# Gogwyddiad Lladin

**Gogwyddiad Lladin** yw'r ffurfdroadau ar enwau, rhagenwau, ansoddeiriau a'u geirynnau perthynol yn yr iaith Ladin.

Mae gan enwau Lladin saith cyflwr; goddrychol, gwrthrychol, genidol, derbyniol, abladol, cyfryngol a chyfarchol; a dau rif: unigol a lluosog. Mae pob enw naill ai'n wrywaidd, benywaidd neu ddiryw. Mae enwau yn gogwyddo i bum grŵp.

## Esboniad bras o'r cyflyrau

*Prif: Cyflwr gramadegol*
* Fe ddefnyddir y cyflwr goddrychol i ddangos pwnc datganiad:
**servus** ad villam ambulat.
Mae'r **caethwas** yn cerdded i'r tŷ.
* Mae'r cyflwr genidol yn mynegi perchnogaeth, mesuriad neu ffynhonnell:
servus laborat in villa **domini**.
Mae'r caethwas yn gweithio yn nhŷ'r **meistr**.
* Mae'r cyflwr derbyniol yn dangos gwrthrych anuniongyrchol y frawddeg. Yn y Gymraeg fe ddefnyddir yr arddodiad *i* i'w dynodi:
servi tradidere pecuniam **dominis**.
Rhoddodd y caethweision yr arian **i'r meistri**.
* Mae'r cyflwr gwrthrychol yn mynegi gwrthrych uniongyrchol berf, neu gyfeiriad symudiad ac fe allai fod yn wrthrych rhagddodiaid:
dominus **servos** vituperabat quod non laborabant.
Gwaeddodd y meistri ar **y caethweision** gan nad oeddent yn gweithio.
* Mae'r cyflwr abladol yn cyfleu arwahaniad neu ddigyfeiriad:
dominus **in cubiculo** dormiebat.
Roedd y meistr yn cysgu yn ei **ystafell wely**.
* Fe ddefnyddir y cyflwr cyfarchol i gyfarch neu gyfeirio at rywun:
festina, **serve!**
Brysiwch, **gaethwas! Mae'r cyflwr lleol yn dynodi lleoliad ar/yn, neu'r amser y mae digwyddiad yn digwydd. Mae'r cyflwr hwn yn gyfyng iawn yn Lladin a dim ond enwau rhai llefydd yn Rhufain hynafol sydd â ffurfiau lleol:
servus **Romae** erat.
Roedd y caethwas yn Rhufain.

## Gogwyddiad enwau

Isod gweler terfyniadau rheolaidd y pum grŵp gogwyddiad.

### Gogwyddiad cyntaf

Dyma grŵp o enwau benywaidd yn bennaf.

|  | Unigol | Lluosog
 |
| --- | --- | --- |
| Goddrychol
 | -a | -ae |  |
| Genidol
 | -ae | -ārum |  |
| Derbyniol
 | -ae | -īs |  |
| Gwrthrychol
 | -am | -ās |  |
| Cyfarchol
 | -a | -ae |  |
| Abladol
 | -ā | -īs |  |

### Ail ogwyddiad

Dyma grŵp o enwau gwrywaidd a diryw.

#### Gwrywaidd

|  | Unigol | Lluosog
 |
| --- | --- | --- |
| Goddrychol
 | -us, -us, -er | -ī |  |
| Genidol
 | -ī | -ōrum |  |
| Derbyniol
 | -ō | -īs |  |
| Gwrthrychol
 | -um | -ōs |  |
| Cyfarchol
 | -us, -ius | -ī |  |
| Abladol
 | -ō | -īs |  |

#### Diryw

|  | Unigol | Lluosog
 |
| --- | --- | --- |
| Goddrychol
 | -um | -a |  |
| Genidol
 | -ī | -ōrum |  |
| Derbyniol
 | -ō | -īs |  |
| Gwrthrychol
 | -um | -a |  |
| Cyfarchol
 | -us, -ius | -a |  |
| Abladol
 | -ō | -īs |  |

### Trydydd gogwyddiad

Dyma grŵp o enwau gwrywaidd, benywaidd a diryw â nifer o derfyniadau yn y goddrychol unigol.

#### Gwrywaidd a benywaidd

|  | Unigol | Lluosog
 |
| --- | --- | --- |
| Goddrychol
 | *nifer* | -ēs |  |
| Genidol
 | -is | -um |  |
| Derbyniol
 | -ī | -ibus |  |
| Gwrthrychol
 | -em | -ēs |  |
| Cyfarchol
 | *godd.* | -ēs |  |
| Abladol
 | -e | -ibus |  |

#### Diryw

|  | Unigol | Lluosog
 |
| --- | --- | --- |
| Goddrychol
 | *nifer* | -a |  |
| Genidol
 | -is | -um |  |
| Derbyniol
 | -ī | -ibus |  |
| Gwrthrychol
 | *godd.* | -a |  |
| Cyfarchol
 | *godd.* | -a |  |
| Abladol
 | -e | -ibus |  |

### Pedwerydd gogwyddiad

Dyma grŵp o enwau gwrywaidd a diryw yn bennaf.

#### Gwrywaidd

|  | Unigol | Lluosog
 |
| --- | --- | --- |
| Goddrychol
 | -us | -ūs |  |
| Genidol
 | -ūs | -uum |  |
| Derbyniol
 | -uī | -ibus |  |
| Gwrthrychol
 | -um | -ūs |  |
| Cyfarchol
 | -us | -ūs |  |
| Abladol
 | -ū | -ibus |  |

#### Diryw

|  | Unigol | Lluosog
 |
| --- | --- | --- |
| Goddrychol
 | -ū | -ua |  |
| Genidol
 | -ūs | -uum |  |
| Derbyniol
 | -ū | -ibus |  |
| Gwrthrychol
 | -ū | -ua |  |
| Cyfarchol
 | -ū | -ibus |  |
| Abladol
 | -ū | -ibus |  |

### Pumed gogwyddiad

Yn y pumed gogwyddiad mae'r enwau i gyd yn fenywaidd heblaw am ddau.

|  | Unigol | Lluosog
 |
| --- | --- | --- |
| Goddrychol
 | -ēs | -ēs |  |
| Genidol
 | -eī | -ērum |  |
| Derbyniol
 | -eī | -ēbus |  |
| Gwrthrychol
 | -em | -ēs |  |
| Cyfarchol
 | -ēs | -ē |  |
| Abladol
 | -ē | -ēbus |  |

## Gogwyddiad ansoddeiriau

## Nodiadau

## Gweler hefyd

* Gramadeg Lladin
* Rhediad Lladin
* Gogwyddiad gramadegol
* Cyflwr gramadegol