# Yr Ynys Las

Yr Ynys Las|  |
| Kalaallit Nunaat Grønland |
|  |
| Math | gwlad ymreolaethol o fewn Brenhiniaeth Denmarc, etholaeth, ynys-genedl, rhestr o diriogaethau dibynnol, gwlad, endidau tiriogaethol rheolaethol  |
| LL-Q33810 (ori)-Psubhashish-ଗ୍ରୀନଲାଣ୍ଡ.wav, De-Grönland.ogg  |
| Prifddinas | Nuuk  |
| Poblogaeth | 56,609  |
| Anthem | Nuna asiilasooq  |
| Pennaeth llywodraeth | Jens-Frederik Nielsen  |
| Cylchfa amser | UTC+00:00, UTC−01:00, UTC−02:00, UTC−03:00, UTC−04:00  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Kalaallisut  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Brenhiniaeth Denmarc, Gogledd America  |
| Gwlad | Brenhiniaeth Denmarc  |
| Arwynebedd | 2,166,086 km²  |
| Yn ffinio gyda | Canada, Nunavut, Gwlad yr Iâ, Norwy  |
| Cyfesurynnau | 72°N 40°W  |
| DK-GL  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Senedd yr Ynys Las  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Frederik X, brenin Denmarc  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog yr Ynys Las  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Jens-Frederik Nielsen  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $3,236 miliwn  |
| Arian | Krone Danaidd  |
| Cyfartaledd plant | 2.037  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Yr ynys fwyaf yn y byd yw'r **Ynys Las** neu'r **Lasynys** (Kalaallisut: *Kalaallit Nunaat*; Daneg: *Grønland*). Fe'i lleolir yng Ngogledd Môr yr Iwerydd rhwng Canada a Gwlad yr Iâ. Mae brenin Denmarc, Frederik X, hefyd yn frenin ar yr Ynys Las. Prifddinas yr ynys yw Nuuk.

## Daearyddiaeth

Golygfa ger Nanortalik
Mae iâ yn gorchuddio 84% o'r tir. Gorchuddir y rhan fwyaf o'r wlad gan gap rhew anferth â nunatakau yn torri trwodd o gwmpas ei ymylon. O'r cap rhew hwn mae nifer o rewlifoedd, neu afonydd iâ, yn llifo, gan gynnwys Rhewlif Humboldt, ac yn torri i fyny'n fynyddoedd iâ wrth gyrraedd y môr. Nodwedd arall ar dirwedd yr Ynys Las yw'r nifer sylweddol o pingos (bryniau crwn gyda rhew yn eu canol) a geir yno.

Er gwaethaf yr holl rew, mae'r enw yn y Ddaneg (ac mewn ieithoedd Almaenaidd eraill) yn golygu "Tir (neu wlad) glas" (gweler isod).

Mae'r Ynys Las (2 miliwn km²) yn ymddangos ar fapiau o dafluniad Mercator cymaint ag yr Affrig (30 miliwn km²),

## Hanes

*Prif: Hanes yr Ynys Las*
Cyrhaeddodd pobl yr Ynys Las am y tro cyntaf tua 2500 CC. Tua'r flwyddyn 986, darganfu'r morwr o Lychlynwr Eric Goch yr ynys. Fe'i galwodd "yr Ynys Las" er mwyn denu pobl yno o Wlad yr Iâ a Norwy. Cyrhaedodd yr Inuit modern o'r gogledd-orllewin tua 1200. Am gyfnod bu nifer fach o drefedigaethau Llychlynaidd ar yr arfordir, ond diflanasant erbyn y 15g, naill ai o ganlyniad i afiechyd neu ymosodiadau gan y brodorion. Yn 1721 creuwyd tref fechan Ddanaidd newydd ar yr ynys a hawliodd coron Denmarc y tir. Cafodd yr Ynys Las ei gwahanu oddi wrth Denmarc yn ystod yr Ail Ryfel Byd o ganlyniad i feddiannaeth Denmarc gan yr Almaen. Daeth y wlad yn rhan gymathedig o Ddenmarc yn 1953. Yn 1979, y flwyddyn y collwyd y refferendwm ar ddatganoli yng Nghymru, enillodd yr Ynys Las hunanlywodraeth dan sofraniaeth Denmarc, gyda'i senedd ei hun ar gyfer materion mewnol.

## Iaith a diwylliant

Ers Mehefin 2009 yr iaith yn swyddogol yw Kalaallisut; cyn hynny roedd y Ddaneg hefyd yn iaith swyddogol. Yn ieithyddol, mae'n un deulu'r Inuit. Yn 2007 roedd 56,200 yn ei siarad yn fyd-eang. Credir i'r iaith gyrraedd yr Ynys Las pan gyrhaeddodd y Thuliaid oddeutu 1200.

## Enwogion

* Hans Hendrik (c.1834-1889), fforiwr
* Knud Rasmussen (1879-1933), fforiwr
* Otto Rosing (g. 1967), cyfarwyddwr ffilm
* Lars Rosing (g. 1972), actor
* Julie Berthelsen (g. 1979), cantores

## Dolenni allanol

* Gwefan swyddogol y llywodraeth Archifwyd 2011-02-20 yn y Peiriant Wayback
* Ystadegau Archifwyd 2006-09-01 yn y Peiriant Wayback
* Gwefan dwristiaeth swyddogol y Lasynys
* Proffeil (BBC)
* Cronoleg (BBC)

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Ogledd America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*