# David Lynch

| David Lynch |
| --- |
|  |
| Llais | David Lynch - Nuart Theatre trailer for Eraserhead.ogg  |
| Ganwyd | David Keith Lynch  20 Ionawr 1946  Missoula  |
| Bu farw | 16 Ionawr 2025  o emffysema ysgyfeiniol  Los Angeles  |
| Man preswyl | Sunset Boulevard  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Prifysgol George Washington
* Academi'r Celfyddydau Cain, Pennsylvania
* AFI Conservatory
* Francis C. Hammond Middle School
* Coleg Celf a Chynllunio Corcoran
* School of the Museum of Fine Arts
* Cooper Union
 |
| Galwedigaeth | cyfarwyddwr ffilm, actor, sgriptiwr, cyfansoddwr, actor llais, arlunydd, golygydd ffilm, actor teledu, awdur geiriau, artist, actor ffilm, cynhyrchydd ffilm, ffotograffydd, cyfarwyddwr, cyfansoddwr caneuon, sinematograffydd, cerddor, sgriptiwr ffilm, ysgrifennwr, cynhyrchydd, animeiddiwr, canwr  |
| Swydd | Llywydd y Rheithgor yng Ngŵyl Cannes  |
| Adnabyddus am | Blue Velvet, The Elephant Man, Eraserhead, Mulholland Drive, Twin Peaks: Fire Walk With Me, Lost Highway  |
| Arddull | ffilm ddrama, neo-noir, ffilm arswyd, Ffilm gyffro seicolegol, ffilm gyffro, ffilm arswyd seicolegol, sinema swreal, ffilm annibynnol, ffilm arbrofol, ffilm-ddrama am drosedd, ffilm ddrama seicolegol, ffilm gyffrous am drosedd, ffilm wyddonias, ffilm arswyd am gyrff, ffilm drosedd, ffilm hanesyddol, ffilm ddrama hanesyddol, ffilm grog, ffilm ffantasi, ffilm 'comedi du', ffilm chwaraeon, ffilm am berson  |
| Taldra | 180 centimetr  |
| Mudiad | Swrealaeth  |
| Tad | Donald Lynch  |
| Mam | Sunny Lynch  |
| Priod | Peggy Reavey, Mary Fisk, Mary Sweeney, Emily Stofle  |
| Partner | Isabella Rossellini  |
| Plant | Jennifer Lynch, Austin Jack Lynch, Lula Boginia Lynch, Riley Lynch  |
| Gwobr/au | Officier de la Légion d'honneur, Goslarer Kaiserring, Chevalier de la Légion d'Honneur, Gwobr Saturn, Y Llew Aur, Palme d'Or, Gwobr Cyfarwyddwr Gorau Cannes, Gwobr Cesar i'r Ffilm Estron Gorau, European Film Award for Best Non-European Film, Gwobr Anrhydeddus yr Academi, Eagle Scout, Gwobr Anrhydeddus Fawr Sitges, Gwobrau César du Cinéma, Gwobr y Llew Aur am Gyflawniadau Gydol Oes  |
| llofnod |
| Delwedd:Unterschrift David Lynch US-amerikanischer Künstler.png, Künstlersignatur David K Lynch US-amerikanischer multitalentierter Künstler.png |

Roedd **David Keith Lynch** (20 Ionawr 1946 – 16 Ionawr 2025) yn wneuthurwr ffilmiau, cyfarwyddwr, artist gweledol, cerddor ac actor o'r Unol Daleithiau. Yn enwog am ei ffilmiau swrrealaidd, datblygodd steil unigryw sinematig ei hun, sydd wedi cael ei alw'n "Lynchian", sy'n cael ei nodweddu gan ei ddelweddau breuddwydiol a dyluniad sain fanwl. Yn wir, elfennau swreal ac mewn llawer o achosion treisgar i'w ffilmiau wedi ennill enw iddynt eu bod yn "tarfu, troseddu neu syfrdanu" eu cynulleidfaoedd.

## Bywyd cynnar

Ganwyd i deulu dosbarth canol yn Missoula, Montana, treuliodd Lynch ei blentyndod yn teithio o amgylch yr Unol Daleithiau, cyn mynd ymlaen i astudio paentio yn Academi'r Celfyddydau Cain Pennsylvania yn Philadelphia, lle newidiodd i gynhyrchu ffilmiau byr.

## Gyrfa

Bu'n creu ffilmiau byr tra'n fyfyriwr cyn penderfynu symud i Los Angeles yn 1970 i astudio gwneud ffilmiau yn yr American Film Institute. Cynhyrchodd ei ffilm nodwedd cyntaf, y ffilm arswydus swrealaidd *Eraserhead* (1977). Wedi hynny, cafodd Lynch ei gyflogi i gyfarwyddo *The Elephant Man* (1980), a welodd llwyddiant mawr fel 'ffilm hanner nos'. Yna, cafodd ei cyflogi gan y De Laurentiis Entertainment Group, ac aeth ymlaen i wneud dwy ffilm: yr epig ffuglen wyddonol *Dune* (1984), a brofodd i fod yn fethiant beirniadol a masnachol, ac wedyn ffilm trosedd neo-noir, *Blue Velvet* (1986), a dderbyniodd feirniadaeth gymysg ar y pryd ond daeth yn ffilm gwlt.

Aeth ymlaen i greu ei gyfres deledu ei hun gyda Mark Frost, yr hynod o boblogaidd *Twin Peaks* (1990-92), creodd hefyd y prequel sinematig, *Fire Walk With Me* (1992); y ffilm ffordd, *Wild at Heart* (1990), ffilm deuluol *The Straight Story* (1999), yn yr un cyfnod. Gan droi ymhellach at wneud ffilmiau swrrealaidd, cynhyrchod dri ffilm yn gweithio ar "rhesymeg freuddwyd" gyda strwythurau naratif aflinol, *Lost Highway* (1997), *Mulholland Drive* (2001) ac *Inland Empire* (2006). Yn y cyfamser, aeth Lynch yn ei flaen i gynnwys y rhyngrwyd fel cyfrwng, gan gynhyrchu nifer o sioeau gwe, fel yr animeiddiad *Dumbland* (2002) a'r comedi sefyllfa swrrealaidd *Rabbits* (2002).

Yn ystod ei yrfa, derbyniodd Lynch dri enwebiad Gwobr yr Academi am y Cyfarwyddwr Gorau, ac enwebiad am y sgript ffilm orau. Enillodd Lynch y Wobr César Ffrainc am Ffilm Orau Dramor, yn ogystal â'r *Palme d'Or* yng Ngŵyl Ffilmiau Cannes a gwobr Golden Lion am lwyddiant oes yng Ngŵyl Ffilm Fenis.

## Bywyd personol

Lynch yn Cannes, 2017
Cafodd sawl perthynas hir dymor. Ganwyd plant iddo gan Peggy Reavey, Mary Fisk, Mary Sweeney a Lula Boginia Lynch.

Yn Awst 2024, mewn cyfweliad a *Sight and Sound*, dywedodd Lynch ei fod yn dioddef o emffysema wedi blynyddoedd o ysmygu sigarets ac ei fod yn gaeth i'w gartref. Dywedodd ei fod wedi dechrau ysmygu yn 8 mlwydd oed ac wedi rhoi'r gorau iddi yn 2022.

Yn Ionawr 2025 roedd yn rhaid iddo adael ei gartref oherwydd fod y tanau gwyllt yn Los Angeles yn bygwth yr ardal roedd yn byw ynddi. Adroddodd *Deadline Hollywood* fod hyn wedi cyfrannu at ddirywiad sydyn yn ei iechyd a bu farw yng nghartref ei ferch ar 15 Ionawr 2025 yn 78 mlwydd oed.

## Ffilmyddiaeth

**Ffilm**

| Blwyddyn
 | Teitl
 | Dosbarthwr
 | Cyfeiriadau
 |
| --- | --- | --- | --- |
| 1977
 | *Eraserhead* | Libra Films
 |  |
| 1980
 | *The Elephant Man* | Paramount Pictures
 |
| 1984
 | *Dune* | Universal Pictures
 |
| 1986
 | *Blue Velvet* | De Laurentiis Entertainment Group
 |
| 1990
 | *Wild at Heart* | The Samuel Goldwyn Company
 |
| 1992
 | *Twin Peaks: Fire Walk With Me* | New Line Cinema
 |
| 1997
 | *Lost Highway* | October Films
 |
| 1999
 | *The Straight Story* | Buena Vista Pictures (dan enw Walt Disney Pictures)
 |
| 2001
 | *Mulholland Drive* | Universal Pictures
 |
| 2006
 | *Inland Empire* | Absurda, 518 Media
 |

**Teledu**

| Blwyddyn
 | Teitl
 | Rhwydwaith
 | Cyfeiriadau
 |
| --- | --- | --- | --- |
| 1990–1991
 | *Twin Peaks* | ABC
 |  |
| 1992
 | *On the Air* | {rp|xxvi}}
 |
| 1993
 | *Hotel Room* | HBO
 |
| 2017
 | *Twin Peaks* | Showtime
 |  |

## Cyfeiriadau