# Dydd Gŵyl Dewi

Merch yn ei gwisg Gymreig yn dathlu Dydd Gŵyl Dewi yn Abermaw. Ffotograff gan Geoff Charles (1960).
**Dydd Gŵyl Dewi Sant** ar 1 Mawrth yw'r diwrnod y dethlir Dewi Sant, nawddsant Cymru. Bydd nifer o blant yn gwisgo'r wisg Gymreig ac yn cystadlu mewn eisteddfodau ysgol—yn arbennig trwy ganu ac adrodd. Bydd llawer o bobl o bob oed yn gwisgo cenhinen bedr (a welir fel arwyddlun Cymreig) neu genhinen (arwyddlun Dewi Sant) ar y diwrnod. Cynhelir nifer o Nosweithiau Llawen a chyngerddau. Hefyd y mae nifer o gymdeithasau yn cael noson gawl a gŵr gwadd i'w hannerch.

Adeilad Empire State gyda lliwiau baner Cymru (gwyn, coch a gwyrdd) ar Ddydd Gŵyl Dewi 2006.
Mae'r cyntaf o Fawrth wedi bod yn ŵyl genedlaethol ers canrifoedd; yn ôl y traddodiad bu farw Dewi Sant ar y cyntaf o Fawrth 589 OC. Gwnaed y dyddiad yn ddydd cenedlaethol (answyddogol) Cymru yn y 18g.

Cynhelir gorymdaith flynyddol yng Nghaerdydd i ddathlu'r ŵyl. Yn 2006 yn yr Unol Daleithiau cafodd Dydd Gŵyl Dewi ei gydnabod yn swyddogol fel diwrnod cenedlaethol y Cymry, ac ar y cyntaf o Fawrth cafodd Adeilad Empire State ei oleuo yn lliwiau baner Cymru. Mae cymdeithasau Cymreig drwy'r byd yn dathlu drwy gynnal ciniawau, partion a chyngerddau.

Cododd problem yn 2006 o ran agwedd grefyddol yr ŵyl, gan fod y cyntaf o Fawrth yn disgyn ar Ddydd Mercher Lludw, sy'n cael ei ystyried yn ddiwrnod anaddas i ddathlu. O ganlyniad, dathlwyd y diwrnod ar 28 Chwefror gan y Catholigion ac ar 2 Mawrth gan yr Eglwys yng Nghymru.

## Ymgyrch am ŵyl banc

*Prif: Gŵyl banc Dydd Gŵyl Dewi*Dathliadau Dydd Gŵyl Dewi ym Mae Caerdydd, 2008
Mae ymgyrch ar droed i gael Dydd Gŵyl Dewi yn ddydd gŵyl banc swyddogol yng Nghymru. Yn ôl arolwg a gynhaliwyd ar Ddydd Gŵyl Dewi 2006 yr oedd 87% o bobl Cymru yn cefnogi hyn, gyda 65% yn barod i aberthu gŵyl banc arall yn ei le. Denodd deiseb sy'n cefnogi'r ymgyrch dros 13,000 o lofnodion yn 2022. Rhoddwyd diwrnod o wyliau i staff Cyngor Gwynedd a Pharc Cenedlaethol Eryri ar Ddydd Gŵyl Dewi 2022. Mae Cyngor Sir Ceredigion, Cyngor Caerdydd, a Chyngor Castell-nedd Port Talbot yn ystyried gwneud yr un peth yn 2023.

## Gorymdeithiau Gŵyl Ddewi

Poster o Orymdaith Wrecsam i ddathlu Dydd Gŵyl Dewi.
Yn y 2010au cynyddodd y nifer o orymdeithiau; mae'n ymddangos mai Caerdydd, Aberystwyth a Wrecsam oedd y cyntaf gyda'r ardaloedd canlynol yn dilyn:

Y Sadwrn cyn yr Ŵyl
* Pwllheli (ers 2014)
* Tremadog (ers 2017)
* Caerfyrddin

1af o Fawrth
* Bae Colwyn 10.00 yb
* Caerdydd
* Wrecsam
* Caergybi (ers 2017)
* Y Fflint 10.00 yb
* Llangefni; bore

Y Sadwrn wedi'r Ŵyl
* Aberystwyth, cynhaliwyd y cyntaf yn 2013 gan gerdded o Gloc y Dref i sgwâr Llys y Brenin. Yn ôl y trefnydd, Siôn Jobbins, cynhelir y digwyddiad i "ddathlu Dewi, y Gymraeg a'n traddodiadau unigryw". Ysbrydolwyd y Parêd gan orymdaith Caerdydd.
* Abertawe tua 15.00 yp
* Bangor (ers 2016) 12.45 yp

Sul wedi'r Ŵyl
* Bethesda (Dyffryn Ogwen)

Wythnos
* Llandeilo, cynhelir wythnos o weithgareddau yn yr ardal i ddathlu'r ŵyl (2017), ond nid oedd gorymdaith.

## Gweler hefyd

* Parêd Gŵyl Dewi Aberystwyth

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gorymdaith Dewi Sant, Caerdydd Archifwyd 2018-05-06 yn y Peiriant Wayback
* Wythnos Gŵyl Ddewi, Abertawe Archifwyd 2011-12-27 yn y Peiriant Wayback
* Parêd Gŵyl Dewi Aberystwyth
* Kathryn Hurlock: Sut mai’r Cymry tu allan i Gymru a gadwai Ŵyl Dewi Sant yn fyw ar parallel.cymru