# Yr Ymerodraeth Brydeinig

Yr Ymerodraeth Brydeinig| Enghraifft o: | ymerodraeth drefedigaethol  |
| Daeth i ben | 1997  |
| Poblogaeth | 680,000,000  |
| Dechrau/Sefydlu | 1583  |
| Yn cynnwys | Colony of Trinidad  |
|  |
| Rhagflaenydd | English overseas possession  |
| Enw brodorol | British Empire  |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/01hnp  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

**Yr Ymerodraeth Brydeinig** oedd yr ymerodraeth ehangaf a welwyd yn hanes y byd. Am ddwy ganrif roedd yn tra-arglwyddiaethu dros weddill y byd. Mae ei gwreiddiau yn gorwedd yng ngoresgyniad y gwledydd Celtaidd gan Loegr a thwf grym morwrol y wlad honno o ddiwedd yr Oesoedd Canol ymlaen. Tramor sefydlai'r Saeson nifer o drefedigaethau - rhai cymharol bychain i ddechrau - mewn cystadleuaeth â gwledydd Ewropeaidd eraill yn "Oes y Darganfod" yn Ewrop, o'r 15g ymlaen. Roedd gan Ffrainc, Portiwgal, Yr Iseldiroedd a Sbaen eu tiriogaethau tramor hefyd, ond yn ystod y 18g tyfodd y Brydain Fawr newydd i feddiannu mwy na'r lleill i gyd, trwy rym arfau neu gytundebau economaidd.

Erbyn 1921 roedd yr Ymerodraeth yn rheoli poblogaeth o tua 458 miliwn o bobl, sef o gwmpas chwarter poblogaeth y byd ar yr adeg honno. Roedd tua 33 miliwn km² (14.2 miliwn milltir sgwar) yn goch ar y map, o gwmpas chweched ran o arwynebedd y Ddaear.

Yr Ymerodraeth Brydeinig yn 1897
## Prif ddigwyddiadau

Cecil Rhodes fel "Colossus Rhodes" yn stradlu Affrica "o Gairo i Cape Town"
* hanner cyntaf yr 17g - Ffoaduriaid crefyddol ac eraill yn ymsefydlu yn Virginia, Maryland a New England
* 1600 - Sefydlu Cwmni Dwyrain India
* 1661 - Sefydlu trefedigaeth yn Y Gambia
* 1756-1763 - Rhyfel Saith Mlynedd Prydain a Ffrainc; rheolaeth Prydain ar Ganada (dan y goron) ac India (trwy Gwmni Dwyrain India)
* 1757 - Brwydr Plassey yn cychwyn rheolaeth ar India gyfan
* 1775-1783 - Rhyfel Annibyniaeth America
* 1778 - De Cymru Newydd
* 1801 - Sefydlu'r Swyddfa Drefedigaethol i reoli'r tiriogaethau newydd
* 1803 - Tasmania
* 1840 - Seland Newydd
* 1841 - Cytundeb i ddal Hong Cong
* 1849 - Y drefedigaeth gyntaf yn British Columbia, ar Ynys Vancouver
* 1857 - Y Goron yn cymryd drosodd yn swyddogol o Gwmni Dwyrain India; sefydlu'r Raj gyda Fictoria yn ymerodres ar India
* 1886 - Myanmar
* 1895 - De Rhodesia
* 1932 - Cydnabod hawl y chwe gwlad dominiwn i ymreolaeth ar faterion mewnol trwy basio Statud Westminster; cynhadledd Ottawa
* 1947 - Annibyniaeth India
* 1980 - Annibyniaeth Simbabwe yn cael ei chydnabod
* 1982 - Rhyfel y Falklands
* 1997 - Rhoi Hong Cong yn ôl i Tsieina

## Llyfryddiaeth

* Niall Ferguson, *Empire: The Rise and Demise of the British World Order and the Lessons for Global Power* (2002)
* Ronald Hyam, *Britain's Imperial Century, 1815-1914: A Study of Empire and Expansion* (Macmillan, 1993)
* Lawrence James, *The Rise and Fall of the British Empire* (St. Martin's Griffin, 1997)
* Hefin Jones, *Celwydd a Choncwest* (Gwasg Carreg Gwalch, 2016).
* Denis Judd, *Empire: The British Imperial Experience, From 1765 to the Present* (Llundain, 1996)
* T.O. Lloyd, *The British Empire, 1558-1995* (Oxford University Press, 1996)
* Roger William Louis, (gol.), *The Oxford History of the British Empire*, 5 cyf. (Rhydychen, 1998–99)
* P.J. Marshall (gol.), *The Cambridge Illustrated History of the British Empire* (Caergrawnt, 1996)
* James S. Olson a Robert S. Shadle, *Historical Dictionary of the British Empire* (1996)
* J. Holland Rose, A. P. Newton ac E. A. Benians (gol.), *The Cambridge History of the British Empire*, 9 cyf. (Caergrawnt, 1929–61)
* Simon C. Smith, *British Imperialism 1750-1970* (Caergrwant, 1998)

## Gweler hefyd

* Cenedlaetholdeb Prydeinig
* Y Gymanwlad
* Imperialaeth