# Hedd Wyn (ffilm)

Hedd Wyn
|  |
| --- |
| Teitl amgen | *Hedd Wyn – The Armageddon Poet* |
| Cyfarwyddwr | Paul Turner |
| Cynhyrchydd | Shân Davies |
| Ysgrifennwr | Alan Llwyd Paul Turner |
| Cerddoriaeth | John E. R. Hardy |
| Sinematograffeg | Ray Orton |
| Sain | Julie Ankerson |
| Dylunio | Jane Roberts Martin Morley |
| Cwmni cynhyrchu | Pendefig Cyf. |
| Amser rhedeg | 123 munud |
|  |

Ffilm Gymraeg am fywyd y bardd Hedd Wyn yw Hedd Wyn. Cafodd ei henwebu am Oscar ym 1994. Huw Garmon sy'n serennu fel Hedd Wyn. Cynhyrchwyd y ffilm yng Nghymru gan gwmni Pendefig Cyf dan ofal y cyfarwyddwr Paul Turner.

Sgriptiwyd y ffilm gan y bardd Alan Llwyd, awdur y gyfrol *Gwae fi fy myw*, cofiant Hedd Wyn. Cafodd llawer o'r golygfeydd eu saethu ar leoliad yn ardal Trawsfynydd, de Gwynedd, pentref genedigol Hedd Wyn. Mae'r gyferbyniaeth rhwng y golygfeydd swynol o gefn gwlad bugeiliol Meirion a'r golygfeydd cignoeth o erchylltra'r ymladd yn ffosydd y Rhyfel Byd Cyntaf, lle lladdwyd Hedd Wyn, yn un o gryfderau'r ffilm.

Rhyddhawyd y ffilm ar DVD yn 2005 mewn casgliad o ffilmiau gan S4C ac mae ar gael i'w wylio ar lein am ddim.

## Cynnwys

Gellir rhannu'r ffilm i dair rhan:-

1. Seremoni'r Cadeirio (sy'n para tua munud)
2. 4 blynedd sy'n arwain hyd at y rhyfel (felly perthynas Lizzie, cwrdd â Mary Katherine, marwolaeth Gruff Penlan ayyb.)
3. 3 awr o orwedd ar faes y rhyfel.

Mae gan Hedd Wyn nod, sef ennill y gadair yn yr eisteddfod. Ond mae yna rwystrau'n ei wynebu: merched (Lizzie, Mary Katherine a Jini); diffyg llonydd (am ei fod yn un o naw o blant); am nad oes addysg ganddo; a hefyd y rhyfel. Bu farw Elis tua bythefnos cyn yr eisteddfod felly nid oedd yn gwybod ei fod wedi ennill y gadair. Gellir gwadu ei fod wedi cyrraedd ei nod am ei fod wedi ennill y gadair a'i fod wedi cyrraedd ei gartref yn Nhrawsfynydd, ond ar y llaw arall ni eisteddodd yn y gadair felly a llwyddodd i gyrraedd ei nod?

## Cast a chriw

### Prif gast

* Ellis Evans / Hedd Wyn - Huw Garmon
* Lizzie Roberts - Sue Roderick
* Jini Owen - Judith Humphreys
* Mary Catherine Hughes - Nia Dryhurst

### Cast cefnogol

* Mary Evans (Y Fam) - Gwen Ellis
* Evan Evans (Y Tad) - Grey Evans
* Mary Evans - Llio Silyn
* Magi Evans - Catrin Fychan
* Morris Davies (Moi) - Emlyn Gomer
* Williams Morris - Arwel Gruffydd
* Owen Hughes - Gwyn Vaughan
* Fred Hainge - Phil Reid
* Bob Evans - Ceri Cunnington
* Enid Evans - Emma Kelly
* Cati Evans - Sioned Jones Williams
* Ifan Evans - Llyr Joshua
* Ann Evans - Angharad Roberts
* R. Williams Parry - Geraint Roberts
* Arweinydd Eisteddfod Pwllheli - Guto Roberts
* Merch y Drycinoedd - Yr Awen - Manon Prysor
* Y Parchedig J. D. Richards - Derec Brown
* Organyddes - Lydia Griffiths
* Ficar Recriwtio - J. O. Jones
* Dihangwr - Richard Viner
* Milwr o Sais - Mark Rowlands
* Y Canwr yn y Dafarn - Llion Jones
* Gwen Williams - Siân Summers
* Milwr heb lygad - Tony Jones
* Milwr heb freichiau - Ieuan Wyn Roberts
* Elor-glydydd - Brendan Charleston
* Mr Kirby–Y Swyddfa Ryfel - Doc O'Brien
* Cadeirydd y Tribiwnlys - Noel Williams
* Ficar y Tribiwnlys - Eric Wyn
* Y Cynrychiolydd Milwrol - Richard Beale
* Rhingyll Ymddullio - Roger McKern
* Swyddog Meddygol–Litherland - Kim Goddard
* Bob Morris - Dylan Jones Roberts
* Rhingyll Hyfforddi - Dafydd Edmwnd
* Swyddog Meddygol–Maes y Gad - Ray Davies
* Swyddog Sensro - Jack James
* Major - Terry Victor
* Llais yr Archdderwydd Dyfed - Dafydd Rowlands

### Effeithiau arbennig

* Evan Green-Hughes, Steve Breheney, David Williams

### Cydnabyddiaethau eraill

* Cyfarwyddwr Cynorthwyol Cyntaf – Michas Koc
* Ail Gyfarwyddwr Cynorthwyol – Stephen Woolfenden
* Trydydd Cyfarwyddwr Cynorthwyol – Geoff Skelding
* Rhedwr – Meleri Mair Jones
* Rhedwr – Hywel Williams
* 'Cyfle' – dan hyfforddiant – Tony Williams
* 'Cyfle' – dan hyffordiant – Carole Griffiths
* Dilyniant – Gillian Elen
* Ffocws – Richard Wyn Hughes
* Llwythwr – Alwyn Hughes
* Camera – Yr Ail Uned – Roger Pugh Evans
* Grip – David Hopkins
* Giaffar – Alan Chadwick
* Trydanwyr – Chris Hill, Ken Toms, Cliff Owen, Gwion Hughes
* Propiau wrth Law – Phil Rawsthorne
* Prynwr Propiau – Rosalie Kenworthy-Neale
* Cynorthwywyr Adran Celf – Donna Williams, Lesley Dearne
* Cynllunwraig Coluro – Barbara Southcott
* Cynorthwy-ydd i'r Cynhyrchiad – Siân Thomas
* Cymysgwr Sain – Jeff Matthews
* Bwm – Tim Partridge, Jeremy Thatcher
* Artistiaid 'Foley' – Julie Ankerson, John Fewell
* Cynllunwraig Gwisgoedd – Celia Pye
* Cynllunwraig Gwisgoedd Gynorthwyol – Ffion Elinor

## Manylion Technegol

**Tystysgrif Ffilm:** Untitled Certificate

**Fformat Saethu:** 35mm

**Lliw:** Lliw

**Gwlad:** Cymru / DU

**Iaith Wreiddiol:** Cymraeg / Saesneg

**Lleoliadau Saethu:** Trawsfynydd a'r cyffiniau gan gynnwys Capel Penstryt. Ffilmiwyd y golygfeydd o faes y gad ar faes glanio yn Hwlffordd.

## Gwobrau

| Gŵyl ffilmiau
 | Blwyddyn
 | Gwobr / enwebiad
 | Derbynnydd
 |
| --- | --- | --- | --- |
| Academi Americanaidd Celfyddydau a Gwyddorau Lluniau Symudol (yr Oscars) | 1993 | Enwebiad am Ffilm Orau mewn iaith Dramor |  |
| Gwyl Ffilmiau Efrog Newydd | 1993 | Medal Efydd |  |
| Gŵyl Ffilm Ryngwladol Fflandrys, Ghent | 1994 | Gwobr y Gynghrair Ddiwylliannol |  |
| Houston Worldfest, UDA | 1994 | Gwobr Aur y Panel Arbennig |  |
| BAFTA Cymru
 | 1994
 | Y Ddrama Orau yn yr Iaith Gymraeg |  |
| Cyfarwyddwr Gorau |  |
| Yr Awdur Gorau |  |
| Y Golygydd Gorau |  |
| Y Gerddoriaeth Orau |  |
| Y Cynllunio Gorau |  |
| Gwyl Ffilmiau Celtaidd | 1994 | Gwobr Ysbryd yr Ŵyl |  |
| Y Gymdeithas Deledu Frenhinol | 1994 | Y Ddrama Unigol Orau |  |
| FIPA d'Or, Cannes | 1994 | Yr Actor Gorau | Huw Garmon
 |
| Gwobrau Celfyddydau y Liverpool Echo and Daily Post | 1994 | Y Cynhyrchiad Gorau yn yr Iaith Gymraeg |  |
| Gŵyl Ffilmiau Efrog Newydd | 1994 | Medal Efydd |  |
| Cynghrair Rhyngwladol Gwyliau Ffilm, Portiwgal | 1994 | Gwobr Arbennig |  |
| XXXCI Settimana Cinematografica Internazionale Cinema Inglese Contemporaneo, Verona | 1995 | Gwobr Stefano Reginni |  |

## Manylion Atodol

### Llyfrau

* ap Dyfrig, R., Jones, E. H. G., Jones, G. *The Welsh Language in the Media Archifwyd 2011-06-11 yn y Peiriant Wayback* (Aberystwyth: Mercator Media, Mercator Media Monographs, 2006)
* David Berry, *Wales and Cinema: the first hundred years* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1994)
* Dave Berry, 'Unearthing the Present: Television Drama in Wales', yn Steve Blandford (gol.), *Wales on Screen* (Penybont: Seren, 2000), tt. 128-151.

### Adolygiadau

* (Saesneg) "NF". [Adolygiad o *Hedd Wyn*]. *Time Out*.
* *Sight and Sound*, cyfrol 4, rhif 7, Gorffennaf 1994.
* *Screen International*, rhif 950, 25 Mawrth 1994.
* *Variety*, 5 Hydref 1992.
* (Saesneg) Grunes, Dennis (20 Mawrth 2007). HEDD WYN (Paul Turner, 1992). Adalwyd ar 29 Awst 2014.

### Erthyglau

* Martin McLoone, ‘Challenging Colonial Traditions: British Cinema in the Celtic Fringe’ yn *Cineaste*, Medi 2001.
* *Television Today*, rhif 5895, 7 Ebrill 1994.
* Mihangel Morgan, ‘Golwg ar y sgript Hedd Wyn’, yn Huw Meirion Edwards, *Alan: casgliad o ysgrifau ar Alan Llwyd*, tt. 176–183.
* Alan Llwyd, ‘O’r Ysgwrn Fach i'r Sgrin Fawr’ *Sgript 0* (1994/95) tt. 35–45.
* Steve Blandford, ‘Wales at the Oscars’, *Cyfrwng: cyfnodolyn cyfryngau Cymru*, 2 (2005), tt. 101–113.

 *Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o'r cofnod Hedd Wyn ar yr Esboniadur, adnodd addysgiadol agored gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Mae gan y cofnod penodol hwnnw'r drwydded agored CC BY 4.0; gweler testun y drwydded am delerau ail-ddefnyddio'r gwaith.*