# Gwyddoniaeth

Gwyddoniaeth|  |
| Enghraifft o: | disgyblaeth academaidd, Wissenschaft  |
| Math | system gwybodaeth, gwybodaeth, Disgyblaeth academaidd, epistemoleg, ymchwil, gweithgaredd deallusol  |
| Y gwrthwyneb | non-science, ffugwyddoniaeth, antiscience, Dogma, metaffiseg, subjectivism, superstition  |
| Rhan o | Gwyddoniaeth, technoleg, peirianneg a mathemateg  |
| Yn cynnwys | golwg fyd-eang wyddonol, gwyddorau naturiol, gwyddorau cymdeithas, gwyddoniaeth ffurfiol, experimental science, gwyddoniaeth ryngddisgyblaethol, scientific knowledge, ymchwil, llenyddiaeth am wyddoniaeth, predictive science  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/06mq7  |
| Thesawrws y BNCF | 1977  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

*Mae 'Gwyddonydd' yn ailgyfeirio i'r dudalen hon. Am y cylchgrawn Cymraeg gweler Y Gwyddonydd.*
Galileo: tad gwyddoniaeth fodern yn ôl llawer.
Gwyddonydd wrth ei gwaith
System o wybodaeth a dealltwriaeth o'r byd ffisegol, sy'n defnyddio dulliau a ellir eu gwirio yw **gwyddoniaeth**. Yn benodol, mae'n cyfeirio at system o ganfod gwybodaeth sy'n seiliedig ar empiriaeth, arbrofi, a methodolegol rheysmegol ac at y corff o wybodaeth mae pobl wedi'u casglu trwy ymchwil o'r fath. Athroniaeth gwyddoniaeth yw astudiaeth haniaethol o natur a chyfiawnhâd gwybodaeth wyddonol.

Mynna gwyddonwyr bod yn rhaid i ymchwil wyddonol ufuddhau i'r dull gwyddonol, gan egluro digwyddiadau yn nhermau achosion naturiol, a gwrthod syniadau goruwchnaturiol na ellir ei brofi. Hynny yw, nid lle gwyddoniaeth ydy gofyn 'Oes na Dduw?'

Dosberthir meysydd gwyddoniaeth yn ddau brif grŵp: gwyddorau naturiol, a gwyddorau cymdeithasol. Mae Mathemateg yn arf hanfodol i'r gwyddonydd, ac mae Mathemateg yn debyg (ac yn rhan o) Wyddoniaeth gan ei bod yn astudiaeth drwyadl a rhesymegol o bynciau megis rhif, maint, strwythur, gofod, a newid. Fodd bynnag, ni ellir ystyried Mathemateg yn Wyddoniaeth bur, gan fod y dull mathemategol yn gwbl wahanol i'r dull gwyddonol.

Dros y canrifoedd cafwyd llawer o Gymry a fu'n flaenllaw iawn y myd Gwyddoniaeth gan gynnwys dau enillydd y wobr Nobel: Brian David Josephson (g. 1940) a Bertrand Russell, y biolegydd Alfred Russel Wallace a'r economegydd Clive W. J. Granger (g. 1934). Robert Recorde (1510–1558) o Ddinbych-y-pysgod a greodd symbol yr hafaliad **(=)** ac William Jones (1675–1749) oedd y cyntaf i ddefnyddio'r symbol  **WIKINIUM\_MATH\_PH\_0**  (/paɪ/) i gynrychioli cymhareb y cylchedd i'r diamedr yn 1796.

## Gwyddoniaeth naturiol

*Prif: Gwyddoniaeth naturiol*
Ystyr draddodiadol Gwyddoniaeth Naturiol yw astudiaeth o agweddau di-ddynol y byd. Fel casgliad, gwahaniaethwyd y gwyddoniaethau naturiol oddi wrth diwinyddiaeth a'r gwyddoniaethau cymdeithasol ar un llaw, a'r celfyddydau a dyniaethau ar y llaw arall.

## Gwyddoniaeth bur

*Prif: Gwyddoniaeth bur*
Cangen o wyddoniaeth sy'n disgrifio'r gwrthrychau a'r grymoedd mwyaf gwaelodol a sylfaenol ynghyd â'r berthynas rhyngddynt a'r deddfau sy'n eu llywodraethu fel y gellir dweud fod pob ffenomen naturiol yn deillio ohonynt yw gwyddoniaeth bur neu wyddoniaeth waelodol (Saesneg: *fundamental science*).

## Gwyddoniaeth gymhwysol

*Prif: Gwyddoniaeth gymhwysol*
Defnyddio gwybodaeth wyddonol a'i chymhwyso i broblemau ymarferol yw gwyddoniaeth gymhwysol.

## Gweler hefyd

* Gwyddoniaeth a thechnoleg yng Nghymru
* Gwyddorau cymdeithas
* Gwyddorau daear
* Gwyddor iechyd
* System Ryngwladol o Unedau

## Cyfeiriadau

Wiciadur
Chwiliwch am gwyddoniaeth
yn Wiciadur.

 **Gwyddoniaeth naturiol**

Bywydeg **·**  Cemeg **·**  Ecoleg **·**  Ffiseg **·**  Gwyddorau daear **·**  Seryddiaeth