# Y Dywysoges Gwenllian

*Erthygl am ferch Llywelyn ap Gruffudd yw hon. Gweler hefyd Gwenllian (gwahaniaethu).*

| Y Dywysoges Gwenllian |
| --- |
| Ganwyd | 12 Mehefin 1282  Bangor  |
| Bu farw | 7 Mehefin 1337  Priordy Sempringham  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| Galwedigaeth | lleian  |
| Tad | Llywelyn ap Gruffudd  |
| Mam | Elinor de Montfort  |
| Llinach | Llys Aberffraw  |

Plac coffa Gwenllian ar ben Yr Wyddfa, Eryri
Carreg goffa Gwenllian yn Sempringham
Merch Llywelyn Ein Llyw Olaf, Tywysog Cymru, a'i wraig Elinor, Arglwyddes Cymru, oedd y **Dywysoges Gwenllian** neu **Gwenllian o Gymru** (12 Mehefin 1282 - 7 Mehefin 1337), Tywysoges Gwynedd a Chymru. Hi oedd unig ddisgynnydd cyfreithlon Llywelyn o'i briodas ag Elinor (Elen), merch y barwn Simon de Montfort.

## Hanes

Cafodd Gwenllian ei geni yn llys tywysogion Gwynedd yn Aber Garth Celyn, Gwynedd, a bu ei mam farw wrth roi genedigaeth iddi. Mewn llai na blwyddyn roedd ei thad hefyd yn farw.

Ar ôl i Dywysogaeth Cymru syrthio, wedi lladd Llywelyn a dienyddio ei frawd Dafydd, bu erlid gan y Saeson ar ddisgynyddion uniongyrchol olaf Teulu Aberffraw. Roedd Eryri a chalon Gwynedd dan warchae ac am chwe mis neu ragor roedd milwyr Seisnig yn cael rhwydd hynt i wneud fel y mynnant.

Daliwyd Gwenllian. Roedd y Dywysoges ifanc yn amlwg yn berygl i Goron Lloegr ac o ganlyniad fe'i ducpwyd o Wynedd a'i charcharu am oes ym Mhriordy Sant Gilbert yn Sempringham, Lloegr, a hithau ond yn flwydd a hanner oed. Ac yno y bu tan ei marw yn 1337. Mae'n fwy na thebyg na siaradai Gymraeg ac na chlywodd air o Gymraeg gan y lleianod eraill. Yng nghofnodion Sempringham, nodir ei henw fel 'Wencilian', eu hynganiad o'i henw.

Codwyd carreg goffa iddi yn Sempringham yn 2001 gan Gymdeithas Gwenllian.

Ar y 1af o Fai 2009 cyhoeddwyd byddai enw Y Garnedd Uchaf, copa 3,000 m yn y Carneddau, yn cael ei newid yn swyddogol i **Garnedd Gwenllian** i gofio'r Dywysoges Gwenllian. Byddai Gwenllian yn ymuno felly a'i thad, ei mam a'i ewythr a goffeir eisoes yn enwau copaon eraill gerllaw, sef Carnedd Llywelyn, Yr Elen a Carnedd Dafydd. Bydd yr enw yn cael ei argraffu, gyda'r hen enw hefyd, ar fapiau OS newydd o Fedi 2009 ymlaen.

## Llinach

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   | **Llywelyn Fawr** 1173-1240 |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   | **Gruffudd ap Llywelyn Fawr** 1200-1244 |   | **Dafydd ap Llywelyn** 1215-1246 |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
| Owain Goch ap Gruffydd d. 1282 |   | **Llywelyn ap Gruffudd** (Llywelyn yr Ail) 1223-1282 |   |   |   | **Dafydd ap Gruffydd** 1238-1283 |   |   |   |   |   |   |   | Rhodri ap Gruffudd 1230-1315 |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   | Y Dywysoges Gwenllian 1282-1337 |   | **Llywelyn ap Dafydd** 1267-1287 |   | **Owain ap Dafydd** 1265-1325 |   | Gwladys (m. 1336 yn Sixhills) |   | **Tomas ap Rhodri** 1300-1363 |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Owain Lawgoch 1330-1378 |
|

## Gweler hefyd

* Cymdeithas y Dywysoges Gwenllian

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Cymdeithas y Dywysoges Gwenllian

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Y Dywysoges Gwenllian