# 2016

20g - **21g** - 22g

1960au 1970au 1980au 1990au 2000au - **2010au** - 2020au 2030au 2040au 2050au 2060au

2011 2012 2013 2014 2015 - **2016** - 2017 2018 2019 2020 2021

---

## Digwyddiadau

### Ionawr

* 28 Ionawr - Cyfundrefn Iechyd y Byd yn cyhoeddi ei bod yn bur debygol y gwelir y Y Feirws Zika yn ymledu drwy'r rhan fwyaf o'r Americas.

### Chwefror

* 7 Chwefror – Gogledd Corea yn lansio roced pell-gyrhaeddol i'r gofod, a chafwyd cryn feirniadaeth ar draws y byd.
* 26 Chwefror - Etholiad cyffredinol yn Iwerddon.

### Mawrth

* Diawled Caerdydd yn symud i leoliad newydd yn Arena Iâ Cymru.
* 19 Mawrth – Alun Cairns yn cael ei benodi'n Ysgrifennydd Gwladol Cymru.
* 21 Mawrth – Arlywydd Unol Daleithiau America, Barack Obama, yn ymweld â Cuba.
* 22 Mawrth – Tri ffrwydriad ym Mrwsel, Gwlad Belg yn lladd 32 ac yn anafu dros 259 o bobl. Gwladwriaeth Islamaidd Irac a'r Lefant (ISIL) yn hawlio cyfrifoldeb.

### Ebrill

* 3 Ebrill - Cyhoeddi 11.5 miliwn o bapurau cyfrinachol cwmni 'Mossack Fonseca', papurau a elwir yn "Bapurau Panama" gan nodi gwybodaeth am tua 214,000 o gwmnïau hafan treth.
* 6 Ebrill - Sigmundur Davíð Gunnlaugson, Prif Weinidog Gwlad yr Iâ yn ymddiswyddo.

### Mai

* 5 Mai - Etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, 2016.
* 19 Mai - Hediad 804 cwmni *EgyptAir* yn syrthio uwch y Môr Canoldir rhwng Paris a Cairo, gan ladd 66 o bobl oedd ar ei bwrdd.

### Mehefin

* 1 Mehefin - Agoriad swyddogol 'Prif Dwnnel Gotthard' (*Gotthard Base Tunnel')*, twnnel hiraf a thyfnaf y byd, i gludo trenau.
* 10 Mehefin - Dechrau Pencampwriaeth UEFA Euro 2016.
* 20 Mehefin - 20 Mehefin 2016, Tîm pêl-droed cenedlaethol Cymru yn llwyddo i ennill Grŵp B, a chyrraedd rownd yr 16 olaf yng nghystadleuaeth Ewro 2016 wedi iddynt guro Rwsia o dair gôl i ddim.
* 23 Mehefin - Cymru a Lloegr yn pleidleisio dros adael y Gymuned Ewropeaidd; gweler: Refferendwm y Deyrnas Unedig.

### Gorffennaf

* 4 Gorffennaf - Y chwiliedydd gofod Juno yn cylchdroi o amgylch y blaned Iau.
* 6 Gorffennaf - Portiwgal yn curo Cymru 2-0 yn rownd gyn-derfynol Cystadleuaeth Ewro 2016.
* 13 Gorffennaf - Theresa May yn cael ei phenodi'n arweinydd y Blaid Geidwadol ac felly'n Brif Weinidog y Deyrnas Unedig.
* 29 Gorffennaf – 6 Awst – Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Fynwy a'r Cyffiniau 2016 *(Gweler isod)*

### Awst

* 5-21 Awst - Gemau Olympaidd yr Haf 2016, Rio de Janeiro.
* 24 Awst – Daeargryn 6.2 yn taro canol yr Eidal, gan ladd 299 o bobol.

### Medi

* 3 Medi - UDA a Tsieina yn arwyddo Cytundeb Amgylchedd y Ddaear, Paris, sef isgytundeb a grewyd yn dilyn Cynhadledd y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd 2015 a gynhaliwyd ym Mharis.
* 9 Medi - Llywodraeth Gogledd Corea yn cynnal ei phumed prawf niwclear. Arweinwyr y byd yn condemnio’r weithred, gyda De Corea yn ei galw’n “ddifrifwch maniacal”.
* 30 Medi - Dau baentiad gan Vincent van Gogh gwerth $100 miliwn (*Morlun o Scheveningen* a *Morlun yn Scheveningen a'r Gynulleidfa yn Gadael yr Eglwys Ddiwygiedig yn Nuenen)*, yn cael eu hadfer ar ôl cael eu dwyn ar 7 Rhagfyr 2002, o Amgueddfa Van Gogh yn Amsterdam.

### Hydref

* 8 Hydref - Perfformiad cyntaf o *Cantata Memoria* gan Syr Karl Jenkins (gyda barddoniaeth gan Mererid Hopwood) yng Nghanolfan Mileniwm Cymru.
* 13 Hydref - Maldives yn cyhoeddi eu penderfyniad i dynnu'n ôl o Gymanwlad Lloegr.

### Tachwedd

* 2 Tachwedd - Joanna Penberthy yn cyhoeddi ei bod wedi ei dewis yn Esgob Tyddewi.
* 8 Tachwedd - Etholiad arlywyddol yr Unol Daleithiau: Y dyn busnes Donald Trump yn cael ei ethol yn 45ed Arlywydd yr Unol Daleithiau mewn buddugoliaeth annisgwyl yn erbyn ei wrthwynebydd, y cyn Ysgrifennydd Gwladol Hillary Clinton.

### Rhagfyr

* 4 Rhagfyr - Refferendwm cyfansoddiadol yn cael ei gynnal yn yr Eidal, gan arwain at ymddiswyddiad y Prif Weinidog.
* 19 Rhagfyr - Andrei Karlov, llysgennad Rwsia i Dwrci, yn cael ei lofruddio gan heddwas Twrcaidd (nad oedd ar ddyletswydd) mewn arddangosfa gelf yn Ankara.
* 23 Rhagfyr - Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig yn mabwysiadu Penderfyniad 2334 yn condemnio “aneddiadau Israel yn nhiriogaethau Palestina a feddiannwyd ers 1967”.

## Genedigaethau

* 19 Ebrill - Tywysog Alexander o Sweden, wyr Carl Gustaf XVI, brenin Sweden

## Marwolaethau

* 5 Ionawr - Pierre Boulez, cyfansoddwr ac arweinydd, 90
* 10 Ionawr - David Bowie, canwr ac cerddor, 69
* 8 Chwefror - John Disley, athletwr, 87
* 16 Chwefror - Jim Pleass, cricedwr (Glamorgan), 92
* 8 Mawrth - George Martin, cynhyrchydd recordiau a cherddor, 90
* 14 Mawrth - Peter Maxwell Davies, cyfansoddwr, 81
* 31 Mawrth
	+ Zaha Hadid, pensaer, 65
	+ Ronnie Corbett, actor a digrifwr, 85
	+ Imre Kertész, awdur, 86
	+ Hans-Dietrich Genscher, gwleidydd a diplomydd, 89
* 10 Ebrill
	+ Howard Marks, cannabis smuggler, writer and legalisation campaigner, 70 (canser)
	+ Arglwyddes Woodward (Melinda Rose Woodward), gwraig Syr Tom Jones, 75
* 13 Ebrill
	+ Gareth Thomas, actor, 71
	+ Gwyn Thomas, bardd, 79
* 9 Mai - Gareth Gwenlan, television producer, 79
* 2 Gorffennaf
	+ Elie Wiesel, sgriptiwr, 87
	+ Michel Rocard, gwleidydd, 85
	+ Caroline Aherne, actores a digrifwraig, 52
* 21 Gorffennaf - J. O. Roberts, actor, 84
* 31 Gorffennaf - Gwynn ap Gwilym, author, 61
* 1 Awst - Dai Dower, paffiwr, 83
* 24 Medi - Mel Charles, pêl-droediwr a brawd John Charles, 81
* 1 Hydref - Daphne Odjig, arlunydd, 97
* 3 Hydref - Andrew Vicari, arlunydd, 84
* 13 Hydref
	+ Bhumibol Adulyadej, brenin Gwlad Tai, 88
	+ Dario Fo, actor, sgriptiwr a dramodydd, 90
* 16 Hydref - Kigeli V, brenin Rwanda, 80
* 18 Hydref
	+ Gary Sprake, pêl-droediwr, 71
	+ Huw Jones, esgob, 82
* 21 Hydref - Raine, Iarlles Spencer, llysfam Diana, Tywysoges Cymru, 87
* 22 Hydref - Terry James, cyfansoddwr, 83
* 23 Hydref - Pete Burns, canwr, 57
* 24 Hydref - Bobby Vee, canwr, 73
* 16 Tachwedd - Len Allchurch, pêl-droediwr, 83
* 8 Rhagfyr - Fred Secombe, awdur, 97
* 9 Rhagfyr - Edwin Benson, siaradwr olaf Mandaneg, 85
* 21 Rhagfyr - Deddie Davies, actores, 78
* 22 Rhagfyr - John Gwilliam, chwaraewr rygbi'r undeb, 93
* 27 Rhagfyr - Carrie Fisher, actores, 60

## Rhai Cymry a fu farw yn 2016

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Portread
 | Rhif
 | enw llawn
 | enw cyntaf
 | galwedigaeth
 | rhyw
 | *alma mater* | dyddiad geni
 | dyddiad marw
 | man geni
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 1
 | John Disley
 | *John* | *cystadleuydd yn y Gemau Olympaidd* *cyfeiriannydd* *ysgolfeistr* | *gwrywaidd* | *The Marches School* *Loughborough College* | 1928-11-20
 | 2016-02-08
 | Corris
 |
|  | 2
 | John Gwilliam
 | *John* | *chwaraewr rygbi'r undeb* | *gwrywaidd* | Coleg y Drindod, Caergrawnt Ysgol Trefynwy
 | 1923-02-28
 | 2016-12-21
 | Pont-y-pŵl
 |
|  | 3
 | *David Nash* | *David* | *hyfforddwr chwaraeon* *chwaraewr rygbi'r undeb* | *gwrywaidd* |  | 1939-07-15
 | 2016-10-30
 | Trefynwy
 |
|  | 4
 | Gary Sprake
 | *Gary* | *pêl-droediwr* | *gwrywaidd* |  | 1945-04-03
 | 2016-10-18
 | Abertawe
 |
|  | 5
 | Len Allchurch
 | *Len* | *pêl-droediwr* | *gwrywaidd* |  | 1933-09-12
 | 2016-11-16
 | Abertawe
 |
|  | 6
 | Mel Charles
 | *Mel* | *pêl-droediwr* *hunangofiannydd* | *gwrywaidd* |  | 1935-05-14
 | 2016-09-24
 | Abertawe
 |
|  | 7
 | John Roberts
 | *John* | *pêl-droediwr* *gwerthwr* *driving instructor* *rheolwr pêl-droed* | *gwrywaidd* |  | 1946-09-11
 | 2016-01-04
 | Abercynon
 |
|  | 8
 | *Barry Lloyd* | *Barry* | *cricedwr* | *gwrywaidd* |  | 1953-09-06
 | 2016-12-01
 | Castell-nedd
 |
|  | 9
 | Dai Dower
 | *David* *William* | *paffiwr* | *gwrywaidd* |  | 1933-06-20
 | 2016-08-01
 | Abercynon
 |
|  | 10
 | *Dave Colclough* | *Dave* | *chwaraewr pocer* *rhaglennwr* | *gwrywaidd* |  | 1964-03-04
 | 2016-10-18
 | Caerfyrddin
 |
|  | 11
 | *David Green* | *David* | *cricedwr* *newyddiadurwr* | *gwrywaidd* | *Ysgol Ramadeg Manceinion* Prifysgol Rhydychen Coleg y Trwyn Pres, Rhydychen
 | 1939-11-10
 | 2016-03-19
 | Llanengan
 |
|  | 12
 | *Graham Moore* | *Graham* | *pêl-droediwr* | *gwrywaidd* |  | 1941-03-07
 | 2016-02-09
 | Hengoed
 |
|  | 13
 | Gwyn Thomas
 | *Gwyn* | bardd
 | *gwrywaidd* | Coleg yr Iesu, Rhydychen
 | 1936-09-02
 | 2016-04-13
 | Tanygrisiau
 |
|  | 14
 | Jim Pleass
 | *Jim* | *cricedwr* | *gwrywaidd* |  | 1923-05-21
 | 2016-02-16
 | Caerdydd
 |
|  | 15
 | *Jim Pressdee* | *Jim* | *cricedwr* *pêl-droediwr* | *gwrywaidd* |  | 1933-06-19
 | 2016-07-20
 | *Y Mwmbwls* |
|  | 16
 | Russell Coughlin
 | *Russell* | *pêl-droediwr* | *gwrywaidd* |  | 1960-02-15
 | 2016-08-03
 | Abertawe
 |
|  | 17
 | *Terence Cook* | *Terence* | *chwaraewr rygbi'r gynghrair* *chwaraewr rygbi'r undeb* | *gwrywaidd* |  | 1927-06-24
 | 2016-01-18
 | Bedwas
 |
|  | 18
 | Gareth F. Williams
 | *Gareth* | llenor
 | *gwrywaidd* | Ysgol Eifion Wyn Ysgol Eifionydd, Porthmadog Prifysgol Bangor
 | 1955-02-09
 | 2016-09-14
 | Porthmadog
 |
|  | 19
 | Barbara Hardy
 | *Barbara* | *hanesydd llenyddiaeth* bardd llenor *ysgolhaig llenyddol* *academydd* *llenor dysgedig* *Saesnegydd* | *benywaidd* | Coleg Prifysgol Llundain
 | 1924-06-27
 | 2016-02-12
 | Abertawe
 |
|  | 20
 | *Mitch Fenner* | *Mitch* | *gymnast* *hyfforddwr chwaraeon* *cyflwynydd chwaraeon* | *gwrywaidd* |  | 1946-03-25
 | 2016-07-03
 | Caerdydd
 |
|  | 21
 | John S. Davies
 | *John* | cemegydd *academydd* | *gwrywaidd* | *Ysgol Ramadeg Y Frenhines Elisabeth* Prifysgol Abertawe *Sefydliad Technoleg Massachusetts* | 1940-06-07
 | 2016-01-22
 | Llandudoch
 |
|  | 22
 | *Gomer Lloyd* |  | *mabolgampwr* | *gwrywaidd* |  | 1947-02-26
 | 2016-01-03
 | Abertawe
 |
|  | 23
 | *Hugh Meikle* | *Hugh* | *cwrlydd* *curling coach* | *gwrywaidd* |  | 1940-12-25
 | 2016-02-19
 | Penbedw
 |
|  | 24
 | *Rev. Gethin Abraham-Williams* | *Gethin* | *gweinidog gyda'r Bedyddwyr* *eciwmenydd* | *gwrywaidd* | Ysgol Gymraeg yr Urdd *Ysgol Ardwyn* Prifysgol Aberystwyth Coleg Regent's Park, Rhydychen
 | 1939
 | 2016-11-27
 |  |
|  | 25
 | *Peter Markey* | *Peter* | arlunydd
 | *gwrywaidd* |  | 1930
 | 2017
 | Abertawe
 |
|  | 26
 | *David Burns Moffat* | *David* | meddyg *llawfeddyg* *anatomydd* *academydd* | *gwrywaidd* |  | 1921
 | 2017
 | Abertawe
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Y celfyddydau

### Cerddoriaeth

* Karl Jenkins - *Cantata Memoria – Er Mwyn y Plant*; cyfansoddiad corawl a grëwyd gan Syr Karl Jenkins a'r Prifardd Mererid Hopwood i goffau hanner canmlwyddiant trychineb Aberfan.

#### Albymau

* John Cale - *M:FANS*
* Aled Jones - *One Voice*

## Eisteddfod Genedlaethol (Sir Fynwy)

* **Cadair:** Aneirin Karadog
* **Coron:** Elinor Gwynn
* **Medal Ryddiaeth:** Eurig Salisbury, *Cai*
* **Gwobr Goffa Daniel Owen:** Guto Dafydd, *Ymbelydredd*

## Chwaraeon

### Gwobrau

* Gwobrau Chwaraeon Cymru, BBC
	+ Jade Jones, Personoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn. Gareth Bale, a ddaeth yn ail, ac Elinor Barker yn y trydydd safle.
	+ Chris Coleman, Gwobr Cydnabyddiaeth Arbennig

### Canlyniadau

* Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2016: Lloegr (10); Cymru (7), Iwerddon (5), yr Alban (4), Ffrainc (4) a'r Eidal (0)
* Tîm pêl-droed cenedlaethol Cymru: Cymru'n cyrraedd rownd gynderfynol cystadleuaeth pêl-droed rhyngwladol am y tro cyntaf erioed; nid oedd Ben Davies nac Aaron Ramsey yn chwarae; Portiwgal 2, Cymru 0.
* C.P.D. Dinas Abertawe yn parhau yn Uwch Gynghrair Lloegr, gydag Alan Curtis yn Rheolwr dros dro ar ddechrau'r flwyddyn ac yna Francesco Guidolin a Bob Bradley yn ei ddilyn; prynnwyd y Clwb gan Gonsortiwm Jason Levien.

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** John M. Kosterlitz, Duncan Haldane a David J. Thouless
* **Cemeg:** Ben Feringa, Jean-Pierre Sauvage a Fraser Stoddart
* **Meddygaeth:** Yoshinori Ohsumi
* **Llenyddiaeth:** Bob Dylan
* **Economeg:** Oliver Hart a Bengt R. Holmström
* **Heddwch:** Juan Manuel Santos

## Cyfeiriadau