Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Y Ffeil Gyfrinachol

Y Ffeil Gyfrinachol| Enghraifft o: | ffilm  |
| Lliw/iau | lliw  |
| Gwlad | De Corea  |
| Dyddiad cyhoeddi | 2015  |
| Genre | ffilm drosedd, ffilm ddrama  |
| Hyd | 108 munud  |
| Cyfarwyddwr/wyr | Kwak Kyung-taek  |
| Dosbarthydd | SHOWBOX Co., Ltd.  |
| Iaith wreiddiol | Coreeg  |
| Dynodwyr |

Ffilm ddrama am drosedd gan y cyfarwyddwr Kwak Kyung-taek yw Y Ffeil Gyfrinachol a gyhoeddwyd yn 2015. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd 극비수사 ac fe'i cynhyrchwyd yn Ne Corea. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg.
Dosbarthwyd y ffilm hon gan SHOWBOX Co., Ltd..

Y prif actor yn y ffilm hon yw Kim Yun-seok. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2015. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Black Mass* sef ffilm fywgraffyddol gan Scott Cooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd.

## Cyfarwyddwr

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Kwak Kyung-taek ar 23 Mai 1966 yn Busan. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1997 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Efrog Newydd.

## Derbyniad

## Gweler hefyd

Cyhoeddodd Kwak Kyung-taek nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Ffilm
 | Delwedd
 | Gwlad
 | Iaith wreiddiol
 | dyddiad
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *3PM Paradise Bath House* |  | De Corea
 | Corëeg
 | 1997-10-18
 |
| *A Love* |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2007-01-01
 |
| Ail Ffrind
 |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2013-11-14
 |
| Bachgen-Fwngrel
 |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2003-07-16
 |
| *Champion* |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2002-01-01
 |
| *Dr. K* |  | De Corea
 | Corëeg
 | 1999-01-16
 |
| *Friend* |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2001-01-01
 |
| Llygad am Lygad
 |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2008-01-01
 |
| Poenus
 |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2011-01-01
 |
| *Typhoon* |  | De Corea
 | Corëeg Saesneg *Mandarin safonol* Rwseg Thai
 | 2005-01-01
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Diwrnod

Diwrnod|  |
| Enghraifft o: | uned amser, SI-accepted non-SI unit, uned ddeilliadol UCUM, Unedau ychwanegol at yr Unedau SI  |
| Math | hyd  |
| Rhan o | wythnos  |
| Yn cynnwys | awr, nos, dydd, Machlud, golden hour, codiad yr haul  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/02bbq  |
| Thesawrws y BNCF | 20068  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

**Diwrnod** yw un cylchdro cyfan o'r ddaear, a wneir mewn 24 awr. Wrth fod y ddaear yn cylchdroi bydd rhan o'r ddaear yn gwynebu'r haul a dyma'r rhan sy'n olau, yn hytrach na tywyllwch ar y gweddill. Pan na fydd y rhan honno o'r ddaear yn wynebu'r haul dyna pryd y bydd hi'n nos ar y rhan honno o'r ddaear.

## Gweler hefyd

* Nos
* Dyddiau'r Wythnos

Wiciadur
Chwiliwch am diwrnod
yn Wiciadur.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **y calendr** neu **amser**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Coreeg

Prif iaith De Corea a Gogledd Corea yn nwyrain Asia yw **Coreeg** (De Corea: 한국어 (Hangug-eo); Gogledd Corea: 조선말 (Joseon-mal)). Caiff ei siarad gan tua 78 miliwn o bobl ledled y byd. Mae Coreeg yn cael ei ysgrifennu yn ffonetig gyda'r wyddor Hangeul.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Corea**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **iaith**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Ail Ffrind

Ail Ffrind| Enghraifft o: | ffilm  |
| Lliw/iau | lliw  |
| Gwlad | De Corea  |
| Dyddiad cyhoeddi | 14 Tachwedd 2013  |
| Genre | ffilm ddrama, ffilm llawn cyffro  |
| Prif bwnc | tor-cyfraith cyfundrefnol  |
| Lleoliad y gwaith | Busan  |
| Cyfarwyddwr/wyr | Kwak Kyung-taek  |
| Cyfansoddwr | Jeong Jin-ho  |
| Dosbarthydd | Lotte Entertainment  |
| Iaith wreiddiol | Coreeg  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0wzq6vb  |

Ffilm ddrama Coreeg o Dde Corea yw Ail Ffrind gan y cyfarwyddwr ffilm Kwak Kyung-taek. Fe'i cynhyrchwyd yn Ne Corea. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Jeong Jin-ho. Lleolwyd y stori yn Busan.

Dyma restr llawnach o aelodau'r cast a gymerodd ran yn y ffilm hon: Joo Jin-mo, 김우빈.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2013. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Wolf of Wall Street* gan Martin Scorsese.Hyd at 2022 roedd o leiaf 7100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd.

## Derbyniad

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 33%
* 5/10

## Gweler hefyd

Cyhoeddodd Kwak Kyung-taek nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Ffilm
 | Delwedd
 | Gwlad
 | Iaith wreiddiol
 | dyddiad
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Bachgen-Fwngrel

Bachgen-Fwngrel| Enghraifft o: | ffilm  |
| Lliw/iau | lliw  |
| Gwlad | De Corea  |
| Dyddiad cyhoeddi | 16 Gorffennaf 2003  |
| Genre | ffilm drosedd, drama-gomedi, ffilm ddrama, ffilm dod-i-oed, ffilm llawn cyffro  |
| Cyfarwyddwr/wyr | Kwak Kyung-taek  |
| Iaith wreiddiol | Coreeg  |
| Gwefan |   |
| Sgriptiwr | Kwak Kyung-taek  |
| Dynodwyr |

Ffilm ddrama llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Kwak Kyung-taek yw Bachgen-Fwngrel a gyhoeddwyd yn 2003. Fe'i cynhyrchwyd yn Ne Corea. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg a hynny gan Kwak Kyung-taek.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Kim Gap-su, Jung Woo-sung ac Uhm Ji-won. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2003. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl* sef ffilm ffantasi gan y cyfarwyddwr ffilm Gore Verbinski. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd.

## Cyfarwyddwr

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Kwak Kyung-taek ar 23 Mai 1966 yn Busan. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1997 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Efrog Newydd.

## Derbyniad

## Gweler hefyd

Cyhoeddodd Kwak Kyung-taek nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Ffilm
 | Delwedd
 | Gwlad
 | Iaith wreiddiol
 | dyddiad
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *3PM Paradise Bath House* |  | De Corea
 | Corëeg
 | 1997-10-18
 |
| *A Love* |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2007-01-01
 |
| Ail Ffrind
 |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2013-11-14
 |
| Bachgen-Fwngrel
 |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2003-07-16
 |
| *Champion* |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2002-01-01
 |
| *Dr. K* |  | De Corea
 | Corëeg
 | 1999-01-16
 |
| *Friend* |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2001-01-01
 |
| Llygad am Lygad
 |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2008-01-01
 |
| Poenus
 |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2011-01-01
 |
| *Typhoon* |  | De Corea
 | Corëeg Saesneg *Mandarin safonol* Rwseg Thai
 | 2005-01-01
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Llygad am Lygad

Llygad am Lygad| Enghraifft o: | ffilm  |
| Gwlad | De Corea  |
| Dyddiad cyhoeddi | 2008  |
| Genre | ffilm llawn cyffro, neo-noir, ffilm gyffrous am drosedd  |
| Prif bwnc | tor-cyfraith cyfundrefnol  |
| Hyd | 101 munud  |
| Cyfarwyddwr/wyr | Kwak Kyung-taek  |
| Cyfansoddwr | Bang Jun-seok  |
| Dosbarthydd | Lotte Entertainment  |
| Iaith wreiddiol | Coreeg  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |

Ffilm llawn cyffro, neo-noir gan y cyfarwyddwr Kwak Kyung-taek yw Llygad am Lygad a gyhoeddwyd yn 2008. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd 눈에는 눈 이에는 이 ac fe'i cynhyrchwyd yn Ne Corea. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Bang Jun-seok.
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Lotte Entertainment.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Cha Seung-won a Han Suk-kyu.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2008. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Dark Knight* sef ffilm drosedd llawn cyffro, Americanaidd am uwcharwr. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd.

## Cyfarwyddwr

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Kwak Kyung-taek ar 23 Mai 1966 yn Busan. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1997 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Efrog Newydd.

## Derbyniad

## Gweler hefyd

Cyhoeddodd Kwak Kyung-taek nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Ffilm
 | Delwedd
 | Gwlad
 | Iaith wreiddiol
 | dyddiad
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *3PM Paradise Bath House* |  | De Corea
 | Corëeg
 | 1997-10-18
 |
| *A Love* |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2007-01-01
 |
| Ail Ffrind
 |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2013-11-14
 |
| Bachgen-Fwngrel
 |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2003-07-16
 |
| *Champion* |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2002-01-01
 |
| *Dr. K* |  | De Corea
 | Corëeg
 | 1999-01-16
 |
| *Friend* |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2001-01-01
 |
| Llygad am Lygad
 |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2008-01-01
 |
| Poenus
 |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2011-01-01
 |
| *Typhoon* |  | De Corea
 | Corëeg Saesneg *Mandarin safonol* Rwseg Thai
 | 2005-01-01
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Poenus

Poenus| Enghraifft o: | ffilm  |
| Lliw/iau | lliw  |
| Gwlad | De Corea  |
| Dyddiad cyhoeddi | 2011  |
| Genre | ffilm ddrama, ffilm ramantus  |
| Hyd | 104 munud  |
| Cyfarwyddwr/wyr | Kwak Kyung-taek  |
| Dosbarthydd | Lotte Entertainment  |
| Iaith wreiddiol | Coreeg  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0h52qdj  |

Ffilm ddrama a ffilm ramantus gan y cyfarwyddwr Kwak Kyung-taek yw Poenus a gyhoeddwyd yn 2011. Fe'i cynhyrchwyd yn Ne Corea. Cafodd ei ffilmio yn Seoul. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg.
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Lotte Entertainment.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Kwon Sang-woo a Jung Ryeo-won. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2011. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The King's Speech* sef ffilm ddrama gan Tom Hooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd.
Golygwyd y ffilm gan Kim Sang-bum sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

## Cyfarwyddwr

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Kwak Kyung-taek ar 23 Mai 1966 yn Busan. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1997 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Efrog Newydd.

## Derbyniad

## Gweler hefyd

Cyhoeddodd Kwak Kyung-taek nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Ffilm
 | Delwedd
 | Gwlad
 | Iaith wreiddiol
 | dyddiad
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *3PM Paradise Bath House* |  | De Corea
 | Corëeg
 | 1997-10-18
 |
| *A Love* |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2007-01-01
 |
| Ail Ffrind
 |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2013-11-14
 |
| Bachgen-Fwngrel
 |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2003-07-16
 |
| *Champion* |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2002-01-01
 |
| *Dr. K* |  | De Corea
 | Corëeg
 | 1999-01-16
 |
| *Friend* |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2001-01-01
 |
| Llygad am Lygad
 |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2008-01-01
 |
| Poenus
 |  | De Corea
 | Corëeg
 | 2011-01-01
 |
| *Typhoon* |  | De Corea
 | Corëeg Saesneg *Mandarin safonol* Rwseg Thai
 | 2005-01-01
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Tai (iaith)

| Tai
 |
| --- |
| ภาษาไทย
 |
| Siaredir yn
 |  Gwlad Tai  Indonesia  Myanmar  Cambodia  Laos
 |
| Cyfanswm siaradwyr
 | 20-36 miliwn o siaradwyr brodorol (2000) 44 miliwn o siaradwyr ail iaith
 |
| Teulu ieithyddol
 | * Kra-Dai
	+ Tai
 |
| System ysgrifennu
 | Yr wyddor Dai
 |
| Codau ieithoedd
 |
| ISO 639-1
 | `th` |
| ISO 639-2
 | `tha` |
| ISO 639-3
 | `tha` |
| Wylfa Ieithoedd
 | `47-AAA-b` |

**Tai** (ภาษาไทย), neu'n hanesyddol **Siameg**, yw iaith genedlaethol Gwlad Tai a'i hiaith swyddogol de jure. O'r dros 60 o ieithoedd sy'n cael eu siarad yng Ngwlad Tai, Tai sydd â'r nifer uchaf o siaradwyr. Mae'n cael ei chydnabod fel iaith leiafrifol hefyd yn Indonesia, Myanmar, Cambodia a Laos. Mae gan yr iaith Dai gysylltiad agos â Laoseg, iaith swyddogol Laos; yn wir, mae rhai o dafodieithoedd Tai a Laoseg yn ddealladwy i rai o siaradwyr yr iaith arall.

Defnyddir sgript Dai i ysgrifennu'r iaith, sy'n cael ei hysgrifennu o'r chwith i'r dde. Mae gan yr wyddor Dai 44 o gytseiniaid: ก ข ฃ ค ฅ ฆ ง จ ฉ ช ซ ฌ ญ ฎ ฏ ฐ ฑ ฒ ณ ด ต ถ ท ธ น บ ป ผ ฝ พ ฟ ภ ม ย ร ล ว ศ ษ ส ห ฬ อ ฮ. Iaith donyddol a dadansoddol yw Tai.

## Cyfeiriadau
# Wythnos

Uned o amser sydd yn gyfnod o saith niwrnod yn y mwyafrif o galendrau modern (yn cynnwys Calendr Gregori) yw **wythnos**.

## Dyddiau'r wythnos

* Dydd Llun
* Dydd Mawrth
* Dydd Mercher
* Dydd Iau
* Dydd Gwener
* Dydd Sadwrn
* Dydd Sul

| Dyddiau'r wythnos
 |
| --- |
| Dydd Llun | Dydd Mawrth | Dydd Mercher | Dydd Iau | Dydd Gwener | Dydd Sadwrn | Dydd Sul
 |

Wiciadur
Chwiliwch am wythnos
yn Wiciadur.
# Awr

Awr|  |
| Enghraifft o: | uned amser, SI-accepted non-SI unit, uned ddeilliadol UCUM, Unedau ychwanegol at yr Unedau SI  |
| Math | cyfnod o amser  |
| Rhan o | diwrnod  |
| Yn cynnwys | munud  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/03mxv  |
| Thesawrws y BNCF | 37591  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Canol nos ar gloc 24-awr
Mae **awr** yn uned o amser sy'n hafal i 60 eiliad; ceir 24 awr mewn diwrnod. Lluosog y gair ydy "oriau" a defnyddir y gair "orig" am awr sydd wedi mynd yn gyflym. Weithiau, gall olygu "cyfnod o amser" e.e. 'Ni wyddoch yr awr y daw Mab y Dyn' (Beibl).

Dydy awr ddim yn uned rhyngwladol safonol (yr SI) yn swyddogol, ond caiff ei derbyn ar y cyd â'r rhestr hon fel Unedau ychwanegol at yr Unedau SI. Gall awr, o fewn safon UTC (*Universal Coordinated Time*) gynnwys eiladau naid negyddol neu bositif (Saesneg: *negative or positive leap second*), ac felly, gall ei hyd gynnwys 3,599 neu 3,601 eiliad i bwrpas addasu.

## Tarddiad y gair

Benthyciad o'r Lladin *Hora* ydyw, sydd, yn ei dro'n tarddu o'r gair Groeg ὥρα ("tymor, amser y dydd, awr").

Mae'r enghraifft ysgrifenedig gyntaf o'r gair, yn Gymraeg, yn mynd yn ôl i'r 10g, sef oddi fewn y *Computus Fragment*.

## Hanes

Arferai trigolion yr hen Aifft ddefnyddio cloc haul a rannwyd yn ddiwrnod o haul (sef 10 awr) ac awr bob pen (y cyfnos). Gyda hyn, ychwanegasant 10 awr o nos; cyfanswm o 24 awr.

Cynlluniodd yr hen Roegwr Andronicws o Gyrrhws beiriant *horologion* o'r enw "Tŵr y Gwynt" yn y Ganrif Gyntaf B.C. a oedd yn cynnwys clociau haul a rhannau mecanyddol er mwyn dweud yr amser o fewn cyfnod o 24 awr.

## Cyfeiriadau

## Gweler hefyd

* Oriawr: awrddrych, awrflwch, awrfynegydd, awrlais
* Awrfys: bys yr awr ar gloc
* Awrlestr: cloc tywod, awrwydr
* Awrleisiwr: trwsiwr clociau
* Cloc taid

Wiciadur
Chwiliwch am awr
yn Wiciadur.
# Nos

Nos|  |
| Enghraifft o: | adeg o'r dydd  |
| Math | adeg o'r dydd  |
| Y gwrthwyneb | dydd  |
| Rhan o | diwrnod  |
| Rhagflaenwyd gan | Machlud, twilight  |
| Olynwyd gan | bore, codiad yr haul, red sky at morning  |
| Yn cynnwys | hanner nos, oriau mân, astronomical night, twilight  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/01d74z  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Nótt, duwies y Nos ym mytholeg Llychlyn
**Nos** yw'r gwrthwyneb i ddydd. Y nos yw'r ysbaid o dywyllwch rhwng diwedd un dydd a dechrau'r un nesaf, yn arbennig ar ôl i'r haul fachlud yn gyfangwbl a chyn iddo ddechrau codi eto yn y bore.

Mae hyd y nos yn amrywio o le i le. Ar y cyhydedd mae hyd nos a dydd yn gyfartal. Yn hemisffer y gogledd mae'r nos yn fyrrach yn yr haf nac yn y gaeaf. Mewn rhai ardaloedd agos i Begwn y Gogledd ni cheir nos o gwbl am gyfnod yn yr haf ond ceir tywyllwch llwyr am gyfnod yn y gaeaf.

## Mytholeg

Ym mytholeg mae'r nos yn cael ei chynrychioli gan dduw neu dduwies yn aml. Nox oedd duwies y nos i'r hen Roegiaid er enghraifft. Credir fod bodau goruwchnaturiol yn dod allan yn y nos mewn rhai traddodiadau. Lilith yw diafoles y nos yn y traddodiadau Iddewig a Mesopotamiaidd, er enghraifft.

## Gwyliau ac ystyron eraill

* Nos Galan Ionawr, ar ddiwedd yr hen flwyddyn
* Nos Galan Gaeaf, *Hallowe'en*
* Nos Galan Mai, neu Nos Gla'mai
* Nos Nadolig
* Nos Basg, cyn y Pasg
* 'Nos Sadwrn Bach', ar lafar yn Arfon am 'Nos Fercher'
* Nos Ystwyll, *Twelfth Night*

## Gweler hefyd

* Cwsg
* Breuddwyd
* Hunllef

Wiciadur
Chwiliwch am nos
yn Wiciadur.
# Machlud

Machlud yr haul yn Aberaeron

Machlud|  |
| Enghraifft o: | adeg o'r dydd, ffenomen seryddol  |
| Math | objectset  |
| Y gwrthwyneb | codiad yr haul  |
| Lliw/iau | machlud  |
| Rhan o | diwrnod  |
| Rhagflaenwyd gan | noswaith  |
| Olynwyd gan | nos, afterglow, dusk  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Y **machlud** yw diflaniad dyddiol yr Haul dros y gorwel o ganlyniad i gylchdro'r Haul. Wrth edrych arno o'r Cyhydedd, mae Haul y cyhydnos yn machludo yn union yn y gorllewin yn y gwanwyn a'r hydref. Wrth edrych arno o'r lledredau canol, mae Haul yr haf yn machludo i ogledd-orllewin Hemisffer y Gogledd, ond i dde-orllewin Hemisffer y De.

Mae amser y machlud yn cael ei ddiffinio mewn seryddiaeth fel y foment y gwelir cymal uchaf yr Haul yn diflannu ar y gorwel. Ger y gorwel, mae plygiant atmosfferig yn achosi i belydrau'r haul gael eu hystumio i'r fath raddau fel bod y ddisg solar eisoes tua un diamedr o dan y gorwel pan welir machlud.

Mae'r machlud yn wahanol i'r cyfnos, sy'n cael ei rannu'n dair rhan: y cyntaf yw'r cyfnos *sifil*, sy'n dechrau unwaith y mae'r haul wedi diflannu y tu hwnt i'r gorwel, ac yn parhau tan y bydd wedi gostwng 6 gradd o dan y gorwel; yr ail yw'r cyfnos *morwrol*, rhwng 6 a 12 gradd o dan y gorwel; a'r trydydd yw'r cyfnos *seryddol*, sef y cyfnod pan fydd yr Haul rhwng 12 ac 18 gradd o dan y gorwel. Y llwyd-wyll yw rhan olaf un y cyfnos seryddol, a'r foment dywyllaf o'r cyfnos cyn nos. Mae'r nos yn dechrau pan fydd yr Haul yn cyrraedd 18 gradd o dan y gorwel ac nad yw'n goleuo'r awyr mwyach.

Nid yw lleoliadau i'r gogledd o Gylch yr Arctig ac i'r de o Gylch yr Antarctig yn cael machlud na gwawr yn ei gyfanrwydd am o leiaf un diwrnod y flwyddyn, pan fydd y diwrnod pegynol neu'r noson begynol yn parhau yn ddi-dor am 24 awr. Lleoliadau ar ledred o fwy na tua 72.5 gradd yn unig sy'n cael noson begynol gyflawn.

Mae'r machlud yn creu amodau atmosfferig unigryw fel lliwiau oren a choch dwys yr Haul a'r awyr o'i amgylch.

## Cyfeiriadau
# Calendr

Calendr|  |
| Enghraifft o: | arbenigedd, maes astudiaeth  |
| Math | cronoleg, system gysyniadol  |
| Yn cynnwys | calendar date  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/01mzw  |
| Thesawrws y BNCF | 595  |
| Quora | Calendars  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Mae **Calendr** yn system o fesur amser gyda'r uned lleiaf yn un diwrnod, neu gylchdro ein planed.

Yng Nghymru a thros y rhan fwyaf o'r byd fe ddefnyddir Calendr Gregori sydd wedi'i seilio ar symudiadau'r haul ac sy'n rhannu'r flwyddyn yn 365 neu'n 366 o ddyddiau. Mae 12 mis i bob blwyddyn, a rhwng 28 a 31 o ddyddiau ym mhob mis. Mae wythnos yn 7 diwrnod, gyda phedwar neu fwy o wythnosau mewn mis.

Sail Calendr Gregori yw Calendr Iŵl a sefydlwyd yn nheyrnasiad Iwl Cesar.

Mae gan Galendr Gregori wreiddiau Cristnogol. Cyfeirir at flynyddoedd 'Cyn Crist' (CC) ac 'Oed Crist' (OC). Mae rhai grwpiau - yn arbennig rhai o ddiwyliannau anghristnogol - yn cyfeirio ato fel Calendr yr Oes Cyffredin ac yn defnyddio CE (o'r Saesneg, "Common Era") yn lle OC a BCE (o'r Saesneg, "Before Common Era") yn lle CC. Ffurfiwyd Calendr Gregori er mwyn cysoni union ddyddiad y Pasg.

Mae yna galendrau eraill sydd mewn defnydd eang, yn cynnwys Y Calendr Iddewig, Calendr Celtaidd a'r Calendr Mwslemaidd. Mae yna hefyd galendrau at ddefnyddiau arbennig, fel crefydd neu'r byd ariannol. Seiliwyd rhai calendrau ar symudiadau'r lleuad.

Defnyddir y gair **calendr** hefyd i ddynodi gwrthrych sy'n dangos manylion y calendr - e.e. calendr wal traddodiadol wedi ei wneud o bapur.

## Gweler hefyd

* Calendr Celtaidd
* Calendr Coligny
* Calendr Iddewaidd
* Calendr Tsieineaidd
* Calendr Iŵl
* Calendr Gregori

Wiciadur
Chwiliwch am calendr
yn Wiciadur.
# Llong

Cynhwyslong *CMA CGM Balza* mewn porthladd Zeebruges
Defnyddir **llong** i deithio neu i gludo nwyddau dros y môr, afonydd, camlesi a llynnoedd. Gelwir llong fechan yn gwch neu bad.

## Mathau o longau a chychod

* Bad achub
* Ceufad
* Canŵ
* Cwch camlas
* Cwch pysgota
* Cwrwgl
* Fferi
* Ffrigad
* Iôl
* Iot
* Llong awyrennau
* Llong danfor
* Llong gynwysyddion (hefyd cynhwyslong)
* Llong hwylio
* Llong nwyddau (hefyd llwythlong)
* Llong rhyfel
* Sgwner
* Agerlong
* Tancer olew

## Gweler hefyd

* Rhestr llongau a gofrestrwyd ym Mhorthladd Aberystwyth

Wiciadur
Chwiliwch am llong
yn Wiciadur.
# Noa

| Noa |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Mesopotamia  |
| Man preswyl | Mynydd Ararat  |
| Galwedigaeth | ffermwr, proffwyd  |
| Adnabyddus am | Sefer HaRazim  |
| Dydd gŵyl | 18 Tachwedd, 11 Rhagfyr  |
| Tad | Lamech  |
| Mam | Bat-Enosh  |
| Priod | Naamah, Noah's wife, Naamah  |
| Plant | Sem, Ham, Jaffeth  |

Noa yn gollwng y Golomen o'r Arch; brithwaith yn Basilica San Marco, Fenis (12fed-13eg ganrif)
Cymeriad Beiblaidd, mab Lamech o hiliogaeth Seth, y ceir ei hanes yn Llyfr Genesis yn yr Hen Destament, y Torah a'r Coran yw **Noa**. Mae'n ffigwr pwysig yng nghrefyddau Iddewiaeth, Cristnogaeth ac Islam a gysylltir â chwedl Y Dilyw ac Arch Noa. Bu ganddo dri mab, sef Sem, Ham a Jaffeth (tad Gomer).

Yn Llyfr Genesis olrheinir ei enw i air Hebraeg yn golygu "cysur", a roddir ef iddo gan ei dad, Lameth, i arwyddo y byddai yn fendith ac yn gysur i drigolion y byd yn wyneb y llafur a osodwyd arnynt am eu pechodau gan felltith Duw ar y ddaear.

Ceir sawl chwedl am Noa yn y Beibl, y Torah a'r Coran. Yn Genesis dywedir mai ef oedd y cyntaf i ddarganfod y winwydden a chael gwin ohoni.

Ond y brif chwedl a gysylltir ag ef yw chwedl Y Dilyw (Gen. 6-9). Credir fod y rhan yma o'i hanes yn seiliedig ar y cymeriad mytholegol Ut-napishtim, arwr hanes y Dilyw ym mytholeg Babilonia. Gorchymynodd Duw i Noa adeiladu arch i achub ef a'i deulu (ei thri mab a'u gwragedd) a deuryw anifeiliaid y byd rhag y Dilyw. Pan ddaeth yr arch i orffwys ar dir sych eto - ar Ararat - adeiladodd Noa allor ac offrymodd i Dduw. Gwnaeth Duw gyfamod ag ef, a gynrychiolir gan yr enfys (Gen 9:9-17).

Yn y traddodiad Iddewig a Christnogol mae Noa, Daniel a Job yn cynrychioli tri phatrwm cyfiawnder (Esec 14).

Yn Islam cyfrifir Noa (Nuh) yn un o'r proffwydi mawr yn yr olyniaeth sy'n cychwyn gydag Adda ac yn gorffen gyda Mohamed. Gwrthodir y chwedl am Noa yn darganfod cyfrinach gwin ac yn meddwi arno gan Fwslemiaid am nad ydy i'w cael yn y *Coran*.

## Cyfeiriadau

* *Geiriadur Beiblaidd*, gol. Thomas Rees ac eraill (Wrecsam: Hughes a'i Fab, 1926), Cyfrol II, d.g. Noa.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Iddewiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gristnogaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Islam**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*