# System Ryngwladol o Unedau

System Ryngwladol o Unedau|  |
|  |
| Enghraifft o: | international standard, safon technegol, coherent system of units, System fetrig  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0c13h  |
| Thesawrws y BNCF | 11102  |
| Quora | International-system-of-units  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Ffurf fodern y system fetrig o fesur ydy'r **System Rhyngwladol o Unedau** (Ffrangeg: *Le Système international d'unités*; Saesneg: *International System of Units*) sydd wedi eu seilio ar saith uned sylfaenol o fesur ac ar hwylustod y rhif deg (10).

Dyma system fesur mwyaf poblogaidd o'i fath yn y byd, boed mewn diwydiant, addysg, neu wyddoniaeth. Ceir, hefyd, unedau ychwanegol at yr Unedau SI‎ a dderbynir ar y cyd â rhestr yr SI.

Cedwir cyflwyniad swyddogol o'r System ar wefan NIST, gan gynnwys diagram o gydberthynas yr unedau â'i gilydd. Nodir isod rhai o'r unedau sylfaenol a cheir rhestr lawn mewn adroddiad (CODATA) am eraill gan restru rhai sefydlog, megis cyflymder golau.

## Y Saith Uned Sylfaenol

Mae'r system unedau yma'n dosbarthu'r holl feusiadau i saith prif ddosbarth ac yn rhestru set o ragddodiaid i'w rhoi o flaen yr enwau. Mae pob un o'r unedau sylfaenol sy'n dilyn yn fathau gwahanol o fesurynnau; allan o'r saith yma y daw pob uned dilynol.

Y Saith Uned Sylfaenol SI
| Enw
 | Symbol yr Uned
 | Yr hyn a fesurir
 | Symbol
 |
| --- | --- | --- | --- |
| metr
 | **m** | hyd
 | *l (llythyren fach)* |
| cilogram
 | **kg** | màs
 | *m* |
| eiliad
 | **s** | amser
 | *t* |
| amper
 | **A** | cerrynt trydanol
 | *I (i: llythyren fawr)* |
| kelvin
 | **K** | tymheredd
 | *T* |
| candela
 | **cd** | cryfder golau
 | *Iv (*i *fawr gyda thanysgrifiad* v*)* |
| môl
 | **mole** | maint o ddefnydd
 | *n* |

## Rhagddodiaid

Gweler hefyd yr erthygl lawn ar ragddodiad SI.

Rhagddodiaid a safonwyd i'w rhoi o flaen yr Unedau
| Lluoswm
 | Enw
 |  | deca-
 | hecto-
 | kilo-
 | mega-
 | giga-
 | tera-
 | peta-
 | exa-
 | zetta-
 | yotta-
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Symbol
 |  | da
 | h
 | k
 | M
 | G
 | T
 | P
 | E
 | Z
 | Y
 |
| Ffactor
 | 100 | 101 | 102 | 103 | 106 | 109 | 1012 | 1015 | 1018 | 1021 | 1024 |
|  |
| Isddosbarthiad
 | Enw
 |  | deci-
 | centi-
 | milli-
 | micro-
 | nano-
 | pico-
 | femto-
 | atto-
 | zepto-
 | yocto-
 |
| Symbol
 |  | d
 | c
 | m
 | μ
 | n
 | p
 | f
 | a
 | z
 | y
 |
| Ffactor
 | 100 | 10−1 | 10−2 | 10−3 | 10−6 | 10−9 | 10−12 | 10−15 | 10−18 | 10−21 | 10−24 |

## Rhai Unedau SI ar gyfer Ffiseg

Y Wyddor Ffiseg
| Yr hyn a gaiff ei fesur
 | Y gair Saesneg
 | Symbol
 | Uned Safonol
 | Fformiwla
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Gwahaniaeth potensial
 | *Potential difference* | **V** | folt, V
 | V = I.R
 |
| Cerrynt
 | *Current* | **I** | amper, A
 | I = V/R
 |
| Gwrthiant trydanol
 | *electric resistance* | **R** | ohm, Ω
 | R = V/I
 |
| Anwythiant trydanol
 | *electric inductance* | **L** | henry, H
 | H = Ώ.s
 |
| Cynhwysiant trydanol
 | *electric capacitance* | **C** | ffarad, F
 | F = s/Ώ
 |
| Gwefr
 | *Charge* | **Q** | coulomb, C
 | Q = I.t
 |
| Ymbelydredd a Dadfeilio ymbelydrol‎
 | *Radioactivity* a *Radioactive decay* | **Bq** | becquerel
 | 1/s neu A= -λN
 |
| Pwer
 | *Power* | **P** | wat, W
 | P = V.I neu P = I2.R
 |
| Egni
 | *Energy* | **E** | joule, J
 | E = Q.V neu V = E/Q
 |
| Amser
 | *Time* | **t** | Eiliad, s
 | E = F.l neu P.t
 |
| Grym
 | *Force* | **F** | newton, N
 | F = m.a
 |
| Màs
 | *Mass* | **m** | cilogram, kg
 | F = m.a
 |
| Pwysau (grym)
 | *Weight* neu *force* | **W** | newton, N
 | W = m.g
 |
| Dwysedd
 | *Density* | **D** | kg/m3, kg/m3 | D = m/V
 |
| Moment
 | *Moment of force* neu *torque* | **M** | newton-metr, Nm
 | IM = F.l
 |
| Cyflymder a Buanedd
 | *Speed* neu *velocity* | **v** | metr/eiliad, m/s
 | v = p/t
 |
| Cyflymiad
 | *Acceleration* | **a** | metr/eiliad2, m/s2 | a = Δv/t neu a = F/m
 |
| Gwasgedd
 | *Pressure* | **P** | pascal, Pa (N/m2)
 | P = F/A
 |
| Arwynebedd
 | *Area* | **A** | metr2, m2 | A=s2 (s = hyd yr ochr)
 |
| Cyfaint
 | *Volume* | **V** | metr3, m3 | A=s3 (s = hyd yr ochr)
 |
| Amledd
 | *Frequency* | **f** neu **ν** (**ν** = *nu* Groeg)
 | hertz, Hz
 | f = 1/t (t = cyfnod o amser)
 |
| Tonfedd
 | *Wavelength* | **λ** | metr, m
 | v = ν.λ (fformiwla ton)
 |
| Gwaith a wneir
 | *Work* neu *heat* | **Wd** | joule, J
 | Wd = F.d
 |
| Egni potensial
 | *Potential energy* | **EP** | joule, J
 | EP = m.g.Δh (h = uchder)
 |
| Egni cinetig
 | *Kinetic energy* | **EC** | joule, J
 | EC= ½ m.v2 |

## Cyfeiriadau