# Wcreineg

Wcreineg|  |
| Enghraifft o: | iaith naturiol, iaith fyw  |
| Math | Slafeg dwyreiniol  |
| Rhagflaenwyd gan | Rwtheneg  |
|  |
| Rhagflaenydd | Rwtheneg, Hen Rwtheneg  |
| Enw brodorol | українська мова  |
| Nifer y siaradwyr | - 26,900,000 (2023),
- 27,300,000 (2019),
- 34,710,100 (2003)
 |
| cod ISO 639-1 | uk  |
| cod ISO 639-2 | ukr  |
| cod ISO 639-3 | ukr  |
| Gwladwriaeth | Wcráin, Rwsia, Gwlad Pwyl, Canada, Casachstan, Belarws, Rwmania, Slofacia, Serbia, Unol Daleithiau America, Hwngari, Tsiecia, Moldofa  |
| System ysgrifennu | Yr wyddor Gyrilig  |
| Corff rheoleiddio | Academi Genedlaethol Gwyddorau Wcráin, Institiwt yr Iaith Wcreineg, Sefydliad Ieithyddiaeth Potebnia, Commissioner for the Protection of the State Language  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Iaith Slafonaidd Ddwyreiniol yw'r **Wcreineg**. Hon yw iaith swyddogol Wcráin a phrif iaith yr Wcreiniaid. Siaredir hefyd gan gymunedau Wcreinaidd yng Nghasachstan, Moldofa, Gwlad Pwyl, Rwmania, Lithwania, a Slofacia. Fe'i ysgrifennir gan ddefnyddio'r wyddor Gyrilig. Mae rhywfaint o gyd-ddealltwriaeth rhwng yr Wcreineg a'r Felarwseg a'r Rwseg, ac ohonyn nhw y tarddodd yn y 12fed a'r 13g. Fel y Felarwseg, mae ynddi lawer o eirfa a fenthyciwyd o'r Bwyleg.

Wcreineg
## Gramadeg

Mae'r Wcreineg yn iaith asiadol (*fusional*), enwol-gwrthrychol (*nominative-accusative*), ac mae'n defnyddio arddodiaid i gyfleu cyfeiriad a natur symud (*satellite framed*). Mae'r iaith yn gwahaniaethu rhwng 'ti' a 'chi', ac mae'n gallu gollwng y goddrych (*null-subject*). Trefn arferol y frawddeg yw Goddrych-Berf-Gwrthrych (SVO). Mae trefnau eraill yn gyffredin oherwydd y rhyddid y mae system ffurfdroi'r iaith yn ei ganiatáu.

Mae gan enwau un o 3 chenedl: gwrywaidd, benwyaidd, diryw; maen nhw'n ffurfdroi yn ôl:

* 7 cyflwr: enwol, gwrthrychol, genidol, derbyniol, offerynnol, lleoliadol, cyfarchol;
* 2 rhif: unigol, lluosog.

Mae ansoddeiriau'n cytuno gydag enwau yn ôl cenedl, cyflwr a rhif.

Ceir 4 amser i'r ferf yn Wcreineg:

* presennol (теперішній): *читає*;
* gorffennol (минулий): *читав*;
* dyfodol syml (простий майбутній): *читатиме*;
* dyfodol cwmpasog (складний майбутній): *буде читати*.

Wszystkie czasowniki mają dwa aspekty – dokonany (доконаний) і niedokonany (недоконаний).

Mae'r amser gorberffaith wedi'i golli yn yr Wcreineg modern, fel yn Pwyleg, yn y bôn nid yw'n cael ei ddefnyddio. Erbyn hyn, mae o'n cael ei ystyried yn hynafol. Ar lafar, prin y'i defnyddir o gwbl; dim ond mewn arddull lenyddol y gall ymddangos.

## Tafodieithoedd

     Tafodieithoedd y gogledd     Tafodieithoedd y de-ddwyrain     Tafodieithoedd y de-orllewin
Mae'n bosib gwahaniaethu dau grŵp o dafodieithoedd Wcreineg – gogleddol a deheuol. O fewn y grŵp deheuol ceir dau is-grŵp, gorllewinol a dwyreiniol (gweler y llun):

* **Gogleddol** – Y brif wahaniaeth o gymharu â'r tafodieithoedd deheuol yw datblygiad y synau Proto-Slafeg \**e*, \**o* mewn sillafau caeedig, a'r Proto-Slafeg \**ě* (ymha bynnag safle). Yn nhafodieithoedd y de maent yn troi'r cyfan yn *i* (ikavism fel y'i gelwir), ond yn y tafodieithoedd gogleddol mewn sillafau di-acen maent naill ai'n aros yr un mor llydan *e*, *o* neu'n gulach *y*, *u*. Yn ogystal, yn y tafodieithoedd hyn mewn sillafau acennog, nid yw'r sain yn trawsffurfio'n  *a*  fel yn y de, ac fe geir deuseiniaid amrywiol (er enghraifft *u̯o*,  *u̯e*  ac ati.) neu lafariad rheolaidd, ond yn fwy yn ôl (e.e. 'u', 'y').

* **dwyreiniol** - Wedi'i nodweddu gan ynganiad mwy blaen o *y* (tebyg i Bwyleg), dad-felareiddio  *l*  (hefyd yn debyg i Bwyleg) a'r ynganiad o *ky*,  *hy* , *xy* gyda chytsain galed.
* **gorllewinol** – O'i gymharu â'r grŵp dwyreiniol, mae'n fwy heterogenaidd. Fe'i nodweddir gan 'y' sy'n diflannu neu'n is, 'ł' mwy felar (tebyg i Rwsieg) ac ynganiad meddal o 'ḱi', 'x́i' (ond 'hy' fel arfer).

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **iaith**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*