# Sirius

Sirius|  |
| Enghraifft o: | spectroscopic binary, seren forwriaethol  |
| Rhan o | Hecsagon y Gaeaf, Triongl y Gaeaf  |
| Yn cynnwys | Sirius A, Sirius B  |
| Cytser | Canis Major  |
| Pellter o'r Ddaear | 8.6 ±0.036 blwyddyn golau  |
| Paralacs (π) | 379.21 ±1.6  |
| Cyflymder rheiddiol | −5.5 ±0.4 cilometr yr eiliad  |
| Tymheredd | 9,797 Kelvin  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/06zbk  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

 Llun o Sirius recordiwyd gyda Telesgop Gofod Hubble yn dangos y cydymaith o ddisgleirdeb gwan, Sirius B, i'r gwaelod ar y chwith. Effaith adeiledd sydd yn dal ail ddrych y telesgop yw'r batrwm croes.
Seren ddisgleiriaf yn wybren y nos yw **Sirius** (Cymraeg: **Seren y Ci**), gyda mantioli ymddangosol (gweladwy) o −1.46.
Mae hi oddeutu 8.6 o flynyddoedd goleuni i ffwrdd yng nghytser Canis Major. Adnabyddir hi hefyd fel **Alpha Canis Majoris** (**α CMa**).

Sirius yng nghytser Canis Major

## Hanes a mytholeg

Mae'r enw *Sirius* yn dod o'r Groeg hynafol Σείριος (Seirios) sydd yn golygu "tanbaid". Adnabyddir Sirius hefyd fel *Seren y Ci* oherwydd y cysylltiad gyda'r cytser Canis Major, y Ci Mawr. Roedd gan Eifftiaid yr henfyd fytholeg helaeth yn ymwneud â Sirius, ac yr oedd codiad y seren ychydig cyn yr Haul yn dynodi'r cyfnod o'r flwyddyn pan oedd Afon Nîl yn gorlifo. Dyddiau'r cŵn oedd enw Groegwyr yr henfyd ar y cyfnod hwn.

Yn 2016 cydnabu'r Undeb Seryddol Rhyngwladol yr enw Sirius fel un swyddogol.
Mae'r enw wedi cael ei ddefnyddio yn Gymraeg ers canrifoedd.

## Natur y seren

Mae Sirius yn seren ddwbl, gyda un o'r cydrannau, **Sirius A**, yn llawer iawn mwy disglair na'r ail, **Sirius B**. Gyda dosbarth sbectrol o A1V, mae Sirius A yn ymddangos gyda lliw gwyn i'r llygad noeth pan yn uchel yn yr awyr nos. Mae gan Sirius A fàs 2.12 gwaith màs yr Haul.

Seren gorrach gwyn yw Sirius B gyda mantioli ymddangosol (gweladwy) o 8.44. Gallai Sirius B fod yn anodd i'w weld trwy rhai telesgopau seryddwyr amatur oherwydd effaith golau Sirius A. Mae'r ddwy seren yn cylchdroi dros gyfnod o 50 mlynedd. Mae'r pellter rhwng y ddwy yn newid o 8.1 i 31.5 gwaith y pellter rhwng yr Haul a'r Ddaear, oherwydd eu cylchdroeon hirgrynion. Mae gan Sirius B fàs 1.03 gwaith màs yr Haul.

## Y seren yn y wybren

Mae Sirius yn un o dri chornel seroliaeth Triongl y Gaeaf. Ymddengys Sirius yn agos i gytser Orïon yn y wybren, ac mae Sirius yn hawdd i'w ganfod trwy ddilyn llinell trwy tair seren wregys Orïon i'r de-ddwyrain.

Lleolir yr Haul gyferbyn â Sirius yn y wybren ar ddechrau mis Ionawr, oherwydd symudiad y Ddaear o amgylch yr Haul, a felly rhwng Ionawr a Mawrth mae Sirius yn rhan amlwg o awyr y nos am oriau ar ôl iddi nosi. Mae hyn yn golygu bod Sirius i'w gweld orau yn ystod y gaeaf o hemisffer gogleddol y byd, ac yn ystod haf hemisffer y de.

Gyda gogwyddiad o −17°, dydy Sirius byth yn codi mwy nag 22° uwchben y gorwel o Gymru. Felly, o Gymru, pan mae Sirius i'w weld yn yr awyr nos, gwelir hi uwchben gorwel y de, de-ddwyrain neu dde-orllewin. Oherwydd ei bod yn aml yn isel yn yr awyr, ac oherwydd ei ddisgleirdeb, mae Sirius yn aml yn dangos newidiadau yn ei liw a disgleirdeb i arsyllwyr yng Ngogledd Ewrop–effaith atmosffer y Ddaear yw hyn a dim byd i'w wneud â'r seren ei hun.

Sirius yw'r seren ddisgleiriaf o'r Ddaear oherwydd ei hagosrwydd cymharol a'r ffaith bod y seren yn allyrru llawer o oleuni ei hun.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **seren**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*