# Carolus Linnaeus

| Carolus Linnaeus |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Carl Nilsson Linnaeus  23 Mai 1707  Råshult  |
| Bu farw | 10 Ionawr 1778  Linnaeus Hammarby, Uppsala  |
| Dinasyddiaeth | Sweden  |
| Addysg | Meddyg Meddygaeth  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Harderwijk
* Prifysgol Lund, Sweden
* Prifysgol Uppsala
 |
| Ymgynghorydd y doethor | * Olof Rudbeck the Younger
* Johannes Gorter
 |
| Galwedigaeth | botanegydd, meddyg, hunangofiannydd, biolegydd, mycolegydd, pteridolegydd, mwsoglegwr, swolegydd, pryfetegwr, adaregydd, naturiaethydd, arachnolegydd, mwynolegydd, tacsonomydd, casglwr gwyddonol, academydd  |
| Cyflogwr | * Prifysgol Uppsala
 |
| Adnabyddus am | Systema Naturae, Species Plantarum, Genera Plantarum, Fundamenta Botanica, Critica Botanica, Bibliotheca Botanica, Amoenitates Academicae, Hortus Cliffortianus, Musa Cliffortiana, Methodus, Praeludia Sponsaliorum Plantarum  |
| Tad | Nils Ingemarsson Linnaeus  |
| Mam | Christina Brodersonia  |
| Priod | Sara Elisabeth Moræa  |
| Plant | Carl Linnaeus Yr Ieuengaf, Elisabeth Christina von Linné, Lovisa Von Linné, Sara Christina Von Linné  |
| Llinach | Linné family  |
| Gwobr/au | Marchog Urdd y Seren Pegwn  |
| llofnod |
|  |

Biolegydd o Sweden oedd **Carolus Linnaeus** (yn hwyrach, **Carl von Linné** ac yn wreiddiol *Carl Linnæus* neu *Carolus Linnæus* yn Swedeg) (23 Mai 1707 – 10 Ionawr 1778). Cyflwynodd y system dosbarthiad biolegol a chafodd lawer o ddylanwad ar ecoleg modern.

Fe'i ganwyd yn Stenbrohult mewn ardal Smalandia yn ne Sweden. Roedd ei dad a'i daid yn eglwyswyr ac roedden nhw'n dymuno'r un gwaith i Carolus. Ond roedd ei diddordeb e mewn botaneg a danfonwyd ef i astudio ym Mhrifysgol Lund ac ar ôl blwyddyn aeth ef Brifysgol Uppsala.

Yn ystod ei astudiaethau daeth Linnaeus i'r penderfyniad y dylai dosbarthiad planhigion fod yn seiliedig ar friger a phistil ac ysgrifennodd draethawd bach am ei damcaniaeth. O ganlyniad, enillodd ef swydd fel is-athro Ym 1732 cafodd arian gan Academi'r Gwyddorau (*Academy of Sciences*) Uppsala i deithio ac astudio brodorion Laplandia, mwynau gwerthfawr, planhigion ac anifeiliaid - mewn tir a oedd bron heb ei gofnodio ar y pryd. Ar ôl hynny cyhoeddodd *Flora Laponica* ym 1737.

Aeth Linnaeus i'r cyfandir a chyfarfu a Jan Frederik Gronovius yn yr Iseldiroedd. Dangosod iddo ddrafft o'i draethawd am ddosbarthiad biolegol, *Systema Naturae*, i Gronovius. Roedd y system hon yn defnyddio enwau genws-rhywogaeth byrion a manwl-gywir yn lle enwau hirion traddodiadol, e.e. *Physalis angulata* yn lle *physalis amno ramosissime ramis angulosis glabris foliis dentoserratis*. Er iddo ddatblygu'r system hon, sef enwi deuenwol, gan y brodyr Bauhin, roedd Linnaeus yn ehangu ac yn hysbysu'r system ymhellach.

Rhoddodd Linnaeud enwau synhwyrol i'r anifeiliad a'r planhigion. Er enghraifft roedd dyn yn *Homo sapiens* "dyn call" iddo fe. Ond iddo fe, roedd rhywogaeth dyn arall hefyd: *Homo troglodytes*, sef "dyn sy'n byw mewn ogof". Roedd hynny yn golygu tsimpansî sydd yn *Pan troglodytes* heddiw. Rhododd enw i famaliaid hefyd, ar ôl eu chwarennau tethol.

Ym 1739 priododd a Sara Morea, merch i feddyg. Ac ym 1741 cafodd swydd fel athro meddygol ym Mhrifysgol Uppsala, ond symudodd i swydd fel athro botaneg cyn hir. Roedd ei waith ar ddosbarthiad yn parhau gan gynnwys anifeiliaid a mwynau.

Ym 1755 fe'i gwnaed yn farchog a newydwyd ei enw i Carl von Linné.