Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Moroco

Moroco|  |
| Teyrnas Morocoالمملكة المغربية (Arabeg)* *(ynganiad:* al-Mamlakah al-Maghribiyah*)* |
|  |
| Arwyddair | Gwlad, Mamwlad, y Brenin  |
| Math | brenhiniaeth gyfansoddiadol, gwladwriaeth sofran, un o wledydd môr y canoldir, gwlad  |
| Enwyd ar ôl | Marrakech, gorllewin, Mauri people, Fès  |
| Duration: 1 seconds.0:01 |
| Prifddinas | Rabat  |
| Poblogaeth | 36,828,330  |
| Sefydlwyd | 7 Ebrill 1956 (Annibyniaeth oddi wrth Ffrainc) |
| Anthem | Cherifian Anthem  |
| Pennaeth llywodraeth | Aziz Akhannouch  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00, Africa/Casablanca, UTC+00:00  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Arabeg, Moroceg Amazigh Safonol  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Moroco  |
| Arwynebedd | 446,550 km²  |
| Gerllaw | Y Môr Canoldir, Cefnfor yr Iwerydd, Culfor Gibraltar  |
| Yn ffinio gyda | Algeria, Gorllewin Sahara, Sbaen, yr Undeb Ewropeaidd  |
| Cyfesurynnau | 32°N 6°W  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Cabinet Moroco  |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Moroco  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | brenin Moroco  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Mohammed VI, brenin Moroco  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Moroco  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Aziz Akhannouch  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $142,867 miliwn, $134,182 miliwn  |
| Arian | Dirham Moroco  |
| Canran y diwaith | 10 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 2.515  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.683  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad yng ngogledd-orllewin Affrica yw **Teyrnas Moroco** neu **Moroco**. Mae Cefnfor Iwerydd yn gorwedd i'r gorllewin a'r Môr Canoldir i'r gogledd. Mae Moroco'n ffinio ag Algeria i'r dwyrain ac mae'n hawlio Gorllewin Sahara i'r de.

Moroco yn Arabeg yw المغرب al-maghrib (machlud yr haul). Yr enw llawn yw المملكة المغربية al-mamlaca al-maghribîa (teyrnas machlud yr haul). Mae'r gair Moroco yn dod o *"Morocco City"*, enw arall am Marrakech.

## Daearyddiaeth

Rabat yw'r brifddinas. Mae dinasoedd pwysig eraill yn cynnwys Casablanca, Marrakech, Fès, Meknès, Agadir, Tanger, Tétouan, Kenitra, Safi ac Oujda.

## Hanes

## Iaith a diwylliant

Berber ac Arabeg yw'r brif iaith. Ffrangeg a Sbaeneg yn aml hefyd.

## Economi

## Gweler hefyd

* Gorllewin Sahara
* Maghreb
* Undeb y Maghreb Arabaidd

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Foroco**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Gorllewin Sahara

Gorllewin Sahara|  |
| Math | tiriogaeth ddadleuol  |
| LL-Q22809485 (apc)-Hassan Hassoon-الصحراء الغربية.wav  |
| Poblogaeth | 612,000  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Gogledd Affrica  |
| Gwlad | Ymerodraeth Sbaen, Spanish West Africa, Spanish Sahara, Gweriniaeth Arabaidd Democrataidd Sahrawi  |
| Arwynebedd | 266,000 km²  |
| Uwch y môr | 237 metr  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Iwerydd  |
| Yn ffinio gyda | Mawritania, Algeria, Moroco  |
| Cyfesurynnau | 25°N 13°W  |
|  |
| Arian | Dirham Moroco, Sahrawi peseta  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Tiriogaeth yng ngogledd-orllewin Affrica yw **Gorllewin Sahara**. Roedd Gorllewin Sahara dan reolaeth Sbaen rhwng 1884–1976. Yn 1975 ar ôl yr "Orymdaith Werdd" (grŵp o 300,000 milwyr Moroco a'u teuluoedd yn cerdded dros y ffin i berswadio llywodraeth Sbaen i roi Gorllewin Sahara i Foroco) penderfynodd Sbaen ei rhannu rhwng Moroco a Mawritania. Ond roedd ffrwnt y Polisario yn dechrau rhyfel efo'r dau. Yn 1979 ar ôl *coup d'état* yn Mawritania ildiodd Mawritania ei rhan. Cymerodd Moroco y tir hwn ac yn 1991 daeth y rhyfel i ben. Mae Gorllewin Sahara yn dal dan reolaeth Moroco.

## Gweinyddiaeth Moroco

Lleolir dau o ranbarthau Moroco a rhan o drydydd yng Ngorllewin Sahara, sef:

* Guelmim-Es Semara (rhan deheuol)
* Laâyoune-Boujdour-Sakia El Hamra
* Oued Ed-Dahab-Lagouira

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Affrica**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Cabo Verde

Cabo Verde|  |
| República de Cabo VerdeRepúblika di Kabu Verdi** |
|  |
| Arwyddair | Paz, Trabalho, Pátria  |
| Math | gwladwriaeth sofran, ynys-genedl, gwlad, gwladwriaeth archipelagig  |
| Enwyd ar ôl | Cap-Vert  |
|  |
| Prifddinas | Praia  |
| Poblogaeth | 555,988  |
| Sefydlwyd | 1975 (Annibyniaeth oddi wrth Portiwgal) |
| Anthem | Cântico da Liberdade  |
| Pennaeth llywodraeth | Ulisses Correia e Silva  |
| Cylchfa amser | Cape Verde Time, UTC−01:00, Atlantic/Cape\_Verde  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Portiwgaleg, Creole Cabo Verde  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Gwledydd Affricanaidd sy'n siarad Portiwgaleg  |
| Arwynebedd | 4,033 km²  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Iwerydd  |
| Cyfesurynnau | 15.3°N 23.7°W  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Cynulliad Cenedlaethol  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Cabo Verde  |
| Pennaeth y wladwriaeth | José Maria Neves  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Ulisses Correia e Silva  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $2,092 miliwn, $2,315 miliwn  |
| Arian | Cape Verdean escudo  |
| Cyfartaledd plant | 2.303  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.662  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ynysfor ym Môr Iwerydd oddi ar arfordir Gorllewin Affrica yw **Cabo Verde** (*Penrhyn Gwyrdd* ym Mhortiwgaleg). Darganfuwyd yr ynysoedd gan y Portiwgaliaid yn y bymthegfed ganrif. Mae'r hinsawdd yno yn sych iawn a cheir adegau o sychder yn aml.

Map Cabo Verde
## Daearyddiaeth

Mae naw ynys gyfannedd yn y wlad:-

| Ynys
 | Arwynebedd (km²)
 | Poblogaeth
 | Prifddinas
 |
| --- | --- | --- | --- |
| Boa Vista
 | 620
 | 5,398
 | Sal Rei
 |
| Brava
 | 64
 | 6,462
 | Nova Sintra
 |
| Fogo
 | 476
 | 37,861
 | São Filipe
 |
| Maio
 | 269
 | 7,506
 | Vila do Maio
 |
| Sal
 | 216
 | 17,631
 | Vila dos Espargos
 |
| Santiago (neu São Tiago)
 | 991
 | 244,758
 | Praia
 |
| Santo Antão
 | 779
 | 47,484
 | Porto Novo
 |
| São Nicolau
 | 388
 | 13,310
 | Ribeira Brava
 |
| São Vicente
 | 227
 | 74,136
 | Mindelo
 |

## Gweler hefyd

* Etholiadau yn Cabo Verde

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Cabo Verde**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Y Traeth Ifori

Y Traeth Ifori|  |
| Gweriniaeth y Côte d'IvoireRépublique de Côte d'Ivoire* (Ffrangeg) |
|  |
| Arwyddair | Undod – Disgyblaeth – Gwaith  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gweriniaeth, gwlad  |
| Enwyd ar ôl | elephant ivory, arfordir  |
|  |
| Prifddinas | Yamoussoukro  |
| Poblogaeth | 31,165,654  |
| Sefydlwyd | 7 Awst 1960 (Annibyniaeth oddi wrth Ffrainc) |
| Anthem | L'Abidjanaise  |
| Pennaeth llywodraeth | Robert Beugré Mambé  |
| Cylchfa amser | UTC+00:00, Africa/Abidjan  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Ffrangeg  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Y Traeth Ifori  |
| Arwynebedd | 322,463 ±1 km²  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Iwerydd  |
| Yn ffinio gyda | Bwrcina Ffaso, Ghana, Gini, Liberia, Mali  |
| Cyfesurynnau | 8°N 6°W  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Senedd y Traeth Ifori  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd y Traeth Ifori  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Alassane Ouattara  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Arfordir Ifori  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Robert Beugré Mambé  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $71,811 miliwn, $70,019 miliwn  |
| Arian | franc CFA Gorllein Affrica  |
| Cyfartaledd plant | 5.001  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.55  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad ar hyd arfordir deheuol Gorllewin Affrica yw'r **Traeth Ifori**, yn swyddogol **Gweriniaeth y Traeth Ifori** (Ffrangeg: *République de Côte d'Ivoire*). Lleolir y brifddinas Yamoussoukro yng nghanol y wlad, a'r ddinas fwyaf a chanolfan economaidd y wlad, y borthladd Abidjan, yn y de-ddwyrain. Ffinia'r Traeth Ifori â Gini a Mali i'r gogledd-orllewin, Liberia i'r gorllewin, Bwrcina Ffaso i'r gogledd-ddwyrain, Ghana i'r dwyrain, gydag arfordir deheuol ar hyd Gwlff Gini, yng Nghefnfor yr Iwerydd. Iaith swyddogol y wlad yw Ffrangeg, a siaredir rhyw 78 o ieithoedd i gyd gan gynnwys ieithoedd brodorol megis Bété, Baoulé, Dioula, Dan, Anyin, a Cebaara Senufo. Mae ganddi boblogaeth amrywiaethol grefyddol, gan gynnwys Mwslimiaid, Cristnogion, a rhai sy'n ffyddlon i gredoau traddodiadol megis Animistiaeth.

## Daearyddiaeth

Mae'r Traeth Ifori yn wlad drofannol ar arfordir Gwlff Gini.

## Gwleidyddiaeth

Dioddefodd y wlad ryfel cartref ddinistriol yn ddiweddar: gweler Rhyfel Cartref y Traeth Ifori.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Ffrangeg) Gwefan swyddogol yr Arlywyddiaeth Archifwyd 2009-05-04 yn y Peiriant Wayback
* (Ffrangeg) Abidjan.Net - Newyddion
* Map o Côte d'Ivoire Archifwyd 2008-05-21 yn y Peiriant Wayback

Map o'r Traeth Ifori
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **y Traeth Ifori**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Gini Bisaw

Gini Bisaw|  |
| Gweriniaeth Ffederal BrasilRepública da Guiné-Bissau (Portiwgaleg)* |
|  |
| Arwyddair | Undod, Ymladd, Cynnydd  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gwlad  |
| Duration: 2 seconds.0:02 |
| Prifddinas | Bissau  |
| Poblogaeth | 1,861,283  |
| Sefydlwyd | 24 Medi 1973 (Datganiad o Annibyniaeth oddi wrth Portiwgal)  |
| Anthem | Esta é a Nossa Pátria bem Amada  |
| Pennaeth llywodraeth | Rui Duarte de Barros  |
| Cylchfa amser | UTC+00:00, Africa/Bissau  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Portiwgaleg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Gwledydd Affricanaidd sy'n siarad Portiwgaleg  |
| Gwlad | Gini Bisaw  |
| Arwynebedd | 36,125 ±1 km²  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Iwerydd  |
| Yn ffinio gyda | Gini, Senegal  |
| Cyfesurynnau | 12°N 15°W  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Cynulliad Cenedlaethol y Bobl  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Gini Bisaw  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Manuel Serifo Nhamadjo, José Mário Vaz, Umaro Sissoco Embaló  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Gini Bisaw  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Rui Duarte de Barros  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $1,639 miliwn, $1,634 miliwn  |
| Arian | franc CFA Gorllein Affrica  |
| Canran y diwaith | 7 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 4.835  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.483  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad fechan ar arfordir Gorllewin Affrica yw **Gini Bisaw** (neu **Guiné-Bissau**). Mae'n ffinio â Senegal i'r gogledd, a Gini i'r de a dwyrain. Mae'n cynnwys gorynys Bijagós. Gwastadir arfordirol sy'n ddurfio'r rhan helaeth o'r wlad, gyda afonydd yn rhedeg trwddo i aberu yn yr Iwerydd. Mae'r rhan fwyaf o'r trigolion yn aelodau o'r grwpiau ethnig y Fulani, Mandyako a'r Mandingo. Portiwgaleg yw'r iaith genedlaethol swyddogol. Y brifddinas yw Bissau.

## Hanes

Yr Ewropeiaid cyntaf i ddarganfod y wlad oedd y Portiwgaliaid yn y 15fed ganrif. Dan ei reolaeth daeth yn ganolfan caethfasnach. Yn 1879 cafodd ei gwneud yn wladfa Bortiwgalaidd. Yn 1951 rhoddwyd statws talaith dramor Bortiwgalaidd i'r wlad. Enillwyd annibyniaeth oddi ar Bortiwgal yn 1974.
# Mawritania

Mawritania|  |
| Gweriniaeth Islamaidd Mawritaniaالجمهورية الإسلامية الموريتانية (Arabeg)* |
|  |
| Arwyddair | Anrhydedd, Brawdoliaeth, Cyfiawnder  |
| Math | Gweriniaeth Islamaidd, gwladwriaeth sofran, gwlad  |
| Enwyd ar ôl | Mwriaid, Mauretania  |
|  |
| Prifddinas | Nouakchott  |
| Poblogaeth | 4,736,139  |
| Sefydlwyd | 28 Tachwedd 1960 (Annibyniaeth oddi wrth Ffrainc) |
| Anthem | Anthem Genedlaethol Mawritania  |
| Pennaeth llywodraeth | Moctar Ould Diay  |
| Cylchfa amser | UTC+00:00, Africa/Nouakchott  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Arabeg  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Mawritania  |
| Arwynebedd | 1,030,700 ±1 km²  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Iwerydd  |
| Yn ffinio gyda | Gorllewin Sahara, Algeria, Mali, Senegal  |
| Cyfesurynnau | 21°N 11°W  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Llywodraeth Mawritania  |
| Corff deddfwriaethol | National Assembly  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Mawritania  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Mohamed Ould Ghazouani  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Mawritania  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Moctar Ould Diay  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $9,996 miliwn, $10,375 miliwn  |
| Arian | ouguiya Mawritania  |
| Canran y diwaith | 31 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 4.603  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.556  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

*Gweler hefyd: Mauretania*
Gwlad yng ngorllewin Affrica yw **Mawritania** (yn swyddogol **Gweriniaeth Islamaidd Mawritania**). Mae'n ffinio â Senegal yn y de, Mali yn y de-ddwyrain a dwyrain, Algeria yn y gogledd-ddwyrain, a Gorllewin Sahara yn y gogledd.

## Daearyddiaeth

Prifddinas y wlad yw Nouakchott, ger yr arfordir.

## Hanes

## Economi

## Gweler hefyd

* Maghreb
* Undeb y Maghreb Arabaidd

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Fawritania**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Togo

Togo|  |
| **Gweriniaeth TogoRépublique togolaise* (Ffrainc) |
|  |
| Arwyddair | Gwaith, rhyddid, mamwlad  |
| Math | gweriniaeth, gwladwriaeth sofran, gwlad  |
| Duration: 1 seconds.0:01 |
| Prifddinas | Lomé  |
| Poblogaeth | 7,797,694  |
| Sefydlwyd | 27 Ebrill 1960 (Annibyniaeth oddi wrth Ffrainc) |
| Anthem | Tir ein hynafiaid  |
| Pennaeth llywodraeth | Faure Essozimna Gnassingbé  |
| Cylchfa amser | UTC+00:00, Africa/Lome  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Ffrangeg  |
| Daearyddiaeth |
| Arwynebedd | 56,785 ±1 km²  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Iwerydd  |
| Yn ffinio gyda | Bwrcina Ffaso, Ghana, Benin, Hohoe  |
| Cyfesurynnau | 8.25°N 1.18333°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Llywodraeth Togo  |
| Corff deddfwriaethol | Cynulliad Cenedlaethol  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | President of Togo  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Jean-Lucien Savi de Tové  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Faure Essozimna Gnassingbé  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $8,334 miliwn, $8,126 miliwn, $9,930 miliwn  |
| Arian | franc CFA Gorllein Affrica  |
| Canran y diwaith | 7 ±1 canran, 1.9  |
| Cyfartaledd plant | 4.584  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.539  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad ar arfordir deheuol Gorllewin Affrica yw **Gweriniaeth Togo** neu'n syml: **Togo** ( Ynganiad ); yr enw swyddogol yw'r enw Ffrangeg: *République Togolaise*). Mae'n ffinio â Ghana yn y gorllewin, Benin yn y dwyrain, a Bwrcina Ffaso yn y gogledd.

Mae'n ymestyn i'r de tuag at Gwlff Gini, lle mae ei phrifddinas Lomé. Roedd ganddi boblogaeth o tua 6.7 miliwn yn 2013 ac mae ei harwynebedd yn 57,000 km2, sy'n gwneud Togo yn un o wledydd lleiaf Affrica ac yn dair gwaith maint Israel.

O'r 11g i'r 16g daeth llwythi o bobl yno o bob cyfeiriad. Yna hyd at y 18g, roedd ei harfordir yn llawn o fasnachwyr caethweision, gyda nifer o wledydd Ewropeaidd yn camdrin y brodorion mewn modd ciaidd iawn. Am adeg, galwyd Togo yn *"The Slave Coast"*. Sicrhaodd y wlad annibyniaeth oddi ar Ffrainc yn 1960.

## Cyfeiriadau
# Camerŵn

Camerŵn|  |
| Gweriniaeth CamerŵnRépublique du Cameroun (Ffrangeg)* |
|  |
| Arwyddair | Affrica Cyfan Mewn Un Wald  |
| Math | gwlad, gweriniaeth, gwladwriaeth sofran  |
| Duration: 2 seconds.0:02 |
| Prifddinas | Yaoundé  |
| Poblogaeth | 28,372,687  |
| Sefydlwyd | 1 Hydref 1961 (Annibyniaeth oddi wrth Lloegr (y DU)) |
| Anthem | O Camerŵn! Crud ein Cyndadau  |
| Pennaeth llywodraeth | Joseph Ngute  |
| Cylchfa amser | Amser Gorllewin Affrica, UTC+01:00, Africa/Douala  |
| Gefeilldref/i | Tsushima  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Ffrangeg, Saesneg  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Camerŵn  |
| Arwynebedd | 475,442 ±1 km²  |
| Gerllaw | Llyn Tsiad, Gwlff Gini, Cefnfor yr Iwerydd  |
| Yn ffinio gyda | Gweriniaeth Canolbarth Affrica, Tsiad, Gweriniaeth y Congo, Gini Gyhydeddol, Gabon, Nigeria  |
| Cyfesurynnau | 5.13°N 12.65°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Llywodraeth Camerŵn  |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Camerŵn  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Camerŵn  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Paul Biya  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Camerŵn  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Joseph Ngute  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $45,338 miliwn, $44,342 miliwn  |
| Arian | Ffranc Canol Affrica (CFA)  |
| Canran y diwaith | 4 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 4.704  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.576  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad yng Nghanolbarth Affrica yw **Gweriniaeth Camerŵn** neu **Camerŵn** (Ffrangeg: *République du Cameroun*, Saesneg: *Republic of Camerŵn*). Gwledydd cyfagos yw Gweriniaeth Canolbarth Affrica a Tsiad i'r dwyrain, Gweriniaeth y Congo, Gabon a Gini Gyhydeddol i'r de, a Nigeria i'r gogledd-orllewin. Mae Gwlff Gini ar arfordir gorllewinol.

Bu rhan helaeth y wlad, gan gynnwys rhannau o'r gwladwriaethol cyfagos, yn rhan o Camerŵn Almaenig (*Kamerun*) a oedd yn rhan o Ymerodraeth yr Almaen rhwng 1884 a diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf. Yn dilyn colled yr Almaen yn y rhyfel, trosglwyddwyd y coloni i Gyngrair y Cenhedloedd ac yna ei rannu rhwng Ffrainc a Phrydain.

Mae Camerŵn yn annibynnol ers Ionawr 1960.

## Daearyddiaeth

*Prif: Daearyddiaeth Camerŵn*
Prifddinas Camerŵn yw Yaoundé.

## Hanes

*Prif: Hanes Camerŵn*
## Iaith a diwylliant

## Economi

*Prif: Economi Camerŵn*

Wiciadur
Chwiliwch am Camerŵn
yn Wiciadur.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Affrica**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Gini Gyhydeddol

Guinea Gyhydeddol|  |
| Gweriniaeth Gini GyhydeddolRepública de Guinea Ecuatorial*  (Sbaeneg) |
|  |
| Arwyddair | Unidad, Paz, Justicia  |
| Math | gwlad, gwladwriaeth sofran  |
| Enwyd ar ôl | Gwlff Gini, Cyhydedd  |
|  |
| Prifddinas | Ciudad de la Paz  |
| Poblogaeth | 1,847,549  |
| Sefydlwyd | 12 Hydref 1968 (Annibyniaeth oddi wrth Sbaen) |
| Anthem | Gadewch i ni gerdded ar hyd llwybrau ein hapusrwydd  |
| Pennaeth llywodraeth | Manuel Osa Nsue Nsua  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Sbaeneg, Ffrangeg, Portiwgaleg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | European colonies in Africa, Ymerodraeth Portiwgal, Ymerodraeth Sbaen, Gwledydd Affricanaidd sy'n siarad Portiwgaleg  |
| Gwlad | Gini Gyhydeddol  |
| Arwynebedd | 28,051 ±1 km²  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Iwerydd  |
| Yn ffinio gyda | Camerŵn, Gabon, São Tomé a Príncipe  |
| Cyfesurynnau | 1.5°N 10°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Government of Equatorial Guinea  |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Gini Gyhydeddol  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Gini Gyhydeddol  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Teodoro Obiang  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Gini Gyhydeddol  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Manuel Osa Nsue Nsua  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $12,269 miliwn, $11,814 miliwn  |
| Arian | Ffranc Canol Affrica (CFA)  |
| Canran y diwaith | 8 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 4.835  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.596  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad yng Nghanolbarth Affrica yw **Gweriniaeth Gini Gyhydeddol** (Sbaeneg: *República de Guinea Ecuatorial*, Ffrangeg: *République de Guinée équatoriale*, Portiwgaleg: *República da Guiné Equatorial*). Mae'n cynnyws ynysoedd Bioco ac Annobón yng Ngwlff Gini ynghyd â thiriogaeth Rio Muni ar dir mawr Affrica. Mae Rio Muni yn ffinio â Gabon i'r dwyrain a de ac â Chamerŵn i'r gogledd. Mae Gwlff Gini'n gorwedd i'r gorllewin.

## Hanes

Mae Gini Gyhydeddol yn annibynnol ers Hydref 1968.

## Daearyddiaeth

Prifddinas Gini Gyhydeddol yw Malabo.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gini Gyhydeddol**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Gabon

Gabon|  |
|  |
| Arwyddair | Undeb, Gwaith, Cyfiawnder  |
| Math | gwlad, gwladwriaeth sofran  |
| Enwyd ar ôl | Caban (dilledyn)  |
| Duration: 2 seconds.0:02 |
| Prifddinas | Libreville  |
| Poblogaeth | 2,025,137  |
| Sefydlwyd | * 1960
 |
| Anthem | La Concorde  |
| Pennaeth llywodraeth | Raymond Ndong Sima  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00, Amser Gorllewin Affrica, Africa/Libreville  |
| Gefeilldref/i | Aisai  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Ffrangeg  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Cymru |
| Arwynebedd | 267,667 ±1 km²  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Iwerydd  |
| Yn ffinio gyda | Camerŵn, Gweriniaeth y Congo, Gini Gyhydeddol, São Tomé a Príncipe, Angola  |
| Cyfesurynnau | 1°S 12°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Gabon  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | President of Gabon  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Brice Clotaire Oligui Nguema  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Gabon  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Raymond Ndong Sima  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $4,800 miliwn, $19.39 miliwn, 141.5 miliwn  |
| Arian | Ffranc Canol Affrica (CFA)  |
| Canran y diwaith | 20 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 3.909  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.706  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gweriniaeth yng ngorllewin Canolbarth Affrica yw **Gweriniaeth Gabon** neu **Gabon** (Ffrangeg: *La République gabonaise*). Mae'r boblogaeth yn isel iawn yn nhermau gwledydd Affrica. Y gwledydd cyfagos yw Gini Gyhydeddol, Camerŵn a Gweriniaeth y Congo. Mae'n wlad sy'n llawn o goedwigoedd trofaol sy'n gorwedd ar arfordir Gwlff Gini. Mae ganddi fauna a flora cyfoethog ac erys ei hamgylchedd heb ei difetha llawer. Roedd gynt yn drefedigaeth Ffrengig. Ers ei annibyniaeth ar Ffrainc yn 1960, mae hi dan reolaeth arlywyddion awtocratig, ond mae system bleidol a chyfansoddiad ganddi newydd ers y 1990au.

## Hanes

Ychydig sy'n hysbys am hanes cynnar y wlad. Gwelwyd tonnau olynol o ymsefydlu yn y wlad, hyd at y 19g, gan bobloedd Pygmi i ddechrau ac yna ar raddau mwy sylweddol gan y Bantu, sy'n ffurfio mwyafrif y boblogaeth erbyn heddiw. Yn ystod y mudo hyn daeth yr Ewropeiaid cyntaf, y Portiwgaliaid, i lannau Gabon yn y 15g. Daw'r enw 'Gabon' o'r enw Portiwgaleg *Gabão* "penrhyn", oherwydd siâp yr aber lle saif Libreville heddiw. Cipiodd Ffrainc y wlad oddi ar Portiwgal yn 1855. Cafodd y wlad ei hannibyniaeth 17 Awst, 1960.

## Gwleidyddiaeth

Mae gan Gabon system arlywyddol. Arlywydd cyntaf Gweriniaeth Gabon oedd Léon Mba. Yr ail arlywydd, o 1967 hyd 2009, oedd Omar Bongo Ondimba.

## Taleithiau

Rhennir Gabon yn 9 talaith:

* Estuaire
* Haut-Ogooué
* Moyen-Ogooué
* Ngounié
* Nyanga
* Ogooué-Ivindo
* Ogooué-Lolo
* Ogooué-Maritime
* Woleu-Ntem.

## Iaith a diwylliant

Map o Gabon
Ffrangeg yw'r brif iaith a'r unig iaith swyddogol ond sieredir sawl iaith brodorol yn ogystal.

Gyda'i chymydog Camerŵn mae Gabon yn gartref i ddiwylliant y Ffangiaid, grŵp ethnig sy'n adnabyddus am ei dawnsiau a'i chelf dradoddiadol, yn arbennig ei masgiau trawiadol.