# Môr y Gogledd

Môr y Gogledd|  |
| Math | môr  |
| Enwyd ar ôl | gogledd, gorllewin, Germaniaid  |
|  |
| Cysylltir gyda | Môr Udd, Skagerrak  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Cefnfor yr Iwerydd  |
| Gwlad | Norwy, Denmarc, Yr Almaen, Yr Iseldiroedd, Gwlad Belg, Ffrainc, y Deyrnas Unedig  |
| Arwynebedd | 570,000 ±1 km²  |
| Uwch y môr | 0 metr  |
| Yn ffinio gyda | Gwlad Belg, y Deyrnas Unedig, Yr Iseldiroedd, Denmarc, Norwy  |
| Cyfesurynnau | 56.5°N 3.7°E  |
| Hyd | 960 cilometr  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Mae **Môr y Gogledd** yn rhan o'r Môr Iwerydd. Fe'i leolir i'r gogledd o gyfandir Ewrop, rhwng Norwy a Denmarc i'r dwyrain, yr Alban a Lloegr i'r gorllewin, a Hauts-de-France (yn Ffrainc ), Gwlad Belg, yr Iseldiroedd a'r Almaen i'r de. Mae'n fôr epirig (hy yn debyg i "silff") a leolir ar y silff gyfandirol Ewropeaidd, sy'n cysylltu â'r cefnfor trwy Môr Udd yn y de a Môr Norwy yn y gogledd. Mae'n fwy na 970 km (600 milltir) o hyd a 580 km o led, ac sy'n gorchuddio 570, 000 km (22,000 km sgwar).

Mae wedi cynnal lonydd cludo allweddol yng ngogledd Ewrop ers amser maith ac yn berwi o bysgod, gan ddarparu pysgodfa enfawr. Mae ei arfordir yn gyrchfan hamdden boblogaidd ac yn ddiweddar mae'n ffynhonnell gyfoethog o adnoddau ynni, gan gynnwys tanwydd ffosil, egni gwynt, a phŵer tonnau.

Yn hanesyddol, mae Môr y Gogledd wedi cael lle amlwg mewn materion geowleidyddol a milwrol, yn enwedig yng Ngogledd Ewrop. Roedd hefyd yn bwysig yn ystod llawer o'r Oesoedd Canol a bu'n ganolbwynt ymosodiadau gan y sacsoniaid ar Ynysoedd Prydain, ac yna gan y Llychlynwyr. Yn dilyn hynny, ceisiodd y Gynghrair Hanseatig, Gweriniaeth yr Iseldiroedd, a Phrydain ennill rheolaeth ar Fôr y Gogledd a thrwy hynny reoli'r mynediad i farchnadoedd ac adnoddau'r byd. Fel unig allfa'r Almaen i'r cefnfor, parhaodd Môr y Gogledd i fod yn strategol bwysig trwy'r ddau Ryfel Byd.

Mae gan yr arfordir ddaeareg a daearyddiaeth amrywiol. Yn y gogledd, yn enwedig yn ond yn y de, mae'r arfordir yn cynnwys traethau tywodlyd yn bennaf, aberoedd afonydd hir a gwastadeddau llaid llydan. Oherwydd y boblogaeth ddwys, diwydiannu trwm, a defnydd eang o'r môr ceir amryw o faterion amgylcheddol sydd wedi effeithio ar ecosystemau'r môr. Ymhlith y materion amgylcheddol niweidiol mae gorbysgota, dŵr ffo diwydiannol ac amaethyddol, carthu a dympio, ymhlith eraill wedi arwain at nifer o ymdrechion i atal diraddio ac i ddiogelu'r buddion economaidd tymor hir.

## Daearyddiaeth

Mae Môr y Gogledd wedi'i ffinio ag Ynysoedd Erch ac arfordir dwyreiniol Lloegr a'r Alban i'r gorllewin a thir mawr gogledd a chanol Ewrop i'r dwyrain a'r de, gan gynnwys Norwy, Denmarc, yr Almaen, yr Iseldiroedd, Gwlad Belg a Ffrainc. Yn y de-orllewin, y tu hwnt i Culfor Dover, mae Môr y Gogledd yn newid ei enw'n Fôr Udd sy'n cysylltu â Chefnfor yr Iwerydd. Yn y dwyrain, mae'n cysylltu â'r Môr Baltig trwy'r culfor Skagerrak a Kattegat, sy'n gwahanu Denmarc o Norwy a Sweden yn y drefn honno. Yn y gogledd mae Ynysoedd Shetland yn ffinio ag ef, ac mae'n cysylltu â Môr Norwy, sy'n fôr ymylol yng Nghefnfor yr Arctig.

O amgylch ymylon Môr y Gogledd ceir ynysoedd ac ynysforoedd (*archipelagos*) sylweddol, gan gynnwys Shetland, Ynysoedd Erch, ac Ynysoedd Ffriseg. Mae Môr y Gogledd yn derbyn dŵr croyw gan nifer o ffynonellau cyfandirol Ewropeaidd, yn ogystal ag Ynysoedd Prydain. Mae rhan fawr o'r basn draenio Ewropeaidd yn gwagio i Fôr y Gogledd, gan gynnwys dŵr o'r Môr Baltig. Yr afonydd mwyaf a phwysicaf sy'n llifo i Fôr y Gogledd yw'r Elbe a'r Rhein - Meuse. Triga tua 185 miliwn o bobl yn nalgylch yr afonydd sy'n llifo i Fôr y Gogledd gan gwmpasu rhai ardaloedd diwydiannol trwm.

### Nodweddion mawr

Ar y cyfan, mae'r môr yn gorwedd ar silff gyfandirol Ewrop gyda dyfnder cymedrig o 90 metr (300 tr). Yr unig eithriad yw'r ffos Norwyaidd, sy'n ymestyn yn gyfochrog â thraethlin Norwy o Oslo i'r gogledd o Bergen. Mae'n 20–30 km o led gyda dyfnder uchaf o 725 metr (2,379 tr).

Mae Banc Dogger, marian enfawr, neu grynhoad o falurion rhewlifol heb eu cydgrynhoi (*unconsolidated*) yn codi i ddim ond 15-30 metr (50-100 tr) o dan yr wyneb. Mae'r nodwedd hon wedi cynhyrchu'r lleoliad pysgota gorau ym Môr y Gogledd. Mae'r Long Forties a'r Broad Fourteens yn ardaloedd enfawr gyda dyfnder gweddol unffurf o tua 73 a 26 m yn y drefn honno). Mae'r banciau gwych hyn, ac eraill, yn gwneud Môr y Gogledd yn hanesyddol yn arbennig o beryglus i'w fforio mewn cwch, ond sy'n llawer haws gyda fforio-drwy-loeren. Gorwedd Twll y Diafol 320 metr (200 millt) i'r dwyrain o Dundee, yr Alban.

### Hydroleg

Ceryntau cefnfor yn dod i mewn yn bennaf trwy'r fynedfa ogleddol, ac sy'n gadael ar hyd arfordir Norwy
Tymheredd a halltedd
Y tymheredd ar gyfartaledd yw 17 °C (63 °F) yn yr haf a 6 °C (43 °F) yn y gaeaf. Mae'r tymeredd cyfartalog wedi bod yn tueddu i fod yn uwch er 1988, sydd wedi'i briodoli i newid yn yr hinsawdd. Mae tymeredd aer ym mis Ionawr yn amrywio rhwng 0 i 4 gradd canradd ac ym mis Gorffennaf rhwng 13-18. Yn ystod misoedd y gaeaf ceir gwyntoedd a stormydd aml.

Mae'r halltedd ar gyfartaledd rhwng 34 a 35 gram y litr o ddŵr. Mae gan yr halltedd yr amrywioldeb uchaf lle mae mewnlif dŵr croyw, megis aberoedd y Rhein ac Elbe, allanfa Môr y Baltig ac ar hyd arfordir Norwy.

Cylchrediad dŵr a llanw
Y prif batrwm i lif y dŵr ym Môr y Gogledd yw cylchdro gwrthglocwedd ar hyd yr ymylon.

Mae Môr y Gogledd yn gangen o Gefnfor yr Iwerydd sy'n derbyn mwyafrif o'i gerrynt o agoriad yn y gogledd-orllewin, a chyfran lai o gerrynt cynnes o'r agoriad yn y Sianel. Mae'r ceryntau llanw hyn yn gadael ar hyd arfordir Norwy. Gall ceryntau wyneb a dŵr dwfn symud i gyfeiriadau gwahanol. Mae dyfroedd arfordirol wyneb halltedd isel yn symud ar y môr, ac mae dyfroedd halltedd uchel dyfnach a dwysach yn symud i'r lan.

### Arfordiroedd

Arfordir Môr Gogledd yr Almaen
Mae arfordiroedd dwyreiniol a gorllewinol Môr y Gogledd yn arw, ac a ffurfiwyd gan rewlifoedd yn ystod Rhewlifiant Cwaternaidd oesoedd yr iâ. Mae'r arfordiroedd ar hyd y rhan fwyaf deheuol wedi'u gorchuddio ag olion gwaddod rhewlifol a adneuwyd. Mae mynyddoedd Norwy yn plymio i'r môr gan greu ffiords dwfn ac ynysforoedd. I'r de o Stavanger, mae'r arfordir yn meddalu, ac cheir llai o ynysoedd. Mae arfordir dwyreiniol yr Alban yn debyg, ond yn llai na Norwy. O ogledd ddwyrain Lloegr, mae'r clogwyni yn is ac yn cynnwys marian sy'n erydu'n haws, ac mae'r arfordiroedd felly'n fwy crwm. Yn yr Iseldiroedd, Gwlad Belg ac yn Nwyrain Anglia mae'r littoral yn isel ac yn gorsiog. Mae gan arfordir dwyreiniol a de-ddwyrain Môr y Gogledd (Môr Wadden) arfordiroedd sy'n dywodlyd ac yn syth yn bennaf oherwydd drifft y glannau, yn enwedig ar hyd Gwlad Belg a Denmarc.

### Rheoli arfordirol

 Mae'r Afsluitdijk yn argae mawr yn yr Iseldiroedd
Yn wreiddiol, gorlifdiroedd a thir corsiog oedd yr ardaloedd arfordirol deheuol. Mewn ardaloedd sy'n arbennig o agored i ymchwyddiadau storm, ymgartrefodd pobl y tu ôl i lifgloddiau uchel ac ar ardaloedd naturiol o dir uchel fel geestland. Mor gynnar â 500 CC, roedd pobl yn adeiladu bryniau annedd artiffisial yn uwch na'r lefelau llifogydd cyffredinol. :Dim ond tua dechrau'r Oesoedd Canol Diweddar, ym 1200 OC, y dechreuodd trigolion godi ffos uchel ar hyd yr arfordir cyfan, a thrwy hynny droi rhanbarthau amffibaidd rhwng y tir a'r môr yn dir cadarn parhaol.

### Llanw eithafol

Llifogydd Zuid-Beveland, Môr y Gogledd ym 1953
Mae ymchwyddiadau stormydd eithafol yn bygwth, arfordiroedd yr Iseldiroedd, Gwlad Belg, yr Almaen a Denmarc ac ardaloedd isel dwyrain Lloegr yn enwedig o amgylch The Wash a'r Fens. Cant eu hachosi gan newidiadau mewn pwysau barometrig ynghyd â thonnau cryf a grëir gan y gwynt.

Y llifogydd llanw eithafol cyntaf a gofnodwyd oedd y *Julianenflut*, ar 17 Chwefror 1164. Yn ei sgil, dechreuodd y Jadebusen, (bae ar arfordir yr Almaen) ffurfio. Cofnodir bod llanw storm ym 1228 wedi lladd dros 100,000 o bobl. Yn 1362, tarodd Ail Llifogydd Marcellus, a elwir hefyd yn *Grote Manndrenke*, arfordir deheuol cyfan Môr y Gogledd. Mae croniclau’r amser unwaith eto yn cofnodi mwy na 100,000 o farwolaethau, collwyd rhannau helaeth o’r arfordir yn barhaol i’r môr, gan gynnwys dinas goll chwedlonol Rungholt. Yn yr 20g, fe orlifodd llifogydd Môr y Gogledd ym 1953 arfordiroedd sawl gwlad a chostiodd fwy na 2,000 o fywydau. Bu farw 315 o ddinasyddion Hamburg yn llifogydd Môr y Gogledd ym 1962 . : [79,86]

### Tsunamis

Er eu bod yn brin, mae Môr y Gogledd wedi bod yn safle nifer o tsunamis. Cyfres o dirlithriadau tanddwr oedd y Sleidiau Storegga, lle llithrodd darn o silff gyfandirol Norwy i'r Môr Norwyaidd. Digwyddodd y tirlithriadau aruthrol rhwng 8150 CC a 6000 CC, gan achosi tsunami hyd at 20 metr (66tr) o uchder a ysgubodd trwy Fôr y Gogledd, gan effeithio'r Alban ac Ynysoedd Ffaro.

Mae daeargryn Dover Straits yn 1580 ymhlith y daeargrynfeydd cyntaf a gofnodwyd ym Môr y Gogledd yn mesur rhwng 5.6 a 5.9 ar raddfa Richter. Achosodd y digwyddiad hwn ddifrod helaeth yn Calais trwy ei gryndodau ac o bosibl sbarduno tsunami, er na chadarnhawyd hyn erioed. Credir fod tirlithriad tanddwr enfawr yn Sianel Lloegr a ysgogwyd gan y daeargryn, a achosodd tsunami yn ei dro. Cyrhaeddodd y tsunami a ysgogwyd gan ddaeargryn Lisbon 1755 yr Iseldiroedd, er bod y tonnau wedi colli eu pŵer dinistriol. Y daeargryn mwyaf a gofnodwyd erioed yn y Deyrnas Unedig oedd daeargryn Banc Dogger 1931, a oedd yn mesur 6.1 ar raddfa maint Richter ac a achosodd tsunami bach a orlifodd rannau o arfordir Ynysoedd Prydain.

## Daeareg

Mae moroedd bas, fel Môr y Gogledd, wedi bodoli ar silff gyfandirol Ewrop ers canrifoedd. Achoswyd codiad tectonig yn Ynysoedd Prydain gan rifft a ffurfiodd ran ogleddol Cefnfor yr Iwerydd yn ystod y cyfnodau Jwrasig a Cretasaidd, o tua 150 miliwn o flynyddoedd yn ôl (CP). Ers hynny, mae môr bas bron wedi bod yn barhaus rhwng ucheldiroedd Tarian Fennoscandia ac Ynysoedd Prydain. Mae wedi tyfu a chrebachu gyda chodiad a chwymp yn lefel y môr eustatig. Weithiau roedd yn gysylltiedig â moroedd bas eraill, megis y môr uwchben Basn Paris i'r de-orllewin, Môr Paratethys i'r de-ddwyrain, neu Gefnfor Tethys i'r de.

Yn ystod y Cyfnod Cretasaidd Hwyr, tua 85 miliwn o flynyddoedd yn ôl, gwasgariad o ynysoedd oedd holl dir mawr Ewrop heblaw am Sgandinafia. Erbyn yr Oligocene Cynnar, 34 i 28 miliwn o flynyddoedd yn ôl, roedd ymddangosiad Gorllewin a Chanol Ewrop wedi gwahanu Môr y Gogledd oddi wrth Gefnfor Tethys, a giliodd yn raddol a Fôr y Canoldir wrth i Dde Ewrop a De Orllewin Asia ddod yn dir sych. Gwahanwyd Môr y Gogledd oddi wrth y Môr Udd gan bont o dir cul nes i hwnnw hefyd gael ei ddileu gan o leiaf ddau lifogydd trychinebus rhwng 450,000 a 180,000 o flynyddoedd yn ôl. Ers dechrau'r cyfnod Cwaternaidd 2.6 miliwn o flynyddoedd yn ôl, mae lefel y môr eustatig wedi gostwng yn ystod pob cyfnod rhewlifol ac yna wedi codi eto. Bob tro roedd y llen iâ yn cyrraedd ei maint mwyaf, daeth Môr y Gogledd bron yn hollol sych. Ffurfiodd yr arfordir fel y mae heddiw ar ôl y Rhewlifol Olaf pan ddechreuodd y môr orlifo silff gyfandirol Ewrop.

Yn 2006 darganfuwyd darn o esgyrn wrth ddrilio am olew ym Môr y Gogledd. Dangosodd dadansoddiad ei fod yn Plateosaurus rhwng 199 a 216 miliwn o flynyddoedd yn ôl. Hwn oedd y ffosil deinosor dyfnaf a ddarganfuwyd erioed a'r darganfyddiad cyntaf i Norwy.

* Map yn dangos maint damcaniaethol Doggerland (tua 8,000 CC), a ddarparodd bont dir rhwng yr hyn a elwir heddiw yn "Brydain" a chyfandir Ewrop
* Môr y Gogledd o De Koog, ynys Texel
* Môr y Gogledd rhwng 34 miliwn o flynyddoedd yn ôl a 28 miliwn o flynyddoedd yn ôl, wrth i Ganol Ewrop ddod yn dir sych

## Natur

### Pysgod a physgod cregyn

 Wystrys Môr Tawel, cregyn gleision glas a chocos ym Môr Wadden yn yr Iseldiroedd
Mae Copepods a söoplancton eraill yn niferus ym Môr y Gogledd. Mae'r organebau bach hyn yn elfennau hanfodol o'r gadwyn fwyd sy'n cynnal llawer o rywogaethau o bysgod. Mae dros 230 o rywogaethau o bysgod yn byw ym Môr y Gogledd: penfras, hadog, gwyniad y môr, saithe, lleden, mecryll, penwaig, codyn llwyd, corbenwaig, a llymrïaid i gyd yn gyffredin iawn ac yn cael eu pysgota'n fasnachol. Oherwydd dyfnderoedd amrywiol ffosydd Môr y Gogledd a'r gwahaniaethau mewn halltedd, tymheredd a symudiad dŵr, mae rhai pysgod yn byw mewn rhannau o Fôr y Gogledd yn unig.

### Adar

Mae arfordiroedd Môr y Gogledd yn gartref i warchodfeydd natur gan gynnwys Aber Ythan, Fowlsheugh, ac Ynysoedd Farne yn y DU a Pharciau Cenedlaethol Môr Wadden yn Nenmarc, yr Almaen a'r Iseldiroedd. Mae'r lleoliadau hyn yn darparu cynefin bridio i ddwsinau o rywogaethau o adar. Defnyddia degau o filiynau o adar Fôr y Gogledd ar gyfer bridio, bwydo neu fel lloches mudol yn flynyddol. Mae poblogaethau o wylanod coesddu du-legged, palod Iwerydd, mulfrain gogleddol, adar drycin y graig gogleddol, a rhywogaethau o pedrynod, mulfrain, gwylanod, carfilod, a gwenoliaid y môr, a llawer o adar môr eraill yn gwneud rhai o'r arfordiroedd hyn yn boblogaidd ar gyfer gwylio adar.

### Mamaliaid morol

Mae Môr y Gogledd hefyd yn gartref i famaliaid morol. Gellir dod o hyd i forloi cyffredin, a llamhidyddion ar hyd yr arfordiroedd. Weithiau mae ynysoedd gogleddol iawn Môr y Gogledd fel Ynysoedd Shetland yn gartref i amrywiaeth fawr o binacod gan gynnwys morloi barfog, y Morlo Cylchog a hyd yn oed y walrws. Mae morfilogion Môr y Gogledd yn cynnwys amryw o rywogaethau llamhidyddion, dolffiniaid a morfilod.

### Fflora

Ffytoplancton yn blodeuo ym Môr y Gogledd
### Bioamrywiaeth a chadwraeth

Oherwydd gorboblogi a lefel uchel y diwydiannu trwm ar hyd ei lannau, mae bywyd gwyllt Môr y Gogledd wedi dioddef o lygredd, gorgynhesu a gorbysgota. Daethpwyd o hyd i fflamingos a pelicans ar hyd glannau deheuol Môr y Gogledd, ond fe wnaethant ddiflannu dros yr ail fileniwm. Mynychodd Walruses Ynysoedd Erch trwy ganol yr 16g, gan fod Ynys Sable ac Ynysoedd Erch yn gorwedd o fewn eu cynefin arferol. Roedd morfilod llwyd hefyd yn byw ym Môr y Gogledd ond fe'u gyrrwyd i ddifodiant yn yr Iwerydd yn yr 17g. Mae rhywogaethau eraill wedi gostwng yn ddramatig yn eu poblogaeth.

## Enwau

Mae Môr y Gogledd wedi cael enwau amrywiol trwy gydol hanes. Un o'r enwau cynharaf a gofnodwyd oedd *Septentrionalis Oceanus*, neu "Cefnfor y Gogledd," a ddyfynnwyd gan Plinius yr Hynaf. Mae'n debyg i'r enw "North Sea" ddod i'r Saesneg, fodd bynnag, trwy'r Iseldireg "Noordzee", a'i enwodd felly naill ai mewn cyferbyniad â'r Zuiderzee ("South Sea"), i'r de o Frisia, neu oherwydd bod y môr yn gyffredinol i'rgogledd o'r Iseldiroedd. Cyn mabwysiadu "Môr y Gogledd," yr enwau a ddefnyddiwyd yn Saesneg America'n benodol, oedd "Môr yr Almaen" neu "Cefnfor yr Almaen", a gyfeiriwyd at yr enwau Lladin "*Mare Germanicum*" ac "*Oceanus Germanicus*", a pharhaodd y rhain i gael eu defnyddio tan y Rhyfel Byd Cyntaf.

## Economi

Parthau economaidd Môr y Gogledd
### Statws gwleidyddol

Mae gwledydd sy'n ffinio â Môr y Gogledd i gyd yn hawlio'r 12 nautical mile (22 km; 14 mi) o ddyfroedd tiriogaethol, y mae ganddynt hawliau pysgota unigryw oddi mewn iddynt. Mae Polisi Pysgodfeydd Cyffredin yr Undeb Ewropeaidd (UE) yn bodoli i gydlynu hawliau pysgota a chynorthwyo gydag anghydfodau rhwng taleithiau'r UE a thalaith ffin Norwy yn yr UE.

### Olew a nwy

Mor gynnar â 1859, darganfuwyd olew mewn ardaloedd ar y tir o amgylch Môr y Gogledd a nwy naturiol mor gynnar â 1910. Mae adnoddau ar y tir, er enghraifft maes K12-B yn yr Iseldiroedd yn parhau i gael eu defnyddio heddiw.

Dechreuodd drilio profion alltraeth ym 1966 ac ym 1969, darganfu Cwmni Petroliwm Phillips faes olew Ekofisk a gynhwysai olew gwerthfawr, sylffwr isel. Dechreuodd ecsbloetio masnachol ym 1971 gyda thanceri olew ac, ar ôl 1975, ar biblinell, yn gyntaf i Teesside, Lloegr ac yna, ar ôl 1977, i Emden, yr Almaen.

Dechreuodd ymelwa ar gronfeydd olew Môr y Gogledd ychydig cyn argyfwng olew 1973, a gwnaeth dringo prisiau olew rhyngwladol wneud y buddsoddiadau mawr yr oedd eu hangen ar gyfer echdynnu yn llawer mwy deniadol. Er mai cronfeydd i ffwrdd o arfordir yr Alban oedd y rhain, i Lundain y llifai'r arian.

Er bod y costau cynhyrchu yn gymharol uchel, mae ansawdd yr olew, sefydlogrwydd gwleidyddol yr Alban ac agosrwydd marchnadoedd pwysig yng ngorllewin Ewrop wedi gwneud Môr y Gogledd yn rhanbarth cynhyrchu olew pwysig. Y trychineb dyngarol sengl fwyaf yn niwydiant olew Môr y Gogledd oedd dinistrio'r platfform olew alltraeth Piper Alpha ym 1988 lle collodd 167 o bobl eu bywydau.

Heblaw maes olew Ekofisk, mae maes olew Statfjord hefyd yn nodedig gan mai hon oedd y biblinell gyntaf i rychwantu ffos Norwy. Mae'r maes nwy naturiol mwyaf ym Môr y Gogledd, maes nwy Troll, yn gorwedd yn ffos Norwy, gan ollwng dros 300 metr (980 tr) lle adeiladwyd llwyfan enfawr Troll A i gael mynediad iddo.

### Pysgota

 Treilliwr yn Nordstrand, yr Almaen
Môr y Gogledd yw prif bysgodfa Ewrop a cheir ynddo dros 5% o'r pysgod masnachol rhyngwladol sy'n cael eu dal. Mae pysgota ym Môr y Gogledd wedi'i ganoli yn rhan ddeheuol y dyfroedd arfordirol. Y prif ddull o bysgota yw treillio (*trawling*). Ym 1995, cyfanswm y pysgod a physgod cregyn a ddaliwyd ym Môr y Gogledd oedd tua 3.5 miliwn o dunelli. Ar wahân i bysgod y gellir eu gwerthu, amcangyfrifir bod miliwn o dunelli o bysgod eraill, na ellir ei farchnata, yn cael ei ddal a'i daflu i farw bob blwyddyn.

Yn ystod y degawdau diwethaf, mae gorbysgota wedi gadael llawer o bysgodfeydd yn anghynhyrchiol, gan aflonyddu dynameg cadwyn bwyd morol a gwelwyd dileu llawer o swyddi yn y diwydiant pysgota. Cyn bo hir, efallai y bydd pysgodfeydd penwaig, penfras a lleden yn wynebu'r un cyflwr â physgota macrell, a ddaeth i ben yn y 1970au oherwydd gorbysgota. Amcan Polisi Pysgodfeydd Cyffredin yr Undeb Ewropeaidd yw lleihau'r effaith amgylcheddol sy'n gysylltiedig â defnyddio adnoddau trwy leihau taflu pysgod, cynyddu cynhyrchiant pysgodfeydd, sefydlogi marchnadoedd pysgodfeydd a phrosesu pysgod, a chyflenwi pysgod am brisiau rhesymol i'r defnyddiwr.

### Adnoddau mwynau

Yn ogystal ag olew, nwy a physgod, mae'r taleithiau ar hyd Môr y Gogledd hefyd yn cymryd miliynau o fetrau ciwbig y flwyddyn o dywod a graean o wely'r cefnfor. Defnyddir y rhain ar gyfer gwella traethau tywod, adfer tir ac adeiladu. Gellir codi darnau o ambr wedi'u rholio ar arfordir dwyreiniol Lloegr.

### Ynni adnewyddadwy

Oherwydd y prifwyntoedd cryfion, a dŵr bas, mae gwledydd ar Môr y Gogledd, yn enwedig yr Almaen a Denmarc, wedi defnyddio'r lan ar gyfer pŵer gwynt ers y 1990au. Môr y Gogledd yw cartref un o'r ffermydd gwynt alltraeth mwyaf, a'r gyntaf yn y byd, sef Horns Rev 1, a gwblhawyd yn 2002. Ers hynny mae llawer o ffermydd gwynt eraill wedi'u comisiynu ym Môr y Gogledd. Yn 2013 y 630 megawat (MW) London Array oedd y fferm wynt alltraeth fwyaf yn y byd, gyda fferm wynt Greater Gabbard 504 (MW) yr ail fwyaf, ac yna'r 367 Fferm Wynt MW Walney.

Bydd y prosiectau hyn yn cael eu difetha gan ffermydd gwynt dilynol sydd ar y gweill, gan gynnwys Dogger Bank yn 4,800 MW, Banc Norfolk (7,200 MW), a Môr Iwerddon (4,200 MW). Ddiwedd mis Mehefin 2013 cyfanswm capasiti ynni gwynt ar y môr cyfun Ewropeaidd oedd 6,040 MW.

Mae cynhyrchu ynni o Egni llanw'n dal yn ei glytiau, gyda Chanolfan Ynni Morol Ewrop wedi gosod system profi tonnau yn Billia Croo ar dir mawr yr Ynysoedd Erch a gorsaf profi pŵer llanw ar ynys gyfagos Eday. Ers 2003, mae trawsnewidydd ynni prototeip Wave Dragon wedi bod ar waith yn Nissum Bredning fjord yng ngogledd Denmarc.

## Cyfeiriadau

* "North Sea Facts". *Royal Belgian Institute of Natural Sciences*. Management Unit of North Sea Mathematical Models. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2 Mehefin 2008. Cyrchwyd 15 Chwefror 2009.

## Darllen pellach

* Starkey, David J.; Morten Hahn-Pedersen (2005). *Bridging troubled waters: Conflict and co-operation in the North Sea Region since 1550*. Esbjerg [Denmark]: Fiskeri-og Søfartsmuseets. ISBN 978-87-90982-30-0.
* Ilyina, Tatjana P. (2007). *The fate of persistent organic pollutants in the North Sea multiple year model simulations of [gamma]-HCH, [alpha]-HCH and PCB 153Tatjana P Ilyina;*. Berlin; New York: Springer. ISBN 978-3-540-68163-2.
* Karlsdóttir, Hrefna M. (2005). *Fishing on common grounds: the consequences of unregulated fisheries of North Sea Herring in the postwar period*. Göteborg: Ekonomisk-Historiska Inst., Göteborg Univ. ISBN 978-91-85196-62-3.
* Quante, Markus; Franciscus Colijn (2016). *North Sea Region Climate Change Assessment*. Regional Climate Studies. Springer. doi:10.1007/978-3-319-39745-0. ISBN 978-3-319-39745-0.
* Tiedeke, Thorsten; Werner Weiler (2007). *North Sea coast: landscape panoramas*. Nelson: NZ Visitor; Lancaster: Gazelle Drake Academic. ISBN 978-1-877339-65-3.
* Thoen, Erik, gol. (2007). *Rural history in the North Sea area: a state of the art (Middle Ages – beginning 20th century)*. Turnhout: Brepols. ISBN 978-2-503-51005-7.
* Waddington, Clive; Pedersen, Kristian (2007). *Mesolithic studies in the North Sea Basin and beyond: proceedings of a conference held at Newcastle in 2003*. Oxford: Oxbow Books. ISBN 978-1-84217-224-7.
* Zeelenberg, Sjoerd (2005). *Offshore wind energy in the North Sea Region: the state of affairs of offshore wind energy projects, national policies and economic, environmental and technological conditions in Denmark, Germany, The Netherlands, Belgium and the United Kingdom*. Groningen: University of Groningen. OCLC 71640714.

## Dolenni allanol

* "North Sea Commission Environment Group Member Profiles 2006" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 10 Awst 2007. (910 KB)
* Hen fap: Siart llawysgrif Môr y Gogledd, VOC, ca.1690 Archifwyd 2021-06-06 yn y Peiriant Wayback (sgan chwyddo cydraniad uchel)
* "*The Jurassic-Cretaceous North Sea Rift Dome and associated Basin Evolution*" (PDF). (2.5 MB)
* Tudalen Hafan Comisiwn OSPAR comisiwn rhyngwladol a ddyluniwyd i amddiffyn a gwarchod Gogledd-ddwyrain yr Iwerydd a'i adnoddau
* Rhaglen Cydweithrediad Trawswladol Rhaglen Rhanbarth Môr y Gogledd 2007–2013 o dan Gronfa Datblygu Rhanbarthol Ewrop