# Difodiant mawr bywyd

Mae  **Ddifodiannau Mawr Bywyd** (Saesneg: *mass extinction events*) yn ddigwyddiadau byd-eang pan welir lleihad yn y bywyd sydd ar y Ddaear a hynny ar raddfa enfawr. Gellir diffinio sawl difodiant drwy edrych ar y newid sylweddol yn yr amrywiaeth a nifer yr organebau amlgellog. Mae difodiannau o'r fath yn cael effaith ar gydrannau'r biosffêr.

**Dwysedd difodiant organebau byw morol
 yn ystod y Ffanerosöig**
%
<-- Miliynau o flynyddoedd yn ôl
(H)
K–Pg
Tr–J
P–Tr
D
O–S

Mae'r siart hon yn dangos y *ganran* ymddangosiadol o genws yr anifeiliaid morol a ddifodwyd dros gyfnos o amser.
Nid yw'n cynrychioli pob rhywogaeth o anifeiliaid morol, dim ond y rhai hynny y canfuwyd eu ffosiliau. Ceir dolen ar bob un o'r prif 5 difodiant.

'Dyw graddfa'r difodiannau mawr a welwyd dros y milenia ddim yn gyson: maen nhw'n digwydd heb batrwm o ran amser. Gellir dweud yn fras, o astudio ffosiliau fod difodiannau cefndirol yn digwydd tua 2 i 5 teulu (bioleg) (tacsonomegol) anifeiliaid morol bob miliwn o flynyddoedd. Dyma, felly, y math o ffosiliau a astudir yn fwyaf aml, oherwydd y cofnod manwl sydd ar gael ohonynt, o'i gymharu ag anifeiliaid y tir.

Y difodiant mawr cyntaf, mae'n debyg oedd yr 'Ocsigeneddio Mawr' (*Great Oxygenation Event*) pan welwyd diocsigen (O2) a gynhyrchwyd gan organebau biolegol yn atmosffer y blaned.

Y difodiant mawr diwedda pedd y Digwyddiad difodiant Cretasaidd-Paleogenaidd pan welwyd difodi llawer iawn o anifeiliaid a phlanhigion a hynny mewn amser cymharol fyr. Yn ychwanegol at y 5 prif ddifodiant mawr, ceir nifer o rai mân a'r difodiant hwnnw sy'n digwydd heddiw a achoswyd gan ddyn, a elwir weithiau y 6ed difodiant. Digwyddant gan mwyaf yn ystod y Ffanerosöig (yr Eon daearegol presennol, a'r un ble gwelwyd amrywiaeth eang o blanhigion ac anifeiliaid yn esblygu).

Pob genws
Genws a ddiffiniwyd yn dda
Tuedd
"Y Pum Difodiant Mawr"
Difodiannau eraill
Miliwn o flynyddoedd yn ôl

Amrywiaeth o fewn y Ffanerosöig, yn ôl cofnodion y ffosiliau. Mae'r echelin 'y' yn cynrychioli miloedd o genws.

## Cyfeiriadau

### Nodiadau

### Llyfryddiaeth

* Benton, Michael J., "When Life Nearly Died—The Greatest Mass Extinction of All Time", Thames & Hudson Ltd, London, 2003 ISBN 978-0-500-28573-2
* Cowen, R. (1999). "The History of Life". *Blackwell Science*. The chapter about extinctions is available here
* Richard Leakey a Roger Lewin, 1996, *The Sixth Extinction : Patterns of Life and the Future of Humankind*, Anchor, ISBN 0-385-46809-1. Excerpt from this book: The Sixth Extinction
* Richard A. Muller, 1988, *Nemesis*, Weidenfeld & Nicolson, ISBN 1-55584-173-2
* Raup, D.; J. Sepkoski (1986). "Periodic extinction of families and genera". *Science* **231** (4740): 833–836. Bibcode 1986Sci...231..833R. doi:10.1126/science.11542060. PMID 11542060.
* Nemesis – Raup and Sepkoski
* Rohde, R.A.; Muller, R.A. (2005). "Cycles in fossil diversity". *Nature* **434** (7030): 209–210. Bibcode 2005Natur.434..208R. doi:10.1038/nature03339. PMID 15758998.
* Sepkoski, J.J. (1996). "Patterns of Phanerozoic extinction: a perspective from global data bases". In O.H. Walliser. *Global Events and Event Stratigraphy*. Berlin: Springer. pp. 35–51
* Ward, P.D., (2000) *Rivers In Time: The Search for Clues to Earth's Mass Extinctions*
* Ward, P.D., (2007) *Under a Green Sky: Global Warming, the Mass Extinctions of the Past, and What They Can Tell Us About Our Future* (2007) ISBN 978-0-06-113792-1
* White, R.V.; Saunders, A.D. (2005). "Volcanism, impact and mass extinctions: incredible or credible coincidences". *Lithos* **79** (3–4): 299–316. Bibcode 2005Litho..79..299W. doi:10.1016/j.lithos.2004.09.016.
* Wilson, E.O., 2002, *The Future of Life*, Vintage (pb), ISBN 0-679-76811-4

## Dolennau allanol

* Cyfrifo effaith yr impact Archifwyd 2010-05-05 yn y Peiriant Wayback
* *Species Alliance* (rhaglen ddogfen ar y difodiannau mawr, o'r enw "Call of Life: Facing the Mass Extinction)
* *Interstellar Dust Cloud-induced Extinction Theory*
* Sepkoski's Global Genus Database of Marine Animals – Cyfrifo graddfa difodiannau mawr!