# Y Democratiaid Rhyddfrydol (DU)

| Y Democratiaid Rhyddfrydol *Liberal Democrats* |
| --- |
|  |
| Arweinydd | Ed Davey |
| Dirprwy Arweinydd | Daisy Cooper |
| Llywydd | Mark Pack |
| Sefydlwyd | 3 Mawrth 1988 (1988-03-03) |
| Unwyd gyda | Plaid Ryddfrydol (DU) Democratiaid Cymdeithasol |
| Pencadlys | 8–10 Great George Street, Llundain, SW1P 3AE  |
| Asgell yr ifanc | *Liberal Youth* |
| Aelodaeth  (2023) |  90,000+ |
| Rhestr o idiolegau | Rhyddfrydiaeth Rhyddfrydiaeth gymdeithasol |
| Sbectrwm gwleidyddol | Canol |
| Partner rhyngwladol | *Liberal International* |
| Lliw |      Melyn |
| Tŷ'r Cyffredin | 72 / 650 |
| Tŷ'r Arglwyddi | 79 / 790 |
| Cynulliad Llundain | 2 / 25 |
| Llywodraeth leol | 3,085 / 18,646 |
| Senedd yr Alban | 4 / 129 |
| Senedd Cymru | 1 / 60 |
| Gwefan |
| libdems.org.uk |

Paddy Ashdown yn canfasio yn Chippenham yn 1992. Bu'n arweinydd rhwng 1988 a 1999.
Mae'r **Democratiaid Rhyddfrydol** yn blaid wleidyddol ryddfrydol, gymdeithasol sy'n gweithredu yn y Deyrnas Unedig ac a elwir ar lafar yn **Lib Dems**. Hyd at 2015, hi oedd y drydedd blaid fwyaf o'r pleidiau gwleidyddol yn y Deyrnas Unedig.

Ffurfiwyd y Democratiaid Rhyddfrydol yn 1988 pan unwyd y Blaid Ryddfrydol a Plaid y Democratiaid Cymdeithasol (*Social Democratic Party* neu'r "SDP"). Cyn hynny am saith mlynedd, roedd y ddwy blaid wedi ffurfio'r 'Cynghrair yr SDP-Rhyddfrydwyr'. Hyd at 1988, bu'r Blaid Ryddfrydol mewn bodolaeth am 129 mlynedd, gydag arweinwyr cryf a Chymreig megis Gladstone a Lloyd George. Rhoddwyd cryn bwyslais ar ddiwygiadau rhyddfrydol er lles y gymdeithas, ac arweiniodd hyn at sefydlu'r Wladwriaeth les yng ngwledydd Prydain a Gogledd Iwerddon. Yn 1920, fodd bynnag, goddiweddwyd y Rhyddfrydwyr gan y Blaid Lafur, fel y prif fygythiad i'r Blaid Geidwadol. Gwahanwyd y Rhyddfrydwyr a'r Llafurwyr ymhellach yn 1981 oherwydd i'r Blaid Lafur droi fwyfwy i'r asgell chwith.

Etholwyd Nick Clegg yn Arweinydd y Democratiaid Rhyddfrydol yn 2007 ac yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2010, cipiwyd 57 o'r seddi ganddynt, a nhw felly oedd y drydedd blaid fwyaf o ran nifer yr Aelodau Seneddol. Roedd gan y Ceidwadwyr 307 a Llafur 258 AS, a gan nad oedd gan yr un blaid y mwyafrif clir, ymunodd y Democratiaid Rhyddfrydol gyda'r Ceidwadwyr i ffurfio cynghrair a phenodwyd Clegg yn Ddirprwy Brif Weinidog y DU. Yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015, lleihawyd nifer ei haelodau Seneddol i 8 ac ymddiswyddodd Clegg fel Arweinydd ei blaid.

## Ffurfio

Ffurfiwyd y Democratiaid Rhyddfrydol ar 3 Mawrth 1988 pan unwyd y Blaid Ryddfrydol gyda'r Democratiaid Cymdeithasol, ond daeth i gytundeb gyda'i gilydd saith mlynedd ynghynt pan ffurfiwyd y 'Cynghrair yr SDP-Rhyddfrydwyr' (*SDP–Liberal Alliance*). Tarddiad y Blaid Ryddfrydol oedd y Chwigiaid, y Radicaliaid a'r *Peelites* (yn 1859). Roedd yr SDP cryn dipyn yn iau - fe'i crewyd yn 1982 gan gyn-aelodau seneddol y Blaid Lafur, gydag ambell Geidwadwr a newidiodd ei liw.

Sylweddolodd yr SDP a'r Rhyddfrydwyr - yn gam neu'n gymwys - nad oedd lle i bedair plaid yng ngwleidyddiaeth gwledydd Prydain, a daethpwyd i gytundeb (neu 'Gynghrair') na fyddent yn sefyll yn erbyn ei gilydd mewn etholiad. Arweinyddion y Gynghrair oedd David Steel o'r Rhyddfrydwyr a Roy Jenkins ar ran yr SDP; cyn hir, daeth David Owen i gymryd lle Jenkins. Roedd gan y ddwy blaid eu polisiau eu hunain, ond cyflwynwyd un maniffesto ar gyfer Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1987.

## Arweinwyr

* Paddy Ashdown (1988–1999)
* Charles Kennedy (1999–2006)
* Menzies Campbell (2006–2007)
* Nick Clegg (2007–2015)
* Tim Farron (2015–2017)
* Vince Cable (2017-2019)
* Jo Swinson (22 Gorffennaf 2019 – 13 Rhagfyr 2019)
* Ed Davey (27 Awst 2020 – presennol)

## Canlyniadau mewn Etholiadau Cyffredinol

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Etholiad cyffredinol** | **Enw** | **Arweinydd** | **Cyfran o'r bleidlais** | **Seddi** | **Cyfran o'r seddi** | **Ffynhonnell** |
| 1983
 | Cynghrair yr SDP-Rhyddfrydwyr
 | David Steel
David Owen

 | 25.4%
 | 23 / 650 | 3.5%
 |  |
| 1987
 | Cynghrair yr SDP-Rhyddfrydwyr
 | 22.6%
 | 22 / 650 | 3.4%
 |  |
| 1992
 | Democratiaid Rhyddfrydol
 | Paddy Ashdown
 | 17.8%
 | 20 / 651 | 3%
 |  |
| 1997
 | Democratiaid Rhyddfrydol
 | 16.8%
 | 46 / 659 | 7%
 |  |
| 2001
 | Democratiaid Rhyddfrydol
 | Charles Kennedy
 | 18.3%
 | 52 / 659 | 8%
 |  |
| 2005
 | Democratiaid Rhyddfrydol
 | 22.0%
 | 62 / 646 | 10%
 |  |
| 2010
 | Democratiaid Rhyddfrydol
 | Nick Clegg
 | 23.0%
 | 57 / 650 | 9%
 |  |
| 2015
 | Democratiaid Rhyddfrydol
 | 7.9%
 | 8 / 650 | 1.2%
 |  |
| 2017
 | Democratiaid Rhyddfrydol
 | Tim Farron
 | 7.4%
 | 12 / 650 | 1.8%
 |  |
| 2019
 | Democratiaid Rhyddfrydol
 | Jo Swinson
 | 11.6%
 | 11 / 650 | 1.7%
 |  |
| 2024
 | Democratiaid Rhyddfrydol
 | Ed Davey
 | 12.2%
 | 72 / 650 | 11.1%
 |  |

## Aelodaeth

| Blwyddyn | Aelodaeth
 |
| --- | --- |
| 2001 | 73,276
 |
| 2002 | 71,636
 |
| 2003 | 73,305
 |
| 2004 | 72,721
 |
| 2005 | 72,031
 |
| 2006 | 68,743
 |
| 2007 | 65,400
 |
| 2008 | 59,810
 |
| 2009 | 58,768
 |
| 2010 | 65,038
 |
| 2011 | 48,934
 |
| 2012 | 42,501
 |
| 2013 | 43,451
 |
| 2015 | 61,456
 |

## Gwelir hefyd

Democratiaid Rhyddfrydol Cymru - y Blaid yng Nghymru.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Democratiaid Rhyddfrydol Cymru Archifwyd 2015-09-19 yn y Peiriant Wayback
* (Saesneg) Democratiaid Rhyddfrydol y DU

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **wleidyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.