# Llandarcy

Llandarcy|  |
| Math | pentref  |
| Duration: 1 seconds.0:01 |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Castell-nedd Port Talbot  |
| Gwlad |  Cymru |
| Cyfesurynnau | 51.6403°N 3.8481°W  |
| Gwleidyddiaeth |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Pentref ger Castell-nedd ym mwrdeistref sirol Castell-nedd Port Talbot, Cymru, yw **Llandarcy**, lle ceir cyn-safle purfa olew cyntaf y DU. Saif y pentref ger cyffordd 43 yr M4. Cyllunwyd y pentref yn wreiddiol fel tref newydd i gartrefu gweithwyr y burfa a adeiladwyd gan gwmni BP rhwng 1918 ac 1922.

## Hanes

Dewiswyd Llandarcy fel safle'r burfa olew oherwydd ei agosatrwydd i Borthladd Abertawe, i le cafodd olew crai ei gludo dros y môr o'r Dwyrain Canol. Cafodd y safle ei ddifrodi gan fomiau'r Luftwaffe ym 1940. Ar ei bwynt uchaf, roedd y burfa'n gyflogwr o bwys yn ne-orllewin Cymru, gyda dros 2600 o weithwyr. Ond, roedd hefyd yn gyfrifol am lygredd diwydiannol yng Nghors Crymlyn gerllaw, ardal a ddynodwyd fel Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig. Cafodd graddfa'r gweithgareddau ar y safleu eu lleihau'n raddol dros y blynyddoedd, a caewyd y safle ym 1998.

Enwyd y pentref ar ôl William Knox D'Arcy (cyfarwyddwr a sefydlodd y cwmni olew Anglo-Persian, rhagflaenydd BP), ac adeiladwyd tua 250 o dai allan o gerrig ynghyd â chanolfan gymunedol a siop leol.

Roedd y pentref yn lleoliad llofruddiaeth y merched ysgol Pauline Floyd, Geraldine Hughes a Sandra Newton ym 1973, a elwir yn llofruddiaethau Llandarcy. Arhosodd eu llofruddiwr yn anwybyddus am 29 mlynedd, tan 2002, pan gymerwyd tystiolaeth DNA gan Heddlu De Cymru o fedd Joe Kappen, a weithiodd fel dyn drws, gyrrwr loriau a bysiau. Bu farw Kappen o gancr yr ysgyfaint ar 17 Mehefin 1990, yn 49 oedd, ac aeth a'i gyfrinach gydag ef i'w fedd.

## Chwaraeon a hamdden

Rhedodd gwmni BP hefyd glwb chwaraeon a hamdden. Yn dilyn cau'r burfa, prynwyd y ganolfan gan gwmni Llandarcy Park Ltd, a ail-ddatblygodd y safle gyda chlwb heini ac iechyd newydd, gwesty a bwyty. Mae Llandarcy yn gartref i'r Glamorgan Health & Racquets Club, sydd â ystod o gyfleusterau chwaraeon allanol a dan do, ac Academi Chwaraeon Llandarcy, sydd â un o'r unig ddau faes ymarfer gwair dan do yng Nghymru.

## Ail-ddatblygiad

Defnyddiwyd y tir a oedd heb ei ddefnyddio wedi lleihau'r burfa, ar gyfer nifer o whanol bethau. Adeiladwyd swyddfeydd newydd ardalol ar gyfer Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru a datblygwyd y tir ger yr hen fynedfa i'r burfa ger yr M4 yn barc busnes. Mae gweddill y tir diwydiannol lle lleolwyd y burfa hefyd yn cael ei ail-ddatblygu'n bentref newydd, sef Coed Darcy. Mae gan Ymddiriodolaeth y Tywysog ddiddordeb yn y cynllun, sy'n ceisio ei ddatblygu fel "Pentref Trefol", yn yr un modd a datblygwyd pentref Poundbury yn Dorset.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Academi Chwaraeon Llandarcy Archifwyd 2008-05-09 yn y Peiriant Wayback
* Coed Darcy Urban Village
* www.geograph.co.uk : lluniau Llandarcy a'r ardal cyfagos

 **Trefi a phentrefi Castell-nedd Port Talbot**[cuddio]

**Trefi**

Aberafan  **·** Castell-nedd  **·** Glyn-nedd  **·** Llansawel  **·** Pontardawe  **·** Port Talbot

**Pentrefi**

Aberdulais  **·** Abergwynfi  **·** Alltwen  **·** Baglan  **·** Banwen  **·** Bedd y Cawr  **·** Blaendulais  **·** Blaen-gwrach  **·** Blaengwynfi  **·** Bryn  **·** Cil-ffriw  **·** Cilmaengwyn  **·** Cilybebyll  **·** Y Clun  **·** Y Creunant  **·** Cwmafan  **·** Cymer  **·** Cwm-gors  **·** Cwmllynfell  **·** Dyffryn Cellwen  **·** Efail-fach  **·** Glyncorrwg  **·** Godre'r-graig  **·** Gwauncaegurwen  **·** Llandarcy  **·** Llangatwg  **·** Llan-giwg  **·** Margam  **·** Melin-cwrt  **·** Morfa Glas  **·** Onllwyn  **·** Pentreclwydau  **·** Pontrhydyfen  **·** Pwll-y-glaw  **·** Resolfen  **·** Rheola  **·** Rhos  **·** Rhyd-y-fro  **·** Sgiwen  **·** Tai-bach  **·** Ton-mawr  **·** Tonna  **·** Trebannws  **·** Ynysmeudwy  **·** Ystalyfera