Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Fringillidae

| Pincod/Llinosod
 |
| --- |
|  |
| Ji-binc (*Fringilla coelebs*)
 |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Chordata |
| Dosbarth:
 | Aves |
| Urdd:
 | Passeriformes |
| Is-urdd:
 | Passeri |
| Uwchdeulu:
 | Passeroidea |
| Teulu:
 | **Fringillidae** Vigors, 1825 |
| Genera
 |
|
Gweler y rhestr

 |

Mae'r teulu **Fringillidae** yn cynnwys y **llinosod** neu **bincod**. Maen nhw'n adar bach sy'n bwyta hadau yn bennaf. Fel rheol, mae ganddynt big cryf, conigol. Mae'r teulu'n cynnwys tua 218 o rywogaethau.

## Dosbarthiad

* Fringillinae, Ji-binc a'i berthnasau
	+ *Fringilla*
* Carduelinae, Llinos a'i pherthnasau
	+ *Serinus*
	+ *Carduelis*
	+ *Carpodacus*
	+ *Loxia*
	+ *Mycerobas*
	+ *Neospiza*
	+ *Linurgus*
	+ *Rhynchostruthus*
	+ *Leucosticte*
	+ *Calacanthis*
	+ *Rhodopechys*
	+ *Uragus*
	+ *Urocynchramus*
	+ *Pinicola*
	+ *Haematospiza*
	+ *Pyrrhula*
	+ *Coccothraustes*
	+ *Eophona*
	+ *Pyrrhoplectes*
* Drepanidinae, dringiedyddion y mêl
* Euphoniinae
	+ *Euphonia*
	+ *Chlorophonia*

## Rhywogaethau o fewn y teulu

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| teulu
 | enw tacson
 | delwedd
 |
| --- | --- | --- |
| Carpodacus waltoni eos
 | Carpodacus waltoni eos
 |  |
| Nico
 | Carduelis carduelis
 |  |
| Serin sitron
 | Carduelis citrinella
 |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **aderyn**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Ynysoedd y Galapagos

Ynysoedd y Galapagos|  |
| Math | ynysfor, WWF ecoregion, atyniad twristaidd  |
| Enwyd ar ôl | Chelonoidis niger  |
|  |
| Prifddinas | Puerto Baquerizo Moreno  |
| Poblogaeth | 25,000  |
| Cylchfa amser | UTC−06:00, Pacific/Galapagos  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Talaith Galápagos  |
| Gwlad |  Ecwador |
| Arwynebedd | 7,880 km²  |
| Gerllaw | Y Cefnfor Tawel  |
| Cyfesurynnau | 0.6667°S 90.55°W  |
|  |
| Statws treftadaeth | Safle Treftadaeth y Byd  |
| Manylion |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ynysfor sydd yn perthyn i Ecwador yw **Ynysoedd y Galapagos**. Mae'r ynysoedd yn y Môr Tawel tua 1,000 km oddi ar dir mawr De America a maent yn enwog am y nifer enfawr o rywogaethau endemig ac ymchwil Charles Darwin ar gyfer detholiad naturol.

Mae nifer o'r ynysoedd i'r gogledd o'r cyhydedd a nifer i'r de ac mae'r cyhydedd yn croesi rhan ogleddodd yr ynys fwyaf sef Ynys Isabela.

Ynysoedd y Galapagos o'r gofod
Ynysoedd y Galapagos
## Cadwraeth

Sefydlwyd Ynysoedd y Galapagos yn Barc Cenedlaethol yn 1959 ac mae'n cynnwys 97.5 o arwynebedd yr ynysoedd ac ar weddill y tir y mae'r pedwar pentref oedd yn bodoli ar y pryd. Roedd tua 1,000 i 2,000 o bobl yn byw ar yr ynysoedd bryd hynny, ond yn y 1980au cododd y nifer i 15,000. Yn 1986 datganwyd bod y môr o gwmpas yr ynysoedd yn Warchodfa Forwrol. Yn 1978 cydnabuwyd yr ynysoedd gan UNESCO fel un o Safleoedd Treftadaeth y Byd, ac yn 2001 estynnwyd hyn i gynnwys y môr o'u cwmpas, y Warchodfa Forwrol. Sefydlwyd Cronfa Charles Darwin yn 1959 yng Ngwlad Belg gyda'r pwrpas o hybu cadwraeth yr ynysoedd.

Rhywogaethau arbennig:

* Igwana tir
* Crwbanod enfawr
* Nifer sylweddol o linosod
* Pengwin y Galapagos (mae'n brin iawn fod pengwin yn byw a'r cyhydedd)

* Morlew bach
* Crwban Galapagos
* Cranc craig goch (*Grapsus grapsus*) yn Bahía Tortuga
* Pelican brown America (*Pelecanus occidentalis*) yn Bahía Tortuga
* Igwana morol (*Amblyrhynchus cristatus*) yn Bahía Tortuga

## Hanes

Darganfuwyd Ynysoedd y Galapagos gan Fray Tomás de Berlanga ym 1535. Doedd neb yn byw arnynt, er i Thor Heyerdahl gyhoeddi yn y 1950au ei fod wedi darganfod crochenwaith o Dde America sy'n awgrymu i bobl aneddu'r ynysoedd cyn hynny. Mae'r ddadl am y ddamcaniaeth hon yn parháu. Cyfeddiannodd Ecwador yr ynysoedd ar 12 Chwefror 1832.

Cyrhaeddodd Charles Darwin yr ynysodd ar y *Beagle* ym mis Medi 1835 gan dreulio tua 5 wythnos yn astudio daeareg a bioleg pedair ohonynt.

## Gweler hefyd

* Barriff Mawr
* Península Valdés
# Milltir

Mesuriad o hyd yw **milltir**, a ddiffinir fel arfer yn 5,280 troedfedd, neu 1,609.3 metr. Mae'r mesuriad yma'n cael ei alw'n "filltir atatudol", i'w gwahaniaethu oddi wrth filltir morwrol sy'n 1,852 metr, neu 6,076.1 tr. Dros y blynyddoedd cafwyd gwahanol bellteroedd o "filltiroedd", gyda'r hyd rhwng un a phymtheg cilometr.

Roedd gwahaniaeth bach rhwng y gwahanol fathau o filltiroedd yn para hyd at 1959 (2 ran fesul miliwn) pan gyrhaeddwyd cytundeb rhyngwladol a ddiffiniodd "milltir" fel 1,609.344 m yn union.
# Cramen y Ddaear

Cramen y Ddaear|  |
| Enghraifft o: | cramen  |
| Rhan o | y Ddaear, strwythur y Ddaear  |
| Yn cynnwys | basalt, gwenithfaen, sedimentary cover  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/012jk7  |
| Thesawrws y BNCF | 5089  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

**Y gramen** yw’r enw a roddir i haen fwyaf allanol y blaned, ac mae’n rhan o’i lithosffer. Mae fel arfer wedi'i ffurfio o ddeunydd llai dwys na gweddill y blaned. Basalt a gwenithfaen sy’n ffurfio'r rhan fwyaf o gramen y Ddaear. Mae’r gramen yn oerach ac yn fwy cadarn na’r haenau dyfnach fel y fantell a’r craidd.

Rhyngdoriad o'r Ddaear, o'r craidd i'r gramen
Ar blanedau haenog, fel y Ddaear, mae’r lithosffer yn arnofio ar haenau mewnol sy’n llifo. Mae’r gramen yn cael ei rhannu'n sawl plât tectonig gan geryntau darfudiad yn yr asthenosffer is. Er nad yw’r asthenosffer yn hylif, mae’n ymddwyn yn blastig.

Mae’r gramen gyfandirol yn wahanol i’r gramen gefnforol. Mae’r gramen gefnforol wedi’i chyfansoddi yn bennaf o fasalt ac mae ganddi drwch o tua 5–10 km. Mae’r gramen gyfandirol wedi’i gwneud o sawl craig lai dwys, ac mae ganddi drwch o tua 20–70 km.
# Craidd y Ddaear

Trawstoriad y Ddaear yn dangos y craidd.
Y **craidd** yw haen mwyaf mewnol y Ddaear. Mae wedi ei rhannu mewn i ddwy rhan, y craidd mewnol a’r craidd allanol. Mae’r ddwy wedi’i cyfansoddi yn fwyaf o haearn a nicel, ond mae’r craidd allanol yn hylifol tra bod y craidd mewnol yn solid. Mae maes magnetig y ddaear yn ffynhonni o’r craidd. Darganfyddwyd strwythyr y craidd drwy seismoleg.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ddaearyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Mantell

Gallai **mantell** gyfeirio at:

* Mantell (dilledyn) (clogyn, hugan), dilledyn a wisgir am yr ysgwyddau
* Mantell (daeareg), haen allanol y Ddaear a phlanedau
* Mantell, sef silff ben tân
* Mantell goch (*Vanessa atalanta*, *red admiral*), gloyn byw
* Mantell Fair, planhigyn
* Mantell wen (*Limenitis camilla*), gloyn byw
# Halen

Halen|  |
| Enghraifft o: | cynhwysyn, cymysgedd  |
| Math | cynhwysyn bwyd, sbeis, cadwolyn bwyd  |
| Deunydd | halite, rock salt  |
| Yn cynnwys | sodiwm clorid, chemical impurity, ychwanegyn bwyd, anticaking agent, potasiwm ïodid  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/05g0\_z  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Cyfansoddyn cemegol gwyn yw **halen** a'r enw cemegol arno yw **sodiwm clorid** (fformiwla `NaCl`). Defnyddir halen i roi blas ar fwyd ac i gadw (neu brisyrfio) cigoedd. Mae ychydig ohono'n hanfodol i gynnal dyn ac anifeiliaid byw, ond mae gormod yn wael i'r iechyd, neu hyd oed angheuol.

Gweithiwr yn trin halen yn Marakkanam in Tamil Nadu
Halen
## Amrywiol ddefnydd

Halen Môn ar werth yn eu siop ym Mrynsiecyn, Ynys Môn; Mehefin 2025
Defnyddir ef i ddadlaith rhew ar y ffyrdd.

Dyma gofnod yn nyddiadur William Jones Moelfre, Aberdaron:

28 Mai 1884: *sych Gorphen torri tywyrch cwt 5 Hau halen yn Cae'r Afon*
Mae’n son llawer am "nôl halen", fel arfer yn yr hydref - ond "hau halen"? Beth a olygai - a’r dyddiad ynghanol y tymor? A thybed a oes a wnelo tyddyn Cae Halen Bach ym mhlwyf Llandwrog rhywbeth â’r cwestiwn. Mae yna lawer o enghreifftiau o enwau tebyg ar hyd a lled Cymru.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gemeg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Llanw

Llanw|  |
| Math | fluid flow, osgiliad, mudiant cyfnodol  |
| Lleoliad | Cefnfor y Byd  |
| Yn cynnwys | low tide, high tide  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/07kc0  |
| Thesawrws y BNCF | 20764  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Y **llanw** yw ymchwydd a mewnlifiad rheolaidd lefel dyfroedd y môr mewn canlyniad i rym atyniad disgyrchiant rhwng y ddaear, y lleuad a'r haul. Mae newidiadau mewn lleoliad cymharol y tri chorff hyn yn achosi amrywiad yng ngraddfa'r llanw. Mae'r rhan fwyaf o lefydd yn y byd yn cael llanw dwywaith y dydd ond gan fod 'diwrnod llanw' yn parhau am 24 awr 51 munud nid ydynt yn digwydd ar yr un amser bob dydd o'r flwyddyn a chynhyrchir gwybodlenni arbennig yn lleol i ddangos hynny.

## Terminoleg

* Terminoleg Aberdaron:

Mae hogia ifanc o Aberdaron yn cytuno nad oes yna'r fath beth â “llanw isel”.

* llanw - pan mae'r môr i mewn,
* llenwi - y broses o'r llanw yn dod i mewn. ('Mae'n llenwi'n gyflym hogia‘)
* penllanw - *high tide* (*Mae yna lanw uchal wythnos nesa*: cyfeira hyn at *spring tide* pan mae'r môr yn uwch na'r arfer, rhyw ddwywaith dair y flwyddyn.
* gorllan - penllanw.
* llinell gorllan - *high tide mark*, y llinell a welir ar y creigiau sy'n dangos pa mor uchel y mae'r môr yn codi.
* trai - y môr allan *Mae hi'n treio* - y broses o'r môr yn mynd allan (*ebbing*)
* distyll - y trai pella. Dywed pysgotwyr ”awn ni allan ar y distyll' (y pysgod yn dwad i mewn efo'r llanw) h.y. fel mae'r môr yn troi ac yn dechra llenwi eto.

Mae trai mawr yn syrthio i'r un categori a llanw uchal sef y pellter mwya ar *Spring tide* e.e. ar drai mawr mae'n bosib gweld olion yr hen goedwig ar draeth Porth Neigwl. Efallai fod yna erbyn heddiw ddefnydd o 'ben trai' yn hytrach na distyll, ac o ddewis, mae hynny yn well na llanw isel.

* Llanw mawr (*spring tide*)
* Llanw bach (*neap tide*)
* Newid llanw

## Cyfeiriadau

Wiciadur
Chwiliwch am Llanw
yn Wiciadur.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ddaearyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Heracles

Heracles| Cerflun o Ercwlff yng Nghastell y Waun, Cymru |
| Enghraifft o: | hanner-duw ym mytholeg Roeg  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/03lfz  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Roedd **Heracles** (Hen Roeg: Ἡρακλῆς), **Hercules** i'r Rhufeiniaid, hen ffurf Cymraeg **Ercwlff**, yn gymeriad mewn mytholeg Roeg. Roedd yn fab i Zews ac Alcmene, ac roedd nifer o linachau brenhinol yn ei hawlio fel cyndad.

Roedd Heracles yn nodedig am ei gryfder eithriadol a'i ddewrder, ond roedd y dduwies Hera, gwraig Zews, yn ei gasàu. Pan oedd Heracles yn Thebai, priododd Megara, merch y brenin Creon. Fodd bynnag gwnaeth Hera ef yn wallgof, a lladdodd Megara a'u plant. Pan sylweddolodd beth yr oedd wedi ei wneud aeth at Oracl Delphi am gyngor, a than ddylanwad Hera gyrrodd yr oracl ef i wasanaethu'r brenin Eurystheus am ddeuddeg mlynedd a gwneud unrhyw dasg y byddai'r brenin yn ei orchymyn iddo.

Pen Heracles, cerflun yn Amgueddfa'r Glyptothek, München.
Rhoddwyd deuddeg tasg iddo i gyd. Yn ôl Apollodorus (2.5.1-2.5.12) roeddynt yn y drefn ganlynol:

1. Lladd Llew Nemea
2. Dinistrio Hydra Lernaea
3. Dal Ewig Ceryneia
4. Dal Baedd Erymanthia
5. Glanhau stablau Augea
6. Lladd Adar Stymphalia
7. Dal Tarw Creta
8. Casglu Cesyg Diomedes
9. Dwyn Gwregys Hippolyte
10. Gyrru Gwartheg Geryon
11. Dwyn Afalau yr Hesperides
12. Cymeryd Serberws yn garcharor

## Gweler hefyd

* Yr Ercwlff Synfawr, sef Leigh Richmond Roose, pêl-droediwr o Gymru

## Cyfeiriadau
# Hydra

Gall **Hydra** gyfeirio at:

* Hydra (cytser), cytser seryddol
* Hydra (lloeren), un o dair lloeren y blaned gorrach Plwton
* Hydra (mytholeg), creadur mytholegol ym mytholeg Roeg
* Hydra (ynys), un o'r Ynysoedd Saronig yng Ngwlad Groeg
# Perseus

Gall yr enw **Perseus** gyfeirio at fwy nag un peth:

* Perseus – duw ym mytholeg Roeg
* Perseus – cytser seryddol yn hemisffer y Gogledd
* Perseus – brenin Macedon
# Medwsa

Medwsa|  |
| Enghraifft o: | cymeriad chwedlonol Groeg  |
| Rhan o | Gorgoniaid  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/022v4j  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Medwsa gan Gian Lorenzo Bernini, 1630
Cymeriad ym mytholeg Roeg oedd **Medwsa** (Hen Roeg: Μέδουσα) sy'n golygu "gwarchodwr". Roedd yn un o'r tair Gorgon, ac yn ferch i Phorkys a Keto.

Ceir sawl fersiwn o'i stori. Yn ôl un fersiwn, roedd yn ferch anarferol o brydferth ond yn byw mewn ardal lle nad oedd yr haul yn tywynnu. Gofynnodd i Athena adael iddi symud i ardal heulog. Pan wrthododd Athena, dywedododd fod hyn oherwydd na fyddai neb yn sylwi ar Athena oherwydd ei phrydferthwch hi ei hun, gan ddigio'r dduwies. Mewn fersiwn arall, ennynnodd ddicter Athena trwy garu a Poseidon, duw'r môr, yn nheml Athena.

Dialodd Athena arni trwy droi ei gwallt yn nadroedd, a gwyneb fyddai'n troi'r sawl a edrychai arno yn garreg. Yn y diwedd, lladdwyd Medwsa gan Perseus, gyda chymorth Athena. Rhoddodd Athena ddrych i Perseus fel na fyddai edrychiad y gorgon yn ei droi'n garreg. O'i gwaed, fel canlyniad i'w charwriaeth a Poseidon, ganwyd y ceffyl adeiniog Pegasos a'r cawr Chrysaor.

## Gweler hefyd

* Slefren fôr

## Cyfeiriadau
# Siôr (sant)

| Siôr |
| --- |
| Darlun o Sant Siôr yn Llyfr Oriau De Grey (tua 1390), Llyfrgell Genedlaethol Cymru |
| Ganwyd | 275  Kayseri  |
| Bu farw | c. 23 Ebrill 303  o pendoriad  Nicomedia, Lod  |
| Dydd gŵyl | 23 Ebrill  |
| Mam | Polychronia  |

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Sant Siôr

Sant Cristnogol yw **Siôr** (Groeg (iaith): Γεώργιος, *Georgios*; Lladin: *Georgius*; hefyd weithiau **Siors** neu **Siorys** yn Gymraeg). Dethlir ei ŵyl, Dygwyl Siôr, ar 23 Ebrill (18 Ebrill yn yr Eglwys Goptaidd). Ef yw nawddsant Brasil, Catalwnia, Ethiopia, Georgia, Lloegr, Portiwgal a nifer o lefydd eraill.

Ni wyddwn llawer am fywyd y ffigwr hanesyddol Siôr, ond er gwaethaf rhai amheuon credir bellach ei fod wedi bodoli. Daw ei enw o'r gair Groeg ar gyfer ffermwr neu werinwr. Roedd yn ferthyr Cristnogol yn y 3g, ac mae'n debyg iddo farw yn yr ardal o gwmpas Diospolis neu Lydda ym Mhalesteina (bellach Lod, Israel), lle mae'r tystiolaeth cynharaf am ei gwlt. Mae'n bosib mai milwr ym myddin Rhufain oedd Siôr, a daeth i fod yn sant milwrol poblogaidd yn yr Eglwys Uniongred Ddwyreiniol. Yn y traddodiad hwnnw anrhydeddir ef fel *megalomartyros* ("merthyr mawr").

Darluniwyd Siôr fel marchog ar geffyl gwyn yn gorchfygu draig, symbol o ddrygioni. Datblygodd hyn i fod yn chwedl am Siôr yn achub tywysoges oddi wrth y ddraig, a ddaeth yn boblogaidd iawn yng ngwledydd y gorllewin gyda chyhoeddi'r *Llith Euraid*, casgliad o fucheddau'r seintiau gan Jacobus de Voragine, yn y 13g. Mae'n bosib bod y chwedl am Perseus yn achub Andromeda o grafangau bwystil, mewn lleoliad nid ymhell o Lydda, wedi dylanwadu hefyd ar chwedl Siôr a'r Ddraig.

Cynyddodd poblogrwydd cwlt Siôr yng ngorllewin Ewrop yng nghyfnod y Croesgadau. Mabwysiadodd brenhinoedd Lloegr ef yn y 13g, fel y gwnaeth nifer o bŵerau eraill Ewrop megis Aragón, Fenis, Genova a Phortiwgal, oherwydd ei ddelwedd fel y milwr Cristnogol delfrydol. Sefydlwyd Siôr fel nawddsant teyrnas Lloegr ym 1348, pan sefydlwyd Urdd y Gardas Aur gan Edward III; Siôr oedd nawddsant yr urdd sifalrig hwn. Mae baner Lloegr yn seiliedig ar faner y sant.

Mae tri murlun canoloesol o Siôr wedi goroesi mewn eglwysi yng Nghymru. Mae'r mwyaf o'r rhain, ac un o'r mwyaf yng ngwledydd Prydain, yn Eglwys Cadog Sant, Llancarfan, Bro Morgannwg.

* Baner dinas Barcelona, sy'n cyfuno baner y sant ag arfau Coron Aragón
* Eglwys Sant Siôr yn Lalibela, Ethiopia
* Capel Sant Siôr, Castell Windsor
* Murlun o'r sant yn Eglwys Llancarfan, Bro Morgannwg
* Eglwys Sain Siorys, Bro Morgannwg

## Eglwysi cysegredig i Siôr yng Nghymru

* Cwm-parc (Rhondda Cynon Taf) – 1895–1896; Gradd II
* Llandrillo-yn-Rhos (Conwy) – 1913; Gradd II
* Llan Sain Siôr (Conwy) – 1887–1894, ar safle eglwys flaenorol; Gradd II
* Reynoldston (Abertawe) – 1867, ar safle eglwys flaenorol; Gradd II
* Sain Siorys (Bro Morgannwg) – cyn y 14g; Gradd II\*
* Tredegar (Blaenau Gwent) – 1835–1836; Gradd II
* Trefor (Gwynedd) – 1879–1881; Gradd II

## Cyfeiriadau
# Krishna

Krishna|  |
| Enghraifft o: | duw Hindŵaidd, ffigwr chwedlonol, character in the Mahabharata, bod dynol a all fod yn chwedlonol  |
| Rhan o | Dashavatara  |
| Cyfres | Dashavatara  |
| Offerynnau cerdd | bansuri  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0bl45  |
| Quora | Krisna  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

*Am ystyron eraill gweler Krishna (gwahaniaethu).*
Krishna yn dawnsio ar lotws, darlun o Tamil Nadu, tua 1825.
Duw a addolir mewn sawl traddodiad Hindŵaidd yw **Krishna** (Sansgrit: कृष्ण). Mae'n ffigwr canolog yn addoliad enwadau Vaishnaviaeth. Balarama yw ei "frawd hŷn" neu *avatar* cyntaf.

Darlunir Krishna fel rheol fel dyn ifanc croen tywyll neu glas, neu fel baban, fel bugail gwartheg ifanc yn canu'r ffliwt, fel yn y Bhagavata Purana, neu fel tywysog ifanc sy'n rhoi cyngor athronyddol, e.e. fel cyfaill Arjuna yn y *Bhagavad Gita* (rhan o'r *Mahabharata*). Ei arf yw disgen (Sudarshana Chakra)ac mae'n marchogaeth Garuda.

Ceir nifer o chwedlau am Krishna mewn sawl traddodiad diwinyddol ac ysgol athroniaeth Hindŵaidd. Er bod y manylion yn amrywio yn ôl dysgeidiaeth y traddodiad, mae rhai elfennau yn ganolog. Mae'r rhain yn cynnwys ymgnawdoliad dwyfol (*avatar*), plentyndod a llencyndod fel bugail gwartheg yng nghanol natur, yn aml yng nghwmni merched hardd, a gyrfa fel rhyfelwr arwrol ac athro neu gynghorydd. Mae'n enwog am ei garwriaethau niferus ac mae ganddo bedwar cymar, sef y duwiesau Radha, Rukmini, Satyabhama a Janbavati.

Mae addoliad Krishna yn rhan o draddodiad Vaishnaviaeth, sy'n ystyried mai Vishnu yw'r Duw Goruchel ac yn addoli ei *avatars* cysylltiedig, eu cymheiriaid hwy, a'r seintiau ac athrawon a gysylltir â nhw. Credir fod Krishna yn ymgnawdoliad llawn o'r duw Vishnu ac felly'n un â Vishnu ei hun. Ond mae'r union berthynas rhwng Krishna a Vishnu, fel mae wedi datblygu dros y canrifoedd, yn gymhleth ac amrywiol, gyda llawer o'i addolwyr yn ei ystyried yn dduw ar wahân, yn Oruchel ynddo ei hun. Mae'r traddodiadau Vaishnavaidd i gyd yn cydnabod fod Krishna yn *avatar* o Vishnu; mae eraill yn uniaethu Krishna gyda Vishnu tra bod rhai traddodiadau neilltuol, fel Vaishnavieth Gaudiya, Vallabha Sampradaya a'r Nimbarka Sampradaya, yn gweld Krishna fel y *svayam bhagavan*, y Duw cysefin a thragwyddol, neu'r Arglwydd ei hun.

Nid yw addoliad Krishna a pharch ato yn gyfyngedig i Hindŵaeth. Mae Jainiaeth yn ei gyfrif yn un o'r Tirthankara. Mae'n ymddangos fel arwr un o chwedlau'r Jataka mewn Bwdhaeth. Mae'r Baha'i yn ei ystyried yn broffwyd yn llinach Abraham, Moses, Iesu, Mohamed ac eraill, yn cynnwys y Báb. Mae'r Gymuned Islamaidd Ahmadiyya yn ei ystyried yn broffwyd hefyd.

## Gweler hefyd

* Rhestr duwiau a duwiesau Hindŵaidd
* Vaishnaviaeth

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Hindŵaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Polynesia

Polynesia| Math | rhanbarth, ynysfor, grŵp, ardal ddiwylliannol  |
|  |
| Poblogaeth | 2,228,747  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Oceania Ynysig, Oceania  |
| Gwlad | Seland Newydd, Ffrainc, Tsile, Unol Daleithiau America, Ciribas, Twfalw, Samoa, Tonga, Ynysoedd Pitcairn  |
| Gerllaw | Y Cefnfor Tawel  |
| Cyfesurynnau | 16.852961°S 148.40522°E  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Casgliad mawr o dros 1000 o ynysoedd ar wasgar canolbarth a de'r Cefnfor Tawel yw **Polynesia** (o'r Groeg: *πολύς* 'llawer', *νῆσος* 'ynys'). Triongl enfawr o ynysoedd yw hi, ac un o dri rhanbarth mawr Oceania (gyda Melanesia a Micronesia).

Cerfiad o bolyn crib tŷ Maorïaidd, tua 1840
## Ynysoedd

Mae Polynesia yn cynnwys yr ynysoedd isod:

* Aitutaki
* Ynysoedd Austral neu **Ynysoedd Tubuai** (rhan o Polynesia Ffrengig).
* Ynys Baker
* Ynysoedd Cook
* Ynysoedd Gambier (rhan o Polynesia Ffrengig)
* Ynysoedd Society (rhan o Polynesia Ffrengig)
* Hawaii
* Ynys Howland
* Atoll Johnston
* Ynysoedd Kermadec
* Ynysoedd y Linell (rhan o Ciribati, yn cynnwys hefyd Kingmanrif, Atoll Palmyra ac Ynys Jarvis)
* Ynysoedd Marquesas (rhan o Polynesia Ffrengig)
* Ynysoedd Midway
* Nawrw
* Seland Newydd
* Niue
* Ynys y Pasg
* Ynysoedd Phoenix neu Rawaki (rhan o Ciribati)
* Ynysoedd Pitcairn
* Ynysoedd Samoa (yn cynnwys Samoa a Samoa Americanaidd)
* Tahiti
* Ynysoedd Tokelau
* Tonga
* Ynysoedd Tuamotu (rhan o Polynesia Ffrengig)
* Twfalw
* Wallis a Futuna

 **Gwledydd a thiriogaethau Oceania**[cuddio]

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Awstralia** |
Awstralia · Ynys Norfolk · Ynys y Nadolig · Ynysoedd Cocos

 |
|  | **Melanesia** |
Caledonia Newydd · Fanwatw · Ffiji · Papwa Gini Newydd · Ynysoedd Solomon

 |
|  | **Micronesia** |
Ciribas · Gwam · Nawrw · Palaw · Taleithiau Ffederal Micronesia · Ynysoedd Gogledd Mariana · Ynysoedd Marshall

 |
|  | **Polynesia** |
Niue · Polynesia Ffrengig · Samoa · Samoa America · Seland Newydd · Tocelaw · Tonga · Twfalw · Wallis a Futuna · Ynys Clipperton · Ynysoedd Cook · Ynysoedd Pitcairn

 |

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Oceania**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Adda

Adda|  |
| Enghraifft o: | bod dynol yn y Beibl, protoplast, cymeriadau chwedlonol  |
| Crëwr | God in Islam, God in Christianity, Jehofa, Elohim, Jehofa  |
| Deunydd | clay, pridd  |
| Rhan o | Adda ac Efa  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/09\_c5v  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Adda: paentiad olew ar banel (1530au) gan Lucas Cranach yr Hynaf (Sefydliad Celf Chicago)
Y dyn cyntaf a grewyd gan Dduw yng Nghristnogaeth, Iddewiaeth, ac Islam oedd **Adda**. Ei wraig oedd Efa. Cawsant nifer o blant; y rhai a anwir yn yr Hen Destament yw Cain, Abel a Seth.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **grefydd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Efa

| Efa |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 3760 CC  Gardd Eden  |
| Bu farw | Unknown  |
| Man preswyl | Gardd Eden  |
| Galwedigaeth | cynorthwyydd  |
| Dydd gŵyl | 24 Rhagfyr  |
| Priod | Adda  |
| Plant | Cain, Abel, Seth, Azura, Awan, Aclima, Cain's wife  |

Efa yn Eden (manylyn o baentiad ar gynfas gan yr alunydd Pantaleon Szyndler, Gwlad Pwyl)
Yn ôl y traddodiad Beiblaidd a geir yn Llyfr Genesis, **Efa** oedd y ferch gyntaf yn hanes y greadigaeth, a grëwyd o asen Adda, gan Dduw, i fod yn gymar iddo.

## Gweler hefyd

* Rhestr o fenywod y Beibl

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gristnogaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Asen

Asen|  |
| Enghraifft o: | dosbarth o endidau anatomegol  |
| Math | asgwrn fflat, asgwrn hir, asgwrn dynol, endid anatomegol arbennig, endochondral bone  |
| Rhan o | bones of thorax  |
| Cysylltir gyda | thoracic vertebra, sternum  |
| Yn cynnwys | true rib, false rib  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0c4lp  |
| Thesawrws y BNCF | 22944  |
| UMLS CUI | C0035561  |
| Quora | Rib-4  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Mewn anatomeg fertibra, asennau (Lladin: *costae*) yw'r cyhyrau hir crwm sy'n creu cawell yr asennau. Yn y mwyafrif o tetrapods, mae'r asennau yn amgylchynnu'r frest, yn caniatau i'r ysgyfaint ehangu ac felly yn cynorthwyo anadlu drwy ehangu ceudod y frest. Maent yno i wasanaethu'r ysgyfaint, y galon, ac organnau mewnol eraill y thoracs. Mewn rhai anifeiliaid, yn arbennig nadroedd, gall asennau roi cefnogaeth a diogelu'r holl gorff.

## Anatomeg bodau dynol

Mae gan fodau dynol 24 asen (12 par),er hynny mae bocsiwyr proffesiynol yn datblygu hyd at 114 Riba oherwydd eu hyfforddiant.
# Atlas

Gallai'r enw **Atlas** gyfeirio at:

* Atlas, titan ym mytholeg Roeg
* Atlas, un o loerennau'r blaned Sadwrn
* Atlas, map o'r byd, fel yr Atlas Cymraeg
* Mynyddoedd yr Atlas, mynyddoedd yn y Maghreb, gogledd Affrica, a'u rhaniadau:
	+ Atlas Uchel, ym Moroco
	+ Atlas Canol, ym Moroco
	+ Anti-Atlas, ym Moroco
	+ Atlas y Sahara, yn Algeria a rhan o Tiwnisia

Gweler hefyd:

* Rhestr atlasau a mynegeion daearyddol