Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Eingl-Sacsoniaid

Eingl-Sacsoniaid|  |
| Enghraifft o: | grŵp ethnig  |
| Math | llwyth, Germaniaid  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/09f6v  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

**Tiriogaethau Prydain 500-700**
|  |
|
**PictiaidDál RiataUlaidYstradCludAeronGododdinRhegedElfedGwyneddCeredigionPowysBrycheiniogErgingGwentDyfedCernywDumnoniaBrynaich(Yn hwyrach, Northumbria)DeifrLindseyMersiaDwyrain AngliaEssexCaintSussexWessex**

Allwedd:
Teyrnas Frythonig
Sacsoniaid ac estroniaid eraill
Teyrnasoedd Goidelig |

**Eingl-Sacsoniaid** yw'r term a ddefnyddir i gyfeirio at y grwpiau o bobloedd Germanaidd a ymsefydlodd yn ne a dwyrain Prydain o'r 5g ymlaen gan raddol ddisodli'r Brythoniaid (pobloedd Celtaidd) brodorol. Fel enw mae'n gymharol ddiweddar ac, fel y gair 'Celtiaid', doedd o ddim yn cael ei ddefnyddio gan y bobloedd hynny eu hunain.

Ffurfiwyd yr Eingl-Sacsoniaid o sawl llwyth, sef y Sacsoniaid, yr Eingl, y Ffrisiaid a'r Jiwtiaid. Ar y dechrau, ffurfiodd y llwythau hyn nifer o fân deyrnasoedd annibynnol ar dir a enillwyd oddi wrth y teyrnasoedd Brythonaidd brodorol. Y pennaf o'r teyrnasoedd Eingl-Sacsonaidd hyn oedd Deifr (Northumbria), Mersia a Wessex. Mae hanes cynnar yr Eingl-Sacsoniaid yn frith â brwydrau ac ymgyrchoedd yn erbyn Gwŷr y Gogledd (teyrnasoedd Rheged, Manaw Gododdin, Elmet ac Ystrad Clud), y Cernywiaid a'r Cymry, ond yn ogystal roeddent yn ymladd â'i gilydd am rym. Teyrnas Wessex a lwyddodd i osod seiliau teyrnas Lloegr ar ôl torri grym Mersia yn 825 a chydnabyddir y brenin Alffred Fawr fel brenin cyntaf Lloegr unedig.

Rheolai'r brenhinoedd gyda chymorth y *witan* (cyngor o uchelwyr) a llysoedd lleol.

Paganiaid oedd yr Eingl-Sacsoniaid pan ddaethant i Brydain. Cawsant eu troi i'r Gristnogaeth gan Sant Awstin a anfonwyd gan y Pab Gregori I i Loegr yn 596. Hen Saesneg oedd eu hiaith. Yr arwrgerdd *Beowulf* yw'r gwaith mwyaf adnabyddus o lenyddiaeth Hen Saesneg.
# 10fed ganrif

10fed ganrif|  |
| Enghraifft o: | canrif  |
| Dyddiad | 10 g  |
| Rhan o | mileniwm 1  |
| Dechreuwyd | 6 Ionawr 901  |
| Daeth i ben | 6 Ionawr 1001, 1000  |
| Rhagflaenwyd gan | 9fed ganrif  |
| Olynwyd gan | 11eg ganrif  |
| Yn cynnwys | 900au, 910au, 930au, 960au, 990au, 950au, 970au, 920au, 980au, 940au  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

## Digwyddiadau

* 909: Sefydlu Brenhinllin y Fatimidiaid
* 911: Charles III, brenin Ffrainc yn rhoi Normandi i Rollo, arweinydd grŵp o Lychlynwyr
* 965-969: Rws Kiefaidd yn trechu'r Khazariaid

## Blynyddoedd a degawdau

900au 900 901 902 903 904 905 906 907 908 909

910au 910 911 912 913 914 915 916 917 918 919

920au 920 921 922 923 924 925 926 927 928 929

930au 930 931 932 933 934 935 936 937 938 939

940au 940 941 942 943 944 945 946 947 948 949

950au 950 951 952 953 954 955 956 957 958 959

960au 960 961 962 963 964 965 966 967 968 969

970au 970 971 972 973 974 975 976 977 978 979

980au 980 981 982 983 984 985 986 987 988 989

990au 990 991 992 993 994 995 996 997 998 999

1000au 1000
# Trefedigaethrwydd

Trefedigaethrwydd|  |
| Enghraifft o: | trefniant cymdeithasol  |
| Math | Imperialaeth, digwyddiad  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/022bh  |
| Thesawrws y BNCF | 7353  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Map o'r byd yn 1945, gan ddangos yr ymerodraethau gwladychol mawr
Estyniad sofraniaeth gwlad i diriogaethau tu hwnt i'w gororau yw **trefedigaethrwydd**, **gwladychiaeth** neu **goloneiddio**. Gelwir gwlad neu diriogaeth sydd wedi cael ei gwladychu yn drefedigaeth.

## Gweler hefyd

* Datrefedigaethu
* Imperialaeth
* Trefedigaeth
* Ymerodraeth

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **wleidyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Saeson

Saeson| Cyfanswm poblogaeth |
| --- |
| 90 miliwn |
| Ardaloedd gyda niferoedd sylweddol |
| DU: **45 miliwn** Yr Unol Daleithiau: **28 miliwn** Canada: **6 miliwn** Awstralia: **6 miliwn** |
| Ieithoedd |
| Saesneg |
| Crefydd |
| Cristnogaeth, arall, dim |
| Grwpiau ethnig perthynol |
| Americaniaid, Canadiaid, Awstraliaid, a phobloedd eraill o dras Seisnig. Hefyd: Ffrisiaid, Iseldirwyr, Almaenwyr, Llychlynwyr |

Y **Saeson** yw'r genedl a drig yn Lloegr fel cartrefle cynhenid iddi. Mae'r gair Gymraeg "Saeson" yn ffurf ar y gair Saxon. Un o sawl llwyth o bobl Ellmynig a ddechreuodd ymdeithio i Ynys Brydain yn y 5ed ganrif, ac yn ddilynol oresgyn y parthau o'r Ynys a adwaenid wedyn fel Lloegr, neu England, yn eu hiaith Deutonig eu hunain, oedd y Saxon neu'r Saeson. Gyda lwythau Teutonig eraill gelwir y bobl hyn yn Anglo-Saxon ganddyn nhw eu hunain a'u haneswyr. Fe'i arferir fel term cyfystyr â 'Seisnig' neu 'Saesneg' am y gwledydd lle siaredir Saesneg. Defnyddir hefyd yr elfen arall yn y term hwnnw, sef Anglo i gyfeirio at England a phethau'r Saeson. Mae'n cael ei ymestyn i gyfeirio at Brydain gyfan, h.y. *Anglo-*French wrth gyfeirio at ymwneud Prydain a Ffrainc a'i gilydd. Tardd yr elfen *Eng -*lish o *Angle*.

Yng Nghymru, defnyddir y term 'Saeson' gan bobl Gymraeg gyffredin am y nifer mawr o bobl Saesneg eu hiaith yn y wlad, neu gyd genedl heb ddim Cymraeg ganddyn bellach, yn dilyn y dinistriad helaeth ar y Gymraeg dros yr 20g, yn hytrach nag am Saeson Lloegr yn unig ac yn benodol. Ceir enghraifft gynnar o 'Sais' fel ansoddair yn yr ystyr "un yn medru Saesneg" yn enw'r bardd Elidir Sais yng nghyfnod Llywelyn Fawr.

Wiciadur
Chwiliwch am Saeson
yn Wiciadur.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Loegr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Seisnigo

Un o brotestiadau'r Gymdeithas yn galw am arwyddion ffordd dwyieithog, 1972
**Seisnigo** neu **Seisnigeiddio** yw'r broses o ddisodli iaith frodorol a gosod y Saesneg yn ei lle.

## Seisnigo yng Nghymru

Am ganrifoedd, mae dylanwad yr iaith Saesneg yng Nghymru wedi arwain at Seisnigo helaeth yn y wlad, yn bennaf mae wedi bod yn gyfrifol am y gostyngiad yn y niferoedd sy'n siarad Cymraeg. Yn y 19g gorfodwyd y Saesneg ar drigolion mewn sawl ffordd, gan gynnwys gwneud y Saesneg yn iaith swyddogol gweinyddiaeth cyrff megis y Swyddfa Bost a chynghorau trefi a siroedd a holl ffurflenni cenedlaethol e.e. tystysgrifau geni a threth. Y Saesneg oedd iaith addysg hefyd a defnyddiwyd dulliau fel y Welsh Not i sicrhau na fyddai plant Cymru'n siarad Cymraeg yn ysgolion y wlad. Digwyddodd hyn yn ddiweddar mewn sawl ffordd: y mewnlifiad o Loegr i Gymru a thrwy'r cyfryngau Saesneg megis y teledu.

Gwelir effaith y Saesneg ar eiriau Cymraeg gyda thermau o darddiad Saesneg yn disodli hen eiriau Cymraeg, e.e. erbyn heddiw, defnyddir yr enw Lerpwl (Cymreigiad o *Liverpool*) llawer amlach na'r hen enw Llynlleifiad. Mae idiomau Saesneg hefyd wedi disodli llawer o'r idiomau cynhenid e.e. "cario mlaen" a glywir yn aml ar y cyfryngau yn hytrach na "dal ati". Mae'r Faner Newydd wedi bod yn flaenllaw yn eu hymgyrch i newid hyn.

Mae Seisnigo wedi arwain at ymateb tor-cyfraith gan rai Cymry, e.e. ymgyrch Cymdeithas yr Iaith i beintio arwyddion uniaith Saesneg yn yr 1970au, a llosgi tai haf yn yr 1980au i atal perchnogaeth o ail dai.

## Gweler hefyd

* Americaneiddio
* Ffranceiddio ieithoedd brodorol Llydaw, Catalwnia, Corsica a Gwlad y Basg.

## Cyfeiriadau
# Llenyddiaeth Saesneg Cymru

Captain Cat, AbertaweTerm llenyddol yw **Llenyddiaeth Saesneg Cymru** (neu **lenyddiaeth Eingl-Gymreig**) - a adnabyddir mewn Saesneg naill ai fel *Anglo-Welsh Writing* neu *Welsh Writing in English* sy'n disgrifio awduron a aned yng Nghymru, neu gyda chysylltiadau Cymreig, ond sy'n sgwennu yn Saesneg. Er bod gan Gymru boblogaeth Saesneg eu hiaith bur sylweddol cyn yr 20g, a rhai ohonynt yn ysgrifenwyr o fri, er enghraifft George Herbert (1593-1633), ni ystyrid llenyddiaeth Saesneg Cymru fel math o ysgrifennu ar wahân i *lenyddiaeth Saesneg* neu *lenyddiaeth yn yr iaith Gymraeg* tan i fwy o ysgrifenwyr yn yr 20g ddechrau ysgrifennu yn Saesneg o safbwynt benodol Gymreig neu am brofiadau Cymreig.*[angen ffynhonnell]*

Oherwydd eu bod yn ysgrifennu mewn iaith â mwy o bobl yn ei deall, mae ysgrifenwyr Llenyddiaeth Saesneg Cymru yn aml wedi llwyddo i ddenu cynulleidfaoedd llawer mwy na'u cyd-wladwyr sy'n ysgrifennu yn yr iaith Gymraeg yn unig. Dwy enghraifft adnabyddus o hyn yw'r beirdd byd-enwog Dylan Thomas ac R. S. Thomas.

Y cyntaf i ddefnyddio'r term "Eingl-Gymreig" oedd H. Idris Bell yn 1922.

## Rhai o ysgrifenwyr enwog llenyddiaeth Saesneg Cymru

*Prif: Rhestr llenorion Cymreig yn yr iaith Saesneg*
### Barddoniaeth

* Alun Lewis (1915-44)
* Dylan Thomas (1914-53)
* R. S. Thomas (1913-2000)

### Rhyddiaith

* Lewis Jones (1897-1939)
* Alexander Cordell (1914-97)
* Glyn Jones (1905-1995)
* Emyr Humphreys (1919-)
* Morgan Llwyd o Wynedd

## Gweler hefyd

* Llenyddiaeth Cymru
* Llenyddiaeth Gymraeg
* Rhestr awduron Cymraeg (1600–heddiw)
* Rhestr llenorion Cymreig yn yr iaith Saesneg
* Wales (cylchgrawn)

## Cyfeiriadau
# Gramadeg

Gramadeg| Rhan o lawysgrif *Gramadeg y Penceirddiaid* allan o *Lyfr Coch Hergest* (Coleg yr Iesu MS 111; 1385-1420) |
| Enghraifft o: | disgyblaeth academaidd  |
| Math | cytundeb, ieithyddiaeth  |
| Rhan o | ieithyddiaeth  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Gwyddor iaith yw **gramadeg**. Mae'n wyddor sy'n dadansoddi a chyfundrefnu iaith yn ôl egwyddorion cyffredinol.

Pedair prif gangen gramadeg yw:

* Cystrawen
* Morffoleg
* Ffonoleg

Yn yr Oesoedd Canol roedd gan y term 'Gramadeg' ystyr ehangach a gwahanol. Roedd yn cynnwys araethyddiaeth (rhethreg) a rheolau barddoniaeth.

## Gweler hefyd

* Gramadegau'r penceirddiaid, ar lyfrau gramadeg beirdd Cymraeg yr Oesoedd Canol.

## Cyfeiriadur

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ieithyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.

Wiciadur
Chwiliwch am gramadeg
yn Wiciadur.
# Tsieineeg

Tsieineeg|  |
| Enghraifft o: | macroiaith, iaith fyw, grŵp o ieithoedd  |
| Math | Ieithoedd Sino-Tibetaidd  |
| Yn cynnwys | Min Chinese, Tsieineeg Yue, Tsieineeg Haca, Tsieineeg Wu, Tsieineeg Mandarin, Tsieineeg Xiang, Tsieineeg Jin, Tsieineeg Hui, Pinghua, Tsieineeg Ba-Shu, Shaozhou Tuhua  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Enw brodorol | 汉语  |
| Nifer y siaradwyr | - 1,299,877,520
 |
| cod ISO 639-1 | zh  |
| cod ISO 639-2 | zho, chi  |
| cod ISO 639-3 | zho  |
| Gwladwriaeth | Gweriniaeth Pobl Tsieina, Taiwan, Singapôr  |
| System ysgrifennu | arwyddlun Tsieineaidd, arwyddlun Tsieinëaidd traddodiadol, arwyddlun Tsieinëaidd syml  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Wikipedia
 Argraffiad Tsieineeg Wicipedia, y gwyddoniadur rhydd

Iaith neu grŵp o ieithoedd sy'n perthyn i'r teulu ieithyddol Tsieino-Tibeteg yw'r **Tsieineeg** (Tsieinëeg syml: 汉语; Tsieinëeg draddodiadol: 漢語; pinyin: *Hànyǔ*; yn llythrennol "Haneg" neu 中文; *Zhōngwén*; 'Chinese writing', hefyd yn achlysurol: **Tsieinieg**, **Tsieineg**, **Tsieinëeg**).

Mae tua 1.35 biliwn o bobl, neu 17% o boblogaeth y byd, yn siarad y Tsieineeg yn iaith gyntaf, yn bennaf yn Tsieina (gan gynnwys Hong Cong a Macao), Taiwan, a Singapôr. Mae cymunedau Tsieineaidd mewn llawer o wledydd eraill e.e. Maleisia, Awstralia ac Indonesia.

## Rhaniadau Tsieinëeg

Cantoneg (*Yue*)

* Pinghua

Gan

Haca

Mandarin

* Jinyu

Min

* Min Nan
* Min Bei
* Min Dong
* Min Zhong
* Pu-Xian

Xiang

Wu

* Hui

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **iaith**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Tsieina**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Dwyrain Anglia

Dwyrain Anglia| Eglwys Cadeiriol Norwich |
| Math | rhanbarth  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Lloegr |
| Cyfesurynnau | 52.5°N 1°E  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Rhanbarth yn nwyrain Lloegr yw **Dwyrain Anglia** (Saesneg: *East Anglia*). Fe'i enwir ar ôl un o hen deyrnasoedd yr Eingl-Sacsoniaid, sef Teyrnas Dwyrain Anglia, a elwir yn ei thro ar ôl cartref yr Eingl ("Angliaid"), sef Angeln, yng ngogledd yr Almaen. Roedd y deyrnas honno yn cynnwys yr ardaloedd a elwid yn Norfolk a Suffolk, a elwir felly am fod y Daniaid wedi ymgartrefu yno gan ymrannu'n ddwy gangen, y *Northfolk* a'r *Southfolk*. Gyda phriodas y dywysoges Etheldreda, daeth Ynys Ely yn rhan o'r deyrnas hefyd. Sefydlwyd y deyrnas yn gynnar yn y 6g ar diriogaeth yr Iceni, un o bobloedd Celtaidd Prydain.

Dwyrain Anglia yn Lloegr
Ni ellir diffinio ffiniau'r rhanbarth yn fanwl yn y cyfnod cynnar. Heddiw, cytunir yn gyffrediniol ei fod yn cynnwys siroedd Norfolk a Suffolk gyda Swydd Gaergrawnt. Ystyrir Essex yn rhan o'r rhanbarth modern gan rai. Nodweddir llawer o'r tirwedd gan ei wastadedd, sy'n cynnwys gwlybdiroedd (*fenland* yw'r term Saesneg lleol) a chorsydd wedi'u draenio, ond ceir bryniau isel yn Suffolk a Norfolk hefyd. Mae'r prif ddinasoedd yn Nwyrain Anglia yn cynnwys Norwich (y "brifddinas" draddodiadol), Peterborough a Chaergrawnt, ynghyd â dinas esgobol fechan Ely. Mae'r trefi yn cynnwys Ipswich, Colchester a Huntingdon. Lleolir Prifysgol Dwyrain Anglia ar gampws yn Norwich.

Mae Dwyrain Anglia yn rhan o ranbarth ehangach Dwyrain Lloegr. Ffermio a garddwriaeth yw'r prif ddiwydiannau traddodiadol.

## Gweler hefyd

* Prifysgol Dwyrain Anglia
* Teyrnas Dwyrain Anglia
# Sacsoneg Isel

Iaith Ermanaidd a siaredir yng Ngogledd yr Almaen ac yn nwyrain yr Iseldiroedd yw'r **Isel Almaeneg**, yr **Isalmaeneg** neu'r **Almaeneg Isel**. Yr ieithoedd agosaf iddi yw Iseldireg ac Almaeneg.

## Geirfa gyffredin

Mae'r enghreifftiau wedi'u hysgrifennu yn Sillafiad Sacsoneg Newydd (*Nysassiske Skryvwyse*).

* Helô - *Moin*
* Bore da - *Goden morgen / Morgen ouk*
* Prynhawn da - *Goden dag / Dag ouk*
* Noswaith dda - *Goden åvend / Åvend ouk*
* Nos da - *Gode nacht*
* Diolch - *Danke ouk*
* Fy enw ydy... - *Ik heyt(e)...*
* Cymraeg ydy fy mamiaith. - *Myn moderspråke is kymrisk.*
* Dw i ddim yn siarad Almaeneg. - *Ik snak(ke) neyn/geyn/keyn düütsk.*
* Dw i eisiau dysgu rhagor o Isel Almaeneg. - *Ik wil meyr sassisk leyren.*
* Dw i'n ymgyrchwr iaith. - *Ik bin/bün språkaktivist.*
* Pam nad oes gennych chi fwydlen yn Isel Almaeneg? - *Wårüm hebbet Jy neyn spyskaarte up plat/sassisk?*
# Germania

Yr ymerodraeth Rufeinig a *Magna Germania*, yn nechrau'r ail ganrif OC.
*Erthygl am y dalaith yw hon. Am y llyfr gan Tacitus gweler Germania (llyfr).*
**Germania** oedd yr enw a ddefnyddiai'r Rhufeinwyr am y diriogaeth oedd yn ymestyn i'r dwyrain o lan orllewinol Afon Rhein. Roedd y ffin yn y dwyrain yn aneglur, yn ymestyn tua Rwsia heddiw.

Roedd llawer o lwythau yn Germania, llwythau Almaenaidd yn bennaf ond hefyd rhai Celtaidd, yn ogystal â Scythiaid a phobloedd Slafig. Disgrifiwyd Germania gan yr hanesydd Rhufeinig Tacitus yn ei lyfr *Germania*.

Ystyriai'r Rhufeiniaid fod Germania yn ddwy ran, 'Germania Fewnol', i'r gorllewin a'r de o Afon Rhein a *Magna Germania* (Germania Fawr) i'r dwyrain o Afon Rhein. Concrwyd Germania Fewnol gan y Rhufeiniaid, ac fe'i rhanwyd yn ddwy dalaith, Germania Inferior a Germania Superior. Llwyddodd y cadfridog Rhufeinig Drusus i goncro rhan helaeth o Germania Magna hefyd, ond ni fedrodd yr ymerodraeth ddal gafael ar y tiroedd hyn.
# Hen Norseg

Ardaloedd lle siaredid Hen Norseg ac ieithoedd cysylltiedig yn nechrau'r 10g:      **Tafodiaith Hen Norseg y gorllewinTafodiaith Hen Norseg y dwyrainHen Gutlandeg**      Hen Saesneg      Gotheg y Crimea      Ieithoedd Germanaidd eraill chanddynt rywfaint o gyd-eglurder ag Hen Norseg
Iaith Germanaidd gogleddol yw **Hen Norseg** a siaredid yn Llychlyn a gwladfeydd y Llychlynwyr ar draws arfordiroedd gogledd Ewrop, Ynysoedd Prydain ac Iwerddon, ac ar lannau afonydd dwyrain Ewrop o'r 8g i ganol y 14g. Dyma iaith lenyddol y sagâu a genid yng Ngwlad yr Iâ, a thraddodiadau hengerdd y skald a'r eda.

Trawsnewidiodd Cyn-Norseg yn Hen Norseg erbyn y 8g. Arhosai Hen Norseg yn hynod o sefydlog yn y cyfnod 1150–1350, cyn iddo ddatblygu yn ffurfiau cynnar ar yr ieithoedd Germanaidd gogleddol modern yn niwedd y 14g. Rhennir Hen Norseg yn dair tafodiaith: Hen Norseg y gorllewin, a ddatblygodd yn Hen Islandeg, Hen Norwyeg a Norseg yr Ynys Las; Hen Norseg y dwyrain, a ddatblygodd yn Hen Ddaneg a Hen Swedeg; ac Hen Gutlandeg, a ddatblygodd yn Gutlandeg. Hen Norseg yw iaith gysefin yr ieithoedd Islandeg, Ffaröeg, Norwyeg, Daneg, a Swedeg, a'r ieithoedd meirw Norn a Norseg yr Ynys Las.

## Cyfeiriadau
# Ieithoedd Germanaidd Gogleddol

Cangen o'r ieithoedd Germanaidd, rhan o'r teulu o ieithoedd Indo-Ewropeaidd yw'r **ieithoedd Germanaidd gogleddol**. Mae'r gangen yn cynnwys ieithoedd Llychlyn: Daneg, Ffaröeg, Islandeg, Norwyeg a Swedeg. Maen nhw i gyd yn tarddu'n hanesyddol oddi wrth Hen Norseg. Fe'u siaredir yn frodorol dros gwledydd y Llychlyn, Denmarc, Gwlad yr Iâ, Norwy a Sweden a hefyd gan leiafrif yn y Ffindir.

## Dosbarthiad

Yn draddodiadol, fe ddosberthir yr ieithoedd Germanaidd gogleddol yn ddau grŵp: y grŵp gorllewinol, yn cynnwys Islandeg, Ffaröeg a Norwyeg, a'r grŵp dwyreiniol, Daneg a Swedeg. Mae'r dosbarthad hwnnw yn adlewyrchu ffactorau hanesyddol, gan fod yr Islandeg a'r Ffaröeg wedi datblygu allan o dafodieithoedd Hen Norseg a siaradwyd yn Norwy. Heddiw tueddir hefyd i ddefnyddio dosbarthiad yn Scandinafeg Ynysig (Islandeg a Ffaröeg) a Scandinafeg Gyfandirol (Daneg, Swedeg a Norwyeg). Mae'r ail ddosbarthiad yn rhoi blaenoriaeth i ffactorau synchronig, yn enwedig, debygrwydd yr ieithoedd heddiw, gan gynnwys gradd cyd-ddealtwriaeth rhyngddynt.

Mae'r gwahaniaethau ieithyddol rhwng yr ieithoedd Scandinafaidd Cyfandirol heddiw yn fychan. Mae'r rhesymau dros eu rhannu nhw'n dair iaith heddiw yn bennaf yn wleidyddol, cymdeithasol a diwylliannol, yn hytrach nag yn ieithyddol. Mae gradd uchel ar gyd-ddealltwriaeth rhyngddynt, yn enwedig rhwng Bokmål Norwyeg a Daneg.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **iaith**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Llychlynwyr

Llychlynwyr| Enghraifft o: | Peeps, cyfnod o hanes, diwylliant, arddull  |
| Dechreuwyd | 745  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/07\_my  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Mae'r gair **Llychlynnwr** yn cyfeirio at y masnachwyr, gwladychwyr ac (weithiau) y môr-ladron Llychlynnaidd. Roedd y Llychlynwyr yn masnachu, yn brwydro ac yn adeiladu gwladfeydd ledled moroedd ac afonydd Ewrop ac ar arfordir dwyreiniol Gogledd America o 800 hyd 1050. Roeddent yn galw eu hunain yn 'Northwyr' ('Gwŷr y Gogledd'), fel y gwneir gan Lychlynwyr modern sydd yn galw eu hunain yn *nordbor*; 'Northmyn' oedd un o enwau Cymry'r Oesoedd Canol arnynt.

Enw'r Llychlynwyr yn Rwsia a'r Ymerodraeth Fysantaidd oedd y Varangiaid, o'r enw *Væringjar*, sef "dynion a chleddyfau ganddynt". Roedd Varangiaid yn rhan o warchodlu Ymerawdwr Caergystennin (y Gwarchodlu Varangaidd).

Mae'r Llychlynwyr yn enwog iawn am frwydro ffyrnig a chryf ond roedden nhw yn grefftwyr a masnachwyr medrus iawn yn ogystal.

Heddiw mae disgynyddion y Llychlynwyr yn byw yn Norwy, Gwlad yr Iâ, Denmarc, Ynysoedd Ffaro a Sweden.

 Map yn dangos ymestyniad y Sgandinafiaid yn:
      yr 8g      y 9g      y 10g      yr 11g      - sy'n dynodi ardaloedd a ddioddefodd llawer o ymosodiadau achlysurol gan y Llychlynwyr Sgandinafaidd, er na wnaethant wladychu yno
## Gweler hefyd

* Llychlynwyr yng Nghymru
* Llychlynwyr yng Ngalisia

## Darllen pellach

* Jones, Gwyn, *A History of the Vikings* (Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2001)
* *The Oxford Illustrated History of the Vikings*, gol. Peter Sawyer (Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2001)

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **hanes**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 8fed ganrif

8fed ganrif|  |
| Enghraifft o: | canrif  |
| Dyddiad | 8 g  |
| Rhan o | mileniwm 1  |
| Dechreuwyd | 1 Ionawr 701  |
| Daeth i ben | 31 Rhagfyr 800  |
| Rhagflaenwyd gan | 7fed ganrif  |
| Olynwyd gan | 9fed ganrif  |
| Yn cynnwys | 710au, 720au, 730au, 740au, 750au, 760au, 770au, 780au, 790au, 700au  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

## Digwyddiadau

* 711: Y Mwriaid yn goresgyn Iberia.
* 750: As-Saffah, califf cyntaf yr Abbasid, yn diorseddu Marwan II, califf olaf yr Ummayad .
* 768-814: Teyrnasiad Siarlymaen

## Blynyddoedd a degawdau

700au 700 701 702 703 704 705 706 707 708 709

710au 710 711 712 713 714 715 716 717 718 719

720au 720 721 722 723 724 725 726 727 728 729

730au 730 731 732 733 734 735 736 737 738 739

740au 740 741 742 743 744 745 746 747 748 749

750au 750 751 752 753 754 755 756 757 758 759

760au 760 761 762 763 764 765 766 767 768 769

770au 770 771 772 773 774 775 776 777 778 779

780au 780 781 782 783 784 785 786 787 788 789

790au 790 791 792 793 794 795 796 797 798 799

800au 800
# 9fed ganrif

9fed ganrif|  |
| Enghraifft o: | canrif  |
| Dyddiad | 9 g  |
| Rhan o | mileniwm 1  |
| Dechreuwyd | 1 Ionawr 801  |
| Daeth i ben | 31 Rhagfyr 900  |
| Rhagflaenwyd gan | 8fed ganrif  |
| Olynwyd gan | 10fed ganrif  |
| Yn cynnwys | 810au, 820au, 830au, 840au, 850au, 890au, 870au, 880au, 860au, 800au  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/08dnq  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

## Digwyddiadau

* Cyrchoedd ar draws Ewrop gan y Llychlynwyr
* 867: Basileios I yn sefydlu Brenhinllin y Macedoniaid yn yr Ymerodraeth Fysantaidd

## Blynyddoedd a degawdau

800au 800 801 802 803 804 805 806 807 808 809

810au 810 811 812 813 814 815 816 817 818 819

820au 820 821 822 823 824 825 826 827 828 829

830au 830 831 832 833 834 835 836 837 838 839

840au 840 841 842 843 844 845 846 847 848 849

850au 850 851 852 853 854 855 856 857 858 859

860au 860 861 862 863 864 865 866 867 868 869

870au 870 871 872 873 874 875 876 877 878 879

880au 880 881 882 883 884 885 886 887 888 889

890au 890 891 892 893 894 895 896 897 898 899

900au 900
# 11eg ganrif

11eg ganrif|  |
| Enghraifft o: | canrif  |
| Dyddiad | 11 g  |
| Rhan o | ail fileniwm  |
| Dechreuwyd | 1001  |
| Daeth i ben | 1100  |
| Rhagflaenwyd gan | 10fed ganrif  |
| Olynwyd gan | 12fed ganrif  |
| Yn cynnwys | 1090au, 1070au, 1020au, 1060au, 1010au, 1080au, 1000au, 1040au, 1030au, 1050au  |
| Dynodwyr |
| Quora | 11th-century  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

## Digwyddiadau

* 1054: Y Sgism Fawr rhwng Eglwysi'r Gorllewin a'r Dwyrain
* 1066: Brwydr Hastings

## Blynyddoedd a degawdau

1000au 1000 1001 1002 1003 1004 1005 1006 1007 1008 1009

1010au 1010 1011 1012 1013 1014 1015 1016 1017 1018 1019

1020au 1020 1021 1022 1023 1024 1025 1026 1027 1028 1029

1030au 1030 1031 1032 1033 1034 1035 1036 1037 1038 1039

1040au 1040 1041 1042 1043 1044 1045 1046 1047 1048 1049

1050au 1050 1051 1052 1053 1054 1055 1056 1057 1058 1059

1060au 1060 1061 1062 1063 1064 1065 1066 1067 1068 1069

1070au 1070 1071 1072 1073 1074 1075 1076 1077 1078 1079

1080au 1080 1081 1082 1083 1084 1085 1086 1087 1088 1089

1090au 1090 1091 1092 1093 1094 1095 1096 1097 1098 1099

1100au 1100