y boblogaeth. Credir i nifer o drigolion y wlad gostwng o o leiaf 300,000 ym 1300 i o dan 200,000 ym 1400.

Amcangyfrifir i boblogaeth Cymru gynyddu o 360,000 ym 1620 i 500,000 ym 1770.

Casglwyd ystadegau ar ddemograffeg Cymru ar ddechrau'r unfed ganrif ar hugain gan Gyfrifiad 2001. Roedd hanner o'r 2,903,085 o drigolion y wlad yn byw o fewn 40 km i'r brifddinas Caerdydd.

   *Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.*

## Mudo

### Mewnfudo i Gymru

Cafwyd effaith ar ddemograffeg ethnigrwydd yng Nghymru o ganlyniad i fewnfudo yn yr 20fed ac 21goedd. Heddiw, mae tua 0.25% o boblogaeth Cymru yn ddu a 0.88% yn Dde Asiaidd, a mwy o dras gymysg. Ceir cymunedau sylweddol o fewnfudwyr du ac Asiaidd yn y tair dinas fawr yn Ne Cymru, sef Caerdydd, Abertawe a Chasnewydd. Mae cymunedau eraill, hanesyddol a modern, yn cynnwys Ffleminiaid de Penfro, yr Eidalwyr, y Pwyliaid, a'r Tsieineaid.

Yn ôl Cyfrifiad 2001, cafodd 20.32% o boblogaeth Cymru ei eni yn Lloegr, 0.84% yn yr Alban, 0.27% yng Ngogledd Iwerddon, a 0.44% yng Ngweriniaeth Iwerddon.

### Ymfudo o Gymru

*Gweler hefyd: Americanwyr Cymreig, Awstraliaid Cymreig a Canadiaid Cymreig.*
Ceir y Cymry ar wasgar mewn nifer o wledydd ar draws y byd, gan gynnwys gweddill y Deyrnas Unedig (yn enwedig Lloegr), yr Unol Daleithiau, Canada, Awstralia, a'r Ariannin. Bu cymuned Gymreig yn Llundain ers y 18g, a gelwir Cymry Llundain yn "yr hynaf a'r fwyaf o'r holl gymunedau o alltudion o Gymru". Ym 1865 teithiodd tua 160 o Gymry i'r Ariannin gan sefydlu'r Wladfa.

### Mudo o fewn Cymru

   *Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.*

## Gweler hefyd

* Mudo o fewn y Deyrnas Unedig

## Cyfeiriadau

## Ffynonellau

* Davies, J. *Hanes Cymru* (2006).

## Dolenni allanol

* BBC Cymru - Hanes Mudo
# Wenglish

Mae **Wenglish** fel arfer yn cyfeirio at y tafodieithoedd o Saesneg a siaredir yn ne Cymru. Mae dylanwad gramadeg a geirfa'r iaith Gymraeg yn drwm arni, ac mae'n cynnwys nifer o eiriau unigryw.

Mae John Edwards wedi ysgrifennu'n ddifyr iawn am Saesneg y Cymoedd. Mae rhai pobl, yn enwedig pobl y tu allan i Gymru, yn defnyddio Wenglish i gyfeirio at bob ffurf ar Saesneg a siaredir yng Nghymru.

## Ynganiad a Nodweddion

Dyma rai o nodweddion Wenglish sy'n ei gwneud yn wahanol i Saesneg 'safonol':

* Gwahaniaethau mawr o ran traw sy'n rhoi'r effaith "canu".
* Gwneud llafariaid yn hir, yn enwedig yn acenion Cymoedd y De e.e *Vaaalleys*.
* Gwahaniaethu wrth ynganu rhwng y parau canlynol *rude* a *rood*, *threw* a *through*, *chews* a *choose*, *chute* a *shoot*.
* Seinio *year*, *here* a *ear* yr un peth.
* Ynganu *-ng* ar ddiwedd berfau yn *-in*  e.e. *Singin I was*.
* Colli 'h-' ddechreuol e.e. '*E's 'ell uv a good shaag, mind!*
* Defnydd mynych o eiriau llanw fel *like*.

## Dylanwad y Gymraeg

* Tueddiad i rolio 'r'.
* Geirfa, fel  *cwtsh*, *didoreth*, *as diflas as pechod*!
* Blaenu i ddangos pwyslais fel *It's Brains you want*, *Jokin' I was, mun*, *Bad in bed under the doctor I was*.
* Cyfieithu ymadroddion o'r Gymraeg e.e.  *There's lovely it is*  (< Dyna hyfryd yw e) a *keep the dishes* (< cadw'r llestri), *lose the bus* (< colli'r bws), *rise a ticket* (< codi tocyn).
* Defnydd o *is it?* ar ddiwedd brawddeg e.e. *Goin' shoppin', is it?* (< Mynd i siopa, ife?)

## Dylanwad y Saesneg

* Mae'n debyg bod yr ymadrodd *where to*? e.e. *Where's 'e to?*, neu *Where to's tha' then?* yn dod o Saesneg Gwlad yr Haf.
* Daw *daps* (esgidiau dal adar!) o'r tu draw i afon Hafren hefyd. Fodd bynnag, gallai'r term "daps" gyfeirio at arwydd yn ffatri "Dunlop Athletic Plimsoles". Cyfeiriwyd at y ffatri fel "Y Ffatri Daps".

## Llenyddiaeth

Rhai enghreifftiau o awduron sydd wedi ysgrifennu Wenglish mewn nofelau ydy Rachel Trezise, Catrin Dafydd, Gwyn Thomas, Dylan Thomas, Trezza Azzopardi a Dannie Abse.

## Dolenni allanol

* Talk Tidy Archifwyd 2019-12-07 yn y Peiriant Wayback:John Edwards, bathwr/poblogeiddiwr y term "Wenglish" a'i lyfrau a CDau ar y pwnc.
* Some thoughts and notes on the English of south Wales Archifwyd 2005-03-25 yn y Peiriant Wayback : D Parry-Jones, National Library of Wales journal 1974 Winter, volume XVIII/4
* *Samples of Welsh Dialect(s)/Accent(s)* Archifwyd 2006-06-26 yn y Peiriant Wayback
* BBC Voices: Recordiadau o Saesneg yn cael ei siarad gan Gymry mewn gwahanol rannau o'r wlad.
* David Jandrell: Introducing the Welsh Valleys Phrasebook on parallel.cymru