Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Socotra

Socotra|  |
| Math | ynys  |
|  |
| Prifddinas | Hadibu  |
| Poblogaeth | 42,842  |
| Cylchfa amser | UTC+03:00  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Socotra Archipelago  |
| Gwlad | Iemen  |
| Arwynebedd | 3,796 km²  |
| Uwch y môr | 1,503 metr  |
| Gerllaw | Môr Arabia  |
| Cyfesurynnau | 12.51°N 53.92°E  |
| Hyd | 132 cilometr  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Statws treftadaeth | rhan o Safle Treftadaeth y Byd  |
| Manylion |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Delwedd lloeren o Socotra
Map o'r ynysoedd
Coeden y Ddraig, un o blanhigion unigryw Socotra
Ynys fach, a'i thair rhagynys, ym Môr Arabia (Cefnfor India) i'r dwyrain o Gwlff Aden oddi ar Gorn Affrica, yw **Socotra** (Arabeg سقطرى ; *Suqutra*). Mae'n perthyn i'r Iemen, yn Arabia, fel rhan o dalaith Aden, ac yn gorwedd oddi ar arfordir gogledd-ddwyreiniol Somalia (Somaliland). Gydag arwynebedd o 3600 km², mae'n rhan o gyfandir Affrica yn ddaearegol fel ynys gyfandirol. Mae'n gartref i sawl rhywogaeth unigryw, yn enwedig pryfed cop a phlanhigion.

Mae tua 80,000 o bobl yn byw ar yr ynys gyda 43,000 yn y brifddinas, Hadiboh. Siaradant Socotreg, tafodiaith o'r Arabeg a siaredir yn Iemen.

Roedd Socotra yn rhan o uwchgyfandir Gondwana ond torrodd yn rhydd yn y Plïosen Canol (tua 6 miliwn o flynyddoedd yn ôl), fel rhan o'r un broses ymrwygo a greodd Gwlff Aden hefyd.

Yn ogystal a'r brif ynys Socotra, ceir tair ynys bychain a adnabyddir fel "Y Brodyr" — Abd al Kuri, Samhah, Darsa — ac ambell ynys fechan greigiog arall. Ar y brif ynys ceir ardal arfordirol, yna llwyfandir calchfaen, a mynyddoedd Haghier sy'n codi i 5,000 troedfedd (1,525 m). Hyd Socotra yw tua 80 milltir (130 km). Hinsawdd anaialdir trofannol sydd gan yr ynysoedd, gyda'r monsŵn yn dod â glaw a gwyntoedd mawr.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ddaearyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# The Washington Post

The Washington Post|  |
|  |
| Enghraifft o: | papur dyddiol, papur newydd  |
| Cyllideb | Neo-ryddfrydiaeth  |
| Golygydd | Matt Murray  |
| Cyhoeddwr | Fred Ryan  |
| Iaith | Saesneg  |
| Dechrau/Sefydlu | 1877  |
| Dechreuwyd | 6 Rhagfyr 1877  |
| Lleoliad cyhoeddi | Washington  |
| Perchennog | Jeff Bezos  |
| Yn cynnwys | Presidential  |
| Gweithredwr | WP Company  |
| Sylfaenydd | Stilson Hutchins  |
| Aelod o'r  canlynol | Inter American Press Association, MDDC Press Association, Virginia Press Association  |
| Gweithwyr | 1,000  |
| Isgwmni/au | The Washington Post Writers Group, International Herald Tribune  |
| Pencadlys | Washington  |
| Gwefan |     |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0px38  |
| Quora | The-washington-post-1  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Papur newydd mwyaf a hynaf Washington, D.C., prifddinas yr Unol Daleithiau, yw The Washington Post.

Ar ddechrau'r 1970au, dan olygyddiaeth Ben Bradlee, y gohebyddion Bob Woodward a Carl Bernstein a ddatgelodd rhan yr Arlywydd Richard Nixon yn sgandal Watergate, ac o ganlyniad i'r sgandal hwnnw ymddiswyddodd Nixon yn 1974.

Prynwyd y *Post* am $250 miliwn gan Jeff Bezos, sylfaenydd Amazon.com, yn 2013. Ers Chwefror 2017, pryd fu'r Arlywydd Donald Trump yn lladd yn gyson ar y cyfryngau – y *Post*, *The New York Times* a CNN yn enwedig – argraffir yr arwyddair *Democracy Dies in Darkness* ar ben y dudalen flaen.

*The Washington Post*, 23 Medi 2005
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **bapur newydd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Washington, D.C.**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# KulturNav

KulturNav| Enghraifft o: | cronfa ddata ar-lein, terminology registry  |
| Rhan o | KulturIT  |
| Iaith | Saesneg, Bokmål, Swedeg, Ffinneg, Daneg, Estoneg  |
| Dechrau/Sefydlu | 20 Ionawr 2015  |
| Yn cynnwys | Arkitekter verksamma i Sverige, Textile technical terminology (Textilmuseet), Database of Photography Companies (Sweden), Personer Falu Gruva, Mills and mines (KulturNav), Inventors in Sweden (KulturNav), Buildings in Sweden  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |

Mae **KulturNav** yn wasanaeth meddalwedd cwmwl o Norwy sy'n galluogi defnyddwyr i greu, rheoli a dosbarthu awdurdodiadau enwau a therminoleg, gan ganolbwyntio ar anghenion amgueddfeydd a sefydliadau treftadaeth ddiwylliannol eraill. Datblygir y feddalwedd gan KulturIT ANS ac ariannir y prosiect datblygu gan Gyngor Celfyddydau Norwy.

Mae KulturNav wedi’i gynllunio i wella mynediad at wybodaeth am dreftadaeth mewn archifau, llyfrgelloedd ac amgueddfeydd, gan weithio ar draws sefydliadau sydd â metadata cyffredin. Mae hyn yn galluogi llawer o sefydliadau i gydweithio a chreu rhestr o enwau a therminoleg safonol. Cyhoeddir y metadata fel data agored cysylltiedig (LOD), y gellir ei gysylltu ymhellach ag adnoddau LOD eraill. Mae'r rhyngwyneb rhaglennu cymhwysiad (API) yn cefnogi ceisiadau HTTP GET i ddarllen data ar hyn o bryd. Nid yw galwadau API wedi'u dilysu na'u hawdurdodi ar hyn o bryd. Mae hyn yn golygu bod y system yn dychwelyd cynnwys cyhoeddedig sy'n ddarllenadwy gan unrhyw ddefnyddiwr yn unig. Datblygwyd y system o fewn y fframwaith Play ynghyd â Solr a jQuery.

Mae'r cwmni KulturIT, a lansiwyd yn 2013, yn eiddo i bum amgueddfa yn Norwy ac un yn Sweden. Mae'n sefydliad di-elw, gyda'r holl warged yn mynd tuag at ddatblygu'r system.

Lansiwyd y wefan ar 20 Ionawr 2015 ac mae’n cael ei defnyddio ar hyn o bryd gan tua 130 o amgueddfeydd yn Norwy, Sweden ac Åland. Ym mis Mawrth 2015 roedd cofrestr ffotograffiaeth genedlaethol Sweden yn y broses o gael ei throsglwyddo i wefan KulturNav. Mae cofrestr o benseiri Sweden hefyd ar gael trwy Kulturnav.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan KulturNav
* Cyflwyniad i KulturNav yn Swedeg ar Youtube
# Ffilm yn yr Unol Daleithiau

Mae **ffilm yn yr Unol Daleithiau** wedi bod yn ddylanwadol iawn ar ffilm ledled y byd ers dechrau'r 20g. Weithiau, rhennir hanes sinema yn yr Unol Daleithiau i bedwar prif gategori: cyfnod y ffilmiau mud, sinema glasurol Hollywood, Hollywood Newydd a'r cyfnod cyfoes (ar ôl 1980).

Ym 1878, dangosodd Eadweard Muybridge bŵer ffotograffiaeth i ddal symudiad. Ym 1894 cafwyd yr arddangosfa lluniau symudol cyntaf y byd yn Ninas Efrog Newydd, gan ddefnyddio Kinetoscope Thomas Edison. Y flwyddyn ganlynol, gwelwyd y ffilm gyntaf yn cael ei thaflunio yn Efrog Newydd ac roedd yr Unol Daleithiau ar flaen y gâd yn natblygiad ffilmiau sain yn y degawdau a ddilynodd. Ers dechrau'r 20g, lleolir y diwydiant ffilmiau yn yr Unol Daleithiau o amgylch Hollywood, Califfornia. Roedd y cyfarwyddwr D. W. Griffith yn ganolog i ddatblygiad ffilmiau ac yn aml, ystyrir ffilm Orson Welles *Citizen Kane* fel un o'r ffilmiau gorau erioed. Daeth actorion Americanaidd megis John Wayne a Marilyn Monroe yn ffigurau eiconig, tra bod y dyfeisiwr a chynhyrchydd Walt Disney yn arweinydd ym myd ffilmiau wedi'u hanimeiddio a gwerthu nwyddau a oedd yn gysylltiedig â ffilmiau. Stiwdios ffilmiau mawrion Hollywood yw canolbwynt ffilmiau llwyddiannus y byd megis *Star Wars* (1977) a *Titanic* (1997) ac mae'r ffilmiau a wneir yn Hollywood yn dominyddu'r diwydiant ffilmiau byd eang.
# Drama

Math arbennig o ffuglen a gyflwynir trwy berfformiad yw **drama**. Tardda'r gair o'r term Groeg sy'n meddwl "gweithred" (Groeg Clasurol: δράμα, *dráma*), sy'n tarddio o "i wneud" (Groeg Clasurol: δράω, dráō). Yn wahanol i fathau eraill o lenyddiaeth, mae strwythur testunau drama yn cael eu dylanwadu'n uniongyrchol gan dderbyniad torfol a chynhyrchiadau cydweithredol.

Mae'r ddau fwgwd a gysylltir â drama yn cynrychioli rhaniad cyffredinol traddodiadol rhwng comedi a thrasiedi, dwy brif ffurf y ddrama. Maent yn symbolau o'r Awenau Groegaidd hynafol, Thalia a Melpomene. Thalia oedd yr Awen Gomedi (yr wyneb sy'n chwerthin) tra Melpomene oedd yr Awen Drasig (yr wyneb sy'n crio).

Mae'r defnydd cyfyng o'r term "drama" i ddynodi math arbennig o berfformiad yn deillio o'r 19g. Mae drama yn y cyd-destun hwn yn cyfeirio at ddarn o waith na sydd yn gomedi nac ychwaith yn drasiedi e.e. *Thérèse Raquin* gan Émile Zola (1873) neu *Ivanov* gan Chekhov (1887). Mabwysiadodd astudiaethau ffilm a theledu yr ystyr cyfyng hwn er mwyn defnyddio'r term "drama" ar gyfer eu cyfryngau hwy eu hunain. Defnyddir y term "drama radio" yn y ddwy ystyr - yn wreiddiol cawsant eu darlledu mewn perfformiad byw. Cafodd y term ei ddefnyddio hefyd i ddisgrifio ochr mwy uchel-ael a difrifol byd y radio.

## Gweler hefyd

* Anterliwt
* Comedi
* Drama radio
* Y Ddrama yn Gymraeg
* Trasiedi
* Theatr

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lenyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.

Wiciadur
Chwiliwch am drama
yn Wiciadur.
# Drama radio

Drama a gyfansoddwyd yn wreiddiol ar gyfer ei darlledu ar y radio yw **drama radio**.

Cyn dyddiau'r teledu y ddrama radio oedd y prif gyfrwng drama ac eithrio'r llwyfan theatr.

Un o'r dramâu radio enwocaf yn yr iaith Saesneg yw *Under Milk Wood* gan Dylan Thomas. Ysgrifennodd Saunders Lewis sawl drama radio, yn cynnwys *Esther* ac *Excelsior* (er na ddarlledwyd yr olaf oherwydd sensoriaeth y BBC).

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lenyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Teulu

Teulu|  |
| Enghraifft o: | math o grŵp gymdeithasol  |
| Math | grŵp o bobl, tylwyth, sefydliad, gweithredwr, collective agent  |
| Yn cynnwys | aelod y teulu  |
| Pennaeth y sefydliad | penteulu  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

*Mae'r erthygl yma yn trafod teulu yn yr ystyr o bobl yn perthyn i'w gilydd. Am ystyron eraill, gweler Teulu (gwahaniaethu).*
**Teulu** yw grŵp o bobl sydd yn perthyn i'w gilydd. Y patrwm arferol yn y gorllewin erbyn heddiw yw'r hyn a elwir y "teulu niwclear": mam, tad a phlant. Mewn rhai diwylliannau, mae strwythur y teulu yn wahanol, ac mae'r "teulu estynedig" yn bwysig.

Ystyria anthropolegwyr mai'r teulu yw'r uned economaidd mewn cymdeithas draddodiadol, er bod hyn wedi dod yn llai gwir yn y gorllewin.

Wiciadur
Chwiliwch am teulu
yn Wiciadur.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **y teulu**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Cariad

Cariad|  |
| Enghraifft o: | emosiwn uwch, thema  |
| Math | profiad, serch, emosiwn  |
| Y gwrthwyneb | casineb  |
| Rhan o | damcaniaeth emosiwn, termau seicoleg  |
| Yn cynnwys | love in Islam, Affection to conspecifics in animals  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/048knlz  |
| Thesawrws y BNCF | 7896  |
| Quora | Love  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

*Y Gwanwyn* (1873), darlun olew gan Pierre Auguste Cot
Y symbol fyd-eang am gariad
Emosiwn cryf a deimlir mewn perthynas â pherson arall ydy **cariad**. Mae'n rhinwedd sydd mewn athroniaeth yn cynrychioli daioni, trugaredd a gofal yr hil ddynol. Ceir cariad mam at ei phlentyn a cheir cariad mab at ferch neu gariad person at ei gyd-ddyn a sawl math arall o gariad. Yn y cyd-destun crefyddol, mae cariad yn sail ein bodolaeth ("Duw cariad yw"), ac yn sail i bob Gorchymyn dwyfol: "Câr dy gymydog fel ti dy hun." I'r bardd, mae cariad yn deimlad rhamantus, fel arfer, sy'n atyniad cryf na ellir ei dorri.

Yn y Saesneg, fodd bynnag, defnyddir y gair yn llawer mwy rhydd gan gyfeirio at bethau materol neu anifeiliaid yn ogystal ag at berson e.e. "I love my cat", "I loved that meal".

Pan fo'r cariad yn ysgogi chwant cnawdol yn y person, defnyddir y term "serch" ac ystyrir y gwahaniaeth hwn yn bwysig gan rai megis Saunders Lewis yn ei ddramâu e.e. Siwan (drama).

## Hen benillion

Ceir nifer o hen benillion yn Gymraeg am gariad a cholli cariad. Defnyddir llawer ohonynt, bellach, ar gardiau Dydd Santes Dwynwen:

Llun y delyn, llun y tannau,
Llun cyweirgorn aur yn droeau:
Dan ei fysedd, O na fuasai
Llun fy nghalon union innau!
Maen' hw'n dwedyd y ffordd yma
Nad oes dim mor oer â'r eira;
Rhois ychydig yn fy mynwes,
Clwyn yr eira gwyn yn gynnes.
## Gweler hefyd

* Eros - duw cariad y Groegwyr
* Paraffilia - pan fo'r ochr erotig yn gryfach na'r rhan rhamantus
* Caru ar y gwely - hen draddodiad Cymreig
* Aphrodite - Duwies Roegaidd cariad

Wiciadur
Chwiliwch am cariad
yn Wiciadur.
# Hiliaeth

Hiliaeth|  |
| Enghraifft o: | ideoleg wleidyddol, gweithgaredd, math o drosedd  |
| Math | rhagfarn, anghydraddoldeb cymdeithasol, bigotry, trosedd, gwahaniaethu  |
| Y gwrthwyneb | gwrth-hiliaeth, racial equality, reverse racism  |
| Yn cynnwys | aversive racism, racial color blindness, cultural racism, institutional racism, other, symbolic racism, implicit stereotypes, scientific racism  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/06d4h  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Y dybiaeth bod aelodau un hil ddynol yn gynhenid uwchraddol i aelodau hilion eraill yw **hiliaeth**. Gall hyn amgylchynu trin pobl yn wahanol (er enghraifft, gwahaniaethu yn erbyn nhw) oherwydd lliw eu croen, ethnigrwydd, cenedligrwydd neu grefydd. Mae hiliaeth yn fath o ragfarn.

Yn gyffredinol, mae pobl Ddu a lleiafrifoedd ethnig sy’n fwy tebygol o dioddef o wahaniaethu ar sail hil. Mae hiliaeth wedi bodoli erioed yn y gymdeithas ddynol. Roedd caethwasiaeth yn gyffredin iawn yng nghymdeithas y Gorllewin hyd at y 19eg ganrif ac fe'i gwelir hyd heddiw mewn rhannau o'r byd.

Mae yna lawer o fathau o hiliaeth ac mae yna lawer o ddehongliadau, fodd bynnag cytunwyd mai hiliaeth yw gwahaniaethu unigolyn neu grŵp o bobl yn seiliedig ar eu hymddangosiad, diwylliant neu hil.

## Gweler Hefyd

* George Floyd
* Black Lives Matter
* Pobl dduon
* Caethwasiaeth

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gymdeithaseg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Rhywioldeb dynol

**Rhywioldeb dynol** yw sut mae pobl yn profi ac yn mynegi eu hunain yn rhywiol. Mae ei astudiaeth yn amgylchynu amrediad eang o ymddygiadau, prosesau, a phynciau cymdeithasol yn cynnwys agweddau diwylliannol, gwleidyddol, cyfreithiol, moesol a chrefyddol.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **rywioldeb**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Noson Lawen (ffilm)

Noson Lawen
| Cyfarwyddwr | G. Mark Lloyd |
| Cynhyrchydd | Brunner Lloyd & Co. Ltd. |
| Serennu | Meredydd Evans Ieuan Rhys Williams Nellie Hodgkins Robert Roberts |
| Dylunio |  |
| Dyddiad rhyddhau | 1949 |
| Gwlad | Cymru |
| Iaith | Cymraeg |
|  |

Ffilm Gymraeg a wnaed yn 1949 yw Noson Lawen. Mae'n seiliedig ar stori gan Sam Jones, ac fe'i cyfarwyddwyd gan Marc Lloyd. Roedd yn serennu Meredydd Evans, Ieuan Rhys Williams, Nellie Hodgkins a Robert Roberts (Bob Tai'r Felin).

## Plot

Mae Ifan (Meredydd Evans), yn fab ffarm sy'n breuddwydio am yrfa academaidd. Mae ei dad (Ieuan Rhys Williams) ei fam (Nellie Hodgkins) a'i wraig Gwen (Meriel Jones) yn defnyddio eu holl arian bron i dalu iddo fynd i Brifysgol ond yn poeni ei fod wedi methu'r arholiadau am y byddai popeth wedi bod yn ofer. Wrth i dad Ifan gyfri'r arian am y cant a miled gwaith, mae'r bostfeistres (Emily Davies) yn cyrraedd gyda newyddion syfrdanol: roedd Ifan wedi pasio gyda llwyddiant mawr.

Ar ôl y seremoni, mae Ifan yn cyflwyno ei ffrindiau Emlyn (Cledwyn Jones) a Hywel (Robin Williams) i'w fam, dad a thaid bywiog (Robert Roberts (Bob Tai'r Felin)). Yn y diwedd mae'r bechgyn yn dod i weithio ar y ffarm.

Mae parti yn dilyn, gydag Ifan, Emlyn a Hywel yn canu cân a gyfansoddwyd gan Meredydd Evans ei hunan (Mw Mw, Me Me, Cwac Cwac) ac yn enwi ei hunain yn Driawd y Buarth. Yna mae'r Taid yn dod ar y llwyfan a dechrau dawnsio o gwmpas fel dyn gwyllt gan ganu gyda llais anhygoel.

## Cast

* Ifan - Meredydd Evans
* Tad - Ieuan Rhys Williams
* Mam - Nellie Hodgkins
* Gwen - Meriel Jones
* Taid - Robert Roberts
* Emlyn - Cledwyn Jones
* Hywel - Robin Williams
* Postfeistres - Emily Davies

## Dolenni

* Noson Lawen ar wefan y BFI
# Ffilm ddrama ramantus

Ffilm ddrama ramantus| Enghraifft o: | genre mewn ffilm  |
| Math | ffilm ddrama, ffilm ramantus  |
| Prif bwnc | cariad  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Is-genre o ffilm sy'n cyfuno stori ramantus â nodweddion ffuglen ddrama yw **ffilm ddrama ramantus** neu **ffilm ddrama ramant**. Mae'n adrodd stori ddifrif, gyda chymeriadaeth ddofn, o gariad rhwng y prif gymeriadau, ac yn archwilio agweddau emosiynol a chymhleth ar ramant, perthnasau personol, a serch. Fe'i gwrthgyferbynnir â'r gomedi ramantus, sy'n canolbwyntio ar ddigrifwch a sefyllfaoedd ysgafn.

Nodweddir y ffilm ddrama ramantus gan angerdd a dyfnder emosiynol, ac archwiliad o themâu megis traserch, tor-calon, aberth, a chymhlethdodau teimladol. Er y gall drama ramantus gynnwys elfennau anarferol, yn gyffredinol mae'n anelu at bortread realistig o berthnasau rhamantus, gan ganolbwyntio ar yr heriau a'r adfyd a wynebai cyplau, a'r sefyllfaoedd dramatig sy'n deillio o'r fath drafferthion. Mae datblygiad y cymeriadau yn rhan dyngedfennol o'r ddrama, a'r nod yw i gadw diddordeb y gwyliwr mewn siwrnai emosiynol y cymeriadau wrth iddynt brofi uchafbwyntiau ac isafbwyntiau eu perthynas.

## Cyfeiriadau
# Meredydd Evans

| Meredydd Evans |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 9 Rhagfyr 1919  Llanegryn  |
| Bu farw | 21 Chwefror 2015  |
| Dinasyddiaeth | Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Princeton
 |
| Galwedigaeth | cerddolegydd, ymgyrchydd, canwr  |
| Arddull | canu gwerin  |
| Priod | Phyllis Kinney  |

Roedd **Dr Meredydd Evans** (9 Rhagfyr 1919 – 21 Chwefror 2015) yn gasglwr, golygydd, hanesydd a chanwr gwerin Cymraeg.

Ganwyd Meredydd Evans (neu **Merêd**, fel y'i gelwid) yn Llanegryn ym Meirionnydd, a chafodd ei fagu yn Nhanygrisiau Roedd ei fam yn canu caneuon gwerin Cymraeg iddo pan oedd e'n blentyn. Datblygodd ei ddiddordeb mewn cerddoriaeth Gymraeg ym Mhrifysgol Bangor gyda Mrs. Enid Parry. Yn 1954 recordiodd ddetholiad pwysig o ganeuon i Folkways Records yn Efrog Newydd pan oedd e'n astudio Ph.D. mewn athroniaeth ym Mhrifysgol Princeton. Ar ôl iddo ddychwelyd i Gymru, golygodd Merêd a'i wraig Phyllis Kinney dri chasgliad o ganeuon Cymraeg.

Rhwng 1963 ac 1973 roedd yn Bennaeth Adloniant Ysgafn yn BBC Cymru, ac yn gynhyrchydd nifer o raglenni poblogaidd fel *Lloffa*, *Fo a Fe*, *Ryan a Ronnie* a *Hob y Deri Dando*.

Yn 2012, ymddangosodd Merêd ar yr albwm *Bethel* gan Gai Toms, yn canu deuawd o'r enw *Cân y Dewis*

Bu farw yn 95 oed ar 21 Chwefror 2015.

## Triawd y Coleg

*Prif: Rhestr o ganeuon a recordiwyd gan Driawd y Coleg*
## Cyhoeddiadau

* *Hume*, Y Meddwl Modern (Gwasg Gee, 1985)
* *Merêd: Detholiad o Ysgrifau*, gol. Ann Ffrancon a Geraint H. Jenkins (Gwasg Gomer, 1994)
* *Canu'r Cymry* 2 gyfrol. (Welsh Folk-Song Society)

## Recordiadau

* Merêd - Caneuon Gwerin 2005 (albwm dwbl, Cwmni Recordiau Sain SCD2414)
* *Welsh Folk Songs* (*Smithsonian Folkways*); 1954

## Llyfryddiaeth

* *Merêd: Dyn ar Dân*, gol. Eluned Evans a Rocet Arwel Jones (Y Lolfa, 2016)

## Oriel

*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* *Welsh Folk Songs* Album Details - Folkways Records (Saesneg)
* Meredydd Evans: Welsh Folk Songs (Fideo ar sianel YouTube SmithsonianFolkways)
* Dr Meredydd Evans wedi marw (Teyrnged BBC Cyrmu Fyw)
# Ieuan Rhys Williams

| Ieuan Rhys Williams |
| --- |
| Ganwyd | 27 Hydref 1909  Pontardawe  |
| Bu farw | 1973  Caerdydd  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| Galwedigaeth | actor llais, actor, actor teledu  |
| Adnabyddus am | Fo a Fe  |

Actor ffilm, teledu a radio Cymreig oedd **Ieuan Rhys Williams** (1909–1973).

## Gyrfa

Fe ymddangosodd yn y comedi sefyllfa, *Fo a Fe*, fel Sioni y barmon; fel aelod o'r cast rheolaidd yn y gyfres deledu *Moulded in Earth* (1965); y ddrama ffilm *Under Milk Wood* (1972) yn chwarae rhan Gomer Owens.

Fe serennodd mewn nifer o ffilmiau Cymraeg yn cynnwys *Noson Lawen* (1949).

### Theatr

#### 1960au

* Tair drama fer gan Eugène Ionesco *: Y Tenant Newydd, Merthyron Dyletswydd a Pedwarawd* (1968)

## Dolenni allanol

* Ieuan Rhys Williams ar wefan yr Internet Movie Database

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **actor o Gymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Bwrdd Ffilmiau Cymraeg

Bwrdd Ffilmiau Cymraeg| Dynodwyr |
| --- |

Corff cynhyrchu ffilmiau oedd y **Bwrdd Ffilmiau Cymraeg** a ffurfiwyd ym mis Gorffennaf 1970. O ganlyniad i ysgol breswyl ar Gyfryngau Llenyddol Newydd yng Ngregynog, ger y Trallwng, fe'i ffurfiwyd o dan adain Cyngor Celfyddydau Gogledd Cymru. Ei nod oedd annog a hyrwyddo cynhyrchu ffilmiau yn y Gymraeg.

Ei enw cychwynnol oedd Panel Ffilmiau Cymraeg Gregynog cyn newid i Bwrdd Ffilmiau'r Gogledd yn 1972 ac yna Bwrdd Ffilmiau Cymraeg yn fuan wedyn. Cynhyrchwyd sawl ffilm cyn i'r bwrdd gael ei ddiddymu ym mis Medi 1986.

Mae deunydd ffilm a chofnodion gweinyddol y bwrdd wedi eu harchifo yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

## Cynyrchiadau

Cynhyrchwyd sawl ffilm gofiadwy gan y bwrdd yn cynnwys un o'r ffilmiau arswyd cyntaf yn Gymraeg, *O'r Ddaear Hen* a'r "comedi tywyll" *Gwaed Ar Y Sêr*. Aethpwyd a'r ffilmiau hyn ar daith o Gymru ac fe'u dangoswyd i nifer o blant ysgol gynradd; yn dilyn hyn roedd storiau yn y papurau newydd am fod rhieni yn cwyno fod y ffilmiau wedi eu dychryn eu plant.

Ar ôl lansio S4C yn 1982, ffilm fawr gyntaf y sianel a ddangoswyd adeg y Nadolig y flwyddyn honno oedd *Madam Wen*, addasiad o nofel antur wedi'i gosod yn Sir Fôn. Yn dilyn helbul am orwario ar y ffilm, syrthiodd y bai ar bennaeth y Bwrdd Ffilmiau ar y pryd, Gwilym Owen. Fe'i orfodwyd gan S4C i adael swydd pennaeth y bwrdd ond cafodd ei gydnabod fel cynhyrchydd ar gredydau y ffilm.

## Rhestr cynyrchiadau

Ffilmiau a gomisiynwyd gan y bwrdd
* *Yr Hen Dynnwr Lluniau* (1973)
* *Arlunydd wrth ei Waith* (1974)
* *Capeli* (1974)
* *Ifan ar Ffo* (1974)
* *Scersli Bilif* (1974)
* *Gwaed Ar Y Sêr* (1975)
* *Y Dieithryn* (1977)

Ffilmiau gwreiddiol i blant
* *Crochendy Syr Wynff a Mici* (1979)
* *Garej Syr Wynff a Mici* (1979)
* *Teliffant* (1979)

Ffilmiau'r bwrdd fel uned gynhyrchu annibynnol
* *Newid Gêr* (1980)
* *Teisennau Mair* (1980)
* *O.G. (1981)*
* *O'r Ddaear Hen* (1981)
* *Madam Wen* (1982)
* *Ty'd Yma Tomi* (1984)

## Cyfeiriadau
# Teisennau Mair

Teisennau Mair
| Cyfarwyddwr | Gareth Wynn Jones |
| Cynhyrchydd | Gwilym Owen |
| Ysgrifennwr | Iwan Meical Jones |
| Cerddoriaeth | Dulais Rhys |
| Sinematograffeg | Graham Edgar, Kevin Duggan |
| Golygydd | Huw Griffiths |
| Sain | Bob Webber, John Cross |
| Dylunio |  |
| Cwmni cynhyrchu | Bwrdd Ffilmiau Cymraeg |
| Dyddiad rhyddhau | 1979 |
| Amser rhedeg | 60 munud |
| Iaith | Cymraeg |
| Cyllideb | £56,000 |
|  |

Mae Teisennau Mair yn ffilm Gymraeg a ryddhawyd ym 1979 gan y Bwrdd Ffilmiau Cymraeg. Cyfarwyddwyd y ffilm gan Gareth Wynn Jones.

## Crynodeb

Ffilm gyfnod Edwardaidd gyda theimlad gothig iddi sy’n dilyn helyntion cariadol Mair (Marged Esli), wrth iddi adael ei chariad sy’n ofaint ifanc lleol o’r enw Llew (Cefin Roberts) am barchusrwydd dyn cyfoethog o'r enw Goronwy (J. O. Roberts). Defnyddia'r ffilm lawer o symboliaeth i gyfleu’r trasiedi sydd i ddod wrth i baranoia ei gŵr am ei anffyddlondeb â Llew droi’n drasiedi i’r tri.

## Cast a chriw

### Prif gast

* Marged Esli (Mair)
* J. O. Roberts (Goronwy)
* Cefin Roberts (Llew)

### Cast cefnogol

* Clive Roberts
* Glyn Williams

### Cydnabyddiaethau eraill

* Cynorthwywr i’r Cyfarwyddwr – Angharad Anwyl
* Coluro – Mary Hillman
* Gwisgoedd – Kate Fox
* Celfi – Arthur Evans
* Graffeg – Ian Cellan Jones

## Manylion technegol

**Fformat saethu:** 16mm

**Lliw:** Lliw

**Lleoliadau saethu:** Grugan Ddu, Y Groeslon.

**Gwobrau:** Prif Wobr yr Wyl Ffilmiau Geltaidd, Harlech 1981.

### Llyfryddiaeth

* David Berry, *Wales and Cinema* (Caerdydd, Gwasg Prifysgol Cymru, 1994)
* ap Dyfrig, R., Jones, E. H. G., Jones, G. *The Welsh Language in the Media Archifwyd 2011-06-11 yn y Peiriant Wayback* (Aberystwyth: Mercator Media, Mercator Media Monographs, 2006)

 *Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o'r cofnod Teisennau Mair ar yr Esboniadur, adnodd addysgiadol agored gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Mae gan y cofnod penodol hwnnw'r drwydded agored CC BY 4.0; gweler testun y drwydded am delerau ail-ddefnyddio'r gwaith.*