# Cysawd yr Haul

Cysawd yr Haul
Mae **Cysawd yr haul** (hefyd **Cyfundrefn yr haul**) yn cynnwys yr haul a'r gwrthrychau cosmig sydd wedi'u clymu iddo gan ddisgyrchiant: wyth planed, eu 162 o loerennau, tair planed gorrach a'u pedair lloeren, a miloedd o gyrff bach, gan gynnwys asteroidau, sêr gwib, comedau, a llwch rhyngblanedol.

Mewn termau eang, mae Cysawd yr Haul yn cynnwys yr Haul, pedwar corff creigiog a elwir y planedau mewnol, gwregys mewnol o asteroidau, pedair planed enfawr allanol (a elwir cewri nwy), ail wregys o gyrff bach rhewllyd a elwir Gwregys Kuiper, cwmwl enfawr o gomedau a elwir y Cwmwl Oort, a rhanbarth o blanedau llai rhewllyd a elwir y Ddisg Wasgaredig.

Ffurfiodd Cysawd yr Haul tua 4.5 biliwn o flynyddoedd yn ôl, wrth i gwmwl o nifwl ddymchwel ar ei hun, drwy rymoedd disgyrchiant, i wrthrych a elwir yn Gorrach Melyn, gan ddechrau adwaith ymasiad niwclear, yn llosgi hydrogen i gynhyrchu heliwm. Erbyn hyn, mae'r haul yn ei gyfnod prif ddilyniant, sydd yn golygu bod grymoedd disgyrchiant a gwasgedd pelydriad yn hafal, ac felly mae'r haul yn aros yr un maint.

## Nodweddion y planedau

Nodweddion y planedau
|  | Enw
 | Diametr y cyhydedd
 | Mas
 | Radiws yr orbid
 | Amser un orbid (blwyddyn)
 | Ongl / osgo at yr Haul (°)
 | Amrywiadau yn yr orbid
 | Amser mae'n gymryd i gylchdroi (dydd)
 | Lleuadau / lloerenau
 | Modrwyau
 | Atmosffêr
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Planedau Mewnol (Creigiog)
 | Mercher
 | 0.382
 | 0.06
 | 0.39
 | 0.24
 | 3.38
 | 0.206
 | 58.64
 | —
 | nag oes
 | fawr ddim
 |
| Gwener
 | 0.949
 | 0.82
 | 0.72
 | 0.62
 | 3.86
 | 0.007
 | -243.02
 | —
 | nag oes
 | CO2, N2 |
| Daear
 | 1.00
 | 1.00
 | 1.00
 | 1.00
 | 7.25
 | 0.017
 | 1.00
 | 1
 | nag oes
 | N2, O2 |
| Mawrth
 | 0.532
 | 0.11
 | 1.52
 | 1.9
 | 5.65
 | 0.093
 | 1.03
 | 2
 | nag oes
 | CO2, N2 |
| Planedau Allanol (Y Cewri Nwy)
 | Iau
 | 11.209
 | 317.8
 | 5.20
 | 11.86
 | 6.09
 | 0.048
 | 0.41
 | 63
 | oes
 | H2, He
 |
| Sadwrn
 | 9.449
 | 95.2
 | 9.54
 | 29.46
 | 5.51
 | 0.054
 | 0.43
 | 200
 | oes
 | H2, He
 |
| Wranws
 | 4.007
 | 14.6
 | 19.22
 | 84.01
 | 6.48
 | 0.047
 | -0.72
 | 27
 | oes
 | H2, He
 |
| Neifion
 | 3.883
 | 17.2
 | 30.06
 | 164.8
 | 6.43
 | 0.009
 | 0.67
 | 13
 | oes
 | H2, He
 |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Mercher |  | Gwener |  | Y Ddaear |  | Mawrth |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Iau |  | Sadwrn |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Wranws |  | Neifion |

## Gwrthrychau Cysawd yr Haul

* Seren: Yr Haul
* Planedau: Mercher, Gwener, y Ddaear, Mawrth, Iau, Sadwrn, Wranws, Neifion
* Lloerennau: Y Lleuad, Titan, Triton, Charon, Rhea, Phoebe, Iapetws, Nereid, Protëws, Larissa, Naiad, Thalassa, Despina, Phobos, Deimos, Galatea, Cordelia, Ophelia, Bianca, Cressida, Desdemona, Juliet, Portia, Rosalind, Belinda, Puck, Miranda, Ariel, Umbriel, Titania, Oberon, Caliban, Sycorax, Prospero, Setebos, Stephano, Pan, Atlas, Promethëws, Pandora, Epimethëws, Ianws, Mimas, Enceladws, Tethys, Telesto, Calypso, Dione, Helene, Hyperion, Dysnomia, Nix, Hydra
* Planedau corrach: Ceres, Plwton, Haumea, Makemake, Eris
* Asteroidau
* Sêr gwib
* Comedau
* Gwregys Kuiper
* Sedna
* Y Ddisgen Wasgaredig
* Cwmwl Oort

## Dolenni allanol

* Cysawd yr Haul BBC Cymru
* Gwefan darganfod Cysawd yr Haul NASA Archifwyd 2006-04-25 yn y Peiriant Wayback
* Efelychydd Cysawd yr Haul ar wefan NASA
* Prif dudalen NASA/JPL ar Gysawd yr Haul Archifwyd 2016-12-17 yn y Peiriant Wayback
* Yr Wyth Planed
* Data am y Planedau
* SolStation: Sêr a'u planedau trigiadwy Archifwyd 2008-10-01 yn y Peiriant Wayback
* SPACE.com: Gwybodaeth am Gysawd yr Haul
* Y pellteroedd rhwng y planedau wedi'u darlunio
* Maint cymharol y planedau, yr Haul a sêr eraill

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **seryddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.