# Homo ergaster

| *Homo ergaster* Amrediad amseryddol: Pleistosen Cynnar |
| --- |
|  |
| Penglog KNM-ER 3733, darganfyddwr: Bernard Ngeneo, 1975. (Cenia)
 |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Chordata |
| Dosbarth:
 | Mammalia |
| Urdd:
 | Primates |
| Teulu:
 | Hominidae |
| Genws:
 | *Homo* |
| Rhywogaeth:
 | H. ergaster |
| Enw deuenwol
 |
| **†*Homo ergaster Colin Groves a Vratislav Mazák, 1975 |

Math o rywogaeth o'r genws *Homo* yw Homo ergaster (Hen Roeg: *ἐργαστήρ* "dyn gweithiol") neu Homo erectus Affricanaidd sydd wedi dod i ben. Arferai fyw yn nwyrain a de Affrica yn ystod yr epoc Pleistosen: rhwng 1.9-1.4 miliwn o flynyddoedd cyn y presennol (CP). Pan holltwyd llinach y Tsimpansî, daeth homininau newydd i fodolaeth: *Homo ergaster* a *Homo erectus*. Yn dilyn darganfyddiadau newydd yn Dmanisi, yng ngwlad Georgia yn 2015, ceir carfan gref o Paleoanthropolegwyr sy'n credu na ddylai *Homo ergaster* fod ar wahân i *h. erectus*, ond yn hytrach mai'r un rhywogaeth ydynt mewn gwirionedd. Cafwyd nifer o ffosiliau a dadogir i'r rhywogaeth hon, a'r mwyaf nodedig yw'r ysgerbwd hwnnw a elwir yn "Fachgen Turkana" a ddarganfuwyd ger Llyn Turkana, Cenia sydd rhwng 1.5 a 1.6 CP. Cafwyd ffosiliau hefyd yn Tansanïa, Ethiopia, Cenia, a De Affrica.

Bu *H. habilis* a *H. ergaster* yn cyd-fyw yn Affrica am bron i hanner miliwn o flynyddoedd, ac mae'n ymddangos (yn 2015) i'r ddau darddu o'r un hynafiad.

Bathwyd y cyfenw *ergaster* ("gweithiol") yn 1975 gan Groves a Mazák oherwydd gallu *H. ergaster* i weithio offer llaw, am y tro cyntaf; dyma ddechrau'r hyn a elwir yn "dechnoleg Acheulean".

## Dyn wrth ei waith

Defnyddiai *H. ergaster* offer llaw llawer mwy clyfar ac amrywiol na'i ragflaenydd *H. habilis*. Etifeddodd yr hen dechnoleg ("Oldowan") ac aeth ati i ddatblygu'r fwyell. Dechreuodd *H. ergaster* greu'r bwyelli hyn 200,000 o flynyddoedd wedi iddo wahanu oddi wrth llinell y Tsimpansî. Mae'r dystiolaeth yn dechrau dangos mai ef hefyd oedd yr anifail cyntaf i gynnau a defnyddio tân i'w bwrpas ei hun, fel pob hominin a ddaeth ar ei ôl.

## Cynefin

Arhosodd *H. ergaster* yn Affrica am 500 mil o flynyddoedd ac yna ni cheir tystiolaeth ohono yno. Ni wyddys pan iddo 'ddiflannu' o Affrica 1.4 miliwn CP. Y rhywogaeth *H. heidelbergensis* sydd i'w weld yno ar ôl hynny.

## Gweler hefyd

* *Homo erectus*
* *Homo floresiensis*
* *Homo georgicus*
* *Homo habilis*
* *Telanthropus capensis*
* *Homo neanderthalensis*; Dyn Neanderthal

## Cyfeiriadau

## Llyfryddiaeth

* Deacon, Terrence W. (1998). *The Symbolic Species: The Co-evolution of Language and the Brain*. W.W. Norton & Company. ISBN 0-393-03838-6.
* Leakey, Richard (1992-09-01). *Origins Reconsidered*. ISBN 0-385-41264-9.
* Ruhlen, Merritt (1994). *The origin of language: tracing the evolution of the mother tongue*. New York: Wiley. ISBN 0-471-58426-6.
* Shreeve, James (1995). *The Neandertal Enigma: Solving the Mystery of Modern Human Origins*. Harper Perennial. ISBN 0-670-86638-5.
* Tattersall, Ian; Jeffrey Schwartz (2000). *Extinct Humans*. Boulder and Cumnor Hill: Westview Press. ISBN 0-8133-3482-9.
* Wood, Bernard; Mark Collard (2001). "The Meaning of *Homo*". *Ludus Vitalis* **9**.

## Dolenni allanol

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Homo ergaster Gwybodaeth archaeolegol Archifwyd 2008-03-12 yn y Peiriant Wayback
* Smithsonian
* Homo ergaster *Origins - Exploring the Fossil Record - Bradshaw Foundation*
* livescience.com
* Coeden deulu *Homo*