Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Monterey County, Califfornia

Monterey County|  |
| Math | sir  |
| Enwyd ar ôl | Monterey Bay  |
|  |
| Prifddinas | Salinas  |
| Poblogaeth | 439,035  |
| Sefydlwyd | * 18 Chwefror 1850
 |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Unol Daleithiau |
| Arwynebedd | 9,767 km²  |
| Talaith | Califfornia |
| Yn ffinio gyda | Fresno County, San Benito County, San Luis Obispo County, Kings County, Santa Cruz County  |
| Cyfesurynnau | 36.24°N 121.31°W  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Sir yn nhalaith Califfornia, Unol Daleithiau America yw **Monterey County**. Cafodd ei henwi ar ôl Monterey Bay. Sefydlwyd Monterey County, Califfornia ym 1850 a sedd weinyddol y sir (a elwir weithiau'n 'dref sirol' neu'n 'brifddinas y sir') yw Salinas.

Mae ganddi arwynebedd o 9,767 cilometr sgwâr. Allan o'r arwynebedd hwn, y canran o ffurfiau dyfrol, megis llynnoedd ac afonydd, yw 13.01% . Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y sir yw: 439,035 (1 Ebrill 2020). Mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.

Mae'n ffinio gyda Fresno County, San Benito County, San Luis Obispo County, Kings County, Santa Cruz County. Cedwir rhestr swyddogol o henebion ac adeiladau cofrestredig y sir yn:  *National Register of Historic Places listings in Monterey County, California*.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Map o leoliad y sir o fewn Califfornia | Lleoliad Califfornia o fewn UDA
 |

## Trefi mwyaf

Mae gan y sir yma boblogaeth o tua 439,035 (1 Ebrill 2020). Dyma rai o'r dinasoedd, trefi neu gymunedau mwyaf poblog y sir:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Tref neu gymuned
 | Poblogaeth
 | Arwynebedd
 |
| --- | --- | --- |
| Salinas
 | 163542
 | 61.249403 cilometr sgwâr 60.131486 cilometr sgwâr
 |
| *Seaside* | 32366
 | 24.290396 cilometr sgwâr 24.282311 cilometr sgwâr
 |
| *Monterey* | 30218
 | 31.735726 cilometr sgwâr 30.468812 cilometr sgwâr
 |
| *Soledad* | 24925
 | 11.824541 cilometr sgwâr 11.824557 cilometr sgwâr
 |
| *Marina* | 22359
 | 25.287403 cilometr sgwâr
 |
| *Greenfield* | 18937
 | 5.530244 cilometr sgwâr
 |
| *Prunedale* | 18885
 | 119.669473 cilometr sgwâr 119.657771 cilometr sgwâr
 |
| *Pacific Grove* | 15090
 | 10.329386 cilometr sgwâr 10.365777 cilometr sgwâr
 |
| *King City* | 13332
 | 10.317426 cilometr sgwâr
 |
| *Gonzales* | 8647
 | 4.994531 cilometr sgwâr 5.074589 cilometr sgwâr
 |
| *Castroville* | 7515
 | 2.646284 cilometr sgwâr 2.736632 cilometr sgwâr
 |
| *Carmel Valley Village* | 4524
 | 49.673338 cilometr sgwâr 49.673336 cilometr sgwâr
 |
| *Del Monte Forest* | 4204
 | 27.600845 cilometr sgwâr 27.573268 cilometr sgwâr
 |
| *Carmel-by-the-Sea* | 3220
 | 2.797855 cilometr sgwâr
 |
| *Las Lomas* | 3046
 | 2.685683 cilometr sgwâr 2.685684 cilometr sgwâr
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Long Beach, Califfornia

Long Beach|  |
| Math | dinas yng Nghaliffornia, dinas fawr, charter city  |
|  |
| Poblogaeth | 466,742  |
| Sefydlwyd | * 1888
 |
| Pennaeth llywodraeth | Rex Richardson  |
| Cylchfa amser | Cylchfa Amser y Cefnfor Tawel  |
| Gefeilldref/i | Valparaíso, Bacolod, Manta, Qingdao, Yokkaichi, İzmir, Mombasa, Sochi, Pohang, Kolkata, Phnom Penh  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Unol Daleithiau |
| Arwynebedd | 133.322917 km², 133.223001 km²  |
| Talaith | Califfornia |
| Uwch y môr | 30 troedfedd  |
| Yn ffinio gyda | Bellflower, Signal Hill, Los Angeles, Hawaiian Gardens  |
| Cyfesurynnau | 33.7681°N 118.1956°W  |
| Cod post | 90801, 90802, 90803, 90804, 90805, 90806, 90807, 90808, 90809, 90810, 90813, 90814, 90815, 90822, 90831, 90832, 90833, 90840, 90842, 90844, 90846, 90847, 90848, 90853  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Long Beach City Council  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Mayor of Long Beach, California  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Rex Richardson  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas yn Los Angeles County yn nhalaith Califfornia, Unol Daleithiau America, yw  **Long Beach**. Cofnodir 390,724 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1888.

## Enwogion

* Billie Jean King (g. 1943), chwaraewr tenis
* Nicolas Cage (g. 1964), actor
* Snoop Dogg (g. 1971), rapiwr Americanaidd, canwr, cynhyrchydd recordiau, ac actor

## Gefeilldrefi Long Beach

| Gwlad
 | Dinas
 |
| --- | --- |
|  Pilipinas
 | Bacolod City
 |
|  Twrci
 | Izmir
 |
|  India
 | Kolkata
 |
|  Ecwador
 | Manta
 |
|  Cenia
 | Mombasa
 |
|  Cambodia
 | Phnom Penh
 |
|  Tsieina
 | Qingdao
 |
|  Rwsia
 | Sotschi
 |
|  Japan
 | Yokkaichi
 |

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Gwefan Dinas Long Beach

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Galiffornia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Shirley Booth

| Shirley Booth |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Thelma Marjorie Ford  30 Awst 1898  Brooklyn  |
| Bu farw | 16 Hydref 1992  o clefyd  Chatham  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| Galwedigaeth | actor llais, actor llwyfan, actor ffilm, actor teledu, cyflwynydd radio, actor  |
| Priod | Ed Gardner  |
| Gwobr/au | Gwobr yr Academi am yr Actores Orau, Gwobr Tony am yr Actores Orau mewn Drama, Gwobr Tony am yr Actores Orau mewn Drama, Gwobr Tony am yr Actores Orau mewn Drama, Seren ar Rodfa Enwogion Hollywood, Gwobrau Donaldson, Menyw 'Hasty Pudding' y Flwyddyn, Gwobr Primetime Emmy i'r Prif Actores mewn Cyfres Gomedi  |

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Shirley Booth** (30 Awst 1898 - 16 Hydref 1992).

Mae hi'n adnabyddus am gyflawni'r Goron Driphlyg o Actio, gan ennil gwobrau am gweithiau fel ei rôl fel *Come Back, Little Sheba*. Dechreuodd Booth ei gyrfa ar Broadway yn 1915 ac roedd yn actores theatr yn bennaf. Er gwaethaf ei ymddangosiad cyntaf llwyddiannus mewn ffilm, roedd yn well ganddi actio ar y llwyfan ac ymddangosodd mewn ychydig o ffilmiau yn unig. O 1961 i 1966, serennodd Booth yn y gomedi sefyllfa *Hazel*, gan ennill dwy Wobr Emmy Primetime. Cafodd ei chanmol hefyd am ei pherfformiad yn y cynhyrchiad teledu 1966 o *The Glass Menagerie*. Ei rôl olaf oedd fel llais Mrs. Claus yn y rhaglen Nadolig animeiddiedig *The Year Without a Santa Claus yn 1974*.

Ganwyd hi yn Brooklyn yn 1898 a bu farw yn Chatham, Massachusetts yn 1992. Priododd â Ed Gardner.

## Ffilmyddiaeth

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Ffilm
 | Blwyddyn
 |
| --- | --- |
| Come Back, Little Sheba
 | 1952
 |
| About Mrs. Leslie
 | 1954
 |
| The Matchmaker
 | 1958
 |
| Hot Spell
 | 1958
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Teledu

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Cyfres
 | Cychwyn
 | Gorffen
 |
| --- | --- | --- |
| *Hazel* | 1961
 | 1966
 |
| *A Touch of Grace* | 1973
 | 1973
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Pobl dduon

Cymru duon adnabyddus, sef Kizzy Crawford, Aled Brew, Colin Jackson a Shirley Bassey.
Menyw o Weriniaeth y Congo
Categori hiledig o bobl yw **pobl dduon**, wedi'u categoreiddio fel arfer ar seiliau gwleidyddol a lliw croen. Mae'r term yn cyfeirio at boblogaethau penodol sydd â phryd a gwedd yn amrywio o frown golau i frown tywyll. Mae gwahanol gymdeithasau yn diffinio pobl dduon yn wahanol, ac nid oes croen tywyll gan bawb sy'n rhan o'r categori hwn. Yn y byd gorllewinol, defnyddir y term **pobl dduon** fel arfer i gyfeirio at bobl sy'n dod eu hunain neu sydd â hynafiaid o Affrica Is-Sahara (a elwir hefyd yn "Affrica Ddu"), y Caribî neu Ynysoedd y De. Gan gynnwys pobl o dras gymysg, roedd tua 1% o bobl Cymru yn ddu yn 2011 yn ôl y cyfrifiad.

## Gweler hefyd

* Cenedlaetholdeb croenddu

## Cyfeiriadau
# Murphysboro, Illinois

Murphysboro|  |
| Math | dinas yn yr Unol Daleithiau  |
|  |
| Poblogaeth | 7,093  |
| Sefydlwyd | * 1843
 |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  UDA |
| Arwynebedd | 13.64107 km², 13.562587 km²  |
| Talaith | Illinois |
| Cyfesurynnau | 37.7672°N 89.3372°W  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas yn Jackson County, yn nhalaith Illinois, Unol Daleithiau America yw **Murphysboro, Illinois**. ac fe'i sefydlwyd ym 1843.

## Poblogaeth ac arwynebedd

Mae ganddi arwynebedd o 13.64107 cilometr sgwâr, 13.562587 cilometr sgwâr (1 Ebrill 2010) Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y dref yw: 7,093 (1 Ebrill 2020); mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Lleoliad Murphysboro, Illinois o fewn Jackson County |  |

## Pobl nodedig

Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Murphysboro, gan gynnwys:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| enw
 | delwedd
 | galwedigaeth
 | man geni
 | Bl geni
 | Bl marw
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *John A. Logan* |  | gwleidydd *swyddog milwrol* cyfreithiwr llenor
 | Murphysboro
 | 1826
 | 1886
 |
| *Daniel H. Brush* |  | *swyddog milwrol* | Murphysboro
 | 1848
 | 1920
 |
| *Bobby Woll* |  | *chwaraewr pêl fas* *hyfforddwr pêl-fasged* | Murphysboro
 | 1911
 | 1999
 |
| *Robert H. Mohlenbrock* |  | *botanegydd* *gwerthwr blodau* *academydd* *gwyddonydd* | Murphysboro
 | 1931
 | 2024
 |
| *Don Ohl* |  | *chwaraewr pêl-fasged* | Murphysboro
 | 1936
 | 2024
 |
| *Sandra Kerns* |  | actor *actor teledu* *actor ffilm* | Murphysboro
 | 1949
 |  |
| *Mike Bost* |  | gwleidydd *dyn tân* *gweithredwr mewn busnes* | Murphysboro
 | 1960
 |  |
| *Todd Thomas* |  | *person busnes* *dylunydd ffasiwn* | Murphysboro
 | 1961
 |  |
| *Bradley Nelson* |  | *gwyddonydd* *peiriannydd mecanyddol* | Murphysboro
 | 1962
 |  |
| *Theo Germaine* |  | *actor teledu* | Murphysboro
 | 1992
 |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Siarl III, brenin Sbaen

| Siarl III, brenin Sbaen |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 20 Ionawr 1716  Madrid  |
| Bedyddiwyd | 25 Ionawr 1716  |
| Bu farw | 14 Rhagfyr 1788  Madrid  |
| Man preswyl | Palacio Real de Madrid  |
| Dinasyddiaeth | Sbaen  |
| Galwedigaeth | llywodraethwr  |
| Swydd | teyrn Sbaen, Brenin Napoli, Brenin Sisili, pennaeth gwladwriaeth Sbaen  |
| Tad | Felipe V, brenin Sbaen  |
| Mam | Elisabetta Farnese  |
| Priod | Maria Amalia o Sacsoni  |
| Plant | María Josefa o Sbaen, María Luisa o Sbaen, Siarl IV, brenin Sbaen, Ferdinando I, brenin y Ddwy Sisili, Infante Gabriel of Spain, Infante Antonio Pascual o Sbaen, Infante Francisco Javier of Spain, Maria Isabel de Borbón, Maria Josefa Antoinetta de Borbón, Maria Isabel Ana de Borbón, Infante Philip, Duke of Calabria, Maria Teresa de Borbón, Maria Anna de Borbón, Fernando VII, Carlota Joaquina o Sbaen, Carlos de Borbón y Borbón-Parma  |
| Perthnasau | Luis I, brenin Sbaen, Philip Louis o Sbaen, Infante Felipe Pedro o Sbaen, Fernando VI  |
| Llinach | Tŷ Bourbon Sbaen  |
| Gwobr/au | Marchog yn Urdd yr Ysbryd Glan, Marchog yn Urdd Sant Mihangel, Marchog Urdd y Cnu Aur, illustrious son  |
| llofnod |
|  |

Brenin Sbaen o 10 Awst 1759 hyd ei farwolaeth oedd **Siarl III** (20 Ionawr 1716 – 14 Rhagfyr 1788).

|  |
| --- |
| Siarl III, brenin Sbaen **Tŷ BourbonGanwyd:** 20 Ionawr 1716 **Bu farw:** 14 Rhagfyr 1788

 |
| Rhagflaenydd: **Ferdinand VI** | **Brenin Sbaen** 10 Awst 1759 – 14 Rhagfyr 1788
 | Olynydd: **Siarl IV** |
# Istituto Centrale per il Catalogo Unico

Istituto Centrale per il Catalogo Unico| Enghraifft o: | asiantaeth lywodraethol, cyhoeddwr  |
| Dechrau/Sefydlu | 1975  |
| Sylfaenydd | Angela Vinay  |
| Rhagflaenydd | Centro nazionale per il catalogo unico delle biblioteche italiane e per le informazioni bibliografiche  |
| Aelod o'r  canlynol | International Federation of Library Associations and Institutions, European Bureau of Library, Information and Documentation Associations  |
| Pencadlys | Rhufain  |
| Enw brodorol | Istituto centrale per il catalogo unico delle biblioteche italiane e per le informazioni bibliografiche  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Asiantaeth llywodraeth yn yr Eidal sy'n gyfrifol am gynnal catalog unedig o gasgliadau llyfrgelloedd cyhoeddus y wlad honno yw'r **Instituto Centrale per il Catalogo Unico** ("Sefydliad Canolog y Catalog Unedig"). Fe'i sefydlwyd ym 1975.

## Dolenni allanol

* (Eidaleg) Gwefan swyddogol
# Ionawr

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | Ionawr
 | >>
 |
| Ll
 | Ma
 | Me
 | Ia
 | Gw
 | Sa
 | Su
 |
|  |  |  | 01 | 02 | 03 | 04
 |
| 05 | 06 | 07 | 08 | 09 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31
 |  |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn
 |

Mis cyntaf y flwyddyn yw **Ionawr**. Mae ganddo 31 o ddyddiau.

Mae enw'r mis yn tarddu o'r Lladin *Ianuarius* – hynny yw mis *Ianus* (Ianws), duw pyrth, drysau a dechreuadau.

Venceslao, *Ionawr*, 1390-1400, (Trento)
## Dywediadau

* *Haf yn Ionawr, gaeaf yn yr haf*
* *Ionawr cynnes, Mai oer*

|  |
| --- |
| Ionawr | Chwefror | Mawrth | Ebrill | Mai | Mehefin | Gorffennaf | Awst | Medi | Hydref | Tachwedd | Rhagfyr
 |

Wiciadur
Chwiliwch am Ionawr
yn Wiciadur.
# Rhagfyr

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | Rhagfyr
 | >>
 |
| Ll
 | Ma
 | Me
 | Ia
 | Gw
 | Sa
 | Su
 |
|  | 01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06
 |
| 07 | 08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13
 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20
 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27
 |
| 28 | 29 | 30 | 31
 |  |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn
 |

Deuddegfed mis y flwyddyn yw **Rhagfyr**. Mae ganddo 31 o ddyddiau.

Mae'r enw'n adlewyrchu'r ffaith mai hwn yw'r mis pan fydd y dyddiau ar eu byrraf. (Ystyr y ferf *rhagfyrhau* yw "gwneud yn fyrrach".)

Dethlir y Nadolig ar 25 Rhagfyr.

|  |
| --- |
| Ionawr | Chwefror | Mawrth | Ebrill | Mai | Mehefin | Gorffennaf | Awst | Medi | Hydref | Tachwedd | Rhagfyr
 |

Wiciadur
Chwiliwch am Rhagfyr
yn Wiciadur.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **y calendr** neu **amser**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Chwefror

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | Chwefror
 | >>
 |
| Ll
 | Ma
 | Me
 | Ia
 | Gw
 | Sa
 | Su
 |
|  |  |  |  |  |  | 01
 |
| 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07 | 08
 |
| 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |  |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn
 |

Ail fis y flwyddyn yw **Chwefror**. Mae ganddo 28 o ddyddiau (neu 29 mewn blynyddoedd naid) yn ôl calendr Gregori. Er hynny, mae'r dyddiad 30 Chwefror wedi cael ei ddefnyddio tair gwaith yn hanes y byd mewn rhai gwledydd.

Mae enw'r mis yn tarddu o'r Lladin *februarius mensis* - hynny yw mis puredigaethau (*februa*).

## Dywediadau

* *Chwefror chwyth y neidr o'i nyth*
* *Chwefror garw; porchell marw*
* *February filldyke*
* *Genver a garg ar foz,*

*C'hwevrer he dalc'hkloz*
*(Mae Ionawr yn llanw'r ffos,*
*Chwefror sy’n ei chadw ynghau)*
Mae adlais o hyn yn yr ymadrodd Saesneg am Chwefror fel mis y *filldyke* (llenwi'r ffosydd).

## *Telynegion y misoedd*

Mae'r gyfrol *Telynegion Maes a Môr*, gan Eifion Wyn (1908) yn cynnwys cerdd i Chwefror.

Telynegion Misoedd. CHWEFROR

CHWYTH, aeafwynt, fel y mynnot, -

    Cryn fy ffenestr a fy nôr

Plyg y deri fel mieri -

    Dyro ddawns i longau’r môr;

Byr yw dydd a dyddiau Chwefror,

    Cynt y dâl yr hwyr na’r wawr;

Chwyth y crynddail hyd y cwmwl,

    Chwyth y ceinciau hyd y llawr.

Yn dy rwysg ac yn dy ryddid

    Tros y Cnicht a’r Moelwyn chwyth;

Cadw’r moethus yn ei gaban,

    Cadw’r neidr ar ei nyth;

Câr y wennol awel feddal,

    Car y gloyn glaear si,

Caraf finnau’th ruad dithau -

    Edn y ddrycin ydwyf fi.

Chwyth, aeafwynt, fel y mynnot, -

    Cladd y mynydd dan y lluwch,

Cladd y môr o dan yr ewin,

    Chwyth, aeafwynt, eto’n uwch;

Ond pe clywit ar ryw dalar

    Oenig cynnar yn rhoi brêf,

Tro oddiwrth y dalar honno,

    Paid a chwythu arno ef.

## Cyfeiriadau

|  |
| --- |
| Ionawr | Chwefror | Mawrth | Ebrill | Mai | Mehefin | Gorffennaf | Awst | Medi | Hydref | Tachwedd | Rhagfyr
 |

Wiciadur
Chwiliwch am Chwefror
yn Wiciadur.
# 8 Ionawr

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | Ionawr
 | >>
 |
| Ll
 | Ma
 | Me
 | Ia
 | Gw
 | Sa
 | Su
 |
|  |  |  | 01 | 02 | 03 | 04
 |
| 05 | 06 | 07 | 08 | 09 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31
 |  |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn
 |

**8 Ionawr** yw'r 8fed dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 357 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (358 mewn blwyddyn naid).

## Digwyddiadau

* 1297 - Annibyniaeth Monaco.
* 1959 - Charles de Gaulle yn dod yn Arlywydd Ffrainc.
* 2018 - Sandra Mason yn dod yn Llywodraethwr Cyffredinol Barbados.
* 2023 - Ymosodiad ar adeiladau llywodraeth Brasil gan gefnogwyr y cyn-Arlywydd Jair Bolsonaro.

## Genedigaethau

Elvis Presley
Fonesig Shirley Bassey
David Bowie
* 1638 - Elisabetta Sirani, arlunydd (m. 1665)
* 1823 - Alfred Russel Wallace, biolegydd (m. 1913)
* 1824 - Wilkie Collins, nofelydd (m. 1889)
* 1846 - Henry Bracy, tenor (m. 1917)
* 1867 - Emily Greene Balch, gwyddonydd (m. 1961)
* 1879 - Eleanor Vachell, botanegydd (m. 1948)
* 1902 - Carl Ransom Rogers, seicolegydd (m. 1987)
* 1914 - Berthe Marcou, arlunydd (m. 1993)
* 1923 - Larry Storch, actor (m. 2022)
* 1924 - Ron Moody, actor (m. 2015)
* 1927 - Estella Leopold, botanegydd (m. 2024)
* 1929 - Saeed Jaffrey, actor (m. 2015)
* 1934 - Jacques Anquetil, seiclwr (m. 1987)
* 1935 - Elvis Presley, canwr (m. 1977)
* 1937 - Fonesig Shirley Bassey, cantores
* 1941 - Graham Chapman, comedïwr ac awdur (m. 1989)
* 1942
	+ Stephen Hawking, ffisegydd a mathemategwr (m. 2018)
	+ Junichiro Koizumi, Prif Weinidog Japan (2001-2006)
	+ Yvette Mimieux, actores (m. 2022)
* 1947 - David Bowie, cerddor (m. 2016)
* 1957 - Rosaly Lopes-Gautier, gwyddonydd
* 1967 - R. Kelly, canwr, cyfansoddwr a rapiwr
* 1983 - Kim Jong-un, gwleidydd, arweinydd Gogledd Corea
* 1989
	+ Oliver Bozanic, pêl-droediwr
	+ Non Stanford, triathletwraig

## Marwolaethau

Galileo Galilei
* 482 - Sain Severinws
* 1107 - Edgar, brenin yr Alban
* 1198 - Pab Celestine III
* 1324 - Marco Polo, masnachwr a fforiwr, 69
* 1642 - Galileo Galilei, gwyddonydd, 77
* 1713 - Arcangelo Corelli, cyfansoddwr a fiolinydd, 59
* 1896 - Paul Verlaine, bardd, 51
* 1990 - Terry-Thomas, comedïwr, 78
* 1996 - François Mitterrand, Arlywydd Ffrainc, 79
* 1998 - Michael Tippett, cyfansoddwr, 93
* 2015 - Richard Meade, joci, 76
* 2017 - Peter Sarstedt, canwr, 75
* 2020 - Infanta Pilar, Duges Badajoz, 83
* 2021 - Katharine Whitehorn, newyddiadurwraig, 92
* 2022 - Keith Todd, pêl-droediwr, 80
* 2024 - J. P. R. Williams, chwaraewr rygbi'r undeb, 74

## Gwyliau a chadwraethau

* Penblwydd Elvis Presley
* Penblwydd Kim Jong-un (Gogledd Corea)
# 10 Ionawr

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | Ionawr
 | >>
 |
| Ll
 | Ma
 | Me
 | Ia
 | Gw
 | Sa
 | Su
 |
|  |  |  | 01 | 02 | 03 | 04
 |
| 05 | 06 | 07 | 08 | 09 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31
 |  |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn
 |

**10 Ionawr** yw'r 10fed dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 355 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (356 mewn blwyddyn naid).

## Digwyddiadau

* 1861 - Florida yn ymwahanu oddi wrth yr Unol Daleithiau.
* 1920 - Aelodau Cynghrair y Cenhedloedd yn ymgynull am y tro cyntaf, yng Ngenefa.
* 1957 - Harold Macmillan yn dod yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig.
* 2016 - Carles Puigdemont yn dod yn Arlywydd Catalwnia.

## Genedigaethau

Leonid Kravchuk
Rod Stewart
* 1769 - Michel Ney, milwr (m. 1815)
* 1790 - Owen Williams, bardd (m. 1874)
* 1833 - Richard Davies, bardd (m. 1877)
* 1843 - Frank James, brawd Jesse James (m. 1915)
* 1886 - Nadezhda Udaltsova, arlunydd (m. 1961)
* 1893 - Vicente Huidobro, bardd a dramodydd (m. 1948)
* 1904 - Ray Bolger, actor a diddanwr (m. 1987)
* 1907 - Nicholas Evans, arlunydd (m. 2004)
* 1910 - Helena Elisabeth Goudeket, arlunydd (m. 1943)
* 1913 - Jane White Cooke, arlunydd (m. 2011)
* 1914 - John Petts, arlunydd (m. 1991)
* 1927 - Megumu Tamura, pêl-droediwr (m. 1986)
* 1928 - Dorothy Van, arlunydd, actores a sgriptiwraig (m. 2002)
* 1929 - Tatyana Alexandrova, arlunydd (m. 1983)
* 1934 - Leonid Kravchuk, Arlywydd Wcráin (1991-1994) (m. 2022)
* 1938 - Donald Knuth, cyfriadurwr a mathemategydd
* 1944 - Frank Sinatra, Jr., canwr a cherddor (m. 2016)
* 1945 - Syr Rod Stewart, canwr
* 1949 - George Foreman, paffiwr
* 1960 - Brian Cowen, Taoiseach
* 1965 - Hiroshi Hirakawa, pêl-droediwr
* 1974 - Jemaine Clement, actor a digrifwr
* 1977 - Michelle O'Neill, gwleidydd
* 1990 - Stefano Lilipaly, pêl-droediwr
* 1999 - Mason Mount, pêl-droediwr
* 2004 - Kaitlyn Maher, cantores

## Marwolaethau

Carolus Linnaeus
David Bowie
* 681 - Pab Agatho
* 976 - Ioan I Tzimiskes, Ymerawdwr Byzantium
* 1276 - Pab Grigor X
* 1645 - William Laud, 71, Archesgob Caergaint
* 1778 - Carolus Linnaeus, 70, biolegydd
* 1862 - Samuel Colt, 47, dyfeisiwr
* 1917 - William Cody ("Buffalo Bill"), 70, heliwr ac anturiaethwr
* 1934 - Ilse Heller-Lazard, 49, arlunydd
* 1961 - Dashiell Hammett, awdur, 66
* 1967 - Charlotte Berend-Corinth, 86, arlunydd
* 1971 - Coco Chanel, 87, dylunydd ffasiwn
* 1983 - Carwyn James, 53, chwaraewr rygbi
* 2001 - Sarah Raphael, 40, arlunydd
* 2014 - Martha Joy Gottfried, 88, arlunydd
* 2015 - Francesco Rosi, 92, cyfarwyddwr ffilm
* 2016 - David Bowie, 69, canwr a cherddor
* 2017
	+ Roman Herzog, 82, Arlywydd yr Almaen
	+ Oliver Smithies, 91, biocemegydd a biolegydd
* 2020
	+ Alun Gwynne Jones, Barwn Chalfont, 100, gwleidydd
	+ Qaboos, Swltan Oman, 79
* 2022 - Burke Shelley, 71, cerddor
* 2023 - Cystennin II, brenin y Groegiaid, 82

## Gwyliau a chadwraethau

* Diwrnod Rheol y Mwyafrif (Ynysoedd Bahama)