# Simbabwe

Zimbabwe|  |
|  |
|  |
| Arwyddair | Undeb, Rhyddid, Gwaith  |
| Math | gweriniaeth, gwladwriaeth sofran, gwlad dirgaeedig, gwlad  |
| Enwyd ar ôl | Simbabwe Fawr  |
|  |
| Prifddinas | Harare  |
| Poblogaeth | 15,178,979  |
| Sefydlwyd | Annibyniaeth ar 18 Ebrill 1980 |
| Anthem | Anthem Genedlaethol Simbabwe  |
| Pennaeth llywodraeth | Emmerson Mnangagwa  |
| Cylchfa amser | UTC+2, Africa/Harare  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg, Shona, Ndebeleg y Gogledd, Chichewa, Barwe, Kalanga, Ieithoedd Khoisan, Ndau, Tsonga, Iaith Arwyddo Simbabwe, Sesotho, Tonga, Setswana, Venda, Xhosa, Nambieg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | De Affrica  |
| Gwlad |  Simbabwe |
| Arwynebedd | 390,757 km²  |
| Yn ffinio gyda | Sambia, Mosambîc, De Affrica, Botswana  |
| Cyfesurynnau | 19°S 30°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Simbabwe  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Simbabwe  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Emmerson Mnangagwa  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Arlywydd Simbabwe  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Emmerson Mnangagwa  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $20,678 miliwn  |
| Arian | doler yr Unol Daleithiau, Zimbabwe ZiG, punt sterling, Doler Awstralia, Ewro, Rand De Affrica, yen, renminbi, rupee Indiaidd, Zimbabwean dollar  |
| Canran y diwaith | 5 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 3.923  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.593  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad yn Affrica Ddeheuol yw **Gweriniaeth Simbabwe** neu **Simbabwe** (hefyd **Zimbabwe**). Lleolir y wlad rhwng afonydd Zambezi a Limpopo. Mae'n ffinio â De Affrica i'r de, â Botswana i'r gorllewin, â Sambia i'r gogledd ac â Mosambic i'r dwyrain ac nid oes ganddi fynediad i'r môr. Harare yw prifddinas y wlad. Cyn annibyniaeth roedd Simbabwe (Rhodesia) yn wladfa Brydeinig.

## Hanes

Rhan o furiau Simbabwe Fawr

*Prif: Hanes Simbabwe*
Roedd Simbabwe yn ganolfan i ymerodraeth frodorol yn ne Affrica a'i phrifddinas yn Simbabwe Fawr. Mashona oedd y trigolion. Cawsant eu gorchfygu gan y Matabele. Cipiwyd tir y Matabele a'r Mashona gan yr anturiaethwr imperialaidd o Sais Cecil Rhodes a'r Cwmni Prydeinig De Affrica yn 1895 a chafodd ei henwi'n Rhodesia ar ei ôl.

Datganodd Ian Smith, prif weinidog gwyn y wlad, annibyniaeth unochrog (UDI) oddi ar Brydain yn 1965 a datganwyd gweriniaeth yno yn 1970.

Ar ôl rhyfel herwfilwrol hir daeth Robert Mugabe, arweinydd ZANU (PF), yn arlywydd y wlad (gweler isod), yn 1980.

## Daearyddiaeth

*Prif: Daearyddiaeth Simbabwe*
Mae'r rhan fwyaf o'r wlad yn gorwedd ar wastatir uchel, dros 3,300' (1000m) i fyny ar gyfartaledd. Mae llawer o'r tir yn safana.

## Gwleidyddiaeth

*Prif: Gwleidyddiaeth Simbabwe*
## Rhaniadau gweinyddol

Rhennir Simbabwe yn wyth talaith a dwy ddinas â statws taleithiol. Is-rennir y taleithiau hynny yn 59 ardal a 1,200 ardal ddinesig.

Taleithiau ac ardaloedd Simbabwe
Mae'r taleithiau'n cynnwys:

* Bulawayo (dinas)
* Harare (dinas)
* Manicaland
* Canolbarth Mashonaland
* Dwyrain Mashonaland
* Gorllewin Mashonaland
* Masvingo
* Gogledd Matabeleland
* De Matabeleland
* Y Canolbarth

Ardaloedd: gweler Ardaloedd Simbabwe

Ardaloedd dinesig: gweler Ardaloedd dinesig Simbabwe

## Economi

*Prif: Economi Simbabwe*
## Demograffeg

*Prif: Demograffeg Simbabwe*
Mae mwyafrif helaeth y bologaeth yn bobl Bantŵ. Ceir yn ogystal lleiafrif o bobl o dras Ewropeaidd ac Asiaidd, ond mae eu nifer wedi gostwng yn sylweddol mewn canlyniad i'r sefyllfa gwleidyddol diweddar.

Yn ôl cyfansoddiad 2013, mae gan Simbabwe 16 iaith swyddogol: Saesneg, iaith arwyddion a 14 iaith Affricanaidd; y pwysicaf ohonynt yw Ndebele a Shona.

## Gweler hefyd

* Diwygio tir yn Simbabwe