Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Anson Jones

| Anson Jones |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 20 Ionawr 1798  Great Barrington  |
| Bu farw | 9 Ionawr 1858  Houston  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America, Gweriniaeth Texas  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Thomas Jefferson
 |
| Galwedigaeth | gwleidydd, person busnes, meddyg  |
| Swydd | President of the Republic of Texas  |
| Priod | Mary Smith Jones  |
| Plant | C. Anson Jones  |
| llofnod |
|  |

Meddyg, llywodraethwr a phedwerydd Arlywydd Gweriniaeth Texas (1844-1846) (a'r olaf hefyd) oedd **Anson Jones** (20 Ionawr 1798 – 9 Ionawr 1858).

Ganwyd Jones ar 20 Ionawr 1798, yn Great Barrington, Massachusetts. Cafodd drwydded gyda Chymdeithas Feddygol Oeneida, Efrog Newydd ym 1820 a dechreuodd ymarfer yn Bainbridge. Aeth Jones i Texas Mecsicanaidd yn Hydref 1833 a chafodd ei ethol fel Arylwydd Gweriniaeth Texas ym Medi 1844. Cyflawnodd hunanladdiad yn yr Hotel Capitol, Houston.

## Dolenni allanol

* (Saesneg) "JONES, ANSON," Herbert Gambrell, *Handbook of Texas Online*; Texas State Historical Association.
# Gweriniaeth Texas

Gweriniaeth Texas|  |
| Math | gwlad ar un adeg  |
|  |
| Prifddinas | Washington-on-the-Brazos, Houston, Austin  |
| Poblogaeth | 70,000  |
| Sefydlwyd | * 2 Mawrth 1836
 |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg  |
| Daearyddiaeth |
| Arwynebedd | 1,007,935 km²  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Congress of the Republic of Texas  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | President of the Republic of Texas  |
| Arian | Texas dollar  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Baner Gweriniaeth Texas (1839-1846)
Cyn-wlad sofran yng Ngogledd America a fu'n bodoli o 1836 hyd 1846 oedd **Gweriniaeth Texas**.

Lleoliad Gweriniaeth Texas yng Ngogledd America
## Hanes

* Annibyniaeth oddi ar Mecsico: 2 Mawrth 1836
* Ei huno â'r Unol Daleithiau: 29 Rhagfyr 1845
* Trosglwyddo grym: 19 Chwefror 1846

## Arlywyddion

* Sam Houston - 1836-1838
* Mirabeau B. Lamar - 1838-1841
* Sam Houston (ail dymor) - 1841-1844
* Anson Jones - 1844-1846

## Prifddinasoedd

* Washington-on-the-Brazos 1836 (dros dro)
* Harrisburg 1836 (dros dro)
* Galveston 1836 (dros dro)
* Velasco 1836 (dros dro)
* Columbia 1836-37
* Houston 1837-39
* Austin 1839-46
# 1858

18g - **19g** - 20g

1800au 1810au 1820au 1830au 1840au - **1850au** - 1860au 1870au 1880au 1890au 1900au

1853 1854 1855 1856 1857 - **1858** - 1859 1860 1861 1862 1863

---

## Digwyddiadau

* 1 Ionawr - Lawnsio *Y Punch Cymraeg*
* 25 Ionawr - Priodas Y Dywysoges Victoria, Y Dywysoges Frenhinol (merch Victoria, brenhines y Deyrnas Unedig) a Tywysog Friedrich
* 28 Ebrill-1 Mai - Brwydr Grahovac

## Genedigaethau

* 18 Mawrth - Rudolf Diesel, dyfeisiwr (m. 1913)
* 23 Ebrill
	+ Ethel Smyth, cyfansoddwraig (m. 1944)
	+ Max Planck, ffisegydd (m. 1947)
* 15 Mehefin - Gustav V, brenin Sweden (m. 1950)
* 27 Hydref - Theodore Roosevelt, Arlywydd yr Unol Daleithiau (m. 1919)
* 30 Hydref - Alfred Onions, gwleidydd (m. 1921)
* 20 Rhagfyr
	+ Kuno Meyer, ysgolhaig Celtaidd (m. 1919)
	+ Giacomo Puccini, cyfansoddwr (m. 1924)

## Marwolaethau

* 7 Ebrill - Anton Diabelli, cyfansoddwr, 76
* 9 Medi - Thomas Assheton Smith II, cricedwr, 82
* 12 Hydref - Hiroshige, arlunydd ukiyo-e, 61
* 23 Hydref - Agosti Xaho, awdur, 47
* 17 Tachwedd - Robert Owen, sosialydd, 87

## Y celfyddydau

### Llyfrau

* Anne Beale - *Gladys of Harlech*
* Bjørnstjerne Bjørnson - *Arne*
* William Davies (Gwilym Teilo) - *Llandilo-Vawr and its Neighbourhood*
* Owen Wynne Jones - *Lleucu Llwyd*
* Anthony Trollope - *Doctor Thorne*
* Alfred Russel Wallace - *On the Tendency of Varieties to Depart Indefinitely From the Original Type*

### Drama

* Tom Taylor - *Our American Cousin*

### Cerddoriaeth

* Thomas Gruffydd Jones (Tafalaw Bencerdd) - *Y Drysorfa Gorawl*
* Jacques Offenbach - *Orphée Aux Enfers* (operetta)
* Edward Stephen (Tanymarian) - *Requiem*
# 1910

19g - **20g** - 21g

1960au 1870au 1880au 1890au 1900au - **1910au** - 1920au 1930au 1940au 1950au 1960au

1905 1906 1907 1908 1909 - **1910** - 1911 1912 1913 1914 1915

---

## Digwyddiadau

* Dyma'r etholiad cyffredinol cyntaf lle ymladdwyd pob etholaeth.
* 14 Mehefin - Mae'r Capten Robert Falcon Scott yn cael ei cinio ffarwelio yn y Gwesty Brenhinol, Caerdydd.
* 8-9 Tachwedd - Terfysg Tonypandy

## Genedigaethau

* 9 Mawrth - Samuel Barber, cyfansoddwr (m. 1981)
* 17 Mawrth - Molly Weir, actores (m. 2004)
* 23 Mawrth - Akira Kurosawa (m. 1998)
* 21 Mai - Hywel David Lewis, athronydd (m. 1992)
* 3 Mehefin
	+ Paulette Goddard, actores (m. 1990)
	+ Wilfred Thesiger, fforiwr ac llenor (m. 2003)
* 11 Mehefin
	+ Jacques Cousteau, difeisiwr (m. 1997)
	+ Lucile Passavant, arlunydd (m. 2012)
* 23 Mehefin
	+ Jean Anouilh, dramodydd (m. 1987)
	+ Berta Hansson, arlunydd (m. 1994)
* 16 Gorffennaf - Kate Bosse-Griffiths, Eifftolegydd a llenor (m. 1998)
* 26 Awst - Y Fam Teresa, cenhades (m. 1997)
* 22 Medi - Emrys Owain Roberts, gwleidydd (m. 1990)
* 29 Hydref - A. J. Ayer, athronydd (m. 1988)
* 19 Rhagfyr - Jean Genet, dramodydd (m. 1986)

## Marwolaethau

* 21 Ebrill - Mark Twain, awdur, 74
* 6 Mai – Edward VII, brenin y Deyrnas Unedig, 68
* 31 Mai - Elizabeth Blackwell, meddyg, 89
* 12 Gorffennaf - Charles Rolls, awyrennwr, 32
* 13 Awst - Florence Nightingale, nyrs, 90
* 23 Hydref - Chulalongkorn, brenin Siam, 57
* 20 Tachwedd - Lev Tolstoy, awdur, 82

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *Gertie the Dinosaur*

### Llyfrau

* Rhoda Broughton – *The Devil and the Deep Sea*
* Bertrand Russell - *Philosophical Essays*

### Barddoniaeth

* Kostís Palamás *I flogera tou Vasilia ("Ffliwt y Brenin")*

### Cerddoriaeth

* Enrico Caruso yn canu "yn fyw" ar y radio
* Thomas Carrington - *Hen weddi deuluaidd fy nhad*
* Gustav Mahler - Symffoni rhif 9
* Igor Stravinsky - Жар-птица, *Zhar-ptitsa* (ballet)

## Eisteddfod Genedlaethol (Bae Colwyn)

* **Cadair:** R. Williams Parry
* **Coron:** William Crwys Williams

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Johannes Diderik van der Waals
* **Cemeg:** Otto Wallach
* **Meddygaeth:** Albrecht Kossel
* **Llenyddiaeth:** Paul Heyse
* **Heddwch:** Bureau Rhyngwladol Sefydlog Heddwch

## Cyfeiriadau
# Federico Fellini

| Federico Fellini |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 20 Ionawr 1920  Rimini  |
| Bu farw | 31 Hydref 1993  Rhufain  |
| Dinasyddiaeth | Yr Eidal  |
| *Alma mater* | * Prifysgol La Sapienza
 |
| Galwedigaeth | cyfarwyddwr ffilm, sgriptiwr, dychanwr, ysgrifennwr, cyfarwyddwr, awdur, sgriptiwr ffilm, drafftsmon, newyddiadurwr  |
| Adnabyddus am | La Strada, 8½, Amarcord, I Vitelloni, La Dolce Vita  |
| Prif ddylanwad | Charlie Chaplin, Pablo Picasso  |
| Priod | Giulietta Masina  |
| Gwobr/au | Praemium Imperiale, Gwobr Anrhydeddus yr Academi, BAFTA Award for Best Production Design, Blue Ribbon Awards for Best Foreign Film, Bodil Awards, Palme d'Or, David di Donatello for Best Director, David di Donatello Luchino Visconti, David di Donatello for Best Original Script, David René Clair, Directors Guild of America, Gwobr Cyflawniad Oes yr Academi Ffilm Ewropeaidd, Film at Lincoln Center, French Syndicate of Cinema Critics Awards, Nastro d'Argento for the director of the best film, Nastro d'Argento for Best Screenplay, Nastro d'Argento for Best Subject, Kansas City Film Critics Circle Awards 1966, Kinema Junpo, Moscow International Film Festival awards, New York Film Critics Circle Awards, Gwobr Sant Jordi, SESC Film Festival, Gwobr Uwch Reithgor Gŵyl Ffilm Fenis, Gwobr y Llew Aur am Gyflawniadau Gydol Oes, Marchog Uwch-Groes Urdd Teilyngdod Gweriniaeth yr Eidal, Commandeur de la Légion d'honneur‎, Silver Lion  |
| Gwefan |   |

Cyfarwyddwr ffilmiau Eidalaidd oedd **Federico Fellini** (20 Ionawr 1920 - 31 Hydref 1993). Ystyrir ef yn un o wneuthurwyr ffilm mwyaf dylanwadol yr 20g. Enillodd bedwar Oscar, y *Palme d'Or* yn Ngŵyl Ffilmiau Cannes a gwobrwyon eraill.

Ganed Fellini yn Rimini. Sumudodd i Rufain yn 1939, a phriododd Giulietta Masina yn 1943.

## Ffilmiau gyda Fellini fel cyfarwyddwr

* *Luci del varietà* (1950) (gydag Alberto Lattuada)
* *Lo sceicco bianco* (1952)
* *I vitelloni* (1953)
* *L'amore in città* (1953) (darn *Un'agenzia matrimoniale*)
* *La strada* (1954)
* *Il bidone* (1955)
* *Le notti di Cabiria* (1957) Oscar
* *La dolce vita* (1960)
* *Boccaccio '70* (1962) (darn *Le tentazioni del Dottor Antonio*)
* *8½* (1963)
* *Giulietta degli spiriti* (1965)
* *Histoires extraordinaires* (1968) (segment *Toby Dammit*)
* *Satyricon* (1969)
* *Block-notes di un regista* (1969)
* *I clowns* (1970)
* *Roma* (1972)
* *Amarcord* (1973)
* *Il Casanova di Federico Fellini* (1976)
* *Prova d'orchestra* (1978)
* *La città delle donne* (1980)
* *E la nave va* (1983)
* *Ginger e Fred* (1986)
* *Intervista* (1987)
* *La voce della Luna* (1990)

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o'r Eidal**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Joy Adamson

| Joy Adamson |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Friederike Victoria Gessner  20 Ionawr 1910  Opava  |
| Bu farw | 3 Ionawr 1980  Shaba National Reserve  |
| Dinasyddiaeth | y Deyrnas Unedig, Awstria, Cisleithania  |
| *Alma mater* | * Academi'r Celfyddydau Cain, Fiena
 |
| Galwedigaeth | ysgrifennwr, naturiaethydd, arlunydd, amgylcheddwr, dylunydd botanegol, ecolegydd, hunangofiannydd, casglwr botanegol, dylunydd gwyddonol, cartwnydd, drafftsmon, rhyddieithwr  |
| Adnabyddus am | Born Free  |
| Priod | Victor von Klarwill, Peter René Oscar Bally, George Adamson  |
| Gwobr/au | Gwobr Awstria am Gelf a Gwyddoniaeth, Grenfell Medal  |

Arlunydd benywaidd o'r Deyrnas Unedig oedd **Joy Adamson** (20 Ionawr 1910 - 3 Ionawr 1980).

Fe'i ganed yn Awstria-Hwngari a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn ddinesydd o'r Deyrnas Unedig.

Bu'n briod i George Adamson.
Bu farw yn Shaba National Reserve.

## Anrhydeddau

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Gwobr Awstria am Gelf a Gwyddoniaeth (1976), Grenfell Medal (1947) .

## Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Erthygl
 | dyddiad geni
 | man geni
 | dyddiad marw
 | man marw
 | galwedigaeth
 | maes gwaith
 | tad
 | mam
 | priod
 | gwlad y ddinasyddiaeth
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Aniela Cukier
 | 1900-01-01
 | Warsaw
 | 1944-04-03
 | Warsaw
 | arlunydd *cymynwr coed* *drafftsmon* *arlunydd graffig* | paentio
 |  |  |  | Gwlad Pwyl
 |
| Barbara Hepworth
 | 1903-01-10
 | Wakefield
 | 1975-05-20
 | Porth Ia
 | *cerflunydd* arlunydd *drafftsmon* *ffotograffydd* arlunydd *artist* | cerfluniaeth
 |  |  | *John Skeaping* *Ben Nicholson* | y Deyrnas Unedig
 |
| Zelda Fitzgerald
 | 1900-07-24
 | Montgomery
 | 1948-03-10
 | Asheville
 | *nofelydd* bardd *hunangofiannydd* llenor *cymdeithaswr* *newyddiadurwr* arlunydd arlunydd *dawnsiwr* | barddoniaeth Ysgrif dawns paentio
 | *Anthony D. Sayre* | *Minnie Buckner Machen* | F. Scott Fitzgerald
 | Unol Daleithiau America
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Gweler hefyd

* Arlunydd
* Rhestr celf a chrefft
* Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan biography.com Archifwyd 2019-04-23 yn y Peiriant Wayback
# 1923

19g - **20g** - 21g

1870au 1880au 1890au 1900au 1910au - **1920au** - 1930au 1940au 1950au 1960au 1970au

1918 1919 1920 1921 1922 - **1923** - 1924 1925 1926 1927 1928

---

## Digwyddiadau

Adeilad y Senedd Twrci, yn Ankara (gweler 13 Hydref)
* 1 Ionawr - 7 Ionawr - Cyflafan Rosewood yn Fflorida, UDA.
* 9 Chwefror - Stanley Bruce yn dod yn brif weinidog Awstralia.
* 28 Mawrth - Lawnsio'r Regia Aeronautica, awyrlu'r Eidal Ffasgydd.
* 26 Ebrill - Priodas Tywysog Albert) (mab Siôr V, brenin y Deyrnas Unedig) ac Elisabeth Bowes-Lyon.
* 9 Mai - Premiere y ddrama *Im Dickicht*, gan Bertolt Brecht
* 24 Mai - Diwedd y Rhyfel Cartref Iwerddon.
* 24 Gorffennaf - Cytundeb Lausanne a'r diwedd yr Ymerodraeth yr Otomaniaid.
* 7 Medi - Sylfaen Interpol yn Wien.
* 13 Hydref - Ankara yn dod yn brifddinas Twrci.
* 8 Tachwedd - Pwtsh München; yr arweinydd oedd Adolf Hitler.

## Genedigaethau

* 31 Ionawr - Norman Mailer, nofelydd (m. 2007)
* 12 Chwefror
	+ Valentina Malakhiyeva, arlunydd (m. 1997)
	+ Franco Zeffirelli, cyfarwyddwr ffilm
* 22 Chwefror - Bleddyn Williams, chwaraewr rygbi (m. 2009)
* 21 Ebrill - Ronald Cass, cyfansoddwr (m. 2006)
* 2 Mai - Patrick Hillery, Arlywydd Iwerddon (m. 2008)
* 31 Mai - Rainier III, tywysog Monaco (m. 2005)
* 30 Mehefin
	+ Sigrid Kopfermann, arlunydd (m. 2011)
	+ Hildegard Peters, arlunydd (m. 2017)
* 19 Awst - Dill Jones, pianydd (m. 1984)
* 22 Medi - Dannie Abse, bardd (m. 2014)
* 5 Hydref - Glynis Johns, actores (m. 2024)
* 15 Hydref - Italo Calvino, awdur (m. 1985)
* 16 Hydref - Bill McLaren, sylwebydd rygbi (m. 2010)
* 24 Hydref - Elwyn Jones, gwleidydd (m. 1989)
* 27 Hydref - Roy Lichtenstein, arlunydd (m. 1997)
* 1 Tachwedd - Victoria de los Ángeles, cantores (m. 2005)
* 2 Tachwedd - Adelaida Pologova, arlunydd (m. 2008)
* 2 Rhagfyr - Maria Callas, cantores opera (m. 1977)

## Marwolaethau

* 10 Chwefror - Wilhelm Conrad Röntgen, ffisegydd, 77
* 6 Mawrth - Owen Thomas, gwleidydd, 64
* 19 Mawrth - Evan Rees (Dyfed), bardd, 73
* 26 Mawrth - Sarah Bernhardt, actores, 78
* 27 Mawrth - Syr James Dewar, chemegydd a ffisegydd, 80
* 12 Hydref - John Cadvan Davies, bardd, 77
* 30 Hydref - Andrew Bonar Law, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, 65
* 5 Rhagfyr - Maurice Barrès, awdur a gwleidydd, 61

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *The Covered Wagon*

### Llyfrau

* Edward Tegla Davies - *Gŵr Pen y Bryn*
* Hugh Lofting - *The Voyages of Dr Dolittle*

### Drama

* George Bernard Shaw - *Saint Joan*

### Darlledu

* 13 Chwefror - Mae'r BBC yn agor gorsaf radio yng Nghaerdydd.

### Cerddoriaeth

* Gerald Finzi - *A Severn Rhapsody*
* King Oliver - *Snake Rag*
* W. S. Gwynn Williams - *Folk Songs from Anglesey With Pianoforte Accompaniment* (argraffiad 2)

## Eisteddfod Genedlaethol (Yr Wyddgrug)

* **Cadair:** D. Rees Davies (Cledwyn)
* **Coron:** David Rees Davies (Cynan)

## Gwyddoniaeth

* Darganfyddiad yr elfen gemegol Haffniwm gan Dirk Coster

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Robert Andrews Millikan
* **Cemeg:** Fritz Pregl
* **Meddygaeth:** Frederick Grant Banting a John James Richard Macleod
* **Llenyddiaeth:** William Butler Yeats
* **Heddwch:** dim gwobr

## Cyfeiriadau
# Slim Whitman

| Slim Whitman |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 20 Ionawr 1923  Tampa  |
| Bu farw | 19 Mehefin 2013  o methiant y galon  Orange Park  |
| Label recordio | RCA Records  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Hillsborough High School
 |
| Galwedigaeth | canwr-gyfansoddwr, canwr, cyfansoddwr, iodlwr, gitarydd, cerddor  |
| Arddull | canu gwlad  |
| Gwobr/au | Seren ar Rodfa Enwogion Hollywood  |
| Gwefan |   |

Canwr gwlad a gitarydd Americanaidd oedd **Slim Whitman** (**Ottis Dewey Whitman, Jr.**; 20 Ionawr 1924 – 19 Mehefin 2013).

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Unol Daleithiau America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ganwr** neu **gantores**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 1926

19g - **20g** - 21g

1870au 1880au 1890au 1900au 1910au - **1920au** - 1930au 1940au 1950au 1960au 1970au

1921 1922 1923 1924 1925 - **1926** - 1927 1928 1929 1930 1931

---

## Digwyddiadau

* 12 Mai – Streic Cyffredinol 1926
* 14 Hydref – David Lloyd George yn dod yn arweinydd y Plaid Ryddfrydol (DU).

## Genedigaethau

* 3 Ionawr - Syr George Martin, cerddor (m. 2016)
* 31 Mawrth - John Fowles, nofelydd (m. 2006)
* 21 Ebrill - Y frenhines Elisabeth II o'r Deyrnas Unedig (m. 2022)
* 28 Ebrill - Harper Lee, nofelydd (m. 2016)
* 1 Mehefin
	+ Marilyn Monroe, actores (m. 1962)
	+ Andy Griffith, actor (m. 2012)
* 3 Mehefin - Allen Ginsberg, bardd (m. 1997)
* 1 Gorffennaf
	+ Hans Werner Henze, cyfansoddwr (m. 2012)
	+ Robert Fogel, hanesydd economaidd (m. 2013)
* 15 Gorffennaf
	+ Driss Chraïbi, llenor (m. 2007)
	+ Leopoldo Galtieri, milwr ac gwleidydd (m. 2003)
* 15 Hydref - Michel Foucault, athronydd (m. 1984)
* 18 Hydref
	+ Klaus Kinski, actor (m. 1991)
	+ Chuck Berry, cerddor (m. 2017)
* 25 Hydref - Galina Vishnevskaya, cantores (m. 2012)
* 29 Hydref
	+ Necmettin Erbakan, Prif Weinidog Twrci (m. 2011)
	+ Jon Vickers, canwr opera (m. 2015)
* 31 Hydref - Jimmy Savile, cyflwynydd radio ac teledu (m. 2011)
* 20 Rhagfyr - Geoffrey Howe, gwleidydd (m. 2015)
* 30 Rhagfyr - Stan Tracey, pianydd a chyfansoddwr (m. 2013)

## Marwolaethau

* 10 Mehefin - Antoni Gaudí, pensaer, 73
* 14 Mehefin
	+ Mary Cassatt, arlunydd, 63
	+ Rees Thomas, chwaraewr rygbi, 43
* 23 Awst - Rudolph Valentino, actor ffilm, 31
* 5 Hydref - Dorothy Tennant, arlunydd, gwraig Syr Henry Morton Stanley, 71
* 13 Hydref - Eliseus Williams (Eifion Wyn), bardd, 59
* 26 Hydref - Syr James Szlumper, peiriannydd sifil, 92
* 31 Hydref - Harry Houdini, lledrithydd, 52
* 3 Tachwedd – Annie Oakley, chwimsaethwraig, 66
* 4 Tachwedd - John Owen, Esgob Tyddewi, 72
* 5 Rhagfyr - Claude Monet, arlunydd, 86
* 29 Rhagfyr - Rainer Maria Rilke, bardd, 51

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *Aloma of the South Seas*
* *The Triumph of the Rat* gyda Ivor Novello

### Llyfrau

* T. E. Lawrence – *Seven Pillars of Wisdom*
* A. A. Milne – *Winnie-the-Pooh*
* Bertrand Russell – *On Education, Especially in Early Childhood*

### Drama

* Bertolt Brecht – *Mann ist Mann*
* Mikhail Bulgakov – *Dyddiau'r Turbiniaid* (*Дни Турбиных* / *Dni Turbinykh*)
* Sean O'Casey – *The Plough and the Stars*

### Cerddoriaeth

* George ac Ira Gershwin – *Someone to Watch over Me*
* Peter Warlock – *Capriol Suite*

## Eisteddfod Genedlaethol (Abertawe)

* **Cadair:** David James Jones (Gwenallt)
* **Coron:** Dewi Emrys
* Drama fer:John Ellis Williams, *Pa Leshad?*

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Jean Baptiste Perrin
* **Cemeg:** Theodor Svedberg
* **Meddygaeth:** Johannes Andreas Grib Fibiger
* **Llenyddiaeth:** Grazia Deledda
* **Heddwch:** Aristide Briand a Gustav Stresemann

## Cyfeiriadau
# Buzz Aldrin

| Buzz Aldrin |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Edwin Eugene Aldrin  20 Ionawr 1930  Glen Ridge, Mountainside Medical Center, Montclair  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| Addysg | Doctor of Sciences  |
| *Alma mater* | * Sefydliad Technoleg Massachusetts
* Academi Filwrol yr Unol Daleithiau
* Severn School
* Montclair High School
 |
| Ymgynghorydd y doethor | * Walter Wrigley
* Myron A. Hoffman
* Robert L. Halfman
* Norman E. Sears
 |
| Galwedigaeth | swyddog yr awyrlu, peilot awyren ymladd, gofodwr, hunangofiannydd, awdur ffuglen wyddonol, peiriannydd, person busnes  |
| Cyflogwr | * NASA
 |
| Plaid Wleidyddol | plaid Weriniaethol  |
| Tad | Edwin Eugene Aldrin Sr.  |
| Mam | Marion Gladys Moon  |
| Priod | Joan Ann Archer, Beverly Van Zile, Lois Driggs Cannon, Anca Faur  |
| Gwobr/au | Y Groes am Hedfan Neilltuol, Llengfilwr y Lleng Teilyndod, Urdd Diwylliant, Medal Rhyddid yr Arlywydd, Medal Aer, Air Force Distinguished Service Medal, Gwobr Harmon, Gwobr am Wasanaeth Eithriadol i NASA, Gwobr Steiger, Medal Aur y Gyngres, Gwobr 'Hall of Fame' am Hedfan, Neuadd Enwogion California, Neuadd Enwogion New Jersey, Gwobr Horatio Alger, Grande Médaille d'Or des Explorations, Langley Gold Medal, Gwobra Cullum mewn Daearyddiaeth, NASA Distinguished Service Medal, Gwobr 'Hall of Fame' i Ofodwyr UDA, Medal Gofodwyr NASA, Medal Hubbard, Oriel Anfarwolion Hedfan ac Amgueddfa New Jersey, Seren ar Rodfa Enwogion Hollywood, Ellis Island Medal of Honor, Living Legends of Aviation, International Space Hall of Fame  |
| Gwefan |   |
| llofnod |
|  |

Mae **Buzz Aldrin** (sef **Edwin Eugene Aldrin, Jr.**, ganwyd 20 Ionawr 1930) yn enwog am fod yr ail ddyn i gerdded ar y Lleuad. Glanodd Aldrin ar y Lleuad gyda Neil Armstrong ar 20 Gorffennaf 1969, fel rhan o'r perwyl ofod Apollo 11. Hedfanodd i'r gofod dwywaith, unwaith yn Gemini 12 (1966), ac eto ar Apollo 11 yn 1969. Ar ôl dychwelyd o'r Lleuad, gadawodd Aldrin NASA, a dioddefodd o iselder, ond derbynodd driniaeth effeithiol. Mae'n awdur saith o lyfrau ar y gofod.

Ganed ef yn Montclair, New Jersey, ac astudiodd ym Massachusetts Institute of Technology.

Yn 2009, dywedodd na chredai fod dyn yn cael effaill newid yn hinsawdd y Ddaear:

*"I think the climate has been changing for billions of years. If it's warming now, it may cool off later. I'm not in favor of just taking short-term isolated situations and depleting our resources to keep our climate just the way it is today. I'm not necessarily of the school that we are causing it all, I think the world is causing it."*

## Cyfeiriadau
# Frances Shand Kydd

| Frances Shand Kydd |
| --- |
| Ganwyd | Frances Ruth Roche  20 Ionawr 1936  Sandringham  |
| Bu farw | 3 Mehefin 2004  o canser ar yr ymennydd  Seil  |
| Dinasyddiaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Galwedigaeth | pendefig  |
| Tad | Maurice Roche, 4ydd Barwn Fermoy  |
| Mam | Ruth Roche  |
| Priod | John Spencer, 8fed Iarll Spencer, Peter Shand Kydd  |
| Plant | Sarah McCorquodale, Jane Fellowes, John Spencer, Diana, Tywysoges Cymru, Charles Spencer  |
| Perthnasau | Adam Shand Kydd, John Shand Kydd, Angela Shand Kydd  |
| Llinach | teulu Spencer  |

Roedd yr **Anrhydeddus Frances Ruth Burke Roche Shand Kydd** (20 Ionawr 1936 – 3 Mehefin 2004) yn gyn-wraig i John Spencer, 8fed Iarll Spencer ac yn fam i Diana, Tywysoges Cymru. Ar ôl dwy briodas a aeth ar chwal a marwolaeth dwy o'i phlant, fe dreuliodd ei blynyddoedd diwethaf yn gwneud gwaith elusennol Catholig.

## Early life

Cafodd ei geni yn Sandringham, Norfolk, Lloegr o dan yr enw **Frances Ruth Burke-Roche** yn Park House, ar ystad brenhinol Sandringham, Norfolk. Roedd yn ferch i Edmund Roche, 4ydd Barwn Fermoy, a oedd yn ffrindiau gyda'r Brenin Siôr VI ac yn fab i hŷn i'r etifeddes Americanaidd, Frances Work a'i gŵr cyntaf, 3ydd Barwn Fermoy. Roedd ei mam Ruth, Bonesig Fermoy DCVO yn *confidante* a *lady-in-waiting* i'r Frenhines Elizabeth (a adnabyddwyd fel Mam y Frenhines yn ddiweddarach).

## Priodas gyda John, 8fed Iarll Spencer

Ar 1 Mehefin 1954, yn 18 oed, priododd Roche John Spencer (8fed Iarll Spencer yn ddiweddarach) yn Abaty Westminster. Adnabyddwyd hi fel **Is-iarlles Althorp** (a ynganir fel Altrup).

Cawsont bump o blant:

* Elizabeth Sarah Lavinia Spencer (19 Mawrth 1955), a briododd Neil Edmund McCorquodale, cefnder pell i Raine, Iarlles Spencer
* Cynthia Jane Spencer (11 Chwefror 1957), a briododd Syr Robert Fellowes, Barwn Fellowes yn ddiweddarach
* John Spencer, a bu farw o fewn 10 awr o'i eni ar 12 Ionawr 1960
* Diana Frances Spencer, **Diana, Tywysoges Cymru** yn ddiweddarach (1 Gorffennaf 1961 – 31 Awst 1997), gwraig gyntaf Siarl, Tywysog Cymru
* Charles Edward Maurice Spencer, 9fed Iarll Spencer (20 Mai 1964), a briododd Victoria Lockwood, ac wedyn Caroline Freud (gweddw Matthew Freud)

## Llinach
# Chandra Wickramasinghe

| Chandra Wickramasinghe |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 20 Ionawr 1939  Colombo  |
| Dinasyddiaeth | Sri Lanca, y Deyrnas Unedig  |
| *Alma mater* | * Royal College, Colombo
* Prifysgol Ceylon
* Coleg y Drindod, Caergrawnt
* Prifysgol Caergrawnt
 |
| Ymgynghorydd y doethor | * Fred Hoyle
 |
| Galwedigaeth | seryddwr, astroffisegydd, academydd, mathemategydd, ffisegydd  |
| Cyflogwr | * General Sir John Kotelawala Defence University
* National Institute of Fundamental Studies
* Prifysgol Ruhuna
* Prifysgol Buckingham
* Prifysgol Caerdydd
* Prifysgol Caergrawnt
 |
| Gwobr/au | cymrawd, MBE, Vidya Jyothi  |

Mae'r Athro **Nalin Chandra Wickramasinghe** (ganwyd 20 Ionawr 1939) yn seryddwr a mathemategydd, a aned yn Colombo, Sri Lanca.

Ers dechrau'r 1970au mae Wickramasinghe wedi byw a gweithio yng Nghymru fel athro Mathemateg Gymhwysedig a Seryddiaeth yn Prifysgol Caerdydd.

Daeth i amlygrwydd yn y 1960au pan ddatblygodd ddamcaniaeth ddadleuol Panspermia ar y cŷd a'r seryddwr adnabyddus Fred Hoyle (awdwr y Ddamcaniaeth Cyflwr Cyson). Ei brif feysydd ymchwil ers rhai blynyddoedd yw'r defnydd o seryddiaeth isgoch i astudio mater rhyngseryddol.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **wyddonydd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Sri Lanca**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*