Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1880au

18g - **19g** - 20g

1830au 1840au 1850au 1860au 1870au - **1880au** -1890au 1900au 1910au 1920au 1930au

1880 1881 1882 1883 1884 1885 1886 1887 1888 1889

---

1880au
**Digwyddiadau a GogwyddionArweinwyr y Byd Pab Leo XIII
* Brenhines Victoria (y Deyrnas Unedig)
* Prif Weinidog William Ewart Gladstone (y Deyrnas Unedig)
* Prif Weinidog 3rd Marquess of Salisbury (y Deyrnas Unedig)
* Arlywydd Rutherford B. Hayes (Unol Daleithiau)
* Arlywydd Chester A. Arthur (Unol Daleithiau)
* Arlywydd Grover Cleveland (Unol Daleithiau)
* Brenin Umberto I (Yr Eidal)
* Ymerawdwr Wilhelm I (Yr Almaen)
* Ymerawdwr Wilhelm II (Yr Almaen)
* Tsar Alexander II (Rwsia) (tan 1881)
* Tsar Alexander III (Rwsia) (o 1881 ymlaen)

**DiddanwyrChwaraeon**
# Ffilm gomedi

Ffilm gomedi| Y ffilm gomedi gyntaf, *L'Arroseur Arrosé* (1895). |
| Enghraifft o: | genre mewn ffilm  |
| Math | ffilm, comedi  |
| Yn cynnwys | ffilm gomedi acsiwn, ffilm 'comedi du', ffilm comedi-trosedd, ffilm gomedi arswyd, ffilm gomedi ffantasiol, British comedy film, ffilm Bourekas  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Genre ffilm sydd yn pwysleisio digrifwch ac hwyl yw **ffilm gomedi**. Dyma un o'r mathau hynaf o ffilm yn hanes y sinema.

Dylanwadwyd yn gryf ar ffilmiau comedi mud gan adloniant *vaudeville* a'r neuadd gerdd, a newidiodd nifer o ddigrifwyr o'r llwyfan i'r sgrin yn y cyfnod cynnar hwn. Ffilmiau byrion, un-rholyn, oedd yr esiamplau cyntaf o'r genre, a gynhwysid mewn sioeau amlgyfrwng a gyflwynwyd mewn theatr, neuadd gerdd, neu babell ffair. Yr oedd y traddodiad poblogaidd hwn yn cynnig hiwmor bras, at ddant pawb, yn hytrach na chomedi foesau neu ddychan. Dibynnodd y ffilm gomedi fud ar jôcs gweledol ers y cychwyn: y ffilm gomedi gyntaf oedd *L'Arroseur Arrosé* (1895) gan Louis Lumière, sydd yn portreadu bachgen yn chwarae cast ar ddyn gyda phibell ddŵr. Erbyn y 1910au, datblygodd slapstic i gynnwys golygfeydd rasio a siaso a chwympo a baglu, ac actau arferol, er enghraifft ffilmiau'r Keystone Cops. Daeth sawl un "arwr comig" yr oes hon yn sêr byd-enwog, gan gynnwys Charlie Chaplin, Harold Lloyd, a Buster Keaton. Yn sgil dyfodiad ffilmiau sain yn niwedd y 1920au, symudodd y bwyslais o gomedi gorfforol i jôcs llafar, er enghraifft yn ffilmiau'r brodyr Marx a W. C. Fields. Fodd bynnag, parhaodd ystumiau egnïol a ffug-drais yn elfen o gomedi orffwyll boblogaidd.

## Cyfeiriadau
# Rudolph Valentino

| Rudolph Valentino |
| --- |
|  |
| Ffugenw | Rudolph Valentino  |
| Ganwyd | Rodolfo Alfonso Raffaello Pietro Filiberto Guglielmi di Valentino d`Antoniolla  6 Mai 1895  Castellaneta  |
| Bu farw | 23 Awst 1926  Dinas Efrog Newydd  |
| Man preswyl | Unol Daleithiau America  |
| Dinasyddiaeth | Teyrnas yr Eidal  |
| Galwedigaeth | actor, actor ffilm  |
| Taldra | 180 centimetr  |
| Priod | Natacha Rambova, Jean Acker  |
| Gwobr/au | Seren ar Rodfa Enwogion Hollywood  |

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Rudolph Valentino

Actor ffilm o'r Eidal a ymsefydlodd yn yr Unol Daleithiau oedd **Rodolfo Pietro Filiberto Raffaello Guglielmi di Valentina d'Antonguella** (6 Mai 1895 – 23 Awst 1926), a adnabyddir yn broffesiynol fel **Rudolph Valentino**. Roedd yn seren mawr mewn sawl ffilm Americanaidd yn oes ffilmiau mud, gan gynnwys *The Sheik* (1921), *Blood and Sand* (1922), a *The Son of The Sheik* (1926).

Fe'i ganwyd yn Castellaneta, Puglia, yr Eidal. Ymfudodd i'r Unol Daleithiau ym 1913 yn 18 oed. Gweithiodd fel partner dawns proffesiynol yn Efrog Newydd ac yn ddiweddarach yn Los Angeles, ynghyd â chwarae ychydig o rolau ar y llwyfan. Dechreuodd ymddangos fel actor cynhaliol mewn ffilmiau yn 1917. Ei lwyddiant mawr cyntaf oedd *The Four Horsemen of the Apocalypse* (1921). Yn ystod y pum mlynedd nesaf roedd yn un o brif sêr Hollywood, daeth yn eicon rhyw gyda llu o gefnogwyr benywaidd.

Ni chafodd Valentino fyw'n ddigon hir i weld ffilmiau gyda sain yn disodli ffilmiau mud. Tra'n aros yn Efrog Newydd, aeth yn sâl ar 15 Awst 1936, gan ddioddef o briwiau'r stumog. Cafodd lawdriniaeth, ond datblygodd peritonitis a sepsis a bu farw ar y 23ain yn 31 oed. Denodd ei angladd yn Efrog Newydd sylw mawr. Safai 100,000 o bobl mewn rhes ar hyd strydoedd Manhattan. Roedd golygfeydd o hysteria a ffanatigiaeth. Priodolwyd nifer o hunanladdiadau y diwrnod hwnnw i'w farwolaeth. Aethpwyd â'i gorff ar drên i Galiffornia, ac ar ôl ail angladd yno, fe'i claddwyd mewn mynwent yn Hollywood.

## Llyfryddiaeth

* Ellenberger, Allan R., *The Valentino Mystique: The Death and Afterlife of the Silent Film Idol* (Jefferson, NC: McFarland, 2005)
* Leider, Emily Wortis, *Dark Lover: The Life and Death of Rudolph Valentino* (Llundain: Faber, 2003)
* Rambova, Natacha, *Rudy: An Intimate Portrait of Rudolph Valentino* (Llundain: Hutchinson, 1926)
# Arwrgerdd

Arwrgerdd|  |
| Enghraifft o: | genre llenyddol  |
| Math | llenyddiaeth epig, verse poetry, barddoniaeth naratif  |
| Dynodwyr |
| Thesawrws y BNCF | 11172  |
| Quora | Epic-poetry  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Barddoniaeth naratif ar ffurf cerdd hir neu gylch o gerddi yw **arwrgerdd** neu **epig** sy'n adrodd hanes mawr am ryw gorchwyl caled neu gampau beiddgar, gan canolbwyntio ar arwr neu griw o gymeriadau dewr, fel arfer gyda themâu cenedlaetholgar, mytholegol, neu grefyddol. Rhennir y genre hon yn arwrgerddi cynradd, sy'n tarddu o'r traddodiad llafar, ac arwrgerddi eilaidd, a gyfansoddir yn ysgrifenedig gan awduron unigol.

Cyfansoddir yr arwrgerdd fel rheol mewn iaith dra ffurfiol ac arddull mawreddog. Dull o drosglwyddo hanes a mytholeg o oes i oes oedd arwrgerddi cynradd yr Henfyd, a gwnaethpwyd hynny ar lafar. Byddai'r genhedlaeth iau yn addasu ac ychwanegu at hanes traddodiadol a chwedloniaeth eu cyndeidiau, gan ddatblygu llên llafar oedd yn ganolog i ddiwylliant eu cymdeithas am ganrifoedd. Mae'r fath farddoniaeth yn darlunio rhyw oes arwrol neu euraid, neu'n adrodd straeon tarddiad am ddechreuad y byd neu wawr y genedl. Yr arwrgerdd hynaf yr ydym yn gwybod amdani yw *Epig Gilgamesh*, cerdd Swmereg o Fesopotamia sy'n dyddio ar ei ffurf ysgrifenedig o 2100 CC. Ymhlith arwrgerddi traddodiadol eraill mae *Ramayana* a *Mahabharata* yr Indiaid, *Beowulf* yr Eingl-Sacsoniaid, *Manas* y Cirgisiaid, a *Kalevala* y Ffiniaid.

Golygyfa o'r Iliad ar amffora Roegaidd o'r 6g CC.
Yr arwrgerddi hynaf a phwysicaf yn llên Ewrop a chanon y Gorllewin yw'r *Iliad* a'r *Odyseia*, a briodolir i Homeros. Cyn iddynt gael eu cofnodi, roeddynt yn rhan o draddodiad llafar beirdd yr Hen Roeg a chawsant eu canu o'r cof mewn gwleddoedd neu ymgynulliadau tebyg. Cynhyrchwyd corff o arwrgerddi eilaidd gan lenorion Ewrop, ar sail yr arwrgerdd Homeraidd, gan gynnwys *Yr Aenid* gan Fyrsil, *La Gerusalemme liberata* gan Torquato Tasso, a *Coll Gwynfa* gan John Milton. Datblygodd hefyd sawl corff neilltuol o farddoniaeth epig ar draws Ewrop, megis Cylch Arthur ym Mhrydain a *chansons de geste* yn Ffrainc.

Cyflwynwyd elfen o hiwmor i'r arwrgerdd Ewropeaidd gan *Batrachomyomachia* ("Brwydr y Brogaid a'r Llygod"), parodi o'r Iliad sy'n dyddio o oes Alecsander Fawr. Ymhlith y ffurfiau eraill ar yr epig mae'r anifeilgerddi Lladin o'r Oesoedd Canol a'r arwrgerddi ddifrif-ddigrif o'r Dadeni, yr enghraifft wychaf ohonynt *Morgante* gan Luigi Pulci. Ffurf ddychanol sy'n efelychu arferion yr arwrgerdd ydy'r ffug arwrgerdd, sy'n adrodd helyntion cymeriad dinod a rhigolau ei fywyd. Enghraifft amlwg o'r genre honno yw *The Rape of the Lock* gan Alexander Pope.

Defnyddir y gair epig i gyfeirio at weithiau mawr eraill sy'n ymdrin â themâu tebyg, er enghraifft nofelau epig megis *Vojna i mir* ("Rhyfel a Heddwch") gan Lev Tolstoy neu ffilmiau epig megis *Lawrence of Arabia*.

## Darllen pellach

* Charles R. Beye, *Ancient Epic Poetry* (Ithaca, Efrog Newydd: Cornell University Press, 1993).
# Cartŵn

Enghraifft o gartŵn CGI, "Carreg fedd fechan" (*Petite pierre tombale*).
Gall **cartŵn** fod yn un o sawl dull o ddarlunio. Mae sawl dehongliad o'i ystyr wedi tarddu o'r ystyr gwreiddiol. Mae cartŵn (o'r Eidaleg *cartone* a'r gair Iseldireg/Flandrys "karton", sy'n golygu papur neu gerdyn trwm, cryf) yn ddarlun maint llawn a wneir ar bapur fel sail astudiaethau pellach megis paentio neu bwythwaith. Defnyddir cartwnau'n aml yn y broses o greu *ffresgo*, i gysylltu'n fanwl gywir, pob rhan o'r cyfansoddiad pan baentir ar blastr dros gyfnod o ddyddiau. Mae gan y cartwnau'n aml, nifer o dyllau pin ynddynt ble defnyddiwyd hi i amlinellu'r darlun ar y plastr. Mae cartwnau arlunwyr megis Raffael a Leonardo da Vinci yn werthfawr iawn.

## Argraffu

*Gweler hefyd: Cartŵn gwleidyddol.*
Ym myd argraffu modern, ystyr cartŵn ydy delwedd ddigri. Defnyddir y gair yn y cyd-destun yma ers 1843 pan ddefnyddiodd y *Cylchgrawn Punch* y gair i ddisgrifio darluniau gwatwarus, yn arbennig darluniau gan John Leech.

## Animeiddio

Oherwydd steil tebyg stribedi comig a ffilmiau cynnar wedi eu hanimeiddio, defnyddiwyd y gair "cartŵn" am "animeiddio", dyma'r ffurf o'r gair cartŵn a ddefnyddir gan amlaf heddiw. Gellir gweld cartwnau gan amlaf ar y teledu neu yn y sinema. Crëir y rhain drwy ddangos cyfres o ddarluniau yn sydyn iawn i roi'r argraff o symudiad neu drwy gynhyrchiad cyfrifiadurol.

## Gwyddoniaeth

Defnyddir y term cartŵn weithiau ym myd gwyddoniaeth i olygu diagram, yn arbenig un sy'n cyfleu digwyddiadau cyffredinol yn hytrach nag esiampl arbennig.

## Dolenni Allanol

* Archif o gartwnau o papur newydd *The New Yorker*
* Cartwnau Chwaraeon Archifwyd 2007-09-25 yn y Peiriant Wayback
* BrazilCartoon.com Archifwyd 2020-10-30 yn y Peiriant Wayback
* Toonopedia Don Markenstein
* Bâs ddata Cartwnau Mawr Archifwyd 2012-12-04 yn archive.today
* Llyfrgell Archwilio Cartwnau Archifwyd 2007-07-10 yn y Peiriant Wayback
* Oes Aur Cartwnau Archifwyd 2016-05-14 yn y Peiriant Wayback
* *The Cartoon Spot*
* *Pro Toonerz*
* London Cartoon Gallery - Editorial Cartoons Archifwyd 2020-11-28 yn y Peiriant Wayback
* Kiotron Archifwyd 2021-05-12 yn y Peiriant Wayback
* Galeri gartwnau am ddim am faterion cyfoes Archifwyd 2022-01-29 yn y Peiriant Wayback
* Rhai cartwnau Archifwyd 2019-02-12 yn y Peiriant Wayback
* Cymuned cartwnio ar y wê

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
CartoonsEginyn erthygl sydd uchod am **gelf**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# The Jazz Singer (ffilm 1927)

The Jazz Singer
|  Poster |
| --- |
| Cyfarwyddwr | Alan Crosland |
| Cynhyrchydd | Jack Warner |
| Ysgrifennwr | Samson Raphaelson (drama) Alfred A. Cohn(adaptation) |
| Serennu | Al Jolson May McAvoy Warner Oland |
| Dylunio |  |
| Cwmni cynhyrchu | Warner Bros. |
| Dyddiad rhyddhau | 6 Hydref, 1927 |
| Amser rhedeg | 97 munud |
| Gwlad | Unol Daleithiau |
| Iaith | Saesneg |
| **(Saesneg) Proffil IMDb** |
|  |

*Ceir mwy nag un ffilm o'r enw: gweler The Jazz Singer*.
The Jazz Singer ("*Y Canwr Jazz*") oedd y ffilm sain gyntaf i ymddangos (UDA, 1927, 89m). Fe'i cyfarwyddwyd gan Alan Crosland. Seren y ffilm oedd y canwr jazz Al Jolson. Roedd yr aelodau cast eraill yn cynnwys May McAvoy, Warner Oland ac Eugenie Besserer.

Er ei bod yn enwog fel "y ffilm sain gyntaf" a agorodd oes y *talkies* yn America a gweddill y byd, mewn gwirionedd mae *The Jazz Singer* yn ffilm fud sy'n cynnwys rhai traciau sain cerddorol. Ffilm *hybrid* oedd hi felly, yn pontio'r bwlch rhwng y ffilmiau mud a'r *talkies* newydd. Serch hynny roedd y ffilm yn garreg filltir yn hanes y diwydiant ffilm a diwylliant poblogaidd yr 20g.

Stori eithaf syml am Jolson fel dyn ifanc yn ceisio gwneud ei farc ym myd *showbiz* yw hi, ac mae'n edrych yn ddigon hen ffasiwn ac anystwyth erbyn heddiw. Ond mae'n cynnwys ambell olygfa eiconig a chaneuon fel *My Mammy* sy'n gyfarwydd i bawb.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ffilm**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Lliw

Lliw|  |
| Enghraifft o: | nodwedd ffisegol  |
| Math | ffenomen optegol, nodwedd, qualia  |
| Y gwrthwyneb | dim lliw  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/01sdr  |
| Thesawrws y BNCF | 2005  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Nodwedd weledol sy'n deillio o'r goleuni gweladwy y mae gwrthrychau'n ei daflu, ei drosglwyddo neu ei gynhyrchu yw **lliw**.

Lliwgylch

## Prif liwiau

Ceir lliwiau cynradd (hefyd cysefin), lliwiau eilradd a lliwiau trydyddol.

* Cynradd: coch, melyn, glas
* Eilradd: oren, gwyrdd, porffor
* Trydyddol: fermiliwn, ambr, melynwyrdd (gwyrddfelyn), gwyrddlas (glaswyrdd), fioled, majenta
* Eraill: du, gwyn

### Geiriau lliwiau yn Gymraeg

Yn y Gymraeg, gall lliw fod yn wrywaidd neu'n fenywaidd, yn ddibynnol ar yr enw e.e. buwch wen, tarw gwyn; car glas, carreg las. Ceir hefyd ffurf luosog, a ddaw ar ôl enw lluosog - er bod yr arferiad hwn yn prysur ddiflannu (2015) e.e. dant gwyn, dannedd gwynion; pesel felen, pensiliau melynion; dyn du, dynion duon.

| Lliw | Ffurf fenywaidd | Ffurf luosog | Geiriau traddodiadol
 |
| --- | --- | --- | --- |
| Brown | - | - | Gwinau
 |
| Coch | - | Cochion | -
 |
| Du | - | Duon | -
 |
| Glas | - | Gleision | -
 |
| Gwyn | Gwen | Gwynion | -
 |
| Gwyrdd | Gwerdd | Gwyrddion | -
 |
| Melyn | Melen | Melynion | -
 |
| Llwyd | - | Llwydion | -
 |
| Oren | - | - | Melyngoch
 |
| Porffor / Piws | - | - | Glasgoch
 |

## Cyfeiriadau

## Gweler hefyd

* Dallineb lliwiau
* Enfys
* Sbectrwm

Wiciadur
Chwiliwch am lliw
yn Wiciadur.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **liw**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Sain

Gall **Sain** gyfeirio at:

* Sain (ffiseg) - sŵn
* Sain (llythyren) - llythyren yn yr wyddor Hebraeg: **ז Cwmni Recordiau Sain

Wiciadur
Chwiliwch am sain
yn Wiciadur.
# Cwlt (diwylliant poblogaidd)

Mewn diwylliant poblogaidd, defnyddir y gair **cwlt** i ddisgrifio rhywbeth sydd â charfan o edmygwyr cryf. Yr enghraifft amlycaf o ddiwylliant cwlt yw sinema gwlt, ond ceir hefyd ddilyniant cwlt gan gerddorion, llenyddiaeth, rhaglenni teledu, gemau fideo, comedi, chwaraeon, cwmnïau a chynnyrch.

## Gweler hefyd

* Brand dull o fyw (*lifestyle brand*)
* Camp (arddull)
* Diwylliant tanddaearol (*underground culture*)
* Eicon hoyw
* Ffuglen bwlp
* Hiraeth degawdau (*decade nostalgia*)
* Isddiwylliant
* Prif ffrwd

## Cyfeiriadau

## Darllen pellach

* Batchelor, Bob (gol.). *Cult Pop Culture: How the Fringe Became Mainstream* (Praeger, 2011). [3 chyfrol]

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gymdeithaseg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Elw

Yn economeg, **elw** yw'r swm sy'n aros i'r gwerthwr ar ôl gwerthu nwydd neu wasanaeth a thynnu o'r enillion y gost o'u cynhyrchu a'u gwerthu.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **economeg** neu **arianneg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.

Wiciadur
Chwiliwch am Elw
yn Wiciadur.
# Hysbysebu

|  |
| --- |
| **Marchnata** |
| **Cysyniadau allweddol** |
| **Cymysgedd marchnata**: *Cynnyrch* • *Pris* *Arddangos* • *Hyrwyddo* Adwerthu • Cyfanwerthu Rheolaeth marchnata Strategaeth farchnata Ymchwil marchnata

 |
| **Cysyniadau hyrwyddo** |
| **Cymysgedd hyrwyddo**: *Hysbysebu* • *Gwerthiant* *Hyrwyddo gwerthiant* *Cysylltiadau cyhoeddus* Arddangos cynnyrch Brandio • Cyhoeddusrwydd Marchnata uniongyrchol

 |
| **Cyfryngau hyrwyddo** |
|
Cyhoeddi • Darlledu Digidol • Gair da Gemau • Man gwerthu Rhyngrwyd • Teledu Tu allan i'r cartref

 |
| Y blwch hwn: gweld • sgwrs • golygu |

Hyrwyddiad nwyddau, gwasanaethau, cwmnïau, siopau a syniadau yw **hysbysebu**, fel arfer gan noddwr. Ceir hysbysebu trwy gyfryngau cylchgronau, papurau newydd, byrddau biliau, teledu, radio a'r ryngrwyd.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **fusnes**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Gŵyl Ffilm Cannes

Gŵyl Ffilm Cannes|  |
|  |
| Enghraifft o: | annual film festival, digwyddiad sy'n ailadrodd, sefydliad  |
| Dechrau/Sefydlu | 1946  |
| Lleoliad | Cannes  |
| Yn cynnwys | Cannes Classics, Un Certain Regard, Cinéma de la Plage, Directors' Fortnight, Critics' Week, Cinéfondation  |
| Lleoliad yr archif | Cinémathèque Française  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Sylfaenydd | Jean Zay  |
| Enw brodorol | Festival de Cannes  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0prpt  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Ystyrir **Gŵyl Ffilm Cannes** (Ffrangeg: *Festival de Cannes*), a sefydlwyd yn 1946, yn un o wyliau ffilm hynaf a phwysicaf y byd, gyda'r gwyliau a gynhelir yn Fenis a Berlin. Cynhelir yr ŵyl, ym mis Mai fel fel rheol, yn y Palais des Festivals et des Congrès yn nhref Cannes yn ne Ffrainc. Cynhaliwyd gŵyl 2008 rhwng 14 a 25 Mai.

Rhennir y cystadleuathau yn wahanol adrannau. Bydd yr 62ain gŵyl yn digwydd o'r 13eg tan y 24ain o Fai, 2009. Llywydd y Rheithgor fydd yr actores Ffrengig Isabelle Huppert.

### Gwobrau

Y wobr mwyaf aruchel a ddyfernir yn Cannes yw'r *Palme d'Or* ("Y Balmwydden Euraidd") am y ffilm orau.

* **Cystadleuaeth**
	+ *Palme d'Or* - *Y Balmwydden Euraidd*
	+ *Grand Prix* - *Gwobr Mawreddog yr Ŵyll*
	+ *Prix du Jury* - *Gwobr y Rheithgor*
	+ *Palme d'Or du court métrage* - *Y Ffilm Fer Orau*
	+ *Prix d'interprétation féminine* - *Yr Actores Orau*
	+ *Prix d'interprétation masculine* - *Yr Actor Gorau*
	+ *Prix de la mise en scène* - *Y Cyfarwyddwr Gorau*
	+ *Prix du scénario* - *Y Sgript Orau*
* **Adrannau Eraill**
	+ *Prix Un Certain Regard* - *Talent ifanc a gweithiau blaengar a heriol*
	+ *Gwobrau Cinéfondation* - *Ffilmiau myfyrwyr*
	+ *Caméra d'Or* - *Ffilm Lawn Gyntaf Orau*
* **Rhoddir gan Unedau Annibynnol**
	+ *Prix de la FIPRESCI* - *Gwobr y Ffederasiwn o Feirniaid Ffilm*
	+ *Gwobr Vulcain* - Rhoddir i artist technegol gan y C.S.T.
	+ *Gwobrau'r Wythnos Beirniaid Rhyngwladol*
	+ *Gwobr y Rheithgor Eciwmenaidd*

## Gweler hefyd

* Queer Palm

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **sinema Ffrainc**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Jean Harlow

| Jean Harlow |
| --- |
|  |
| Ffugenw | Jean Harlow  |
| Ganwyd | Harlean Harlow Carpenter  3 Mawrth 1911  Dinas Kansas  |
| Bu farw | 7 Mehefin 1937  Los Angeles  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Lake Forest Academy
* The Barstow School
 |
| Galwedigaeth | actor ffilm, actor  |
| Adnabyddus am | The Public Enemy, Red Dust, Dinner at Eight, China Seas  |
| Taldra | 156 centimetr  |
| Plaid Wleidyddol | plaid Ddemocrataidd  |
| Mam | Jean Harlow  |
| Priod | Paul Bern, Harold Rosson  |
| Gwobr/au | Seren ar Rodfa Enwogion Hollywood  |
| llofnod |
|  |

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Jean Harlow** (3 Mawrth 1911 – 7 Mehefin 1937).

Llysenwau: "Blonde Bombshell"; "Platinum Blonde"

Cafodd ei geni yn Ninas Kansas, Missouri, fel **Harlean Harlow Carpenter**. Priododd Charles "Chuck" McGrew yn 1927 (ysgaru 1929). Priododd y cynhyrchydd ffilm Paul Bern yng Ngorffennaf 1932 (m. Medi 1932). Priododd Harold Rosson yn 1933 (ysgaru 1934).

## Ffilmiau

* *New York Nights* (1929)
* *Hell's Angels* (1930)
* *The Secret Six* (1931)
* *The Public Enemy* (1931)
* *Platinum Blonde* (1931)
* *Three Wise Girls* (1932)
* *Red-Headed Woman* (1932)
* *Red Dust* (1932)
* *Dinner at Eight* (1933)
* *The Girl from Missouri* (1934)
* *Reckless* (1935)
* *Wife vs. Secretary* (1936)
* *Libeled Lady* (1936)
* *Saratoga* (1937)

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Unol Daleithiau America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Trosedd

Gweithred anghyfreithlon (sef gweithred sy'n torri o leiaf un ddeddf benodol) lle all y cyflawnwr neu bersonau cysylltiedig a ystyrid yn euog gael eu cosbi gan awdurdod llywodraethol yw **trosedd**.

Er bod yr hyn a ystyrir yn drosedd yn amrywio o awdurdodaeth i awdurdodaeth, mae llofruddiaeth, lladrad a threisio yn weithredoedd yr ystyrir yn gyffredinol eu bod yn droseddau.

## Gweler hefyd

* Trosedd yng Nghymru

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **drosedd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.

Wiciadur
Chwiliwch am trosedd
yn Wiciadur.
# Moesoldeb

Cyfeiria **moesoldeb** at batrwm sut i weithredu neu sut i fyw, gyda'r pwyslais ar y syniad o dda a drwg. Gall fod a thri ystyr gwahanol.

Yn y lle cyntaf, gall gyfeirio at gyfarwyddiadau benodol wedi ei sefydlu gan grefydd arbennig, gan gymdeithas arbennig neu gan gydwybod unigolyn.

Yr ail ystyr yw moesoldeb mewn ystyr mwy cyffredinol, yn cyfeirio at ddulliau a fyw a gweithredu y credir y byddent yn cael eu derbyn gan bawb fel y dull delfrydol o fyw.

Mae'r trydydd ystyr yn gyfystyr a moeseg, astudiaeth athronyddol maes moesoldeb.

## Darllen pellach

* Gregory F. Mellema, *The Expectations of Morality* (Amsterdam: Rodopi, 2004).

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **athroniaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Ffuglen

Ffuglen|  |
| Enghraifft o: | genre o fewn celf  |
| Y gwrthwyneb | ffeithiol  |
| Yn cynnwys | work of fiction  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/02xlf  |
| Quora | Fiction  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Golygfa o *Culhwch ac Olwen*, Culhwch ac Olwen yn llys Ysbaddaden
**Ffuglen** yw gwaith sy'n adrodd stori nad yw'n hollol seiliedig ar ffeithiau. Y prif bwrpas fel rheol yw difyrrwch, er y gall fod gan yr awdur amcanion eraill hefyd. Gall fod yn ysgrifenedig neu ar lafar. Er enghraifft, credir fod chwedlau fel Pedair Cainc y Mabinogi a *Culhwch ac Olwen* wedi dechrau fel chwedlau llafar, ac wedi cael eu rhoi mewn ysgrifen yn ddiweddarach, er bod beirniaid ac ysgolheigion yn anghytuno pa bryd y bu hyn.

Ymhlith elfennau pwysicaf ffuglen mae cymeriadau, plot (cynllun y stori) a lleoliad. Ceir nifer o wahanol ffurfiau o ffuglen ysgrifenedig; y mwyaf cyffredin yw'r nofel a'r stori fer. Gellir hefyd dosbarthu ffuglen yn ôl genre, er enghraifft Ffuglen wyddonol.

Fel rheol mae ffuglen ar ffurf rhyddiaith greadigol.

Wiciadur
Chwiliwch am ffuglen
yn Wiciadur.
# Cyfiawnder

Cyfiawnder| Enghraifft o: | cysyniad amheus, gan rai, math o werth  |
| Math | cyflwr  |
| Y gwrthwyneb | anghyfiawnder  |
| Dynodwyr |
| Thesawrws y BNCF | 36899  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Cerflun yr Arglwyddes Gyfiawn, symbol cyfiawnder
Cysyniad ym meysydd cyfreitheg, athroniaeth wleidyddol a moeseg yw **cyfiawnder** sy'n ymwneud â thrin unigolion yn deg, yn foesol, ac yn amhleidiol. Yr ystyr athronyddol yw cymesuredd briodol rhwng haeddiant yr unigolyn a'r pethau drwg a da mae'r unigolyn yn ei dderbyn. Mae cyfiawnder yn gysyniad sylfaenol o fewn y rhan fwyaf o systemau cyfreithiol gan ddilyn gwerthoedd a thraddodiadau cymdeithasol. Mae cyfiawnder cymdeithasol yn crybwyll trefn gyfiawn y tu allan i'r llysoedd barn. Ystyrir cyfiawnder yn nodwedd neu amcan hanfodol i'r wladwriaeth. O safbwynt y pragmatydd, cyfiawnder yw'r enw am ganlyniad teg. Yn ei gyd-destun crefyddol, cydymffurfio â deddf Duw yw ystyr cyfiawnder sy'n cynnwys uniondeb rhwng dyn a'i gymydog.

Syniadaeth Aristotlys sy'n sail i'r mwyafrif o drafodaethau Gorllewinol am gyfiawnder. Disgrifiodd natur rinweddol a dibenyddol cyfiawnder. Aeth meddylwyr ers hynny i'r afael â chyfiawnder drwy wahanol ddulliau ac agweddau, ac yn adlewyrchu amryw o ideolegau a systemau meddwl. Pwysleisiodd rhinwedd cyfiawnder gan nifer o ddilynwyr Aristotlys a cheidwadwyr. Datblygodd Immanuel Kant athroniaeth dyletswyddeg a'r gorchymyn diamod: rheol foesol mae'n rhaid i bawb ufuddhau iddi er gwaethaf y cymhelliad neu'r canlyniad. Dadleuodd y defnyddiolwyr cyntaf, Jeremy Bentham a John Stuart Mill, taw'r lles cyffredin yw'r unig ystyriaeth parthed cyfiawnder. Lluniodd John Rawls yr egwyddor wahaniaethol, sy'n gosod tegwch yn sail i'w drefn gyfiawnder. Nod syniadau rhyddfrydol a chymunedol megis gwaith Rawls yw ceisio gwrthbwyso'r effaith sydd gan ffawd economaidd a grym gwleidyddol ar ein cymdeithas. Gwrthodwyd hyn gan rhyddewyllyswyr megis Robert Nozick: rhyddid yr unigolyn a hunanberchenogaeth yw sail cymdeithas ac felly'r drefn gyfiawnder yn ôl nhw.

Ceir nifer o fathau o gyfiawnder mewn penydeg a damcaniaeth gyfreithiol. Atal ail-droseddu yw amcan cyfiawnder adferol, a thrin y drosedd o safbwynt y dioddefwr a'r gymuned yn hytrach na'r wladwriaeth. Pwrpas y system gyfiawnder yw i gosbi'r drwgweithredwr yn ôl cyfiawnder dialgar.

## Cyfeiriadau

## Darllen pellach

* Michael J. Sandel, *Justice: A Reader* (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2007).
* Michael J. Sandel, *Justice: What's the Right Thing to Do?* (Penguin, 2010).

## Dolenni allanol

Wiciadur
Chwiliwch am cyfiawnder
yn Wiciadur.

* (Saesneg) Cwrs Michael Sandel ar gyfiawnder Archifwyd 2014-04-27 yn y Peiriant Wayback, Prifysgol Harvard.