# Brenin y Brythoniaid

*Gweler hefyd: Brenin Cymru a Tywysog Cymru*

Brenin y Brythoniaid| Llun o Peniarth MS28, Hywel Dda. |
| Enghraifft o: | swydd  |
| Math | brenin  |
| Olynwyd gan | Tywysog Cymru  |
| Gwladwriaeth | Cymru  |
| Dynodwyr |

Cyn teitl Brenin neu Dywysog Cymru, defnyddiwyd y teitl **Brenin y Brythoniaid** (*Rex Britannorum*) i ddisgrifio Brenin y Brythoniaid Celtaidd, hynafiaid y Cymry, cyn ac ar ôl goresgyniad y Rhufeiniaid.

## Brenhinoedd

Brenin oedd y teitl a ddefnyddiai rheolwyr Cymreig cyn i'r term "tywysog" gael ei fabwysiadu. Serch hynny nid y tywysogion oedd y cyntaf i geisio uno Cymru dan un penarglwydd.

#### Brenhinoedd Amlwg

* Llwyddodd Rhodri Mawr, brenin Gwynedd (844-878), i ychwanegu Powys (855-878) a Seisyllwg (871-878) at ei deyrnas.
* Llwyddodd Hywel Dda, brenin Seisyllwg (900-950), i ddod yn frenin ar Ddyfed (904-950), Brycheiniog (930-950), Gwynedd a Phowys (942-950).
* Roedd Maredudd ab Owain, brenin Deheubarth (986-999) hefyd yn teyrnasu ar Wynedd a Phowys (986-999).
* Daeth Gruffudd ap Llywelyn yn frenin ar Gymru gyfan. Daeth yn frenin ar Wynedd a Phowys ym 1039, Deheubarth ym 1055, a gweddill Cymru ym 1058 tan ei farw ym 1063.

## Rhestr Brenin y Brythoniaid

| Enw
 | Llun
 | Cyfnod
 | Teyrnas
 | Teitl
 | Ffynhonnell
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Mae breninoedd cyn y cyfnod hwn yn cael eu hystyried: Brenhinoedd Chwedlonol Ynys Prydain
 |
| Caswallon fab Beli
 |  | 54 BC
 |  |  |  |
| Tenewan (Tasciovanus)
 |  | 20 BC – AD 9
 |  |  |  |
| Cynfelyn
 | "Cymbeline", Shakespeare. | 9-40 AD
 | Tiroedd y Catuvellauni a'r Trinovantes
 |  |  |
| Togodumnus
 |  | 40-43
 | Tiroedd y Regni, Atrebates a Belgae
 |  |  |
| Caradog
 |  | 43-50
 |  |  |  |
| (Rhelaeth Rufeinig)
 |
| Gwrtheyrn
 | Myrddin yn darllen i frenin Gwrtheyrn. | Canol y 5ed ganrif
 |  |  |  |
| Riothamus
 |  | c. 469
 |  |  |  |
| Emrys Wledig
 | Emrys Wledig. | Hwyr yn y 5ed ganrif
 |  |  |  |
| di-enw
 |  | c. 545
 |  |  |  |
| Maelgwn Gwynedd
 | Maelgw Gwynedd. | ?–549?
 | Teyrnas Gwynedd
 |  |  |
| Selyf ap Cynan
 |  | ?–c. 613
 | Powys
 |  |  |
| Ceredig ap Gwallog
 |  | c. 614 – 617
 | Elmet
 |  |  |
| Cadwallon ap Cadfan
 |  | ?–634
 | Gwynedd
 |  |  |
| Idris ap Gwyddno
 |  | ?–635
 |  |  |  |
| Eugein I of Alt Clut
 |  | c. 642
 | Strathclyde
 |  |  |
| Cadwaladr
 | Cadwaladr | c. 654 – c. 664
 | Teyrnas Gwynedd
 |  |  |
| Geraint of Dumnonia
 |  | ?670–c. 710
 | Dumnonii
 |  |  |
| Rhodri Molwynog ap Idwal
 |  | c. 712 – 754
 | Teyrnas Gwynedd
 |  |  |
| Cynan Dindaethwy ap Rhodri
 |  | 798–816
 | Teyrnas Gwynedd (o 754)
 |  |  |
| Merfyn Frych
 |  | 825–844
 | Teyrnas Gwynedd
 |  |  |
| Rhodri Mawr
 |  | 844–878
 | Teyrnas Gwynedd o 855, Teyrnas Powys o 872 a Seisyllwg
 |  |  |
| Anarawd ap Rhodri
 |  | 878–916
 | Teyrnas Gwynedd
 |  |  |
| Idwal Foel
 |  | 916–942
 | Teyrnas Gwynedd
 |  |  |
| Hywel Dda
 |  | 942–950
 | Teyrnas Deheubarth o 920 ac o 942; Teyrnas Gwynedd a Teyrnas Powys
 |  |  |
| Dyfnwal Moelmud
 |  | 930s–970s
 | Strathclyde
 |  |  |
| Maredudd ab Owain
 |  | 986–999
 | Teyrnas Deheubarth, Teyrnas Gwynedd, Teyrnas Powys
 |  |  |
| Llywelyn ap Seisyll
 |  | 1018–1023
 | Teyrnas Gwynedd a Teyrnas Powys ac o 1022, Teyrnas Deheubarth
 |  |  |
| Iago ab Idwal
 |  | 1023–1039
 | Teyrnas Gwynedd a Teyrnas Powys
 |  |  |
| Gruffudd ap Llywelyn
 |  | 1039–1063
 | Teyrnas Gwynedd a Teyrnas Powys ac o 1057, gweddill Cymru
 |  |  |
| Bleddyn ap Cynfyn
 |  | 1063–1075
 | Teyrnas Gwynedd a Teyrnas Powys a Seisyllwg
 |  |  |
| Rhys ap Tewdwr
 |  | 1079–1093
 | Teyrnas Deheubarth o 1081
 |  |  |
| Defnydd o'r Teitl Brenin Cymru a Tywysog Cymru yn dechrau
 |
| Gruffudd ap Cynan
 |  | 1136–1137
 | Gwynedd
(o 1081)

 | Brenin y Cymry oll (yn 1137)
 | *Brut y Tywysogion* |
| Owain Gwynedd
 |  | 1137–1170
 | Gwynedd
 | *Tywysog dros y genedl Brydeinig*
(yn 1146); Brenin Cymru, Brenin Y Cymry, Tywysog y Cymry

 | *Brut y Tywysogion*; siarteri cyfoes
 |

## Cyfeiriadau