Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wicirywogaeth

Prosiect gan Sefydliad Wicimedia yw Wicirywogaeth (*Wikispecies*) a lansiwyd ar 5 Medi 2004. Mae'n brosiect amlieithog, ac yn debycach i Comin Wicimedia nag i Wicipedia o ran ffurf.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Wicirywogaeth
* Cyfrif Twitter Wicirywogaeth (yn Saesneg
# Cors Llanllugan

Cors Llanllugan| Math | Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Cymru |
| Arwynebedd | 8.63 ha  |
| Cyfesurynnau | 52.617101°N 3.384389°W  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Statws treftadaeth | Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig  |
| Manylion |
|  |
| [golygwch ar Wicidata] |

Mae **Cors Llanllugan**, a leolir ger pentref Llanllugan yng ngogledd Powys, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 12 Mehefin 1984 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 8.63 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

## Math o safle

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

## Cyffredinol

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

## Cyfeiriadau

## Gweler hefyd

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
# Hafod Eryri

Hafod Eryri|  |
| Math | adeilad  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Gwynedd  |
| Gwlad |  Cymru |
| Cyfesurynnau | 53.068497°N 4.076231°W  |
|  |
|  |
| [golygwch ar Wicidata] |

|  |
| --- |
|  |

Tŷ bwyta uchaf Cymru - ar ben yr Wyddfa.
Canolfan ymwelwyr a thŷ bwyta ar ben yr Wyddfa ydy **Hafod Eryri**, a agorwyd yn 2009.

## Datblygu

Cytunodd Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri i ddatblygu canolfan ymwelwyr a chaffi newydd ym mis Ebrill 2006. Erbyn canol mis Hydref 2006, roedd yr hen adeilad wedi cael ei ddymchwel mwy neu lai.

## Yr agoriad swyddogol

Agorwyd yr adeilad yn swyddogol ar 12 Mehefin 2009 gan y Gwir Anrhydeddus Rhodri Morgan AC, Prif Weinidog Cymru.

Tu fewn Hafod Eryri
Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri ydy perchennog yr adeilad, sydd hefyd yn ganolfan ymwelwyr ac a adeiladwyd gan Carillion ar gost o £8.35m. Adeiladwyd y ganolfan, a gynlluniwyd gan Ray Hole Architects, i wrthsefyll tywydd eithafol iawn ar y copa; gall wrthsefyll gwyntoedd hyd at 150 mya, dros 5m o law bob blwyddyn a thymheredd o -20 °C. Yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Meirion a'r Cyffiniau 2009, dyfarnwyd y Fedal Aur am Bensaernïaeth i benseiri'r ganolfan.

Cyfansoddwyd cerdd ar gyfer yr adeilad newydd, gan y Bardd Cenedlaethol Gwyn Thomas, sy'n cael ei harddangos ar yr adeilad a'i ffenestri:

"Copa'r Wyddfa: yr ydych chwi yma, yn nes at y nefoedd."

## Bwyd

Cafwyd beirniadaeth hallt o safon y bwyd yn y Telegraph yn Awst 2009 pan ddatgelwyd nad oedd y caffi ddim yn haeddu yr un seren a dywedwyd ei fod yn rhy brysur, gyda chiwiau "gwaeth na sêl; Harrods".

Yn ôl Jasper Gerard, *The view is amazing apparently, if the cloud, mist and sleet clears in Wales during high summer.* Dywedodd am y bwyd, *Let me tell you it includes Knorr Cup-a-Soup. This must be the world's only £8 million restaurant to forget the food.*

## Gweler hefyd

* Parc Cenedlaethol Eryri
* Yr Wyddfa

## Cyfeiriadau
# Enw deuenwol

Carolus Linnaeus, sefydlydd y drefn o defnyddio enwau deuenwol
**Enw deuenwol** neu **enw binomaidd** mewn Bioleg yw'r dull safonol o enwi rhywogaeth. Mae'n cynnwys dau enw: enw'r genws ac enw arbennig i'r rhywogaeth ei hun; er enghraifft *Homo sapiens*.

Yr arferion ynglŷn â'u defnyddio yw:

* Fel rheol maent yn cael eu hysgrifennu mewn llythrennau italig.
* Defnyddir llythyren fawr ar gyfer enw'r genws a llythyren fach ar gyfer enw'r rhywogaeth (hyd yn oed os yw'r enw hwnnw yn dod o enw person neu le).
* Yn ffurfiol, mae'r enw deuenwol yn cael ei ddilyn gan gyfenw y person a ddisgrifiodd y rhywogaeth gyntaf.
* Mewn papur gwyddonol, rhoir yr enw yn llawn y tro cyntaf; wedi hynny gellir talfyrru enw'r genws; er enghraifft Aderyn y To *Passer domesticus* yn troi'n *P. domesticus*

Dechreuwyd y system gan Carolus Linnaeus (1707 - 1778), a geisiodd roi enw deuenwol i bob rhywogaeth oedd yn wybyddus iddo. O ganlyniad, enw Linnaeus sydd ynghlwm wrth y nifer fwyaf o enwau deuenwol, ac fe'i talfyrrir i L. mewn botaneg.

Daw'r enwau o'r Lladin neu o ieithoedd eraill, ond beth bynnag eu tarddiad maent yn cael eu trin fel pe baent yn Lladin o ran gramadeg.

## Cyfeiriadau
# Azores

Azores|  |
|  |
| Math | un o ranbarthau ymreolaethol Portiwgal, tiriogaeth dramor gyfannol, isranbarth Portiwgal, Rhanbarth pellaf  |
|  |
| Prifddinas | Ponta Delgada, Angra wneud Heroismo, Horta  |
| Poblogaeth | 236,440  |
| Sefydlwyd | * 1976
 |
| Cylchfa amser | UTC−01:00, UTC+00:00  |
| Nawddsant | yr Ysbryd Glân  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Macaronesia  |
| Sir | Portiwgal, Açores (NUTS 2)  |
| Gwlad |  Portiwgal |
| Arwynebedd | 2,322 km²  |
| Uwch y môr | 2,351 metr  |
| Gerllaw | Gogledd Cefnfor yr Iwerydd  |
| Cyfesurynnau | 38.624°N 28.031°W  |
| PT-20  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Arlywydd Llywodraeth Ranbarthol yr Azores  |
|  |
| Arian | Ewro  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ynysfor folcanig a rhanbarth ymreolaethol Portiwgal yw'r **Azores** neu'r **Asores** (Portiwgaleg: *Açores*). Fe'u lleolir yng ngogledd Cefnfor Iwerydd, tua 1,500 km i'r gorllewin o Lisbon a tua 3,500 km i'r dwyrain o arfordir dwyreiniol Gogledd America. Mae hinsawdd yr ynysoedd yn fwyn ac yn laith. Twristiaeth, pysgota a magu gwartheg yw'r brif ddiwydiannau.

## Daearyddiaeth

Mae naw prif ynys yn yr Azores:-

| Ynys
 | Arwynebedd (km²)
 | Poblogaeth (2006)
 | Dinas/Tref fwyaf
 |
| --- | --- | --- | --- |
| São Miguel
 | 745
 | 132,671
 | Ponta Delgada
 |
| Pico
 | 445
 | 14,806
 | Madalena
 |
| Terceira
 | 400
 | 55,697
 | Angra do Heroismo
 |
| São Jorge
 | 244
 | 9,504
 | Velas
 |
| Faial
 | 173
 | 15,426
 | Horta
 |
| Flores
 | 141
 | 4,059
 | Santa Cruz das Flores
 |
| Santa Maria
 | 97
 | 5,549
 | Vila do Porto
 |
| Graciosa
 | 61
 | 4,838
 | Santa Cruz da Graciosa
 |
| Corvo
 | 17
 | 468
 | Vila do Corvo
 |

## Enwogion

* Teófilo Braga (1843-1924), prif weinidog Portiwgal

## Cyfeiriadau

* Serviço Regional de Estatística dos Açores (2007) *Anuário Estatístico da Região Autónoma dos Açores 2006*.

## Dolenni allanol

* Llywodraeth Ranbarthol yr Azores

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Bortiwgal**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Ynysoedd Syllan

Ynysoedd Syllan|  |
| Math | ynysfor, ardal an-fetropolitan, Dosbarth Gwledig, ardal awdurdod unedol yn Lloegr  |
|  |
| Prifddinas | Treworenys  |
| Poblogaeth | 2,281  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Ynysoedd Prydain  |
| Sir | Cernyw, Cornwall  |
| Gwlad |  Lloegr |
| Arwynebedd | 16.3376 km²  |
| Uwch y môr | 51 metr  |
| Gerllaw | Y Môr Celtaidd  |
| Cyfesurynnau | 49.92°N 6.3°W  |
| Cod SYG | E06000053  |
| GB-IOS  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Cyngor Ynysoedd Syllan  |
|  |
| Statws treftadaeth | Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol  |
| Manylion |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Grŵp o ynysoedd yng Nghefnfor Iwerydd i'r de-orllewin o Gernyw yw **Ynysoedd Syllan** (Cernyweg: *Ynysek Syllan*; Saesneg: *Isles of Scilly* neu'r *Scillies*). Mae 'na tua 140 o ynysoedd yn y grŵp ond dim ond 5 sydd â phobl yn byw arnyn' nhw, sef St Mary's (y fwyaf), Tresco, St Martin's, St Agnes a Bryher.

Mae'r ynysoedd yn rhan o sir seremonïol Cernyw, ac mae rhai gwasanaethau'n cael eu cyfuno â rhai Cernyw. Fodd bynnag, er 1890, mae gan yr ynysoedd awdurdod lleol ar wahân. Ers pasio Gorchymyn Ynysoedd Syllan 1930, mae'r awdurdod hwn wedi cael statws cyngor sir. Maen nhw'n rhan o etholaeth seneddol St Ives.

Arwynebedd yr ynysoedd yw tua 16 km² (6 milltir sgwar). Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddyn nhw boblogaeth o 2,203.

Cymerir mantais ar yr hinsawdd fwyn i dyfu blodau cynnar ar gyfer y farchnad Brydeinig. Ceir hefyd nifer o ffermydd llaeth a thyfir llysiau hefyd. Mae twristiaeth yn ddiwydiant pwysig yn yr haf.

Llun awyr o Ynys Tresco yn Ynysoedd Syllan
Map o'u leoliad

| Ynys (Enw Cernyweg)
 | Enw Saesneg
 | Poblogaeth (Cyfrifiad 2001)
 | Arwynebedd (km²)
 | Prif trefedigaeth
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ynys Ennor | *St Mary's* | 1,666 | 6.29 | Hugh Town, Ynysoedd Syllan
 |
| Ynys Skaw | *Tresco* | 180 | 2.97 | New Grimsby, Ynysoedd Syllan
 |
| Ynys Brechiek | *St Martin's* | 142 | 2.37 | Higher Town, Ynysoedd Syllan
 |
| Ynys Aganas | *St Agnes* | 73 | 1.48 | Saint Agnes, Ynysoedd Syllan
 |
| Ynys Bryher |  | 92 | 1.32 | Bryher
 |
| Ynys Keow | Gugh |  |  |  |
| Ynys Gwithial | Gweal |  |  |
| Ynys Samson |  |  | 0.38 |  |
| Ynys Annet |  | - | 0.21 |  |
| Ynys Elidius | St. Helen's | - | 0.20 |  |
| Ynys Teän |  | - | 0.16 |  |
| Ynys Guen Hily | Great Ganilly | - | 0.13 |  |
| Ynys Men an Eskob | Bishop Rock | - | 0.13 |  |
| Ynys An Creeban | Crim Rocks | - | 0.13 |  |
| 43 mân ynys arall |  | - | 0.50 |  |
| **Ynysoedd Syllan** (Isles of Scilly) |  | 2,153 | 16.03 | Hugh Town
 |

(1)  trefedigaeth yno hyd at 1855

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gernyw**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Yr Ynysoedd Dedwydd

Yr Ynysoedd Dedwydd|  |
|  |
| Math | cymunedau ymreolaethol Sbaen  |
|  |
| Prifddinas | Santa Cruz de Tenerife, Las Palmas de Gran Canaria  |
| Poblogaeth | 2,228,862  |
| Sefydlwyd | * 10 Awst 1982
 |
| Anthem | Himno de Canarias  |
| Pennaeth llywodraeth | Ángel Víctor Torres Pérez  |
| Cylchfa amser | UTC+00:00, UTC+01:00, Atlantic/Canary  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Sbaeneg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Sbaen y tu allan i Benrhyn Iberia  |
| Gwlad |  Sbaen |
| Arwynebedd | 7,447 km²  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Iwerydd  |
| Cyfesurynnau | 28°N 15.75°W  |
| ES-CN  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Senedd yr Ynysoedd Dedwydd  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Ángel Víctor Torres Pérez  |
|  |
| Arian | Ewro  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ynysfor folcanig yng Nghefnfor Iwerydd oddi ar arfordir gogledd-orllewin Affrica yw'r **Ynysoedd Dedwydd** (neu **Ynysoedd Canarïa**; Sbaeneg: *Canarias*).
Maent yn rhan o deyrnas Sbaen ers y bymthegfed ganrif a heddiw maent yn gymuned ymreolaethol. Mae'r ynysoedd wedi dod yn gyrchfan boblogaidd i dwristiaid.

Mae saith prif ynys:

| Ynys
 | Arwynebedd (km²)
 | Poblogaeth (2005)
 | Prifddinas
 |
| --- | --- | --- | --- |
| Fuerteventura
 | 1,660
 | 86,642
 | Puerto del Rosario
 |
| La Gomera
 | 370
 | 21,746
 | San Sebastián de La Gomera
 |
| Gran Canaria
 | 1,560
 | 802,257
 | Las Palmas de Gran Canaria
 |
| El Hierro
 | 269
 | 10,477
 | Valverde
 |
| Lanzarote
 | 846
 | 123,039
 | Arrecife
 |
| La Palma
 | 708
 | 85,252
 | Santa Cruz de La Palma
 |
| Tenerife
 | 2,034
 | 838,877
 | Santa Cruz de Tenerife
 |

Map o'r Ynysoedd Dedwydd

## Oriel

* Teide, mynydd uchaf yn yr Ynysoedd Dedwydd a Sbaen, Tenerife
* Traeth Las Teresitas, Tenerife
* Auditorio de Tenerife, Tenerife
* Twyni Maspalomas, Gran Canaria
* Eglwys Gadeiriol, Las Palmas de Gran Canaria
* Coed llawryf (*Laurisilva*), Los Tilos, La Palma
* Betancuria, hen brifddinas Fuerteventura
* Geiser, Timanfaya, Lanzarote

 **Cymunedau ymreolaethol Sbaen**

Andalucía **·**
Aragón **·**
Asturias **·**
Cantabria **·**
Castilla-La Mancha **·**
Castilla y León **·**
Catalwnia **·**
Extremadura **·**
Galisia **·**
Gwlad y Basg **·**
Madrid **·**
Murcia **·**
Navarra **·**
La Rioja **·**
Valenciana **·**
Ynysoedd Balearig **·**
Yr Ynysoedd Dedwydd **·Dinasoedd ymreolaethol**

Ceuta **·**
Melilla

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Sbaen**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Ynys Ascension

Ynys Ascension|  |
| Math | ynys  |
| Enwyd ar ôl | Dydd Iau Dyrchafael  |
|  |
| Poblogaeth | 806  |
| Cylchfa amser | UTC+00:00  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | realm of the United Kingdom  |
| Arwynebedd | 88 km²  |
| Uwch y môr | 345 metr  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Iwerydd  |
| Cyfesurynnau | 7.95°S 14.35°W  |
| Cod post | ASCN 1ZZ  |
| Hyd | 14 cilometr  |
|  |
|  |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ynys folcanig yn ne Cefnfor Iwerydd rhwng Affrica a De America yw **Ynys Ascension** neu **Ynys y Dyrchafael**. Mae'n ffurfio rhan o Saint Helena, Ascension a Tristan da Cunha, tiriogaeth dramor sy'n perthyn i'r Deyrnas Unedig. Darganfuwyd yr ynys ym 1501 gan João da Nova, fforiwr o Bortiwgal. Enwyd yr ynys gan fforiwr arall, Afonso de Albuquerque, a ymwelodd â'r ynys ar Ddydd Iau Dyrchafael ym 1503. Heddiw, defnyddir yr ynys gan yr Awyrlu Brenhinol, Awyrlu'r Unol Daleithiau a'r Asiantaeth Ofod Ewropeaidd.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Llywodraeth Ynys Ascension

Map o'r ynys
Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Ynys AscensionEginyn erthygl sydd uchod am **Affrica**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Deilen

Dail glaswellt
Mewn botaneg mae'r **ddeilen** yn organ planhigyn sy'n arbenigo mewn creu ffotosynthesis.

Mae'r ddeilen, hefyd, yn caniatáu i'r planhigyn anadlu carbon deuocsid i mewn a gollwng ocsigen allan (yn y broses a elwir yn respiradu. Mae'n gryn ddadl pam fod dail wedi esblygu i'r siâp fflat, tenau nodwediadol; dywed rhai iddyn nhw wneud hyn er mwyn cael mwy o oleuni'r haul ond cred eraill iddyn nhw esblygu i'r siâp yma er mwyn gollwng mwy o CO2.

Defnyddir dail yn y gegin ac fel meddyginiaeth i wella afiechydon.

## Gweler hefyd

* Blodau
* Planhigion
* Rhestr o afiechydon a phlanhigion gyda rhinweddau meddygol
# Gwalchwyfyn

| Gwalchwyfynod
 |
| --- |
|  |
| Gwalchwyfyn y Benglog (*Acherontia atropos*)
 |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Arthropoda |
| Dosbarth:
 | Insecta |
| Urdd:
 | Lepidoptera |
| Is-urdd:
 | Glossata |
| Uwchdeulu:
 | Bombycoidea |
| Teulu:
 | **SphingidaeLatreille, 1802** |
| Is-deuluoedd
 |
|
Macroglossinae
Polyommatinae
Smerinthinae
Sphinginae

 |

Gwyfyn o deulu'r **Sphingidae** yw **gwalchwyfyn**. Mae'r teulu'n cynnwys tua 1,200 o rywogaethau a geir ledled y byd, yn enwedig mewn rhanbarthau trofannol. Maent yn wyfynod canolig neu fawr o ran maint sy'n hedfan yn gyflwm ac yn gryf.

Gwalchwyfyn Hofran (*Macroglossum stellatarum*)
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **wyfyn**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Alcohol

Alcohol|  |
|  |
| Enghraifft o: | dosbarth strwythurol cyfansoddion cemegol  |
| Math | organic hydroxy compound, organooxygen compound  |
| Rhan o | alcohol binding, alcohol metabolic process, alcohol catabolic process, alcohol biosynthetic process, response to alcohol, cellular response to alcohol, alcohol transmembrane transporter activity, alcohol O-cinnamoyltransferase activity, peroxiredoxin activity, beta-glucuronidase activity, glycerophosphodiester phosphodiesterase activity, carboxylic ester hydrolase activity, 6-phospho-beta-galactosidase activity, alpha-L-fucosidase activity, alcohol sulfotransferase activity, alpha-glucuronidase activity, fusarinine-C ornithinesterase activity, beta-primeverosidase activity, 2-deoxyglucosidase activity, thioredoxin-dependent peroxiredoxin activity, alkylhydroperoxide reductase activity  |
| Yn cynnwys | Hydrocsyl  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0lqk  |
| Thesawrws y BNCF | 2055  |
| Quora | Alcohol  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Fformiwla cyffredinol alcohol
Yng Nghemeg, cyfansoddyn organig sydd â'r grŵp gweithredol hydrocsyl (-OH) wedi ei fondio i atom Carbon grŵp alcyl yw **alcohol**.

## Ffurfio alcohol

### Ffurfio halogenoalcanau

Gellir paratio alcoholau cynradd ac eilaidd o halogenoalcanau drwy amnewid niwcleoffilig.

R-X + OH- → R-OH + X-

lle mae X yn grwp gweithredol halogen.

### Cyfansoddion carbonyl

Gellir ffurfio alcohol cynradd trwy rydwytho asid carbocsylig neu aldehyd. Defnyddir yr asiantau rhydwytho Lithiwm tetrahydrido alwminad (LiAlH4) neu Sodiwm tetrahydridoborad (NaBH4).

Asid carbocsylig →**Rhydwytho**→ Aldehyd → **Rhydwytho**→ Alcohol Cynradd

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gemeg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*

Wiciadur
Chwiliwch am alcohol
yn Wiciadur.
# Neithdar

Neithdar|  |
| Math | secretiad neu ysgarthiad, porthiant  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Hylif siwgrog a gynhyrchir gan blanhigion blodeuol ydy **neithdar**. Caiff ei secretu gan y blodyn sy'n dennu pryfed neu anifeiliaid peillwyr. Mae hefyd yn medru cael ei gynhyrchu mewn chwarennau paill allanol. Ymhlith yr anifeiliaid mwyaf cyffredin sy'n ymwneud â'r broses hon o beillio mae'r gwenyn, gloÿnnod byw, gwyfynod, sïednod ac ystlymod.

Yn economaidd mae neithdar yn eithriadol bwysig gan mai hwn ydy ffynhonnell y siwgwr ar gyfer mêl. Caiff hefyd ei ddefnyddio mewn amaethyddiaeth.

Neithdar y blodyn camelia

## Geirdarddiad

O'r gair Lladin *nectar* ‘diod y duwiau’, sydd ynatu'n tarddu o'r Hen Roeg *néctar* (νέκταρ) ‘gorchfygwr angau’.

## Planhigion y gellir eu tyfu i hybu neithdar

### Neithdar yn y gwanwyn

* Aubretia
* Bwtsias y gôg
* Meillion
* Blodyn llefrith
* Llygad y dydd
* Dant y llew
* Ysgorpionllys
* Arian parod (Blodau papur)
* Trilliw
* Briallen
* Blodyn y fagwyr

### Neithdar yn yr haf a'r hydref

* Coeden fêl
* Gold Ffrainc
* Eiddew
* Y bengaled
* Lafant
* Mintys y creigiau
* Ffarwel haf
* Mintys
* Triaglog goch
* Clafrllys
* Teim]

## Cyfeiriadau
# Tomwellt

Tomwellt|  |
| Math | deunydd, aggregate, techneg  |
| Deunydd | pren, rhisgl, rwber, gwrtaith, lliwur, gwellt, deilen, carreg, pridd  |
| Rhan o | garddio  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/027t7q  |
| Thesawrws y BNCF | 26166  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Tomwellt wrth wraidd coeden
Mae **tomwellt** (Saesneg: *mulch*) yn enw ar ddeunydd organig a roir ar bridd ac wrth wraidd neu foncyff planhigion er mwyn gwella a diogelu'r pridd oddi tano a gwella a hirhau bywyd tyfu a ffrywthnlon y planhigyn sy'n ganolbwynt i'r tomwellt. Mae'n hen arfer amaethyddol a geir sawl gwahanol ffurf arni gyda thechnoleg a hefyd mewn modd paramaethyddol.

## Pwrpas tomwellt

* Arbed y pridd rhag ei erydu gan wynt neu ormod o ddŵr neu ddiffyg dŵr/sychder
* Rheoli a chymhedroli tymheredd y ddaear - cynyddu pan fydd tymheredd yn oer, lleihau pan fydd yr haul yn gras
* Rheoli ac arbed y planhigyn targed rhag tŵf a lledaeniad chwyn a nacáu gallu y chwyn i egino
* Arbed y planhigyn targed rhag mynd yn frwnt wrth gyffwrdd â phridd
* Lleihau anweddiad ac amddiffyn dad-hydriad
* Cynyddu ffrwythlondeb y pridd

## Denydd a ddefnyddir fel tomwellt

Gellir defnyddio amrywiaeth o ddeunydd **organig** neu fwy neu lai unrhyw beth. Y deunydd mwyaf defnyddiol yw:

dail, gwellt, blawd llif, gwlân, tail, gwrtaith/compost, sglodion pren, plisgyn coed, mawn, papur, cardbord etc.
Gellir hefyd ddefnyddio deunydd **diwydiannol** a ddefnyddir ar ffermydd amaethyddol ffrwythau a llysiau maint masnachol yn aml:

plastig (polywrethan, finyl polychlorid, mathau eraill o blastig), blancedi thermal.
## Tomwellt ar gyfer adferiad tir crin

Bydd lladmeryddion dulliau amaethu paramaethu a defnyddio dŵr yn ddarbodus, fel Geoff Lawton a Neal Spackman yn tanlinellu rhan greiddiol tomwelltu ar gyfer gwella tir (a thir heli yn arbennig) sydd wedi dirywio o ganlyniad i or-bori, sychder a cham-reoli. Nodant ei fod yn ffordd rhad, ecolegol a hunangynhaliol o wella cnwd yr amaethwr a hynny heb ddefnyddio chwynladdwyr na defnyddio cemegion. Byddant yn gwneud defnydd o domwellt wedi eidaenu mewn swêl.

Gwneir defnydd o lenyddiaeth yr Almaenes, Gertrud Franck a'i llyfr *Companion Planting: Successful Gardening the Organig Way*

## Cyfeiriadau

## Oriel

* Tomwellt wrth wraidd coeden gnau coco
* Tomwellt o ddail pinwydd o gylch coed
* Tomwellt o bren mâl
* Cyperus rotundus yn tyfu drwy domwellt plastig
* plastig yn cael ei ddefnyddio fel tomwellt i dyfu xili
* Tractor gydag offer creu a gwasgaru tomwellt
* Tomwellta, gollwng tomwellt dros dir llosg

## Dolenni allanol

* Fideo Benefits of Mulching
# Cymdeithas Arddwriaethol Frenhinol

Cymdeithas Arddwriaethol Frenhinol|  |
| Enghraifft o: | cymdeithas ddysgedig, sefydliad elusennol, horticultural society, International Cultivar Registration Authority  |
| Dechrau/Sefydlu | 1804  |
| Sylfaenydd | John Wedgwood  |
| Gweithwyr | 1,267  |
| Pencadlys | Llundain  |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0fsmj  |
| Quora | Royal-horticultural-society  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Elusen arddio fwyaf y Deyrnas Unedig yw'r **Gymdeithas Arddwriaethol Frenhinol** (Saesneg: *Royal Horticultural Society*, RHS). Fe'i sefydlwyd ym 1804 fel Cymdeithas Arddwriaethol Llundain.

Mae'r RHS yn hyrwyddo garddwriaeth trwy ei bum gardd yn Wisley (Surrey), Hyde Hall (Essex), Harlow Carr (Gogledd Swydd Efrog), Rosemoor (Dyfnaint) a Bridgewater (Manceinion Fwyaf); sioeau blodau gan gynnwys Sioe Flodau Chelsea, Sioe Flodau Palas Hampton Court, Sioe Flodau Tatton Park a Sioe Flodau Caerdydd; cynlluniau garddio cymunedol; Cymru yn ei Blodau a rhaglen addysgol eang. Mae hefyd yn cefnogi hyfforddiant ar gyfer garddwyr proffesiynol ac amatur.

## Llyfryddiaeth

* Brent Elliott, *The Royal Horticultural Society: A History, 1804–2004* (Chichester: Phillimore, 2004)

## Dolen allanol

* Gwefan swyddogol
# Berkeley, Califfornia

Berkeley|  |
|  |
| Math | dinas yng Nghaliffornia, tref goleg, sanctuary city, dinas fawr, charter city  |
| Enwyd ar ôl | George Berkeley  |
|  |
| Poblogaeth | 124,321  |
| Sefydlwyd | * 1866
 |
| Pennaeth llywodraeth | Adena Ishii  |
| Cylchfa amser | Cylchfa Amser y Cefnfor Tawel, UTC−08:00, UTC−07:00  |
| Gefeilldref/i | Jena, Asmara, Blackfeet Indian Reservation, Gao, Ulan-Ude, Dmitrov, Sakai, Guiyang  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Alameda County  |
| Gwlad |  Unol Daleithiau |
| Arwynebedd | 45.821691 km², 45.83335 km²  |
| Uwch y môr | 52 ±1 metr  |
| Yn ffinio gyda | Albany, Piedmont  |
| Cyfesurynnau | 37.8703°N 122.2681°W  |
| Cod post | 94701, 94702, 94703, 94704, 94705, 94707, 94708, 94709, 94710, 94712, 94720  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Maer Berkeley  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Adena Ishii  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas yn Alameda County yng ngogledd talaith Califfornia, Unol Daleithiau America, yw **Berkeley**. Fe'i lleolir yn Ardal Bae San Francisco ar lannau dwyreiniol y Bae. I'r de, ymyla â dinasoedd Oakland ac Emeryville. I'r gogledd mae dinas Albany a chymuned Kensington. Mae ffiniau dwyreiniol y ddinas yn cyd-fynd â ymyl y sir (yn ymylu â Contra Costa County) sydd yn gyffredinol yn dilyn llinell Bryniau Berkeley.

## Gweler hefyd

* Prifysgol Califfornia, Berkeley

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Galiffornia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*