# Prifysgol Aberystwyth

| Aberystwyth
 |
| --- |
|  |
| Prif fynedfa'r Hen Goleg
 |
| Arwyddair
 | *Nid Byd, Byd Heb Wybodaeth* |
| Sefydlwyd
 | 1872
 |
| Math
 | Cyhoeddus
 |
| Canghellor
 | Boneddiges Ustus Nicola Davies
 |
| Is-ganghellor
 | Elizabeth Treasure
 |
| Staff
 | 5,230
 |
| Myfyrwyr
 | 7,720
 |
| Israddedigion
 | 6,605
 |
| Ôlraddedigion
 | 1,115
 |
| Lleoliad
 | Aberystwyth,  Cymru
 |
| Lliwiau
 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |

 |
| Tadogaethau
 | Prifysgol Cymru AMBA ACU University Alliance Universities UK HiPACT SEDA HEA
 |
|  |
| Gwefan
 |
 |

Prifysgol ymchwil cyhoeddus yn Aberystwyth, Ceredigion yw **Prifysgol Aberystwyth**. Hyd fis Medi 2007 ei henw swyddogol oedd **Prifysgol Cymru, Aberystwyth**. Yn 1872 yr agorwyd sefydliad prifysgol cyntaf Cymru — 'y Coleg ger y Lli' a'r prifathro cyntaf oedd Thomas Charles Edwards. Ers hynny tyfodd nifer y myfyrwyr o 26 i dros 7,000 o fyfyrwyr, gan gynnwys bron i 2,000 o Gymru, a thros 1,100 o uwchraddedigion. Mae yno ddeunaw adran academaidd, sy'n dysgu ystod eang o bynciau. Yn 2016 fe'i dynodwyd y brifysgol mwyaf diogel i fyfyrwyr yng Nghymru ac ymysg y 10 saffa yn y DU (yn ôl y *Complete University Guide 2016*).

Mae ymchwil yn rhan greiddiol o genhadaeth a gwaith y Brifysgol. Fe'i cefnogir gan Strategaeth Ymchwil er mwyn sicrhau y gall y Brifysgol barhau i gynhyrchu gwaith o safon uchel ac ymateb i amgylchedd sy'n newid drwy'r amser, mewn perthynas ag ymchwil a chyllido ymchwil.

Ceir chwech Athrofa oddi fewn i Brifysgol Aberystwyth:

* Athrofa'r Gwyddorau Biolegol, Amgylcheddol a Gwledig
* Athrofa Datblygu Proffesiynol
* Athrofa Busnes a’r Gyfraith
* Athrofa Daearyddiaeth, Hanes, Gwleidyddiaeth & Seicoleg
* Athrofa Llenyddiaeth, Ieithoedd a'r Celfyddydau Creadigol
* Athrofa Mathemateg, Ffiseg a Chyfrifiadureg

a deunaw o Adrannau academaidd gan gynnwys Adran y Gymraeg ac Astudiaethau Celtaidd, yr Adran Wleidyddiaeth Rhyngwladol (yr adran hynnaf o'i fath yn y byd) a'r Sefydliad Gwyddorau Biolegol, Amgylghcheddol a Gwledig sy'n adnabyddus yn fyd-eang am ei ymchwil.

Mae modd astudio trwy gyfrwng y Gymraeg mewn ystod eang iawn o feysydd bellach ym Mhrifysgol Aberystwyth, gyda dros 300 o gyrsiau bellach ar gael ble gellir astudio yn rhannol neu yn gyfan gwbl yn Gymraeg.

## Safon

Yn 2016, o ran bodlonrwydd myfyrwyr, roedd Prifysgol Aberystwyth yn 4ydd ar restr 'Ymchwil Myfyrwyr Cenedlaethol' o holl brifysgolion gwledydd Prydain, a 1af yng Nghymru, gyda 92% o'r myfyrwyr yn mynegi eu boddhad llwyr. 4ydd yn y DU a 1af yng Nghymru, Arolwg Cenedlaethol Myfyrwyr 2016

O ran yr addysg a'r addysgu, roedd yn 79fed yn Rhestr Prifysgolion Da y *The Times/Sunday Times* a 93ydd y flwyddyn cyn hynny; yng Nghymru, roedd y drydedd brifysgol gorau. Ceir rhestr 'Cyflogwyr o Fyd Busnes, TG a Pherianneg' hefyd, a dyfarnwyd Aberystwyth yn gydradd 49fed o ran y potensial i fyfyriw gael gwaith wedi cwbwlhau ei radd; gweler adroddiad *Times Higher Education*. Yn y *Times Higher Education World University Rankings 2016-17*, roedd o fewn y 40 prifysgol gorau yn y DU.

Yn 2016 roedd 92% o'i graddedigion mewn swyddi neu Addysg bellach o fewn 6 mis o raddio ac roedd 95% o ymchwil y Brifysgol o safon a gydnabyddir yn rhyngwladol neu’n uwch.

## Y Gymraeg ym Mhrifysgol Aberystwyth

Noda Hefin Jones, yn ei astudiaeth o'r Ymerodraeth Brydeinig: "wrth sefydlu prifysgol gyntaf Cymru yn Aberystwyth yn 1872, nid oedd yr Anghydffurfwyr yn cynnig dim yn Gymraeg. Saesneg oedd popeth. Cafodd hyd yn oed y Gymraeg, pan gafodd ei chyflwyno fel pwnc ymhen hir a hwyr, ei dysgu drwy'r Saesneg."

Ym mlwyddyn academaidd 2014-2015, roedd tua 1068 o fyfyrwyr Prifysgol Aberystwyth yn gallu siarad Cymraeg. Roedd hyn yn ostyngiad o tua 79 o fyfyrwyr o gymharu â'r flwyddyn flaenorol.

## Pobl nodedig

### Llywyddion a Canghellorion

* 1872–1895, Henry Austin Bruce
* 1895–1913, Stuart Rendel
* 1913–1926, John Williams
* 1926–1944, Edmund Davies
* 1944–1954, Thomas Jones (T. J.)
* 1955–1964, David Hughes Parry
* 1964–1976, Ben Bowen Thomas
* 1977–1985, Cledwyn Hughes
* 1985–1997, Melvyn Rosser
* 1997–2007, Elystan Morgan
* 2007–2017, Emyr Jones Parry
* 2017–2024, John Thomas, Barwn Thomas Cwmgiedd
* 2025–presennol, Y Foneddiges Ustus Nicola Davies

### Prifathrawon ac Is-Ganghellorion

* 1872–1891 Thomas Charles Edwards
* 1891–1919 Thomas Francis Roberts
* 1919–1926 John Humphreys Davies
* 1927–1934 Henry Stuart-Jones
* 1934–1952 Ifor Leslie Evans
* 1953–1957 Goronwy Rees
* 1958–1969 Thomas Parry
* 1969–1979 Goronwy Daniel
* 1979–1989 Gareth Owen
* 1989–1994 Kenneth O. Morgan
* 1994–2004 Derec Llwyd Morgan
* 2004–2011 Noel Lloyd
* 2011–2016 April McMahon
* 2016–2017 John Grattan (dros dro)
* 2016– Elizabeth Treasure

### Staff nodedig

* Edward Carr
* Henry Walford Davies
* John Davies
* R. Geraint Gruffydd
* David Russell Hulme
* Bobi Jones
* D. Gwenallt Jones
* Leopold Kohr
* David John de Lloyd
* Lily Newton
* Ian Parrott
* Joseph Parry
* T. H. Parry-Williams
* F. Gwendolen Rees FRS
* John Betws Davies

## Gweler hefyd

* Llyfrgell Thomas Parry
* Yr Hen Goleg

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan Prifysgol Aberystwyth Archifwyd 2010-11-30 yn y Peiriant Wayback