# Y Blaid Lafur (DU)

| Y Blaid Lafur |
| --- |
|  |
| Arweinydd | Keir Starmer AS |
| Dirprwy Arweinydd | Lucy Powell AS |
| Sefydlwyd | 27 Chwefror 1900 |
| Pencadlys | *One Brewer's Green*, Llundain |
| Asgell myfyrwyr | Myfyrwyr Llafur |
| Asgell yr ifanc | Llafur ifanc |
| Aelodaeth  (2019) |  485,000 |
| Rhestr o idiolegau | Sosialaeth Democrataidd Democratiaeth cymdeithasol |
| Sbectrwm gwleidyddol | Chwith-canol |
| Partner rhyngwladol | Cynghrair er Cynnydd (*Progressive Alliance*) |
| Cysylltiadau Ewropeaidd | Plaid y Sosialwyr Ewropeaidd |
| Grŵp yn Senedd Ewrop | *Progressive Alliance of Socialists and Democrats* |
| Lliw |      Coch |
| Tŷ'r Cyffredin | 403 / 650 |
| Tŷ'r Arglwyddi | 175 / 790 |
| Senedd yr Alban | 23 / 129 |
| Senedd Cymru | 30 / 60 |
| Cynulliad Llundain | 12 / 25 |
| Llywodraeth leol yn y DU | 5,976 / 19,698 |
| Gwefan |
| www.labour.org.uk |

Plaid wleidyddol Brydeinig, ganol-chwith yw'r **Blaid Lafur** a sefydlwyd ar 27 Chwefror 1900. Gellir ei hystyried yn brif gynrychiolydd y canol-chwith gwleidyddol ym Mhrydain ers y 1920au, pan esblygodd o'r undebau llafur a phleidiau sosialaidd y 19g. Symudodd tua'r canol o dan bolisi "Y Drydedd Ffordd" dan arweinyddiaeth Tony Blair ac o ganlyniad cyfeirir ati yn y 2000au fel "Llafur Newydd". Mae'r Blaid Lafur yng Nghymru (gweler isod) yn rhan o Blaid Lafur y DU; yr un sefyllfa a'r Alban. Yn 2015 roedd gan y blaid oddeutu 292,000 o aelodau.

## Hanes

Fe'i sefydlwyd yn 1900, gan oddiweddwyd y Blaid Ryddfrydol ddechrau'r 1920au a ffurfiodd lywodraeth (leiafrifol) dan arweinyddiaeth Ramsay MacDonald yn 1924 ac eto yn 1929–31. Ffurfiodd rhan o glymblaid yng nghyfnod yr Ail Ryfel Byd rhwng 1940 a 1945 ac ar ddiwedd y Rhyfel, ffurfiodd lywodraeth eto - y tro hwn o dan arweinyddiaeth Clement Attlee - a daliodd ei gafael fel y brif blaid rhwng 1964 a 1970 gyda Harold Wilson wrth y llyw, ac yna'i olynydd James Callaghan.

## Y Blaid Lafur yng Nghymru

*Prif: Llafur Cymru*
Eluned Morgan, Prif Weinidog Cymru, yw arweinydd presennol y Blaid Lafur Gymreig (Llafur Cymru).

Mae gan y blaid 29 (allan o 60) Aelodau o'r Senedd yn Senedd Cymru ers etholiad Mai 2016, pan ddewisodd y blaid i ffurfio clymblaid gyda dau aelod arall, Kirsty Williams (Y Democratiaid Rhyddfrydol) a Dafydd Elis-Thomas (annibynnol).

## Perfformiad mewn etholiadau

Siart yn dangos canrannau'r bleidlais boblogaidd i bleidiau gwledydd Prydain a Gogledd Iwerddon, 1832–2005.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Etholiad** | **Nifer y pleidleisiau i Lafur** | **Canran y pleidlais** | **Seddi** | **Enillydd** |
| 1900
 | 62,698
 | 1.8%
 | 2 / 670
 | Ceidwadwyr
 |
| 1906
 | 321,663
 | 5.7%
 | 29 / 670
 | Rhyddfrydwyr
 |
| 1910 (Ion.)
 | 505,657
 | 7.6%
 | 40 / 670
 | Senedd grog (llyw. leiafrifol Ryddfrydol)
 |
| 1910 (Rhag.)
 | 371,802
 | 7.1%
 | 42 / 670
 | Senedd grog (llyw. leiafrifol Ryddfrydol)
 |
| 1918† | 2,245,777
 | 21.5%
 | 57 / 707
 | Clymblaid
 |
| 1922
 | 4,076,665
 | 29.7%
 | 142 / 615
 | Ceidwadwyr
 |
| 1923
 | 4,267,831
 | 30.7%
 | 191 / 625
 | Senedd grog (**Llyw. leiafrifol Llafur**)
 |
| 1924
 | 5,281,626
 | 33.3%
 | 151 / 615
 | Ceidwadwyr
 |
| 1929‡ | 8,048,968
 | 37.1%
 | 287 / 615
 | Senedd grog (**Llyw. leiafrifol Llafur**)
 |
| 1931
 | 6,339,306
 | 30.8%
 | 52 / 615
 | Llywodraeth Cenedlaethol
 |
| 1935
 | 7,984,988
 | 38.0%
 | 154 / 615
 | Llywodraeth Cenedlaethol
 |
| 1945
 | 11,967,746
 | 49.7%
 | 393 / 640
 | **Llafur** |
| 1950
 | 13,266,176
 | 46.1%
 | 315 / 625
 | **Llafur** |
| 1951
 | 13,948,883
 | 48.8%
 | 295 / 625
 | Ceidwadwyr
 |
| 1955
 | 12,405,254
 | 46.4%
 | 277 / 630
 | Ceidwadwyr
 |
| 1959
 | 12,216,172
 | 43.8%
 | 258 / 630
 | Ceidwadwyr
 |
| 1964
 | 12,205,808
 | 44.1%
 | 317 / 630
 | **Llafur** |
| 1966
 | 13,096,629
 | 48.0%
 | 364 / 630
 | **Llafur** |
| 1970
 | 12,208,758
 | 43.1%
 | 288 / 630
 | Ceidwadwyr
 |
| 1974 (Chwefr.)
 | 11,645,616
 | 37.2%
 | 301 / 635
 | Senedd grog (**Llyw. leiafrifol Llafur**)
 |
| 1974 (Hyd.)
 | 11,457,079
 | 39.2%
 | 319 / 635
 | **Llafur** |
| 1979
 | 11,532,218
 | 36.9%
 | 269 / 635
 | Ceidwadwyr
 |
| 1983
 | 8,456,934
 | 27.6%
 | 209 / 650
 | Ceidwadwyr
 |
| 1987
 | 10,029,807
 | 30.8%
 | 229 / 650
 | Ceidwadwyr
 |
| 1992
 | 11,560,484
 | 34.4%
 | 271 / 651
 | Ceidwadwyr
 |
| 1997
 | 13,518,167
 | 43.2%
 | 419 / 659
 | **Llafur** |
| 2001
 | 10,724,953
 | 40.7%
 | 413 / 659
 | **Llafur** |
| 2005
 | 9,562,122
 | 35.3%
 | 356 / 646
 | **Llafur** |
| 2010
 | 8,601,441
 | 29.1%
 | 258 / 650
 | Senedd grog (Clymblaid Ceid./Rhyddfr.)
 |
| 2015
 | 9,347,304
 | 30.4%
 | 232 / 650
 | Ceidwadwyr
 |
| 2017
 | 12,874,985
 | 40.0%
 | 262 / 650
 | Ceidwadwyr
 |
| 2019
 | 10,269,076
 | 32.1%
 | 202 / 650
 | Ceidwadwyr
 |
| 2024
 | 9,708,716
 | 33.7%
 | 411 / 650
 | **Llafur** |

†Yr etholiad cyntaf o dan Ddeddf Cynrychioliad y Bobl 1918 pan roddwyd yr hawl i'r rhan fwyaf o ddynion dros 21 oed a merched dros 30 oed i bleidleisio.

‡Yr etholiad cyntaf i ferched dros 21 gael pleidlais.

## Gweler hefyd

* Llafur a'r Blaid Gydweithredol

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Gwefan Llafur Cymru Archifwyd 2015-07-01 yn y Peiriant Wayback
* (Saesneg) Gwefan Plaid Lafur y DU