# Ffilm yn Nigeria

Ffilm yn Nigeria| Set ffilm yn Lagos, prifddinas Nigeria. |
| Enghraifft o: | byd ffilmiau yn ôl gwlad neu ranbarth  |
| Lleoliad | Nigeria  |
| Gwladwriaeth | Nigeria  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Mae gan Nigeria y diwydiant ffilm cenedlaethol mwyaf o holl wledydd Affrica. Gwneir y nifer fwyaf o ffilmiau Nigeriaidd yn yr iaith Saesneg, iaith gyffredin y wlad, ond cynhyrchir hefyd lluniau yn Iorwba, Hawsa, ac Igbo, ac weithiau ieithoedd brodorol eraill. Yn gyffredinol, rhennir hanes ffilm yn Nigeria yn bedwar cyfnod: yr oes drefedigaethol (cyn y 1960au), yr oes euraid (1960au–1980au), oes y fideo (1990au–2000au), a Sinema Newydd Nigeria (ers y 2000au). Gelwir diwydiant ffilm Nigeria yn aml yn "Nollywood", cyfansoddair cywasgedig o *N*igeria ac H*ollywood*, er bod rhai yn Nigeria yn gwrthod yr enw hwnnw.

## Yr oes drefedigaethol

Dygwyd cyfrwng ffilm i Nigeria yn gyntaf yn niwedd y 19g, ar ffurf y cinetosgop, dyfais a chanddi dwll ysbïo i wylio lluniau symudol. Cafodd ei ddisodli yn nechrau'r 20g gan dechnoleg taflunio, a chafodd y set gyntaf o ffilmiau ar y sgrin fawr eu harddangos i gynulleidfaoedd yn Neuadd Goffa Glover yn Lagos o 12 i 22 Awst 1903. Y llun mawr cynharaf a wneuthurwyd yn Nigeria yw *Palaver* (1926), ffilm fud 108 munud o hyd a gyfarwyddwyd gan y Sais Geoffrey Barkas, a oedd hefyd yn y ffilm gyntaf i gynnwys actorion Nigeriaidd mewn rhannau sylweddol. Erbyn 1954, y "sinema symudol" oedd prif gyfrwng ffilm yn Nigeria, a bu faniau yn arddangos ffilmiau i o leiaf 3.5 miliwn o bobl ar draws y wlad. Yn ogystal, cynhyrchwyd lluniau gan Uned Ffilm Nigeria i'w harddangos yn rhad ac am ddim mewn 44 o dai sinema. Ym 1957 cyhoeddwyd *Fincho*, a gyfarwyddwyd gan Sam Zebba, y ffilm gyntaf a chafodd ei hawlfreinio'n gyfan gwbl i Uned Ffilm Nigeria, ac hefyd y ffilm liw gyntaf o Nigeria.

## Yr oes euraid

Yn sgil annibyniaeth Nigeria ar Brydain ym 1960, chwyddodd diwydiant sinema'r wlad yn gyflym, a sefydlwyd nifer o ddarlundai newydd. O ganlyniad, trodd nifer o theatrau yn sinemâu yn niwedd y 1960au a'r 1970au, yn enwedig yng Ngorllewin Nigeria, wrth i actorion, dramodwyr, cyfarwyddwyr a chynhyrchwyr drawsnewid o'r hen lwyfan i'r sgrin fawr, yn eu plith Hubert Ogunde a Moses Olaiya. Ym 1972 cyhoeddwyd y Gorchymyn Brodori gan Yakubu Gowon, pennaeth y wladwriaeth, a orfodai oddeutu 300 o sinemâu i drosglwyddo o'u perchenogion estron i ddinasyddion Nigeriaidd, gan arwain at fwy o gynrychiolaeth gan Nigeriaid ym myd ffilm. Cyfrannai'r ymchwydd olew yn y 1970au hefyd at dwf diwylliant y sinema yn Nigeria, gan gynyddu gallu prynu'r cyhoedd a rhoi ddigon o incwm i'r bobl wario ar fynychu'r sinema a chael setiau teledu yn y cartref. Wedi cyfnod o lwyddiant gweddol gan ffilmiau Nigeriaidd yn y swyddfa docynnau, *Papa Ajasco* (1984) gan Wale Adenuga fyddai'r llun ysgubol gyntaf yn nhermau ariannol, gan ennill elw gros o ₦61,000 (tua 2015 ₦21,552,673) ymhen tridiau. Flwyddyn yn ddiweddarach, aeth *Mosebolatan* (1985) gan Moses Olaiya ati i wneud elw gros o ₦107,000 (tua 2015 ₦44,180,499) mewn pum niwrnod.

## Oes y fideo

Wedi diwedd yr oes euraid, cafodd y diwydiant ffilm yn Nigeria hwb yn y 1990au ar sail llwyddiant y farchnad fideos. Câi'r ffasiwn hon ei holrhain gan amlaf yn ôl i boblogrwydd *Living in Bondage* (1992), drama gyffro Igbo a gyhoeddwyd yn syth i fideo. Cyrhaeddodd y diwydiant syth-i-fideo ei anterth yng nghanol y 2000au, gan ddyrchafu Nigeria i'r ail safle ar y rhestr o ddiwydiannau ffilm mwyaf y byd yn nhermau'r nifer o gynyrchiadau blynyddol, y tu ôl i India ac o flaen Unol Daleithiau America.. Enillodd lluniau Nigeriaidd le blaenllaw ar sgriniau ar draws Affrica, ac hefyd yn y Caribî ac ymhlith yr Affricanwyr ar wasgar. Cafodd ffilm Nigeria ddylanwad pwysig ar ddiwylliant Affrica oll a daeth enwau actorion Nigeriaidd yn gyfarwydd ar draws y cyfandir. Arweiniodd yr ymchwydd hefyd at adlach yn erbyn y ffilmiau mewn sawl gwlad, gan beri rhai i boeni am oruchafiaeth Nollywood a elwid "Nigerialeiddio Affrica".

## Sinema Newydd Nigeria

Dirywiodd y farchnad fideos erbyn diwedd y 2000au, ond erbyn hynny cychwynnodd oes newydd yn ffilm Nigeria gyda phwyslais ar safon, nid nifer, a chynyrchiadau proffesiynol. Câi'r ffilm ddirgelwch *The Figurine* (2009), yn Saesneg ac Iorwba, ei hystyried yn drobwynt yn niwydiant ffilm cyfoes Nigeria. Sbardunwyd adfywiad yn niwylliant tai sinema'r wlad gan y don sinematig hon, a elwir "Sinema Newydd Nigeria". Yn 2013, Nigeria oedd y diwydiant ffilm trydydd gwerthfawrocaf yn y byd ar sail ei refeniw.

## Cyfeiriadau