# 2024

20g - **21g** - 22g

1970au 1980au 1990au 2000au 2010au - **2020au** - 2030au 2040au 2050au 2060au 2070au

2019 2020 2021 2022 2023 - **2024** - 2025 2026 2027 2028 2029

---

**2024** yw'r flwyddyn gyfredol; blwyddyn naid.

## Digwyddiadau

### Ionawr

Lleoliad bomio Kerman
Frederik X, brenin Denmarc (2018)
* 1 Ionawr
	+ Yr Aifft, Ethiopia, Iran, Sawdi Arabia a'r Emiradau Arabaidd Unedig yn ymuno a'r grwp BRICS.
	+ Priodas o'r un rhyw (priodas gyfunryw) yn dod yn gyfreithiol yn Estonia.
	+ Gwlad Belg yn derbyn arlywyddiaeth Cyngor yr Undeb Ewropeaidd.
	+ Daeargryn maint 7.5 yn taro penrhyn Noto, Japan, gan ladd 222 o bobl.
* 2 Ionawr – Dwy awyren yn gwrthdaro mewn maes awyren yn Tokyo, Japan; pump o bobl yn cael eu lladd.
* 3 Ionawr – Bomio dwbl yn Kerman, Iran, yn lladd 84 o bobl.
* 7 Ionawr – Etholiad cyffredinol Bangladesh.
* 8 Ionawr – Dros miliwn o bobl yn arwyddo deiseb yn galw ar Paula Vennells i golli ei CBE.
* 9 Ionawr
	+ Paula Vennells yn cytuno i roi ei CBE yn ôl.
	+ Gabriel Attal yn dod yn Brif Weinidog Ffrainc.
* 11 Ionawr – Clymblaid dan arweiniad yr Unol Daleithiau yn lansio streiciau awyr ar dargedau Houthi yn Iemen, mewn ymateb i ymosodiadau ar longau yn y Môr Coch.
* 13 Ionawr – Lai Ching-te yn ennill etholiad arlywyddol Taiwan.
* 14 Ionawr
	+ Llosgfynydd Reykjanes yn ffrwydro ger tref Grindavik, Gwlad yr Iâ.
	+ Frederik X yn dod yn frenin Denmarc ar ôl ymwrthod a'i fam, y Frenhines Margrethe II.
* 15-17 Ionawr – Meddygon iau yng Nghymru yn mynd ar streic.
* 16 Ionawr – Louis Rees-Zammit yn newid o rygbi i bel-droed Americanaidd.
* 19 Ionawr – Tata Steel yn cyhoeddi ei fod yn torri 2,800 o swyddi y rhan fwyaf ohonynt ym Mhort Talbot.

### Chwefror

* 1 Chwefror – Gorsaf Bad Achub Pwllheli ar gau oherwydd anghytundebau ac ymddiswyddiadau staff.
* 3 Chwefror – Michelle O'Neill (Sinn Fein) yn dod yn Brif Weinidog Gogledd Iwerddon; Emma Little-Pengelly o'r DUP yn dod yn ddirprwy iddi.
* 5 Chwefror – Charles III yn cyhoeddi fod ganddo canser.
* 15 Chwefror – Gwlad Groeg yn cyfreithloni priodas gyunryw.

### Mawrth

* 7 Mawrth - Sweden yn ymuno a NATO.
* 15-17 Mawrth - Etholiad arlywyddol Rwsia.
* 16 Mawrth
	+ Vaughan Gething yn dod yn arweinydd y Blaid Lafur Gymreig.
	+ Pencampwriaeth y Chwe Gwlad: Cymru'n gorffen yn y lle olaf ar ol colli'r pum gêm.
* 20 Mawrth
	+ Leo Varadkar yn cyhoeddi ei ymddiswyddiad fel Taoiseach Iwerddon.
	+ Vaughan Gething yn dod yn Brif Weinidog Cymru.
* 22 Mawrth
	+ Catherine, Tywysoges Cymru yn cyhoeddi fod ganddi ganser.
	+ Ymosodiad gan eithafwyr a gefnogir gan ISIS yn Neuadd y Ddinas Crocus ym Moscfa yn lladd 137 o bobl.

### Ebrill

Ysgol Dyffryn Aman
* 8 Ebrill - Diffyg llwyr ar yr haul dros rannau o Fecsico, yr Unol Daleithiau a Dwyrain Canada.
* 9 Ebrill - Simon Harris yn dod yn Taoiseach Iwerddon.
* 19 Ebrill – 1 Mehefin – Etholiad cyffredinol India yn cael ei gynnal.
* 24 Ebrill - Dwy athrawes a disgybl yn cael eu trywanu gan ddisgybl benywaidd yn Ysgol Dyffryn Aman.
* 29 Ebrill - Humza Yousaf yn cyhoeddi ei ymddiswyddiad fel Prif Weinidog yr Alban.

### Mai

* 6 Mai – Ymosodiad Israel ar Rafah.
* 8 Mai - John Swinney yn dod yn Brif Weinidog yr Alban.

### Mehefin

* 14 Mehefin – Cyn is-bostfeistr Llandudno Alan Bates yn cael ei urddo'n farchog, a hefyd cyn AS Wayne David (marchog), y darlledwr Roy Noble (CBE) a' dawnsiwr Amy Dowden (MBE).

### Gorffennaf

Syr Keir Starmer
Terfysgoedd adain dde yn Southport, Lloegr
* 1 Gorffennaf - Hwngari yn derbyn arlywyddiaeth Cyngor yr Undeb Ewropeaidd.
* 4 Gorffennaf - Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig: y Blaid Lafur yn dychwelyd i'r llywodraeth ar ôl 14 mlynedd.
* 5 Gorffennaf
	+ Syr Keir Starmer yn dod yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig.
	+ Rachel Reeves yn dod yn Ganghellor Trysorlys y DU.
	+ Jo Stevens yn dod yn Ysgrifennydd Gwladol Cymru yn Llywodraeth y DU.
* 13 Gorffennaf - Ymgais i lofruddio Donald Trump.
* 15 Gorffennaf - Etholiad yr Unol Daleithiau: Donald Trump yn dewis JD Vance fel ei gyd-chwaraewr.
* 16 Gorffennaf - Vaughan Gething yn cyhoeddi ei ymddiswyddiad fel Prif Weinidog Cymru.
* 21 Gorffennaf - Arlywydd yr Unol Daleithiau, Joe Biden, yn tynnu ei ymgeisyddiaeth yn ôl ar gyfer etholiad arlywyddol mis Tachwedd; cefnogi Kamala Harris fei ymgeisydd y Blaid Ddemocrataidd.
* 24 Gorffennaf - Eluned Morgan yn dod yn arweinydd y Blaid Lafur yng Nghymru.
* 26 Gorffennaf - Seremoni agoriadol Gemau Olympaidd yr Haf 2024 ym Mharis; roedd 68 gwlad gyda phoblogaeth llai na Chymru'n cymryd rhan.
* 29 Gorffennaf - Tair merch yn cael eu trywanu i farwolaeth gyda chyllell, mewn dosbarth dawns ar thema Taylor Swift, yn Southport, Lloegr.
* 30 Gorffennaf - Terfysgoedd yn dechrau mewn ymateb i ladd y merched yn Southport; lledodd y terfysgoedd yn fuan ar draws Lloegr a Gogledd Iwerddon; dim un yng Nghymru.

### Awst

* 3–10 Awst – Eisteddfod Genedlaethol Cymru Rhondda Cynon Taf 2024
* 5 Awst
	+ Yn dilyn protestiadau mawr, Sheikh Hasina Wazed yn ymddiswyddo fel Prif Weinidog Bangladesh.
	+ Vaughan Gething yn ymddiswyddo fel Prif Weinidog o Gymru, gyda'r bleidlais dros Brif Weinidog Cymru'n cymeryd lle y diwrnod canlynol.
* 6 Awst
	+ Eluned Morgan yn dod yn Brif Weinidog Cymru.
	+ Etholiad yr Unol Daleithiau: Kamala Harris yn dewis Tim Walz fel partner gwleidyddol.
* 11 Awst – Seremoni gloi Gemau Olympaidd yr Haf ym Mharis.
* 28 Awst – Seremoni agoriadol Gemau Paralympaidd yr Haf ym Mharis.

### Medi

* 5 Medi – Michel Barnier yn dod yn Brif Weinidog Ffrainc.
* 8 Medi – Seremoni gloi Gemau Paralympaidd yr Haf ym Mharis.

### Hydref

* 1 Hydref
	+ Shigeru Ishiba yn dod yn Brif Weinidog Japan.
	+ Mark Rutte yn dod yn Ysgrifennydd Cyffredinol NATO.
	+ Claudia Sheinbaum yn dod yn Arlywydd Mecsico.
* 3 Hydref – Y Deyrnas Unedig yn cytuno i roi Ynysoedd Chagos yn ôl i Mawrisiws, gyda'r Unol Daleithiau yn cadw milwyr ar Diego Garcia.
* 20 Hydref – Prabowo Subianto yn dod yn Arlywydd Indonesia.
* 29 Hydref – Lladd 217 o bobl mewn llifogydd yn rhanbarth Valencia yn Sbaen.

### Tachwedd

* 2 Tachwedd – Kemi Badenoch yn dod yn arweinydd y Blaid Geidwadol.
* 5 Tachwedd – Etholiad arlywyddol yr Unol Daleithiau, 2024: Ethol Donald Trump yn Arlywydd yr Unol Daleithiau.
* 12 Tachwedd – Justin Welby yn cyhoeddi ei ymddiswyddiad fel Archesgob Caergaint.
* 23 Tachwedd – Rygbi'r undeb: Cymru'n colli ei 12fed gêm yn olynol.
* 26 Tachwedd – Hizballah ac Israel yn cytuno ar gytundeb cadoediad.

### Rhagfyr

* 1 Rhagfyr – Joe Biden yn maddau ei fab, Hunter Biden er i'w fab gael ei ganfod yn euog gan lys.
* 3 Rhagfyr
	+ Netumbo Nandi-Ndaitwah yn ennill etholiad arlywyddol Namibia.
	+ Arlywydd De Corea Yoon Suk Yeol yn ysgogi protestiadau mawr yn ei erbyn am iddo geisio deddf newydd: gorfodaeth milwrol.
* 7 Rhagfyr – Adfer Notre-Dame de Paris dros bum mlynedd ar ol cael ei ddifrodi'n drwn gan dan.
* 8 Rhagfyr – Yr Arlywydd Syria Bashar al-Assad yn ffoi o Damascus ar ôl cael ei ddymchwel.
* 13 Rhagfyr – Francois Bayrou yn dod yn Brif Weinidog Ffrainc.
* 14 Rhagfyr
	+ Deddfwyr De Corea yn pleidleisio i ddechrau achos uchelgyhuddo yn erbyn ar Arlywydd Yoon Suk Yeol.
	+ Seiclon Chido yn taro Mayotte.
* 15 Rhagfyr – Israel yn cyhoeddi y bydd yn cau llysgenhadaeth Gweriniaeth Iwerddon oherwydd protestiadau efawr yn erbyn hil-laddiad y Palesteiniaid gan Israel.
* 16 Rhagfyr – Canghellor yr Almaen Olaf Scholz yn colli pleidlais o hyder.

## Marwolaethau

### Ionawr

Glynis Johns
J. P. R. Williams
* 4 Ionawr
	+ Leah Owen, 70, cantores
	+ Glynis Johns, 100, actores
	+ David Soul, 80, actor a chanwr
* 6 Ionawr – Vaughan Hughes, 76, newyddiadurwr, cyflwynydd a chynhyrchydd
* 8 Ionawr – J. P. R. Williams, 74, chwaraewr rygbi'r undeb
* 11 Ionawr – Annie Nightingale, 83, darlledwraig radio
* 13 Ionawr – Stephen Laybutt, 46, pel-droediwr
* 17 Ionawr – Emyr Glyn Williams, 57, sylfaenydd labeli recordiau, ysgrifennwr a gwneuthuriwr ffilmiau
* 22 Ionawr – Elke Erb, 85, awdures a bardd
* 27 Ionawr – Gogi Saroj Pal, 78, arlunydd
* 28 Ionawr – Judith D. Sally, 86, mathemategydd
* 30 Ionawr – Chita Rivera, 91, actores

### Chwefror

Barry John
* 2 Chwefror – Ian Lavender, 77, actor
* 4 Chwefror – Barry John, 79, chwaraewr rygbi'r undeb
* 6 Chwefror
	+ John Bruton, 76, cyn-Taoiseach Iwerddon
	+ Seiji Ozawa, 88, arweinydd cerddorfa
* 12 Chwefror – Steve Wright, 69, troellwr
* 16 Chwefror – Alexei Navalny, 47, gwleidydd
* 18 Chwefror – Gwilym Tudur, 83, gwr busnes, ymgyrchydd ac awdur
* 19 Chwefror
	+ Ewen MacIntosh, 50, actor
	+ J. Beverley Smith, 92, hanesydd
* 25 Chwefror – Estella Leopold, 97, botanegydd
* 29 Chwefror – Brian Mulroney, 84, Prif Weinidog Canada

### Mawrth

Karl Wallinger
* 3 Mawrth – Edward Bond, 89, dramodydd
* 10 Mawrth – Karl Wallinger, 66, cerddor
* 17 Mawrth
	+ Steve Harley, 73, canwr a cherddor
	+ Morfydd E. Owen, 88, academydd
* 18 Mawrth
	+ Zonia Bowen, 97, awdures a sefydlydd Merched y Wawr
	+ Rose Dugdale, 81, terfysgwraig
* 23 Mawrth – Maurizio Pollini, 82, pianydd
* 28 Mawrth – Marian Zazeela, 83, arlunydd

### Ebrill

Peter Higgs
Duane Eddy
* 1 Ebrill – Sylvia Fein, 104, arlunydd
* 4 Ebrill
	+ Zsuzsa Ferge, 92, mathemategydd
	+ Lynne Reid Banks, 94, awdures
* 5 Ebrill – Yr Athro Chris Williams, 61, academydd
* 8 Ebrill
	+ Keith Barnes, 89, chwaraewr rygbi'r gynghrair
	+ Peter Higgs, 94, ffisegydd damcaniaethol
* 9 Ebrill – Sheila Isham, 96, arlunydd
* 10 Ebrill – O. J. Simpson, 76, actor a bel-droediwr Americanaidd
* 11 Ebrill – Shigeharu Ueki, 69, pel-droediwr
* 13 Ebrill – Faith Ringgold, 93, arlunydd
* 15 Ebrill – Derek Underwood, 78, cricedwr
* 19 Ebrill – Leighton James, 71, pel-droediwr
* 23 Ebrill – George Baker, 88, pel-droediwr
* 27 Ebrill – C. J. Sansom, 71, awdur
* 30 Ebrill – Duane Eddy, 86, cerddor

### Mai

Alice Munro
* 9 Mai
	+ Roger Corman, 98, cyfarwyddwr ffilm
	+ Shirley Conran, 91, newyddiadurwr ac awdures
* 13 Mai – Alice Munro, 92, llenores
* 14 Mai – Owen John Thomas, 84, gwleidydd
* 22 Mai – David Wilkie, 70, nofiwr
* 29 Mai – Syr Mansel Aylward, 81, meddyg ac academydd

### Mehefin

Donald Sutherland
* 5 Mehefin – Michael Mosley, 67, meddyg o Sais
* 17 Mehefin – Claudia Williams, 91, arlunydd
* 18 Mehefin – Anouk Aimée, 92, actores o Ffrainc
* 20 Mehefin – Donald Sutherland, 88, actor
* 28 Mehefin – Audrey Flack, 93, arlunydd
* 29 Mehefin – Jacqueline de Jong, 85, arlunydd

### Gorffennaf

Ismail Kadare
* 1 Gorffennaf
	+ Ismail Kadare, 88, nofelwr o Albania
	+ June Leaf, 94, arlunydd
* 7 Gorffennaf – Ian Buckett, 56, chwaraewr rygbi'r undeb
* 11 Gorffennaf – Shelley Duvall, 75, actores
* 12 Gorffennaf – Ruth Westheimer, 96, therapydd
* 13 Gorffennaf
	+ P. Buckley Moss, 91, arlunydd
	+ Richard Simmons, 76, hyfforddwr ffitrwydd
* 18 Gorffennaf – Bob Newhart, 94, actor a digrifwr
* 19 Gorffennaf – Ray Reardon, 91, pencampwr snwcer
* 20 Gorffennaf – Moacir Rodrigues Santos, 54, pel-droediwr
* 23 Gorffennaf – Margaret Jones, 105, arlunydd
* 27 Gorffennaf – Edna O'Brien, 93, awdures
* 31 Gorffennaf – Ismail Haniyeh, 61, arweinydd Hamas

### Awst

Alain Delon
* 2 Awst – Alun Carter, 59, chwaraewr rhyngwladol rygbi'r undeb
* 9 Awst - Carl Bevan, 51, cerddor ac arlunydd
* 12 Awst - Maria Bianca Cita, 99, gwyddonydd
* 18 Awst - Alain Delon, 88, actor
* 22 Awst
	+ Dewi 'Pws' Morris, actor, 76
	+ Delwyn Williams, 85, gwleidydd a chyfreithiwr

### Medi

Maggie Smith
* 5 Medi - Rebecca Cheptegei, athletwraig, 33
* 9 Medi
	+ James Earl Jones, actor, 93
	+ Caterina Valente, actores a chantores, 93
* 10 Medi - Michaela DePrince, dawnsiwraig, 29
* 18 Medi - Salvatore Schillaci, pel-droediwr, 59
* 22 Medi – Brian Huggett, golffiwr, 87
* 27 Medi – Fonesig Maggie Smith, actores, 89
* 28 Medi – Kris Kristofferson, canwr ac actor, 88
* 30 Medi - Ken Page, actor, cynhyrchydd a sgriptiwr, 70

### Hydref

Alex Salmond
* 7 Hydref - Emilio Gabaglio, 87, gwleidydd ac undebwr llafur
* 10 Hydref
	+ Fleur Adcock, 90, bardd
	+ Ethel Kennedy, 96, ymgyrchydd
* 12 Hydref - Alex Salmond, 69, gwleidydd, Prif Weinidog yr Alban
* 16 Hydref - Liam Payne, 31, canwr (One Direction)
* 17 Hydref
	+ Mitzi Gaynor, 93, actores a chantores
	+ Jeanne Socquet, 95, arlunydd
* 18 Hydref - Mahasen al-Khateeb, 31, arlunydd
* 29 Hydref - Teri Garr, 79, actores

### Tachwedd

John Prescott
* 2 Tachwedd - Janey Godley, 63, digrifwraig
* 3 Tachwedd - Quincy Jones, 91, arweinydd corau, cyfansoddwr a chynhyrchydd recordiau
* 4 Tachwedd - Olivera Nikolova, 88, awdures
* 6 Tachwedd - Dorothy Allison, 75, llenores
* 10 Tachwedd - Barbara Aland, 87, diwinydd
* 12 Tachwedd
	+ Joanne Chory, 69, botanegydd
	+ Timothy West, 90, actor
* 15 Tachwedd - Yuriko, y Dywysoges Mikasa, 101
* 20 Tachwedd - John Prescott, 86, gwleidydd, Dirprwy Brif Weinidog y Deyrnas Unedig
* 24 Tachwedd - Barbara Taylor Bradford, 91, nofelydd
* 25 Tachwedd - Eddie Stobart, 95, dyn busnes
* 28 Tachwedd - Janine Connes, 98, gwyddonydd

### Rhagfyr

Terry Griffiths
Jimmy Carter
* 1 Rhagfyr - Terry Griffiths, 77, chwaraewr snwcer
* 10 Rhagfyr - Madeleine Arbour, 101, arlunydd
* 15 Rhagfyr - Thelma Adams, 86, menyw fusnes a ffermwraig
* 26 Rhagfyr
	+ Manmohan Singh, 92, Prif Weinidog India
	+ Geoff Wheel, 73, chwaraewr rygbi
* 27 Rhagfyr - Olivia Hussey, 73, actores
* 29 Rhagfyr
	+ Gladys Afamado, 99, arlunydd a bardd
	+ Jimmy Carter, 100, 39ain Arlywydd yr Unol Daleithiau

## Y celfyddydau

### Cerddoriaeth

#### Albymau

* Feeder – *Black/Red*
* Georgia Ruth – *Cool Head*
* Pádraigín Ní Uallacháin – *Seven Daughters of the Sea - Seacht nIníon na Mara*
* Charli XCX – *Brat*
* Beyonce – *Cowboy Carter*

### Teledu

* *Lost Boys & Fairies* gan Daf James, gyda Siôn Daniel Young.

## Gwobrau Nobel

* Cemeg – David Baker, Demis Hassabis a John M. Jumper
* Economeg – Daron Acemoglu, Simon Johnson a James A. Robinson
* Ffiseg: John Hopfield a Geoffrey Hinton
* Ffisioleg neu Feddygaeth – Victor Ambros a Gary Ruvkun
* Heddwch - Nihon Hidankyo
* Llenyddiaeth – Han Kang

## Cyfeiriadau