# Aneirin

| Aneirin |
| --- |
| Ffugenw | Neirin  |
| Ganwyd | 525  Dumbarton  |
| Bu farw | 600  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| Galwedigaeth | bardd, ysgrifennwr, bardd  |

Bardd a flodeuodd yn hanner olaf y 6g oedd **Aneirin** (c. 525 – 600), un o'r Cynfeirdd cynnar. Mae'n debyg mai **Neirin** oedd ffurf gynharach ei enw, sy'n tarddu o'r gair Brythoneg tybiedig \**naer* sydd efallai'n gytras â'r gair Gwyddeleg *nár* (naill ai "nobl" neu "wylaidd""), yn ôl Ifor Williams. Ef yw awdur *Y Gododdin*, cyfres o englynion arwrol a gedwir yn Llyfr Aneirin. Mae'r enw personol Cymraeg Aneurin yn ffurf ddiweddarach ar yr enw 'Aneirin'.

## *Historia Brittonum*

Yn ôl *Historia Brittonum* (tua 830), testun Lladin a briodolir weithiau i Nennius, roedd Aneirin yn enwog am ei ganu yn yr Hen Ogledd (de'r Alban a gogledd Lloegr heddiw), ynghyd â'i gyfoeswr Taliesin a Chynfeirdd eraill:

Yn yr amser hwnnw ymladdai Eudeyrn yn ddewr yn erbyn cenedl y Saeson. Felly hefyd yr oedd Talhaearn Tad Awen yn enwog ar gân; a hefyd y bu Aneirin a Thaliesin a Blwchfardd a Chian, a elwid "Gwenith Gwawd", i gyd yn enwog am eu canu.
## Tystiolaeth *Y Gododdin*

Tudalen ffacsimili o Lyfr Aneirin (tua 1265), argraffwyd yn 1868
Priodolir y gerdd arwrol hir Y Gododdin iddo. Mae'r testun cynharaf o'r gerdd honno ar glawr yn y llawysgrif Llyfr Aneirin (tua 1265), sy'n dechrau gyda'r datganiad *Hwn yw e gododin. aneirin ae cant* ("Hwn yw Y Gododdin; Aneirin a'i canodd"). Mae'r ffaith fod y gerdd yn coffhau arwyr hen deyrnas Manaw Gododdin, oedd a'i phrifddinas yng Nghaeredin, yn awgrymu bod Aneirin yn perthyn i'r ardal honno. Ceir cyfeiriad at farwolaeth Aneirin mewn pennill o'r *Gododdin* sy'n amlwg yn ychwanegiad diweddarach i'r testun:

er pan aeth daear ar aneirin. / nu neut ysgaras nat a gododdin.

("Er pan roddwyd daear ar Aneirin / mae Barddoniaeth wedi gadael y Gododdin").

Yn yr un pennill cyfeirir at 'Guarchan mab dwywei' ("Cân mab Dwywei") ac awgryma'r cyd-destun fod hyn yn cyfeirio at Aneirin. Yn yr hen achau Cymreig mae Dwywei yn chwaer i Gwallog mab Llëenog (brenin Elmet, efallai); awgryma Ifor Williams fod Aneirin yn nai Gwallog ac felly'n frawd i Ddeiniol Sant. Mae cyfeiriad arall yn y *Gododdin* yn cyplysu Aneirin â Thaliesin:

Mi na vi aneirin

ys gwyr talyessin

ovec kywrenhin

neu chein(t) e ododin.

O'r Awen daw y *Gododdin* yn hytrach nag o Aneirin ei hun ("Fi-nid fi, Aneirin - mae Taliesin nerthol ei ysbrydoliaeth yn gwybod hyn - fe genais i'r Gododdin").

## Y Trioedd a gwaith y beirdd

Coffheir Aneirin yn Trioedd Ynys Prydain fel *Aneirin Gwawdrydd Mechdeyrn Beirdd*, sef "Aneirin Rhwydd-ei-farddoni, Brenin y Beirdd" (Triawd 33, 34). Mae testun Triawd 33 yn llwgr, ond yn Triawd 34 dywedir bod Aneirin wedi cael ei ladd gan Heiddyn â bwyall: *Bvyallavt Eidyn ym pen Aneiryn* yw un o *Teir Anvat Vwyallavt Enys Prydein* ("Tri Thrawiad Bwyall Anffodus Ynys Prydain"). Yn y gerdd *Anrec Uryen* (13g efallai) ceir fformiwla cyffelyb i'r hwnnw yn y Trioedd: *Aneirin gwawdryd awenyd*.

Ceir sawl cyfeiriad ato hefyd yng ngwaith Beirdd y Tywysogion, e.e. Dafydd Benfras sy'n dymuno bendith yr Awen

I ganu moliant mal Aneirin gynt,

Dydd y cant Ododin.

Serch hynny mae'r cyfeiradau ato yn gymharol brin mewn cymhariaeth â'r rhai niferus at Daliesin a Myrddin.

## Llyfryddiaeth

* Rachel Bromwich (gol.), *Trioedd Ynys Prydein* (Ail arg. diwygiedig, Caerdydd, 1978). ISBN 0-7083-0690-X
* N.G. Costigan ac eraill (gol.), *Gwaith Dafydd Benfras ac Eraill* (Caerdydd, 1995). ISBN 0-7083-1304-3
* John Morris (gol.), *Nennius[:] British History and Welsh Annals* (Llundain, 1980). ISBN 0-85033-297-4
* A.H. Jarman (gol.), *Aneirin: Y Gododdin* (Llandysul).
* Ifor Williams (gol.), *Canu Aneirin* (Caerdydd, 1961).

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Llyfr Aneirin, Casgliad y Werin Cymru