# Bwrcina Ffaso

Bwrcina Ffaso|  |
| Bwrcina FfasoBurkĩna Faso (Mossieg)* |
|  |
| Arwyddair | Undod – Cynnydd – Cyfiawnder  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gwlad dirgaeedig, gwlad  |
|  |
| Prifddinas | Ouagadougou  |
| Poblogaeth | 23,025,776  |
| Sefydlwyd | 5 Awst 1960 (Annibyniaeth oddi wrth Ffrainc) |
| Anthem | Une Seule Nuit  |
| Pennaeth llywodraeth | Apollinaire Joachim Kyélem de Tambèla  |
| Cylchfa amser | UTC+00:00, Africa/Ouagadougou  |
| Gefeilldref/i | Allier, Bacău, 江南市  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Mooré, Bissa, Dioula  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Bwrcina Ffaso  |
| Arwynebedd | 274,200 km²  |
| Yn ffinio gyda | Benin, Y Traeth Ifori, Ghana, Mali, Niger, Togo  |
| Cyfesurynnau | 12.26667°N 2.06667°W  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Mudiad Gwladgarol er Diogelu ac Adfer  |
| Corff deddfwriaethol | Cynulliad Cenedlaethol Bwrcina Ffaso  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Bwrcina Ffaso, arweinydd milwrol  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Ibrahim Traoré  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Bwrcina Ffaso  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Apollinaire Joachim Kyélem de Tambèla  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $19,738 miliwn, $18,885 miliwn, 330.4 miliwn, 350.2 miliwn, 379.6 miliwn, 394 miliwn, 410.3 miliwn, 422.9 miliwn, 433.9 miliwn, 450.8 miliwn, 460.4 miliwn, 478.3 miliwn, 458.4 miliwn, 482.4 miliwn, 578.6 miliwn, 674.8 miliwn, 751.1 miliwn, 940 miliwn, 976.5 miliwn, 1,131 miliwn, 1,476 miliwn, 1,748 miliwn, 1,929 miliwn, 1,776 miliwn, 1,754 miliwn, 1,600 miliwn, 1,460 miliwn, 1,552 miliwn, 2,036 miliwn, 2,370 miliwn, 2,616 miliwn, 2,616 miliwn, 3,101 miliwn, 3,135 miliwn, 3,357 miliwn, 3,200 miliwn, 1,895 miliwn, 2,380 miliwn, 2,587 miliwn, 2,448 miliwn, 2,805 miliwn, 3,390 miliwn, 2,968 miliwn, 3,190 miliwn, 3,622 miliwn, 4,741 miliwn, 5,452 miliwn, 6,146 miliwn, 6,547 miliwn, 7,626 miliwn, 9,451 miliwn, 9,451 miliwn, 10,110 miliwn, 12,080 miliwn, 12,561 miliwn, 13,444 miliwn, 13,943 miliwn, 11,832 miliwn, 12,833 miliwn, 14,107 miliwn, 15,890 miliwn, 16,033 miliwn, 17,725 miliwn, 19,698 miliwn, 18,820 miliwn, 20,325 miliwn  |
| Arian | franc CFA Gorllein Affrica  |
| Canran y diwaith | 3 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 5.521  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.449  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad yng Ngorllewin Affrica yw **Bwrcina Ffaso** (hen enw: **Volta Uchaf**). Mae hi'n ffinio â Mali yn y gorllewin a gogledd, Arfordir Ifori, Togo, Ghana a Benin yn y de, a Niger yn y dwyrain. Ouagadougou yw prifddinas y wlad. Mae'r rhan fwyaf o Bwrcina Ffaso yn wastadir isel a groesir gan afonau tardd Afon Volta, sef Afon Volta Ddu, Afon Volta Goch ac Afon Volta Wen. Y grwpiau ethnig mwyaf yw'r Mossi a'r Fulani. Mae Bwrcina Ffaso yn wlad dlawd gyda'r economi'n seiliedig ar amaethyddiaeth yn bennaf. Ffrangeg yw'r iaith swyddogol.

Mae ganddi arwynebedd o 274,223 km2 (105,878 metr sgwâr). Yn 2021, amcangyfrifwyd bod gan y wlad boblogaeth o oddeutu 23,674,480. Fe'i gelwid yn flaenorol yn Weriniaeth Volta Uchaf (1958-1984), ac fe'i hailenwyd yn Bwrcina Ffaso gan y cyn -arlywydd Thomas Sankara. Gelwir ei dinasyddion yn *Bwrcinabè*, a'i phrifddinas a'i dinas fwyaf yw Ouagadougou.

Y grŵp ethnig mwyaf yn Bwrcina Faso yw'r bobl Mossi, a ddaeth yma yn yr 11g a'r 13g. Sefydlon nhw deyrnasoedd pwerus fel yr Ouagadougou, y Tenkodogo, a'r Yatenga. Yn 1896, gwladychwyd hi gan y Ffrancod fel rhan o orllewin Affrica Ffrengig; yn 1958, daeth Volta Uchaf yn wladfa hunanlywodraethol o fewn y Gymuned Ffrengig. Yn 1960, enillodd annibyniaeth lawn gyda Maurice Yaméogo yn arlywydd. Fodd bynnag, ers y 1950au, mae'r wlad wedi bod yn eithaf ansefydlog, gyda phroblemau sychder, newyn a llygredd. Cafwyd hefyd sawl coup d'état hefyd, yn 1966, 1980, 1982, 1983, 1987, a dwywaith yn 2022 (Ionawr a Medi). Bu ymdrechion aflwyddiannus i gipio'r grym, hefyd yn 1989, 2015, a 2023.

Daeth Thomas Sankara i rym yn dilyn coup llwyddiannus yn 1983. Fel arlywydd, cychwynnodd Sankara ar gyfres o ddiwygiadau economaidd-gymdeithasol uchelgeisiol a oedd yn cynnwys ymgyrch llythrennedd genedlaethol, ailddosbarthu tir i werinwyr, brechiadau i dros 2 filiwn o blant, adeiladu rheilffyrdd a ffyrdd, mynediad cyfartal i addysg, a gwahardd anffurfio organau cenhedlu merched, priodasau gorfodol, ac amlwreiciaeth. Gwasanaethodd fel arlywydd y wlad tan 1987 pan gafodd ei ddiswyddo a’i lofruddio mewn coup dan arweiniad Blaise Compaoré, a ddaeth yn arlywydd ac a deyrnasodd y wlad nes iddo gael ei ddiswyddo ar 31 Hydref 2014.

Ers canol y 2010au, mae cynnydd mewn gwrthryfeloedd yn y Sahel wedi effeithio'n ddifrifol ar Bwrcina Faso. Mae sawl milisia, yn rhannol gysylltiedig â'r Wladwriaeth Islamaidd (IS) neu al-Qaeda, yn gweithredu yn Bwrcina Ffaso a thros y ffin ym Mali a Niger. Mae mwy na miliwn allan o 21 miliwn o drigolion y wlad yn bobl sydd wedi'u dadleoli'n fewnol. Cipiodd milwyr Bwrcina Faso rym mewn coup d’état ar 23 a 24 Ionawr 2022, gan ddymchwel yr Arlywydd Roch Marc Kaboré. Ar 31 Ionawr, adferodd y jwnta milwrol y cyfansoddiad a phenodi Paul-Henri Sandaogo Damiba yn arlywydd dros dro, ond ildiodd ei bwer wedi ail coup ar 30 Medi a'i ddisodli gan gapten milwrol Ibrahim Traoré.

Mae Bwrcina Ffaso yn parhau i fod yn un o’r gwledydd lleiaf datblygedig yn y byd, gyda CMC o $16.226 biliwn yn 2022. Mae tua 63.8% o'i phoblogaeth yn ymarfer Islam, tra bod 26.3% yn ymarfer Cristnogaeth. Pedair iaith swyddogol y wlad yw Mooréeg, Bissaeg, Dyulaeg a Ffwlareg, gyda Mooréeg yn cael ei siarad gan dros hanner y boblogaeth; mae llywodraeth Burkinabè hefyd yn cydnabod 60 o ieithoedd brodorol yn swyddogol. Ffrangeg oedd iaith y llywodraeth a busnes tan Ionawr 2024, ond cafodd ei statws ei israddio i "iaith gwaith" ochr yn ochr â'r Saesneg trwy welliant cyfansoddiadol.

Pobl Mossi yn Rhanbarth Dourtenga.
 Adeilad y Cynulliad Cenedlaethol yn Downtown Ouagadougou
Mae tiriogaeth y wlad yn ddaearyddol fioamrywiol, ac mae'n cynnwys digonedd o gronfeydd wrth gefn o aur, manganîs, copr a chalchfaen. Mae gan gelf Bwrcinabè hanes cyfoethog a hir, ac mae'n enwog yn fyd-eang am ei steil uniongred. Caiff y wlad ei llywodraethu fel gweriniaeth lled-arlywyddol, gyda phwerau gweithredol, deddfwriaethol a barnwrol. Mae'n aelod o'r Cenhedloedd Unedig, La Francophonie a'r Sefydliad Cydweithrediad Islamaidd. Ar 18 Ionawr 2024, cyhoeddodd Bwrcina Faso ei ymadawiad o ECOWAS a'r Undeb Affricanaidd.

## Geirdarddiad

Dyn o Bwrcinabè Tuareg yn Ouagadougou
Ailenwyd y wlad yn "Bwrcina Ffaso" ar 4 Awst 1984 gan yr Arlywydd Thomas Sankara (ar y pryd). Mae'r geiriau "Bwrcina" a "Ffaso" yn deillio o wahanol ieithoedd a siaredir yn y wlad: daw'r gair "Bwrcina" o'r Mooréeg am "uniawn", gan ddangos sut mae'r bobl yn falch o'u cywirdeb (eu hintegriti), tra bod "Ffaso" yn dod o'r iaith Dyulaeg ac yn golygu "gwlad fy nhadau" (yn llythrennol, "tŷ'r tad"). Daw'r ôl-ddodiad "-bé" a ychwanegir at ddiwedd y gair "Bwrcina" i ffurfio'r demonym "Bwrcinabé" o'r Ffwlareg ac mae'n golygu "menywod neu ddynion". Gellir crynhoi'r etymology, felly, i olygu: "gwlad y bobl onest (anllygredig)".

## Gweler hefyd

* Rhestr dinasoedd a threfi Bwrcina Ffaso

## Cyfeiriadau

Wiciadur
Chwiliwch am Bwrcina Ffaso
yn Wiciadur.