# Peter Greenaway

| Peter Greenaway |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 5 Ebrill 1942  Casnewydd  |
| Man preswyl | Sir Fynwy  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| *Alma mater* | * Forest School
* Walthamstow College of Art
 |
| Galwedigaeth | cyfarwyddwr theatr, cyfarwyddwr ffilm, ysgrifennwr, experimental artist, sgriptiwr, arlunydd, golygydd ffilm, actor, sinematograffydd, cyfarwyddwr teledu, cyfarwyddwr, artist, libretydd, gwneuthurwr ffilm, curadur  |
| Priod | Saskia Boddeke  |
| Gwobr/au | CBE, Golden Calf for Best Script, Gwobr Sutherland, BAFTA Outstanding British Contribution to Cinema Award, Sitges Film Festival Best Director award, Gwobr Time Machine, Gwobr Flynyddol ACFK  |

Cyfarwyddwr ffilm o Gymru yw **Peter Greenaway** (ganwyd 5 Ebrill 1942), ac fe'i gyfrir yn un o'r cyfarwyddwyr cyfoes mwyaf uchelgeisiol a dadleuol. Fe'i hyfforddwyd yn wreiddiol i fod yn beintiwr, ac mae'n enwog am ei ffilmiau a'i arddangosfeydd.

## Bywyd a dylanwadau cynnar

Ganwyd Peter Greenaway ar 5 Ebrill 1942 yng Nghasnewydd. Roedd ei fam yn Gymraes a threuliodd Peter flynyddoedd cyntaf ei fywyd yng Nghymru, ond symudodd ei deulu i Essex pan oedd y bachgen yn dair blwydd oed. Datblygodd Peter ddiddordeb mewn sinema Ewropeaidd, yn cynnwys cyfarwyddwyr megis Antonioni, Bergman, Godard, Pasolini a Resnais (sef detholiad bychan o'r unigolion y mae eu dylanwad i'w weld ar ei ffilmiau). Serch hynny, peintio oedd ei yrfa ddewis ers iddo fod yn ifanc, a gellir gweld adlewyrchiad o hyn yn y cyfansoddiad gofalus sydd mor nodweddiadol o bob agwedd o'i ffilmiau. Ymysg dylanwadau eraill arno mae llenyddiaeth Joyce a Borges.

## Gyrfa

Ym 1962 ymrestrodd Greenaway yng Ngholeg Celfyddydau Walthamstow, ar yr un pryd ag Ian Dury, a ymddengys yn y ffilm *The Cook, the Thief, His Wife and Her Lover*. Treuliodd dair blynedd yno yn cael ei hyfforddu i beintio murluniau, ac yno y gwnaeth ei ffilm gyntaf *Death of Sentiment*, a ffilmiwyd mewn pedair mynwent fawr yn Llundain ac sydd yn ymdrin â thema dodrefn mynwentydd. O 1965 tan ddiwedd yr 80au gweithiodd yn y Swyddfa Wybodaeth Ganolog (Central Office of Information neu COI) fel golygydd ffilmiau a chyfarwyddwr, ac mae'n debyg y gwnaeth biwrocratiaeth swyddfa lywodraethol argraff arno y gellir gweld ei hôl ar ei waith. Yno creodd Greenaway sawl ffilm arbrofol yn cychwyn â *Train* ym 1966, a dry ddyfodiad trên ager olaf Gorsaf Waterloo yn fale mecanaidd, a *Tree* yn yr un flwyddyn, a dâl wrogaeth i goeden a ymlafniodd i fyw tu allan i'r Royal Festival Hall yn Llundain. Ei ffilm gyntaf i gael dosbarthiad eang oedd *Seven-Minute Intervals* ym 1969. Yn y 70au, wrth iddo ddod yn fwy hyderus ac uchelgeisiol, cyfarwyddodd Greenaway *Vertical Features Remake* ac *A Walk Through H*, ac yn yr 80au y cynhyrchiwyd ei ffilmiau enwocaf: *The Draughtsman's Contract* ym 1982 (a gafodd gryn lwyddiant), *A Zed & Two Noughts* ym 1985, *The Belly of an Architect* ym 1987, *Drowning by Numbers* ym 1988, ac ym 1989 ei ffilm fwyaf llwyddiannus yn fasnachol, *The Cook, The Thief, His Wife & Her Lover*. Hefyd ym 1989 gweithiodd Greenaway efo'r artist Tom Phillips i greu cyfres deledu fer A TV Dante yn dramateiddio *Inferno* Dante. Gwelodd y 90au ffilmiau megis *Prospero's Books* ym 1991, *The Baby of Mâcon* (a gynhyrchodd gryn ddadl) ym 1993, *The Pillow Book* ym 1996, ac *8½ Women* ym 1999.

## Themâu

Nodweddir ffilmiau Greenaway gan fanylder obsesiynol ynglŷn â phob agwedd o'u gwneuthuriad; tueddant hefyd i gynnwys golygfeydd a sefyllfaoedd swrrealaidd, â gwythiennau o hiwmor du yn rhedeg trwyddynt. Nid oes, o angenrheidrwydd, adroddiant eglur iawn i'w ganfod ynddynt. O ran thema, ymdrinant yn anad dim â gwrthgyferbyniadau megis gwisg a noethni, natur ac adeiladau dynol, dodrefn a phobl, pleser rhywiol a marwolaeth boenus, trefn ac anhrefn, creu a dadfeilio, yn ogystal â themâu gwyddonol megis geometreg ac anatomeg; chwery rhestri a gwyddoniaduron rhan bwysig mewn llawer o'i waith. Gwneir cyfeiriadau yn aml i ffurfiau eraill ar gelf, megis pensaernïaeth, llenyddiaeth, coginio ac arlunio ac mae dylanwad trwm syniadau'r Dadeni a pheintwyr Ffleminaidd i'w weld arno. Yn ogystal â hyn, chwery cerddoriaeth ran drawiadol yng ngwaith Greenaway. Gweithia'r cyfansoddwr Michael Nyman efo Greenaway er 1991, yn ogystal â Wim Mertens, a gyfranodd i *Belly of an Architect*.

## Y presennol a'r dyfodol

Ar hyn o bryd mae Greenaway yn gweitho ar brosiect amlgyfryngol uchelgeisiol, *The Tulse Luper Suitcases* y bwriedir iddi gynnwys tair ffilm, cyfres deledu, a 92 DVD, yn ogystal â gwefannau, llyfrau a deunydd ar CD-ROM, i gyd yn ymwneud â bywyd Tulse Luper a'i gesys a'u cynnwys dirgel.

Yn ogystal â'i waith cynhyrchu, mae Greenway yn gweithio yn yr Ysgol Uwchraddedig Ewropeaidd yn Saas-Fee, y Swistir, yn dysgu astudiaethau sinema. Yn 2002 derbyniodd ddoethuriaeth er anrhydedd gan yr Adran Gyfryngau a Chyfathrebu yno. Cyfrannodd hefyd i *Visions of Europe*, casgliad o ffilmiau byrion gan wahanol gyfarwyddwyr yn yr Undeb Ewropeaidd. *The European Showerbath* yw enw'r gwaith a gyfrannodd Greenaway ar ran Prydain.

Ar 2 Mehefin 2006, mewn oriel yn y Rijksmusem yn Amsterdam, agorodd darn theatr newydd gan Greenaway o'r enw *Nightwatching*, yn ymdrin â'r peintiwr o'r Iseldiroedd Rembrandt van Rijn. Daw'r enw o un o baentiadau enwocaf Rembrandt: *De compagnie van Frans Banning Cocq* ('Cwmni Frans Banning Cocq'), a adweinir yn well wrth yr enw *De Nachtwacht* (sef 'The Nightwatch' yn Saesneg).

## Ffilmiau

* *Death of Sentiment* (1962)
* *Tree* (1966)
* *Train* (1966)
* *Revolution* (1967)
* *5 Postcards From Capital Cities* (1967)
* *Intervals* (1969)
* *Erosion* (1971)
* *H Is for House* (1973)
* *Windows* (1975)
* *Water Wrackets* (1975)
* *Water* (1975)
* *Vertical Features Remake* (1976)
* *Goole by Numbers* (1976)
* *Dear Phone* (1977)
* *A Walk Through H: The Reincarnation of an Ornithologist* (1978)
* *Eddie Kid* (1978)
* *Cut Above the Rest* (1978)
* *1-100* (1978)
* *Zandra Rhodes* (1979)
* *Women Artists* (1979)
* *Leeds Castle* (1979)
* *Lacock Village* (1980)
* *The Falls* (1980)
* *Country Diary* (1980)
* *Terence Conran* (1981)
* *The Draughtsman's Contract* (1982)
* *Four American Composers* (1983)
* *The Coastline* (1983)
* *Making a Splash* (1984)
* *A Zed & Two Noughts* (1985)
* *Inside Rooms: 26 Bathrooms, London & Oxfordshire* (1985)
* *The Belly of an Architect* (1987)
* *Drowning by Numbers* (1988)
* *Fear of Drowning* (1988)
* *The Cook, the Thief, His Wife and Her Lover* (1989)
* *Hubert Bals Handshake* (1989)
* *Prospero's Books* (1991)
* *Rosa* (1992)
* *The Baby of Mâcon* (1993)
* *Stairs 1 Geneva* (1995)
* *Lumière et compagnie* (1996)
* *The Pillow Book* (1996)
* *The Bridge* (1997)
* *8½ Women* (1999)
* *The Death of a Composer: Rosa, a Horse Drama* (1999)
* *The Man in the Bath* (2001)
* *Cinema16* (2003)
* *The Tulse Luper Suitcases*, Part 1: The Moab Story (2003)
* *The Tulse Luper Suitcases*, Part 3: From Sark to the Finish (2003)
* *The Tulse Luper Suitcases*, Part 2: Vaux to the Sea (2004)
* *Visions of Europe* (ffragment "European Showerbath", 2004)
* *Nightwatching* (2007)
* *Rembrandt's J'Accuse* (2008)
* *Goltzius and the Pelican Company* (2012)
* *Eisenstein in Guanajuato* (2015)
* *Walking to Paris* (2017)

## Teledu

* *Act of God* (1980) imdb
* *Death in the Seine* (Teledu Ffrengig, 1988) imdb
* *A TV Dante* (cyfres mini, 1989) imdb
* *M Is for Man, Music, Mozart* (1991) imdb
* *A Walk Through Prospero's Library* (1992) imdb
* *Darwin* (Teledu Ffrengig, 1993) imdb

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Gwaith sinema Peter Greenaway Archifwyd 2006-04-23 yn y Peiriant Wayback
* (Saesneg) Gwefan ffan am Peter Greenaway
* Peter Greenaway - Athro Astudiaethau Sinema Archifwyd 2005-02-04 yn y Peiriant Wayback Peter Greenaway yn yr Ysgol Gradd Ewropeaidd
* Gwyddoniadur am Peter Greenaway Archifwyd 2004-12-04 yn y Peiriant Wayback.
* Peter Greenaway *Graphis* interview March 2000 Archifwyd 2006-05-05 yn y Peiriant Wayback
* Cyfweliad efo Peter Greenaway ynglŷn â *The Pillow Book* Archifwyd 2006-05-10 yn y Peiriant Wayback
* Cyfweliad efo Greenaway ynglŷn â *The Medium is the Message* Archifwyd 2006-05-10 yn y Peiriant Wayback