Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Gogledd Cyprus

Gogledd Cyprus|  |
| Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti  |
|  |
| Math | gwladwriaeth a gydnabyddir gan rai gwledydd, ynys-genedl, tiriogaeth ddadleuol, Gwladwriaeth byped, gwlad  |
|  |
| Prifddinas | Gogledd Nicosia  |
| Poblogaeth | 476,214  |
| Sefydlwyd | * 1983
 |
| Anthem | İstiklâl Marşı  |
| Pennaeth llywodraeth | Ünal Üstel  |
| Cylchfa amser | UTC+2  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Tyrceg  |
| Daearyddiaeth |
| Arwynebedd | 3,355 km²  |
| Yn ffinio gyda | Cyprus, y Deyrnas Unedig, Twrci  |
| Cyfesurynnau | 35.18°N 33.36°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Cynulliad y Weriniaeth  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Gogledd Cyprus  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Tufan Erhürman  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Gogledd Cyprus  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Ünal Üstel  |
|  |
|  |
| Arian | Lira Twrcaidd  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gweriniaeth annibynnol *de facto* a leolir yng ngogledd ynys Cyprus yw **Gogledd Cyprus** (Tyrceg: *Kuzey Kıbrıs*) neu **Weriniaeth Dwrcaidd Gogledd Cyprus** (Tyrceg: *Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti*).

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gyprus**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Maleisia

Maleisia|  |
| Maleisia |
|  |
| Arwyddair | Bersekutu Bertambah Mutu  |
| Math | gwladwriaeth sofran, aelod-wladwriaeth o ASEAN, gwlad  |
|  |
| Prifddinas | Kuala Lumpur  |
| Dinas fwyaf | Kuala Lumpur  |
| Poblogaeth | 32,447,385  |
| Sefydlwyd | 31 Awst 1957 (Annibyniaeth oddi wrth Lloegr (y DU)) 16 Medi 1963 (Datganiad) |
| Anthem | Negaraku  |
| Pennaeth llywodraeth | Anwar Ibrahim  |
| Cylchfa amser | UTC+08:00, Asia/Kuala\_Lumpur  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Maleieg  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Maleisia  |
| Arwynebedd | 330,803 km²  |
| Gerllaw | Culfor Malacca, Culfor Johor, Môr De Tsieina, Bae Brunei, Môr Sulu, Môr Celebes  |
| Yn ffinio gyda | Gwlad Tai, Brwnei, Indonesia, Singapôr, y Philipinau  |
| Cyfesurynnau | 3.780511°N 102.314362°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Cabinet Maleisia  |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Maleisia  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Yang di-Pertuan Agong  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Ibrahim Iskandar o Johor  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Maleisia  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Anwar Ibrahim  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $372,981 miliwn, $406,306 miliwn  |
| Arian | ringgit Maleisia  |
| Canran y diwaith | 2 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 1.76  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.803  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad yn ne-ddwyrain Asia yw **Maleisia**. Cafodd Maleisia ei chreu ym 1957 ar ôl i'r hen wladfa Malaia ennill annibyniaeth o Brydain ar ôl cyfnod o wrthryfel.

Mae'r gwlad yn ffederasiwn o 13 talaith ac wedi'i rhannu'n ddwy gan Fôr De Tsieina. Roedd Singapôr yn rhan o Faleisia tan 1965.

Mae'r wlad yn gymysgedd o wahanol hiliau adiwyllianau. Mae namyn dros hanner y wlad yn Falaiaid ac yn swyddogol maent i gyd yn Fwslemiaid. Mae tua 30% o'r wlad o hil Tsieineaidd. Mae bron 10% o'r wlad o hil Indiaidd, y rhan fwyaf yn Tamil. Y crefydd swyddogol yw Islam ond oherwydd y cymysgedd o ddiwylliannau a hiliau mae'r wlad yn un aml-grefyddol ac aml-ddiwylliannol.

Yr iaith swyddogol a brodorol yw Maleieg (Bahasa Melayu) ond mae'r rhan fwyaf o'r boblogaeth yn medru siarad Saesneg hefyd. Y brifddinas yw Kuala Lumpur lle gellir gweld un o adeiladau tala'r byd, Tyrau Petronas.

Prif ddiwydiannau Maleisia yw olew a ffermio. Yn ystod cyfnod Mahathir Mohamad fel Prif Weinidog o 1981 i 2003, gwelwyd twf economaidd cyflym yn Malaysia, a gostyngodd y gyfradd o dargedau tlodi yn sylweddol. Roedd oes Mahathir hefyd yn gweld llawer o gynlluniau adeiladu mawr, gan gynnwys Tyrau Petronas. Ar ôl i Najib Razak dderbyn ei swydd fel Prif Weinidog yn 2009, cododd protestiadau cryf oherwydd y sgandal twyll 1MDB y cysylltir ag ef. Yn 2018, dan arweiniad Mahathir, llwyddodd y blaid wrthwynebol i guro Najib a chyflawni buddugoliaeth, ac ar ôl 15 mlynedd, ail-ymrwymodd fel Prif Weinidog.
# Maldives

Maldives|  |
|  |
| Arwyddair | Ochr Heulog Bywyd  |
| Math | gwladwriaeth sofran, ynys-genedl, gwlad, gwladwriaeth archipelagig  |
| Duration: 2 seconds.0:02 |
| Prifddinas | Malé  |
| Dinas fwyaf | Malé  |
| Poblogaeth | 436,330  |
| Sefydlwyd | * 26 Gorffennaf 1965 (Annibyniaeth)
* 11 Tachwedd 1968 (gweriniaeth)
 |
| Anthem | Gaumiii salaaam  |
| Pennaeth llywodraeth | Mohamed Muizzu  |
| Cylchfa amser | UTC+05:00, Indian/Maldives  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Maldifeg  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Maldives |
| Arwynebedd | 298 km²  |
| Yn ffinio gyda | y Deyrnas Unedig  |
| Cyfesurynnau | 4.18°N 73.51°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Majlis y Bobl  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd y Maldives  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Mohamed Muizzu  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Arlywydd y Maldives  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Mohamed Muizzu  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Crefydd/Enwad | Swnni  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $5,406 miliwn, $6,190 miliwn  |
| Arian | Maldivian rufiyaa  |
| Canran y diwaith | 12 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 1.71  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.747  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad yng Nghefnfor India i'r de-orllewin o India a Sri Lanca yw **Gweriniaeth Maldives** neu **Maldives**. Mae'n cynnwys cadwyn o 1,196 o ynysoedd sydd wedi'u lleoli tua 750 km (470 milltir) o'r tir mawr. Mae'r gadwyn yn ymestyn tua 870 km (540 milltir) o'r gogledd i'r de. Saif ei bwynt mwyaf deheuol ychydig i'r de o'r cyhydedd.

Dim ond 220 o ynysoedd y mae pobl yn byw ynddynt. Mae'r rhan fwyaf o'r tir tua 1 metr yn uwch na lefel y môr, sy'n golygu bod y trigolion mewn perygl arbennig oherwydd y cynnydd byd-eang yn lefel y môr. Dim ond 5.1 m o uchder yw'r pwynt uchaf, sydd ar ynys Vilingilli yn Addu Atoll. Mae riffiau cwrel yn cynnig rhywfaint o amddiffyniad rhag y stormydd monsŵn treisgar aml. Mae'r ynysoedd wedi'u gorchuddio â choed palmwydd a ffrwythau bara ac wedi'u hamgylchynu gan lagynau a thraethau tywodlyd.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Asia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Nepal

Nepal|  |
| Nepalसङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल* (Nepaleg) Ynganiad: *Saṅghīya Lokatāntrika Gaṇatantra Nepāla* |
|  |
| Arwyddair | Mae Mam a Mamwlad yn Fwy na'r Nefoedd  |
| Math | gwlad dirgaeedig, gwladwriaeth sofran, rhanbarth, gwlad, gwladwriaeth sosialaidd  |
|  |
| Prifddinas | Kathmandu  |
| Dinas fwyaf | Kathmandu  |
| Poblogaeth | 29,164,578  |
| Sefydlwyd | 25 Medi 1768 (Uno) |
| Anthem | Sayaun Thunga Phulka  |
| Pennaeth llywodraeth | Prachanda  |
| Cylchfa amser | UTC+05:45, Amser Safonol Nepal, Asia/Kathmandu  |
| Gefeilldref/i | Toyota  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Nepaleg  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Nepal  |
| Arwynebedd | 147,181.254346 km²  |
| Yn ffinio gyda | Gweriniaeth Pobl Tsieina, India  |
| Cyfesurynnau | 28°N 84°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Llywodraeth Nepal  |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Nepal  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Nepal  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Ram Chandra Poudel  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Nepal  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Prachanda  |
|  |
|  |
| Crefydd/Enwad | Hindŵaeth, Bwdhaeth, Islam, Kirat Mundhum, Cristnogaeth, Prakṛti, Bön  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $36,925 miliwn, $40,828 miliwn  |
| Arian | Rupee Nepal  |
| Canran y diwaith | 3 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 1.93  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.602  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad fynyddig yn Ne Asia yw **Gweriniaeth Ddemocrataidd Ffederal Nepal** neu **Nepal**. Y gwledydd cyfagos yw Gweriniaeth Pobl Tsieina (Tibet) i'r gogledd, ac India i'r de. Mae gogledd Nepal yn gorwedd yn yr Himalaya ac yn cynnwys nifer o fynyddoedd uchel, gan gynnwys Mynydd Everest, y mynydd uchaf yn y byd. Yn y de, mewn cyferbyniaeth, ceir y *terai* isel a'i choedwigoedd trwchus is-drofannol. Kathmandu yw prifddinas y wlad. Brenhiniaeth oedd Nepal tan 2008 pan ddaeth hi'n weriniaeth.

## Daearyddiaeth

*Prif: Daearyddiaeth Nepal*
Merched Rana Tharu yn mynd i sgota yn ne-orllewin Nepal.

## Hanes

*Prif: Hanes Nepal*
## Gwleidyddiaeth

*Prif: Gwleidyddiaeth Nepal*
## Diwylliant

*Prif: Diwylliant Nepal*
## Economi

*Prif: Economi Nepal*
## Gweler hefyd

* Daeargryn Nepal 2015

* Nepal
* Kathmandu
* Pashupatinath
* Bhaktapur
* Changu Narayan
* Patan
* Himalaya
* Himalaya
* Mustang
* Mustang

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Nepal**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Oman

Oman|  |
| Swltaniaeth Omanسلطنة عُمان* (Arabeg) Ynganiad: Salṭanat ʿUmān |
|  |
| Arwyddair | Mae gan Brydferthwch Gyfeiriad  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gwlad, swltanieth  |
| Duration: 1 seconds.0:01 |
| Prifddinas | Muscat  |
| Poblogaeth | 4,829,480  |
| Sefydlwyd | 751 (Ffurfiwyd Imamiaeth Oman) 1507–1656 (Rheolwyd gan Bortiwgal) |
| Anthem | Nashid as-Salaam as-Sultani  |
| Pennaeth llywodraeth | Haitham bin Tarik Al Said  |
| Cylchfa amser | UTC+04:00, Asia/Muscat  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Arabeg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | ystyrir gan yr UE fel gwlad sy'n hafan i bobl sy'n osgoi trethi, De-orllewin Asia, Gwladwriaethau'r Gwlff  |
| Gwlad | Oman  |
| Arwynebedd | 309,500 ±1 km²  |
| Yn ffinio gyda | Sawdi Arabia, Iemen, Yr Emiradau Arabaidd Unedig, Iran  |
| Cyfesurynnau | 21°N 57°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Cabinet Oman  |
| Corff deddfwriaethol | Cyngor Oman  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Swltan Oman  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Haitham bin Tarik Al Said  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Swltan Oman  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Haitham bin Tarik Al Said  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| Crefydd/Enwad | Islam  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $88,192 miliwn, $114,667 miliwn  |
| Arian | Omani rial  |
| Canran y diwaith | 16 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 2.774  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.816  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad yn Arabia (de ddwyrain Asia) yw *Oman'* neu'n swyddogol, **Swltaniaeth Oman** sef gwlad a reolir gan swltan. Y gwledydd cyfagos yw'r Emiradau Arabaidd Unedig i'r gogledd orllewin, Sawdi Arabia i'r gorllewin a Iemen i'r de orllewin. Mae'r arfordir yn wynebu Môr Arabia yn y de-ddwyrain, ac aber Gwlff Oman yn y gogledd-ddwyrain.

Y brifddinas a'r ddinas fwyaf yw Muscat. Roedd gan Oman boblogaeth o tua 5.28 miliwn yn 2024, cynnydd o 4.60% yn y boblogaeth o 2023 a hi yw'r 123ain wlad fwyaf poblog. Mae'r allglofannau Madha a Musandam wedi'u hamgylchynu gan yr Emiradau Arabaidd Unedig ar eu ffiniau tir, gyda Chulfor Hormuz (y mae'n ei rannu ag Iran) a Gwlff Oman yn ffurfio ffiniau arfordirol Musandam.

## Daearyddiaeth

*Prif: Daearyddiaeth Oman*
## Hanes

*Prif: Hanes Oman*
## Economi

*Prif: Economi Oman*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Oman**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Sri Lanca

Sri Lanka|  |
|  |
| Arwyddair | Rhyfeddod Asia yw Ffresni Sri Lanca  |
| Math | gwladwriaeth sofran, ynys-genedl, gwlad  |
| Duration: 1 seconds.0:01 |
| Prifddinas | Sri Jayawardenapura Kotte, Colombo  |
| Dinas fwyaf | Colombo  |
| Poblogaeth | 21,444,000  |
| Sefydlwyd | * 22 Mai 1972
 |
| Anthem | Sri Lanka Matha  |
| Pennaeth llywodraeth | Harini Amarasuriya  |
| Cylchfa amser | UTC+05:30, Asia/Colombo  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Sinhaleg, Tamileg  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Sri Lanca |
| Arwynebedd | 65,610 km²  |
| Gerllaw | Cefnfor India  |
| Yn ffinio gyda | India  |
| Cyfesurynnau | 7°N 81°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Sri Lanca  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Sri Lanca  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Anura Kumara Dissanayaka  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Arlywydd Sri Lanca  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Harini Amarasuriya  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Crefydd/Enwad | Bwdhaeth, Hindŵaeth, Islam, Cristnogaeth  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $74,404 miliwn  |
| Arian | Rupee Sri Lanca  |
| Canran y diwaith | 5 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 2  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.782  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ynys a gwlad yng Nghefnfor India oddi ar arfordir de-ddwyreiniol India yw **Gweriniaeth Sosialaidd Ddemocrataidd Sri Lanca** neu **Sri Lanca** (cyn 1972, **Ceylon** neu **Seilón**). Ei phrifddinas yw Colombo.

## Daearyddiaeth

*Prif: Daearyddiaeth Sri Lanca*
## Hanes

*Prif: Hanes Sri Lanca*
Ffurfiwyd Teigrod Rhyddhau Tamil Eelam, neu'r Teigrod Tamil, ar 5 Mai
1976 gan Velupillai Prabhakaran, gyda'r bwriad o greu gwladwriaeth annibynnol yng ngogledd a dwyrain yr ynys, lle roedd y mwyafrif o'r boblogaeth yn perthyn i grŵp ethnig y Tamil. Sail eu hymdrech am annibyniaeth oedd fod y farn fod y lleiafrif Tamil yn Sri Lanca yn cael eu trin yn annheg gan y mwyafrif Sinhalaidd. Cawsant fesur o gymorth gan y boblogaeth Talil yn Tamil Nadu, India, a chan bobl o dras Tamil mewn rhannau eraill o'r byd.
Datblygodd ymosodiadau'r Teigrod i roi cychwyn i Ryfel Cartref Sri Lanca, a barhaodd hyd nes iddynt gael eu gorchfygu gan luoedd arfog Sri Lanca ym mis Mai 2009. Am gyfnod, roedd y Teigrod yn rheoli rhan helaeth o ogledd a dwyrain yr ynys. Dechreuwyd trafodaethau heddwch nifer o weithiau, y tro olaf yn 2002. Wedi i'r trafodaethau hyn fethu'n derfynol yn 2006, dechreuodd lluoedd arfog Sri Lanca ar ymgyrch fawr yn eu herbyn, ac yn raddol cipiwyd eu tiriogaethau oddi arnynt. Adroddwyd fod Velupillai Prabhakaran wedi ei ladd yn nyddiau olaf yr ymladd.

## Gwleidyddiaeth

*Prif: Gwleidyddiaeth Sri Lanca*
## Diwylliant

*Prif: Diwylliant Sri Lanca*
## Economi

*Prif: Economi Sri Lanca*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Sri Lanca**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Tajicistan

Tajicistan|  |
| Gweriniaeth TajicistanҶумҳурии Тоҷикистон* (Tajiceg) *Республика Таджикистан* (Rwsieg) |
|  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gwlad dirgaeedig, gwladwriaeth unedol, gwlad  |
| Duration: 2 seconds.0:02 |
| Prifddinas | Dushanbe  |
| Poblogaeth | 9,504,000  |
| Sefydlwyd | 24 Awst 1990 (Sofraniaeth oddi wrth USSR) 31 Awst 1991 (Gweriniaeth) 9 Medi 1991 (Annibyniaeth oddi wrth USSR) |
| Anthem | National anthem of Tajikistan  |
| Pennaeth llywodraeth | Kokhir Rasulzoda  |
| Cylchfa amser | UTC+05:00, Asia/Dushanbe  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Tajiceg  |
| Daearyddiaeth |
| Arwynebedd | 143,100 km²  |
| Yn ffinio gyda | Wsbecistan, Cirgistan, Gweriniaeth Pobl Tsieina, Affganistan  |
| Cyfesurynnau | 38.58333°N 71.36667°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Y Goruchaf Gynulliad  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Tajicistan  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Emomali Rahmon  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Tajicistan  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Kokhir Rasulzoda  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $8,938 miliwn, $10,492 miliwn  |
| Arian | Somoni  |
| Canran y diwaith | 11 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 3.49  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.685  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad yng Nghanolbarth Asia yw **Gweriniaeth Tajicistan** neu **Tajicistan**. Y gwledydd cyfagos yw Affganistan i'r de, Gweriniaeth Pobl Tsieina i'r dwyrain, a Cirgistan ac Wsbecistan. Dushanbe yw prifddinas y wlad.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Dajicistan**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Iemen

Iemen|  |
| **Gweriniaeth Iemenٱلْجُمْهُورِيَّةُ ٱلْيَمَنِيَّةُ* (Arabeg)
Ynganiad: al-Jumhūriyyatu l-Yamaniyyatu |
|  |
| Arwyddair | Duw, Gwlad, Chwyldro, Undod  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gwlad  |
|  |
| Prifddinas | Sana'a, Aden  |
| Poblogaeth | 28,250,420  |
| Sefydlwyd | 22 Mai 1990 (Unwyd) |
| Anthem | Anthem Genedlaethol Iemen  |
| Pennaeth llywodraeth | Salem Saleh bin Braik  |
| Cylchfa amser | UTC+03:00, Asia/Aden  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Arabeg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Y Dwyrain Canol, De-orllewin Asia  |
| Arwynebedd | 455,503 km²  |
| Gerllaw | Y Môr Coch, Môr Arabia  |
| Yn ffinio gyda | Sawdi Arabia, Oman  |
| Cyfesurynnau | 15.5°N 48°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Llywodraeth Iemen  |
| Corff deddfwriaethol | llywodraeth Iemen  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arglwydd Iemen  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Rashad al-Alimi  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Iemen  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Salem Saleh bin Braik  |
|  |
|  |
| Arian | Rial Iemen  |
| Canran y diwaith | 60 canran  |
| Cyfartaledd plant | 4.16  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.455  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad yn ne-orllewin gorynys Arabia yw **Gweriniaeth Iemen** neu **Iemen** (Arabeg: اليَمَن‎‎). Y gwledydd cyfagos yw Sawdi Arabia i'r gogledd ac Oman i'r dwyrain. Yn y de mae gan y wlad arfordir ar y Môr Coch a Gwlff Aden. Sana'a yw prifddinas y wlad.

Mae ganddi dros 555,000 km sgwâr o arwynebedd a phoblogaeth o tua 24 miliwn (2010). Mae ei ffiniau yn cwmpasu dros 200 o ynysoedd, y mwyaf o'r rheiny ydy Socotra a leolir tua 415 km i'r de o'r tir mawr, ac i ffwrdd o arfordir Somalia. Hi yw'r unig wlad arabaidd sydd a llywodraeth gweriniaethol.

## Daearyddiaeth

Mae'r wlad, sydd ag arwynebedd o 527,970 km sgwâr: tua'r un faint â Gwlad Tai – ac ychydig mwy na thalaith Califfornia, sy'n ei gwneud y 49fed gwlad mwyaf ei maint. Hyd at arwyddo cytundeb heddwch Iemen-Sawdi Arabia yng Ngorffennaf 2000, roedd ei ffiniau'n annelwig gan na all pobl fyw yn y diffeithwch hwn. Gellir rhannu'r wlad, yn ddaearyddol, yn bedair rhan: gwastatiroedd arfordirol y gorllewin, ucheldiroedd y gorllewin, ucheldiroedd y dwyrain a Rub al Khali yn y dwyrain.

Ffiniau modern y wlad gyda Sawdi Arabia i'r gogledd
## Chwyldro 2011

*Prif: Chwyldro Iemen*
Yn dilyn cynnau gwreichionen chwyldro Arabaidd Tiwnisia yn Rhagfyr 2011 a Gwanwyn 2011 ymledodd y protestiadau drwy nifer o wledydd y Dwyrain Canol gan gynnwys protestiadau yn Iemen. Ar yr un pryd gwelwyd chwyldro yn yr Aifft a llefydd eraill. Ar y cychwyn codwyd llais yn erbyn diweithdra, y cyflwr economaidd ac yn erbyn llygredd yn llywodraeth Iemen. Cafwyd protestio hefyd yn erbyn bwriad y llywodraeth i newid cyfansoddiad Iemen. O fewn dyddiau bron, galwyd am ymddiswyddiad y Prif Weinidog Ali Abdullah Saleh. Trodd llawer o filwyr a swyddogion y llywodraeth at ochr y protestwyr. Ar y 23 Ebrill cytunodd Saleh i ymddiswyddo, ond gwrthododd i arwyddo'r cytundebau priodol; gwnaeth hyn dair gwaith.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Asia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Tibet

Tibet|  |
| Math | rhanbarth, highland, ardal ddiwylliannol, tiriogaeth ddadleuol  |
|  |
| Poblogaeth | 3,002,166  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Rhanbarth Ymreolaethol Tibet  |
| Gwlad | Gweriniaeth Pobl Tsieina  |
| Arwynebedd | 2,500,000 km²  |
| Uwch y môr | 4,380 metr  |
| Cyfesurynnau | 29.6°N 91.1°E  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Tibet, y dalaith hunanlywodraethol a'r ardal hanesyddol
Baner Tibet cyn 1950 a baner y llywodraeth alltud. Defnyddiwyd y fersiwn yma gyntaf gan y 13eg Dalai Lama yn 1912
Mae **Tibet** yn enw cyffredin ar dalaith hunanlywodraethol yng ngorllewin Gweriniaeth Pobl Tsieina, a adwaenir yn swyddogol fel Rhanbarth Ymreolaethol Tibet, a hefyd ar y wlad hanesyddol o'r un enw, oedd â ffiniau gwahanol. Y brifddinas yw Lhasa. Mae'r erthygl hon yn canolbwyntio ar y wlad hanesyddol.

## Daearyddiaeth

Mae'r ardal yn fynyddig, ac yn cynnwys mynydd uchaf y byd, Mynydd Everest, ar y ffin â Nepal. Ond mae'n wlad o lwyfandiroedd uchel anferth hefyd, lled-anial, gyda nifer mawr o lynnoedd sy'n cynnwys llynnoedd sanctaidd fel Llyn Manasarovar a Llyn Rakshastal.

## Hanes

Mae hanes hir Tibet yn adlewyrchu'r ffaith ei bod yn gorwedd yng nghanol Asia.

Yn 1959 meddiannwyd Tibet gan China, a sefydlodd y 14eg Dalai Lama lywodraeth mewn alltudiaeth yn Dharamsala yng ngogledd India.

## Israniadau hanesyddol

Rhennid teyrnas Tibet yn dair rhanbarth hanesyddol, sef:

* Amdo (gogledd-ddwyrain)
* Kham (de-ddwyrain)
* Ü-Tsang (canolbarth a gorllewin)

O'r tair rhanbarth hyn dim ond Ü-Tsang a rhan o orllewin Kham sy'n cael eu cynnwys yn Rhanbarth Ymreolaethol Tibet. Mae Amdo wedi ei throi yn dalaith Qinghai.

## Diwylliant

Bwdhaeth Tibet neu Fwdhaeth Dibetaidd yw'r enw a arferir am y gangen o Fwdhaeth a ddatblygodd i fod yn grefydd mwyafrif llethol y Tibetiaid. Yn ogystal ceir rhai pobl sy'n dal i ddilyn y grefydd Bön, cyn-Fwdhaidd, a cheir poblogaethau Mwslim mewn rhannau o'r wlad hefyd, yn enwedig yn y gogledd.

Tibeteg yw prif iaith yr ardal. Tafodiaith Lhasa (Ü-Tsang) yw'r *lingua franca* draddodiadol ac iaith llenyddiaeth Dibeteg.

## Gweler hefyd

* Baner Tibet
* Bwdhaeth Tibet
* Dalai Lama
* Gweinyddiaeth Ganolog Tibet - llywodraeth alltud Tibet
* Rhanbarth Ymreolaethol Tibet - y rhanbarth fodern, yn Tsieina.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Dibet**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Tiriogaethau Palesteinaidd

Tiriogaethau Palesteinaidd| Math | tiriogaeth dan feddiant, endid tiriogaethol gwleidyddol  |
|  |
| Poblogaeth | 5,483,450  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Arabeg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | tiriogaethau Palesteinaidd a feddianwyd gan Israel, Gwladwriaeth Palesteina  |
| Lleoliad | De Lefant, Palesteina  |
| Gwlad | Gwladwriaeth Palesteina, Israel  |
| Arwynebedd | 8,220 km²  |
| Yn ffinio gyda | Israel, Gwlad Iorddonen  |
| Cyfesurynnau | 31.8833°N 35.2°E  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Arian | dinar (Iorddonen), Sicl newydd Israel, punt yr Aifft  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ffiniau Palesteina yn 1922.
Map o'r Lan Orllewinol.
Map o Lain Gaza.
Enw ar un o sawl ardal o Balesteina a gafodd eu meddiannu gan Yr Aifft a'r Iorddonen yn 1947 ac yna gan Israel yn y Rhyfel Chwe Diwrnod yn 1967 yw **Tiriogaethau Palesteinaidd**.

Erbyn heddiw defnyddir y term i gyfeirio yn benodol at yr ardaloedd o fewn Palesteina sydd o dan lywodraeth y Palesteiniaid yn bennaf (42% o'r Lan Orllewinol a holl Lain Gaza sy'n cael ei reoli gan Hamas).

Nid yw'n cynnwys Ucheldiroedd Golan (y 'Golan Heights' yn Saesneg) a gipiwyd o ddwylo Syria yn 1967 na Phenrhyn Sinai a gipwyd o ddwylo'r Aifft yn yr un adeg ond a roddwyd yn ôl i'r Aifft gan Israel yn 1979 yn dilyn cytundeb heddwch.

Defnyddir y term hwn fel arfer i gyfeirio at y rhanau hynny o Balesteina mae cryn ffraeo yn eu cylch, neu 'The Israeli-occupied territories'. Y term a ddefnyddir gan y Cenhedloedd Unedig (CU) yw "Tiroedd Palesteina sydd wedi eu Meddiannu" neu " Tiroedd Palesteina dan Feddiant Israel", ers y 1970au (Penderfyniadau 242 a 338 y CU).

Ar wahân i'r CU mae unrhyw drafodaethau ynghylch y tiroedd hyn yn cael eu cynnal rhwng Israel a Mudiad Rhyddid Palesteina. Ers y frwydr dros Llain Gaza yn 2007, mae'r Tiriogaethau wedi cael eu rhannu i ddau endid ar wahân: Hamas sy'n rheoli Llain Gaza a Byddin Rhyddid Palesteina o dan yr enw Awdurdod Cenedlaethol Palesteina yn rheoli'r Llain Orllewinol o dan eu harweinydd Mahmoud Abbas. Mae'r Palesteiniaid, felly, ers hyn, wedi eu hollti'n ddau.

## Gweler hefyd

* Al Nakba
* Awdurdod Cenedlaethol Palesteina
* Gwrthdaro Israelaidd-Palesteinaidd
* Llain Gaza
* Palesteina
* Palesteiniaid
* Y Lan Orllewinol
* Cydnabyddiaeth Ryngwladol o Wladwriaeth Palesteina
* Palestine: Peace Not Apartheid - cyfrol gan Jimmy Carter