Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bwyd

Bwyd|  |
| Enghraifft o: | type of material  |
| Math | cynnyrch tafladwy, deunydd, food and beverage  |
| Y gwrthwyneb | non-food item  |
| Deunydd | cynhwysyn bwyd  |
| Rhan o | edible  |
| Yn cynnwys | cynhwysyn bwyd, dŵr  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/02wbm  |
| Thesawrws y BNCF | 637  |
| Quora | Food  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Bwyd
Ysgythriad o 1701, gan nodi rhai o'r bwydydd a fwytwyd (yn ôl yr arlunydd!)
Sylwedd a fwyteir yw **bwyd**, sydd fel arfer yn ychwanegu maeth i'r organeb. Fel arfer planhigyn neu anifail yw ei darddiad ac mae'r maethynnau (ee carbohydrad, braster, protein, fitamin neu fwynau. Mae'r sylwedd yn cael ei amlyncu i'r organeb ee corff ac yn cael ei dreulio er mwyn darparu egni fel bod bywyd yn parhau a'r corff yn datblygu.

Yn hanesyddol, mae bodau dynol wedi sicrhau bwyd mewn dwy ffordd wahanol: hela a chasglu ac amaethyddiaeth. Heddiw, mae'r diwydiant bwyd yn darparu llawer o'r bwyd sydd ei angen gan boblogaeth sy'n parhau i gynyddu a cheir rheolau llym mewn llawer o wledydd er mwyn sicrhau bod y bwyd yn ddiogel i'w fwyta; ceir felly asiantau rhyngwladol megis *International Association for Food Protection*, *World Resources Institute*, *World Food Programme*, *Food and Agriculture Organization*, a'r *International Food Information Council*. Ymhlith y problemau a materion maent yn eu hwynebu y mae: Cynaladwyedd, amrywiaeth fiolegol, Newid hinsawdd, economeg maethynnau, twf poblogaeth, cyflenwi dŵr a'r mynediad at fwydydd.

Ystyrir yr hawl i gael bwyd yn un o'r prif hawliau dynol; deillia hyn o *The International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights* (ICESCR), a gydnabu'r "hawl i safon byw derbyniol, gan gynnwys cyflenwad digonol o fwyd" a "yr hawl sylfaenol i fod yn rhydd o newyn".

Ceir nifer o dechnegau er mwyn gwneud y bwyd yn fwy bwytadwy ac i wella'r blas gan gynnwys berwi, ffrio, mudferwi, pobi, potsio a rhostio.

## Gweler hefyd

* Cymru: Coginiaeth Cymru, Cwrw Cymreig, Bryn Williams
* Ewrop: Crêpe (Llydaw), Kransekake (Norwy), Mosarela (yr Eidal)
* Arall: Bwyd môr, Newyn Mawr Iwerddon

## Cyfeiriadau

Wiciadur
Chwiliwch am bwyd
yn Wiciadur.
# Bay Village, Ohio

Bay Village|  |
| Math | dinas yn yr Unol Daleithiau  |
|  |
| Poblogaeth | 16,163  |
| Pennaeth llywodraeth | Paul Koomar  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  UDA |
| Arwynebedd | 18.269677 km², 18.269691 km²  |
| Talaith | Ohio |
| Uwch y môr | 193 ±1 metr  |
| Yn ffinio gyda | Llyn Erie, Westlake  |
| Cyfesurynnau | 41.4842°N 81.9267°W  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Paul Koomar  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas yn Cuyahoga County, yn nhalaith Ohio, Unol Daleithiau America yw **Bay Village, Ohio**.

Mae'n ffinio gyda Llyn Erie, Westlake.

## Poblogaeth ac arwynebedd

Mae ganddi arwynebedd o 18.269677 cilometr sgwâr, 18.269691 cilometr sgwâr (1 Ebrill 2010) ac ar ei huchaf mae'n 193 metr yn uwch na lefel y môr. Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y dref yw: 16,163 (1 Ebrill 2020); mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Lleoliad Bay Village, Ohio o fewn Cuyahoga County |  |

## Pobl nodedig

Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Bay Village, gan gynnwys:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| enw
 | delwedd
 | galwedigaeth
 | man geni
 | Bl geni
 | Bl marw
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *E. Harold Munn* |  | gwleidydd
 | Bay Village
 | 1903
 | 1992
 |
| *Richard Gibbs* |  | cyfansoddwr *cyfansoddwr cerddoriaeth ffilm* cerddor
 | Bay Village
 | 1955
 |  |
| Patricia Heaton
 |  | actor *actor teledu* *actor ffilm* cynhyrchydd ffilm
 | Bay Village
 | 1958
 |  |
| *Rich Fields* |  | *cyflwynydd tywydd* | Bay Village
 | 1960
 |  |
| *Bill Switaj* |  | *hyfforddwr hoci iâ* *chwaraewr hoci iâ* | Bay Village
 | 1960
 |  |
| *David Chapman* |  | *woodworker* | Bay Village
 | 1968
 |  |
| *Dave Zastudil* |  | *chwaraewr pêl-droed Americanaidd* | Bay Village
 | 1978
 |  |
| *Steve Hauschildt* |  | cerddor
 | Bay Village
 | 1984
 |  |
| *Kate Voegele* |  | *cyfansoddwr caneuon* canwr *gitarydd* pianydd actor *actor teledu* *actor ffilm* *mandolinydd* cerddor
 | Bay Village
 | 1986
 |  |
| *Kyle Hyland* |  | *pêl-droediwr* | Bay Village
 | 1991
 |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Gahanna, Ohio

Gahanna|  |
| Math | dinas yn yr Unol Daleithiau  |
|  |
| Poblogaeth | 35,726  |
| Sefydlwyd | * 1849
 |
| Pennaeth llywodraeth | Laurie Jadwin  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  UDA |
| Arwynebedd | 32.636416 km², 32.628933 km²  |
| Talaith | Ohio |
| Uwch y môr | 242 ±1 metr  |
| Yn ffinio gyda | Columbus  |
| Cyfesurynnau | 40.0267°N 82.8692°W  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Mayor of Gahanna  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Laurie Jadwin  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas yn Franklin County, yn nhalaith Ohio, Unol Daleithiau America yw **Gahanna, Ohio**. ac fe'i sefydlwyd ym 1849.

Mae'n ffinio gyda Columbus.

## Poblogaeth ac arwynebedd

Mae ganddi arwynebedd o 32.636416 cilometr sgwâr, 32.628933 cilometr sgwâr (1 Ebrill 2010) ac ar ei huchaf mae'n 242 metr yn uwch na lefel y môr. Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y dref yw: 35,726 (1 Ebrill 2020); mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Lleoliad Gahanna, Ohio o fewn Franklin County |  |

## Pobl nodedig

Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Gahanna, gan gynnwys:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| enw
 | delwedd
 | galwedigaeth
 | man geni
 | Bl geni
 | Bl marw
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Georgia Schweitzer* |  | *chwaraewr pêl-fasged* *hyfforddwr pêl-fasged* | Gahanna
 | 1979
 |  |
| *Adam Friedman* |  | *chwaraewr pocer* | Gahanna
 | 1980
 |  |
| *Nate Linhart* |  | *chwaraewr pêl-fasged* | Gahanna
 | 1986
 |  |
| *John Hughes* |  | *chwaraewr pêl-droed Americanaidd* | Gahanna
 | 1989 1988
 |  |
| *Jamel Morris* |  | *chwaraewr pêl-fasged* | Gahanna
 | 1992
 |  |
| *Wil Trapp* |  | *pêl-droediwr* | Gahanna
 | 1993
 |  |
| *Jonathon Cooper* |  | *chwaraewr pêl-droed Americanaidd* | Gahanna
 | 1998
 |  |
| *Braden Eves* |  | *gyrrwr ceir rasio* | Gahanna
 | 1999
 |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Henry County, Ohio

Henry County|  |
|  |
| Math | sir  |
| Enwyd ar ôl | Patrick Henry  |
|  |
| Prifddinas | Napoleon  |
| Poblogaeth | 27,662  |
| Sefydlwyd | * 12 Chwefror 1820
 |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Unol Daleithiau |
| Arwynebedd | 1,088 km²  |
| Talaith | Ohio |
| Yn ffinio gyda | Fulton County, Lucas County, Wood County, Hancock County, Putnam County, Defiance County, Williams County  |
| Cyfesurynnau | 41.33°N 84.07°W  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Sir yn nhalaith Ohio, Unol Daleithiau America yw **Henry County**. Cafodd ei henwi ar ôl Patrick Henry. Sefydlwyd Henry County, Ohio ym 1820 a sedd weinyddol y sir (a elwir weithiau'n 'dref sirol' neu'n 'brifddinas y sir') yw Napoleon.

Mae ganddi arwynebedd o 1,088 cilometr sgwâr. Allan o'r arwynebedd hwn, y canran o ffurfiau dyfrol, megis llynnoedd ac afonydd, yw 0.9% . Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y sir yw: 27,662 (1 Ebrill 2020). Mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.

Mae'n ffinio gyda Fulton County, Lucas County, Wood County, Hancock County, Putnam County, Defiance County, Williams County. Cedwir rhestr swyddogol o henebion ac adeiladau cofrestredig y sir yn:  *National Register of Historic Places listings in Henry County, Ohio*.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Map o leoliad y sir o fewn Ohio | Lleoliad Ohio o fewn UDA
 |

Ceir sawl sir o’r un enw gan gynnwys:

* Henry County, Alabama
* Henry County, Georgia
* Henry County, Illinois
* Henry County, Indiana
* Henry County, Iowa
* Henry County, Kentucky
* Henry County, Missouri
* Henry County, Ohio
* Henry County, Tennessee
* Henry County, Virginia

## Trefi mwyaf

Mae gan y sir yma boblogaeth o tua 27,662 (1 Ebrill 2020). Dyma rai o'r dinasoedd, trefi neu gymunedau mwyaf poblog y sir:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Tref neu gymuned
 | Poblogaeth
 | Arwynebedd
 |
| --- | --- | --- |
| *Napoleon Township* | 9750
 | 35.1 square mile
 |
| Napoleon
 | 8862
 | 17.039041 cilometr sgwâr 17.05818 cilometr sgwâr
 |
| *Liberty Township* | 2442
 | 32.6 square mile
 |
| *Bartlow Township* | 2187
 | 36.3 square mile
 |
| *Washington Township* | 1991
 | 29.5 square mile
 |
| *Pleasant Township* | 1882
 | 36 square mile
 |
| *Damascus Township* | 1783
 | 30.8 square mile
 |
| Deshler
 | 1588
 | 5.932128 cilometr sgwâr 5.932118 cilometr sgwâr
 |
| *Marion Township* | 1301
 | 36.3 square mile
 |
| *Harrison Township* | 1297
 | 27.5 square mile
 |
| *Flatrock Township* | 1248
 | 35.6 square mile
 |
| Liberty Center
 | 1108
 | 2.675269 cilometr sgwâr 2.68511 cilometr sgwâr
 |
| *Ridgeville Township* | 1096
 | 23.6 square mile
 |
| *Monroe Township* | 1083
 | 36.6 square mile
 |
| Holgate
 | 1061
 | 1.15 square mile 2.988893 cilometr sgwâr
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Streetsboro, Ohio

Streetsboro|  |
| Math | dinas yn yr Unol Daleithiau  |
|  |
| Poblogaeth | 17,260  |
| Sefydlwyd | * 1822
 |
| Pennaeth llywodraeth | Glenn M. Broska  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  UDA |
| Arwynebedd | 63.099446 km², 63.094223 km²  |
| Talaith | Ohio |
| Uwch y môr | 345 ±1 metr  |
| Yn ffinio gyda | Aurora  |
| Cyfesurynnau | 41.2425°N 81.3492°W  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Glenn M. Broska  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas yn Portage County, yn nhalaith Ohio, Unol Daleithiau America yw **Streetsboro, Ohio**. ac fe'i sefydlwyd ym 1822.
Mae'n ffinio gyda Aurora.

## Poblogaeth ac arwynebedd

Mae ganddi arwynebedd o 63.099446 cilometr sgwâr, 63.094223 cilometr sgwâr (1 Ebrill 2010) ac ar ei huchaf mae'n 345 metr yn uwch na lefel y môr. Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y dref yw: 17,260 (1 Ebrill 2020); mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Lleoliad Streetsboro, Ohio o fewn Portage County |  |

## Pobl nodedig

Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Streetsboro, gan gynnwys:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| enw
 | delwedd
 | galwedigaeth
 | man geni
 | Bl geni
 | Bl marw
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Hester A. Benedict* |  | llenor
 | Streetsboro
 | 1838
 | 1921
 |
| *F. A. Wing* |  | gwleidydd
 | Streetsboro
 | 1853
 | 1947
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# America Ladin

America Ladin|  |
| Enghraifft o: | transcontinental region, ardal ddiwylliannol  |
| Rhan o | Latin America and the Caribbean  |
| Yn cynnwys | Y Caribî, De America, Canolbarth America, Brasil, yr Ariannin, Bolifia, Tsile, Colombia, Paragwái, Periw, Wrwgwái, Feneswela, Mecsico, Gwatemala, El Salfador, Hondwras, Nicaragwa, Costa Rica, Panamâ, Ecwador, Puerto Rico, Gweriniaeth Dominica, Ciwba, Haiti  |
|  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/04pnx  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Map o America Ladin
Y rhanbarth o'r Amerig lle siaradir ieithoedd Romáwns – y rhai a darddir o Ladin – yn swyddogol neu'n bennaf yw **America Ladin**.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Dde America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Springfield, Illinois

Springfield|  |
| Math | city of Illinois, tref ddinesig, prifddinas talaith neu ardal o fewn UDA, dinas fawr, dinas yn yr Unol Daleithiau  |
| Enwyd ar ôl | Spring Creek  |
|  |
| Poblogaeth | 114,394  |
| Sefydlwyd | * 10 Ebrill 1821 (settlement)
* 3 Chwefror 1840 (city)
 |
| Pennaeth llywodraeth | Misty Buscher  |
| Cylchfa amser | Cylchfa Amser Canolog  |
| Gefeilldref/i | Astaneh-ye Ashrafiyeh, Ashikaga  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Sangamon County  |
| Gwlad |  Unol Daleithiau |
| Arwynebedd | 171.909634 km², 170.3259 km²  |
| Uwch y môr | 182 metr  |
| Cyfesurynnau | 39.7975°N 89.645°W  |
| Cod post | 62701, 62702, 62703, 62704, 62705, 62706, 62707, 62708, 62711, 62712, 62715, 62716, 62719, 62722, 62723, 62726, 62736, 62739, 62756, 62757, 62761, 62762, 62763, 62764, 62765, 62766, 62767, 62769, 62776, 62777, 62781, 62786, 62791, 62794, 62796  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Mayor of Springfield, Illinois  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Misty Buscher  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

**Springfield** yw prifddinas y dalaith Americanaidd, Illinois, Unol Daleithiau. Fe'i lleolir yn Sangamon County. Mae gan Springfield boblogaeth o 181,376, ac mae ei harwynebedd yn 367,413. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1821.

## Enwogion

* Abraham Lincoln (g. 1809, m. 1865), 16eg Arlywydd Unol Daleithiau America
* Adlai Ewing Stevenson II (g. 1900, m. 1965), gwleidydd Americanaidd

## Gefeilldrefi Springfield

| Gwlad
 | Dinas
 |
| --- | --- |
|  Awstria
 | Villach
 |
|  Iwerddon
 | Killarney
 |
|  Mecsico
 | San Pedro
 |
|  Japan
 | Ashikaga
 |

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Gwefan Dinas Springfield Archifwyd 2004-11-21 yn y Peiriant Wayback

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Illinois**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Gweriniaeth Dominica

Gweriniaeth Dominica|  |
| Gweriniaeth DominicaRepública Dominicana* (Sbaeneg) *Kiskéya* (Ciguayeg) |
|  |
| Arwyddair | Duw, Gwlad, Rhyddid  |
| Math | gwladwriaeth sofran, ynys-genedl, gwlad, gwladwriaeth archipelagig  |
| Enwyd ar ôl | Santo Domingo  |
|  |
| Prifddinas | Santo Domingo  |
| Poblogaeth | 10,760,028  |
| Sefydlwyd | 1821–1822 (Gweriniaeth Haiti Sbaen) 1844–1861 (Y Weriniaeth gyntaf) 1966-presennol (Y 4edd Weriniaeth) |
| Anthem | Anthem Genedlaethol Gweriniaeth Dominica  |
| Pennaeth llywodraeth | Luis Arruinader  |
| Cylchfa amser | UTC−04:00, America/Santo Domingo  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Sbaeneg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | America Ladin  |
| Gwlad | Gweriniaeth Dominica  |
| Arwynebedd | 48,670.82 km²  |
| Yn ffinio gyda | Haiti, Feneswela, Unol Daleithiau America, Ynysoedd Turks a Caicos  |
| Cyfesurynnau | 18.8°N 70.2°W  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Cynghrair Gweriniaeth Dominica  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Gweriniaeth Dominica  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Luis Arruinader  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Arlywydd Gweriniaeth Dominica  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Luis Arruinader  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $94,243 miliwn, $113,642 miliwn  |
| Arian | Peso Dominica  |
| Canran y diwaith | 15 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 2.48  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.767  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad ar ynys Hispaniola yw **Gweriniaeth Dominica**. Gwlad cyfagos yw Haiti i'r gorllewin. Mae hi'n annibynnol ers 1844. Prifddinas Gweriniaeth Dominica yw Santo Domingo.

## Diwylliant

*Prif: Diwylliant Gweriniaeth Dominica*
Datblygodd diwylliant Gweriniaeth Dominica yn bennaf ar sail etifeddiaeth Sbaenaidd y wlad a chyda dylanwadau Affricanaidd sydd yn adlewyrchu hanes amlhiliol y wlad. Dylanwadwyd ar ddiwylliant Gweriniaeth Dominica i raddau gan ddiwylliant Haiti, er i nifer o Ddominiciaid adweithio'n erbyn yr ymddiwylliannu hwnnw mewn ymgais i fynegi diwylliant cenedlaethol unigryw.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Weriniaeth Dominica**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Chwaraeon

Chwaraeon
Rhestr **Chwaraeon**:

* Athletau (trac a chae)
* Camanachd
* Cleddyfa
* Cnapan
* Crefft ymladd
	+ Carati
	+ Cwng-ffw
	+ Jiwdo
* Criced
* Dringo
* Gleidio
* Golff
* Hoci iâ
* Nofio
* Paffio
* Pêl-fasged
* Pêl-droed
* Pêl-droed Americanaidd
* Rasio ceir
* Rygbi
	+ Rygbi'r Cynghrair
	+ Rygbi'r Undeb
* Sboncen
* Seiclo
* Snwcer
* Tenis
* Ymgodymu (Reslo)

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **chwaraeon**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.

Wiciadur
Chwiliwch am chwaraeon
yn Wiciadur.
# Seneca County, Ohio

Seneca County|  |
|  |
| Math | sir  |
| Enwyd ar ôl | Seneca  |
|  |
| Prifddinas | Tiffin  |
| Poblogaeth | 55,069  |
| Sefydlwyd | * 12 Chwefror 1820
 |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | [[Delwedd:{{alias baner gwlad Unol Daleithiau America}}|22x20px|Baner {{alias gwlad Unol Daleithiau America}}]] [[{{alias gwlad Unol Daleithiau America}}]] |
| Arwynebedd | 1,431 km²  |
| Talaith | Ohio |
| Yn ffinio gyda | Sandusky County, Crawford County, Huron County, Wyandot County, Hancock County, Wood County  |
| Cyfesurynnau | 41.13°N 83.13°W  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Sir yn nhalaith Ohio, [[Unol Daleithiau America]] yw **Seneca County**. Cafodd ei henwi ar ôl Seneca. Sefydlwyd Seneca County, Ohio ym 1820 a sedd weinyddol y sir (a elwir weithiau'n 'dref sirol' neu'n 'brifddinas y sir') yw Tiffin.

Mae ganddi arwynebedd o 1,431 cilometr sgwâr. Allan o'r arwynebedd hwn, y canran o ffurfiau dyfrol, megis llynnoedd ac afonydd, yw 0.3% . Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y sir yw: 55,069 (1 Ebrill 2020). Mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.

Mae'n ffinio gyda Sandusky County, Crawford County, Huron County, Wyandot County, Hancock County, Wood County.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Map o leoliad y sir o fewn Ohio | Lleoliad Ohio o fewn UDA
 |

Ceir sawl sir o’r un enw gan gynnwys:

* Seneca County, Efrog Newydd

## Trefi mwyaf

Mae gan y sir yma boblogaeth o tua 55,069 (1 Ebrill 2020). Dyma rai o'r dinasoedd, trefi neu gymunedau mwyaf poblog y sir:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Tref neu gymuned
 | Poblogaeth
 | Arwynebedd
 |
| --- | --- | --- |
| Tiffin
 | 17953
 | 17.874129 cilometr sgwâr 17.870568 cilometr sgwâr
 |
| Fostoria
 | 13046
 | 20.109661 cilometr sgwâr 20.106152 cilometr sgwâr
 |
| Bellevue
 | 8249
 | 16213325 metr sgwâr 16.198618 cilometr sgwâr
 |
| *Clinton Township* | 4105
 | 31.1 square mile
 |
| *Hopewell Township* | 2672
 | 34.5 square mile
 |
| *Loudon Township* | 2246
 | 33.6 square mile
 |
| *Eden Township* | 2042
 | 36.4 square mile
 |
| *Liberty Township* | 2029
 | 36.4 square mile
 |
| *Big Spring Township* | 1683
 | 36.4 square mile
 |
| *Venice Township* | 1683
 | 39.6 square mile
 |
| *Scipio Township* | 1674
 | 36.9 square mile
 |
| *Bloom Township* | 1624
 | 36.5 square mile
 |
| *Pleasant Township* | 1477
 | 36.1 square mile
 |
| *Seneca Township* | 1444
 | 36.1 square mile
 |
| *Jackson Township* | 1401
 | 34.9 square mile
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# 1860

18g - **19g** - 20g

1810au 1820au 1830au 1840au 1850au - **1860au** - 1870au 1880au 1890au 1900au 1910au

1855 1856 1857 1858 1859 - **1860** - 1861 1862 1863 1864 1865

---

## Digwyddiadau

* 17 Mawrth - Dechreuad y Rhyfel Taranaki Cyntaf yn Seland Newydd
* 2 Gorffennaf - Sylfaen dinas Vladivostok yn Rwsia
* 18 Medi - Brwydr Castelfidardo yn yr Eidal

## Genedigaethau

* 29 Ionawr - Anton Chekhov, dramodydd (m. 1904)
* 19 Mawrth - William Jennings Bryan, gwleidydd (m. 1925)
* 9 Mai - J. M. Barrie, awdur (m. 1937)
* 29 Mai - Isaac Albéniz, cyfansoddwr (m. 1909)
* 7 Gorffennaf - Gustav Mahler, cyfansoddwr (m. 1911)
* 19 Gorffennaf - Lizzie Borden, llofrudd (m. 1927)
* 13 Awst – Annie Oakley, chwimsaethwraig (m. 1926)

## Marwolaethau

* 24 Mehefin - Jerome Bonaparte
* 1 Gorffennaf - Charles Goodyear

## Y celfyddydau

### Llyfrau

* John Ceiriog Hughes - *Oriau'r Hwyr*
* George Meredith - *Evan Harrington*
* Thomas Phillips - *The Welsh Revival: Its Origin and Development*
* William Rowlands - *Dammeg y Mab Afradlon*
* Wilkie Collins - *The Woman in White*
* George Eliot - *The Mill on the Floss*

### Cerddoriaeth

* Franz Liszt - *Mephisto Waltz rhif 1*
* Anton Rubinstein - *Soirées à Saint-Pétersbourg*

## Gwyddoniaeth

* Darganfod yr elfennau cemegol Cesiwm a Rwbidiwm gan Robert Bunsen
# Prifysgol Yale

Prifysgol Yale|  |
| Arwyddair | Light and Truth  |
| Math | prifysgol breifat, prifysgol ymchwil, Colonial Colleges, sefydliad addysgol preifat nid-am-elw, academic publisher, cwmni cynhyrchu  |
| Enwyd ar ôl | Elihu Yale  |
|  |
| Sefydlwyd | * 1701
 |
| Daearyddiaeth |
| Sir | New Haven  |
| Gwlad |  Unol Daleithiau |
| Cyfesurynnau | 41.3111°N 72.9267°W  |
| Cod post | 06520  |
| Niferoedd | 14,429, 12,336, 5,477, 6,859  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Prifysgol yn New Haven, Connecticut, yn Unol Daleithiau America, ydy **Prifysgol Yale** (Saesneg: *Yale University*). Mae'n un o'r prifysgolion mwyaf eu bri yn yr Unol Daleithiau, yn aelod o'r Ivy League ynghyd â Harvard, Princeton ac eraill. Fe'i sefydlwyd ym 1701 fel coleg ddiwynyddol, y "Collegiate School". Ym 1718 fe'i ailenwyd yn "Yale College" i gydnabod rhodd gan Elihu Yale, rheolwr ar gyfer Cwmni India'r Dwyrain ym Madras. Er iddo gael ei eni yn yr Unol Daleithiau roedd gan Elihu Yale gysylltiadau Cymreig cryf at ardal Iâl ac fe'i gladdwyd ym mynwent Eglwys San Silyn yn Wrecsam.

Tŵr Harkness
## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Gwefan swyddogol
# Puteindra

*Mae 'putain' a 'hwran' yn ailgyfeirio yma.*
Putain yn yr Almaen
Y weithred o gael cyfathrach rywiol neu wasanaethau rhywiol eraill am arian yw **puteindra**. Fe'i gelwir yn aml "yr alwedigaeth hynaf yn y byd" am fod gan yr arfer hanes hir iawn. Mae'r sefyllfa gyfreithiol yn amrywio'n fawr o wlad i wlad ac mae wedi newid hefyd o gyfnod i gyfnod; mewn rhai gwledydd mae'n gyfreithlon ond mewn ambell wlad mae'n drosedd ddifrifol. Cysylltir puteindra â merched sy'n cynnig eu gwasanaethau i ddynion yn bennaf, ond ceir puteiniaid gwrywaidd hefyd, naill ai'n hoyw neu fel cwmni i ferched. Gelwir y rhain yn "jigolos".

Ceir sawl enw Cymraeg i ddisgrifio rhywun sy'n puteinio ei hunan. Y mwyaf cyffredin yw **putain**, **hwr** a **hwran**.

O ran lleoliad, ceir puteiniaid sy'n gweithio ar y stryd (puteindra stryd), mewn adeiladau neilltuol (puteindai), neu drwy asiantaethau *hebrwng/escort*). Mae lleoliadau eraill yn cynnwys tafarnau, clybiau nos a sawnau.

## Cymru

### Hanesyddol

Mae testunau Cyfraith Hywel yn cydnabod bodolaeth puteindra yng Nghymru yn yr Oesoedd Canol. Ceir cymalau yn y llyfrau cyfraith am statws y butain, gan ddefnyddio'r gair hwnnw; o blith merched a gwragedd, dim ond y butain sydd heb yr hawl i iawndal os caiff ei threisio. Ceir cyfeiriadau hefyd at "ferched perth a llwyn" (cymharer y dywediad "plentyn perth a llwyn" am "blentyn siawns"), ond mae'n aneglur os oedd y merched hynny yn cael eu hystyried yn buteiniaid fel y cyfryw gan fod cariadon yn cwrdd yn y goedwig hefyd - sy'n olygfa ystrydebol yng nghanu serch y cyfnod - er bod awgrym fod rhai ohonynt yn buteiniaid. Mae gan y bardd Prydydd Breuan (fl. canol y 14g) gerdd filain a phersonol iawn ei naws i ferch anhysbys o'r enw Siwan Morgan o Aberteifi. Mae'n gerdd syfrdanol o fras a masweddus sy'n darlunio Siwan fel putain flonegog aflan, dwyllodrus, sydd wedi cael "saith cant cnych" (sef 'saith can cnychiad') neu ragor.

Yn fwy diweddar, roedd ardal Bae Caerdydd (a dinas Caerdydd yn gyffredinol) yn adnabyddus am ei phuteiniaid. Yn y ddeunawfed ganrif, yn ôl Iolo Morganwg, roedd "puteiniaid Caerdydd" yn ddywediad cyffredin ym Mro Morgannwg.

### Cyfoes

Mewn adroddiad gan BBC Cymru yn 2000, honnir fod tua 30 o buteiniaid ifainc, rhai ohonynt dan oed, yn gweithio ar y stryd mewn un ardal yng nghanol Caerdydd. Yn 2007, cafodd tri pherson eu deddfrydu i garchar am redeg puteindai mewn tai preifat yn Rhuddlan, Penmaenmawr a Bae Colwyn yng ngogledd Cymru. Merched o dde-ddwyrain Asia, yn cynnwys Tsieina, oedd yn gweithio yno, ac roedd y busnes yn cael ei rhedeg gan Gymro, Sais a merch o dras Tsieineaidd.

## Cyfeiriadau

## Gweler hefyd

* Ardal golau coch
* Diwydiant rhyw
* Puteindy

Wiciadur
Chwiliwch am puteindra
yn Wiciadur.