# Cadfael

| Cadfael |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 1080  Trefriw  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| Galwedigaeth | milwr, mynach, ditectif  |

Mae'r **Brawd Cadfael**  (geni 1080) yn fynach Benedictiad ffuglennol Cymreig sy'n byw yn Abaty Sant Pedr a Sant Paul, Amwythig. Cadfael yw'r prif gymeriad mewn cyfres o lyfrau (ac addasiad teledu) dirgelwch llofruddiaeth hanesyddol a ysgrifennwyd rhwng 1977 a 1994 gan Edith Pargeter o dan yr enw "Ellis Peters". Mae'r straeon hanesyddol cywir wedi'u gosod rhwng tua 1135 a thua 1145, yn ystod "Yr anarchiaeth", yr ornest ddinistriol i gaffael coron Lloegr rhwng y Brenin Steffan a'r Ymerodres Maud.

## Cefndir

Ganwyd Cadfael ap Meilir ap Dafydd yn Nhrefriw, yn Nheyrnas Gwynedd (Sir Conwy, bellach) roedd ei dad, yn daeog oedd yn gaeth i'r tir roedd yn ei drin o dan y system ffiwdal. Yn hytrach nag aros i etifeddu’r hawl i glirio darn o dir, gadawodd ei gartref yn bedair ar ddeg oed fel gwas i fasnachwr gwlân, ac felly daeth yn gyfarwydd â’r Amwythig yn gynnar yn ei fywyd.

## Gyrfa filwrol

Ym 1096, ymunodd a'r Groesgad Gyntaf i'r Wlad Sanctaidd yn y llu a orchmynnwyd gan Robert II, Dug Normandi. Ar ôl diwedd y Groesgad, bu’n byw am sawl blwyddyn yn Syria a’r Wlad Sanctaidd, gan ennill bywoliaeth fel morwr, cyn dychwelyd i Gymru tua 1114. Wedi dychwelyd mae'n darganfod bod Richildis Vaughan, yr oedd wedi dyweddïo a hi, wedi blino aros ac wedi priodi Edward Gurney, crefftwr o'r Amwythig. Daeth Cadfael yn filwr troed yn rhyfel Harri I o Loegr i sicrhau’r undeb rhwng Lloegr â Normandi, a dychwelodd i Loegr yng ngwasanaeth yr uchelwr, Roger Mauduit. Herwgipiodd Mauduit y Prior Heribert o Abaty Amwythig mewn ymgais i osgoi achos cyfreithiol. Rhyddhaodd Cadfael Heribert ac, ar ôl cael ei ryddhau o wasanaeth Mauduit, rhoddodd ei arfau o’r neilltu a bwrw ymlaen â Heribert i'r Abaty.

## Mynach

Mae ei brofiad hir o'r ganrif yn gwneud iddo ddehongli rheol Sant Benned mewn ffordd eithaf personol. Mae hyn yn ennyn edmygedd, chwilfrydedd, ofn ac eiddigedd ymhlith ei frawd mynachod, ond hefyd, lawer o hyder yn ei wybodaeth a'i alluoedd. Enillodd hyn iddo, ymhlith pethau eraill, ddig rheolaidd Prior yr Abaty (a'i frawd cynorthwyol y Brawd Jerome), ond hefyd hyder llwyr y Tad Radulphe, a oedd yn aml yn rhoi'r hawl iddo fethu gwasanaethau crefyddol ar gyfer anghenion ymchwiliadau. Mae abad y fynachlog yn wir, fel y Brawd Cadfael ei hun, yn llawn ymdeimlad o gyfiawnder.

Ei brif gynghreiriaid yw Hugh Beringar, Siryf Swydd Amwythig, yn ogystal â'i gynorthwywyr amrywiol, sy'n newid dros gwrs y nofelau.

## Ymchwiliadau

Yn ystod ei dymor yn yr Abaty gelwir ar Cadfael i geisio datrys sawl llofruddiaeth a marwolaeth amheus. Mae'r rhain yn cael eu disgrifio mewn ugain nofel:

| Nofel | Cyhoeddwyd | Gosodwyd
 |
| --- | --- | --- |
| *A Morbid Taste for Bones* | 1977 | 1137
 |
| *One Corpse Too Many* | 1979 | 1138
 |
| *Monk's Hood* | 1980 | 1138
 |
| *Saint Peter's Fair* | 1981 | 1139
 |
| *The Leper of Saint Giles* | 1981 | 1139
 |
| *The Virgin in the Ice* | 1982 | 1139
 |
| *The Sanctuary Sparrow* | 1983 | 1140
 |
| *The Devil's Novice* | 1983 | 1140
 |
| *Dead Man's Ransom* | 1984 | 1141
 |
| *The Pilgrim of Hate* | 1984 | 1141
 |
| *An Excellent Mystery* | 1985 | 1141
 |
| *The Raven in the Foregate* | 1986 | 1141
 |
| *The Rose Rent* | 1986 | 1142
 |
| *The Hermit of Eyton Forest* | 1988 | 1142
 |
| *The Confession of Brother Haluin* | 1988 | 1142
 |
| *The Heretic's Apprentice* | 1990 | 1143
 |
| *The Potter's Field* | 1990 | 1143
 |
| *The Summer of the Danes* | 1991 | 1144
 |
| *The Holy Thief* | 1992 | 1144
 |
| *Brother Cadfael's Penance* | 1994 | 1145
 |

## Teulu

Ar ei deithiau niferus cyn i'r croniclau agor, roedd gan Cadfael berthynas ag o leiaf tair merch: Bianca, merch o Fenis; Ariana, merch morwr o Wlad Roeg; a Mariam, gweddw ifanc o Syria, y bu’n byw gyda hi am nifer o flynyddoedd yn Antiochia. Trwy gwrs y straeon, daw i'r amlwg bod gan Mariam fab gan Cadfael, er mai dim ond ar ddamwain y daw i sylweddoli ei fod yn dad . Ar ôl i Cadfael gymryd addunedau, mae ganddo hoffter agos at o leiaf dwy fenyw ifanc: Sioned, merch arglwydd o Gymru , a Godith Adeney . Mae hefyd yn mwynhau perthynas platonig gyda'r lleian Benedictiad yr un mor fydol, y Chwaer Magdalen (Avice o Thornbury gynt) o'r lleiandy cyfagos yn Godric's Ford. Mae ei gyn dyweddi Richildis, yn dod yn wraig weddw ac wedi ailbriodi, mae hi'n ail-ymddangos yn fyr yn ei fywyd .

## Cyfeiriadau