# Y Fedal Ryddiaith

Y Fedal Ryddiaith| Enghraifft o: | erthygl sydd hefyd yn rhestr  |
| Dynodwyr |

Un o brif wobrau Eisteddfod Genedlaethol Cymru, am gyfrol o ryddiaith yw'r **Fedal Ryddiaith** (gynt: **Y Fedal Lên**). Mae'r seremoni wobrwyo yn digwydd ar ddydd Mercher yr Eisteddfod Genedlaethol. Mae'r gyfrol lwyddiannus yn cael ei chyhoeddi yn ystod yr Eisteddfod ac mae'r llenor llwyddiannus yn cael ymuno â'r Orsedd, yn Urdd y Wisg Wen, y flwyddyn ganlynol, os nad yw eisoes yn aelod. Fe gyflwynwyd y fedal hon am y tro cyntaf ym 1937.

Yn y blynyddoedd cynnar, cyflwynwyd y "Fedal Aur" y flwyddyn ganlynol, wedi'r Eisteddfod dan sylw, "am y cynnyrch llenyddol gorau" o'r Eisteddfod gynt.

## Rhestr enillwyr y Fedal Ryddiaith

| Blwyddyn
 | Eisteddfod
 | Buddugwr
 | Ffugenw
 | Testun
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1937
 | Machynlleth
 | J. O. Williams\*
 |  | *Tua'r Gorllewin ac Ysgrifau Eraill*
\*yn y *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru* [Gwasg Prifysgol Cymru 1999] nodir mai "John Owen Jones" enillodd ym 1937. Ond J. O. Williams yw'r enillydd cywir.

 |
| 1938
 | Caerdydd
 | Elena Puw Morgan
 |  | *Y Graith* |
| 1939
 | Dinbych
 | John Gwilym Jones
 |  | *Y Dewis* |
| 1940 (dyfarnwyd yn 1941)
 | Eisteddfod ar yr Awyr
 | T. Hughes-Jones
 |  | Stori-fer hir: *Sgweier Hafila* |
| 1941
(dyfarnwyd yn 1942)

 | Hen Golwyn
 | Gwilym R. Jones
 |  | *Y Purdan* |
| 1942
 | Aberteifi
 | Neb yn deilwng
 |  |  |
| 1943
 | Bangor
 | Neb yn deilwng
 |  |  |
| 1944
 | Llandybïe
 | Neb yn deilwng
 |  |  |
| 1945 (dyfarnwyd yn 1948)
 | Rhosllannerchrugog
 |  |  |  |
| 1946 (dyfarnwyd yn 1948)
 | Aberpennar
 |  |  |  |
| 1947 (dyfarnwyd yn 1948)
 | Bae Colwyn
 |  |  |  |
| 1948
 | Penybont ar Ogwr
 | Dafydd Jenkins
 |  | *Datblygiad y Nofel Gymraeg ar ôl Daniel Owen* |
| 1949 (dyfarnwyd yn 1951)
 | Dolgellau
 | R. Ifor Parry
 |  | Traethawd: *Diwinyddiaeth Karl Barth* |
| 1950 (dyfarnwyd yn 1951)
 | Caerffili
 | R. Ifor Parry
 |  | *Traethawd: Diwinyddiaeth Karl Barth* |
| 1951
 | Llanrwst
 | Islwyn Ffowc Elis
 | "Rheingold"
 | *Cyn Oeri'r Gwaed* |
| 1952
 | Aberystwyth
 | O. E. Roberts
 | "Daedalus"
 | *Cyfrinachau Natur* |
| 1953
 | Y Rhyl
 | Neb yn deilwng
 |  |  |
| 1954
 | Ystradgynlais
 | O. E. Roberts
 |  | Cyfrol o erthyglau: *Y Gŵr o Ystradgynlais* |
| 1955
 | Pwllheli
 | M. Selyf Roberts
 |  | *Deg o'r Diwedd* |
| 1956
 | Aberdâr
 | W. T. Gruffydd
 |  | Cyfrol o erthyglau: *Y Pwrpas Mawr* |
| 1957
 | Llangefni
 | Tom Parri Jones
 |  | *Teisennau Berffro* |
| 1958
 | Glyn Ebwy
 | E. Cynolwyn Pugh
 |  | Hunangofiant: *Ei Ffanffer ei Hun* |
| 1959
 | Caernarfon
 | William Owen
 |  | Cyfrol o ysgrifau natur: *Pen y Dalar* |
| 1960
 | Caerdydd
 | Rhiannon Davies Jones
 |  | *Fy Hen Lyfr Cownt* |
| 1961
 | Rhosllannerchrugog
 | (Ataliwyd y fedal) C. Lloyd Rowlands
 |  | Nofel: *Cregyn ar y Traeth* |
| 1962
 | Llanelli
 | William Owen
 |  | *Bu Farw Ezra Bebb* |
| 1963
 | Llandudno
 | William Llewelyn Jones
 |  | *Ar Grwydr* |
| 1964
 | Abertawe
 | Rhiannon Davies Jones
 |  | *Lleian Llan-Llŷr* |
| 1965
 | Y Drenewydd
 | Eigra Lewis Roberts
 |  | Cyfrol o ysgrifau
 |
| 1966
 | Aberafan
 | Neb yn deilwng
 |  |  |
| 1967
 | Y Bala
 | Neb yn deilwng
 |  |  |
| 1968
 | Y Barri
 | Eigra Lewis Roberts
 |  | *Y Drych Creulon* |
| 1969
 | Y Fflint
 | Emyr Jones
 |  | *Grym y Lli* |
| 1970
 | Rhydaman
 | Neb yn deilwng
 |  |  |
| 1971
 | Bangor
 | Ifor Wyn Williams
 |  | *Gwres o'r Gorllewin* |
| 1972
 | Sir Benfro
 | Dafydd Rowlands
 | "India"
 | *Ysgrifau yr Hanner Bardd* |
| 1973
 | Rhuthun
 | Emyr Roberts
 |  | *Mae Heddiw Wedi Bod* |
| 1974
 | Caerfyrddin
 | Dafydd Ifans
 |  | *Eira Gwyn yn Salmon* |
| 1975
 | Bro Dwyfor
 | Ataliwyd y wobr
 |  |  |
| 1976
 | Aberteifi
 | Marged Pritchard
 | "Sara"
 | *Nid Mudan mo'r Môr* |
| 1977
 | Wrecsam
 | R. Gerallt Jones
 | "Iestyn"
 | *Triptych* |
| 1978
 | Caerdydd
 | Harri Williams
 | "Iohannes"
 | *Y Ddaeargryn Fawr* (dan yr enw *Trobwynt* cyn cyhoeddi)
 |
| 1979
 | Caernarfon
 | R. Gerallt Jones
 | "Dafydd Rhys"
 | *Cafflogion* |
| 1980
 | Dyffryn Lliw
 | Robyn Lewis
 | "Erllyn"
 | *Esgid yn Gwasgu* |
| 1981
 | Maldwyn
 | John Gruffudd Jones
 | "Rhos y Gylfin"
 | *Cysgodion ar y Pared (Casgliad o ysgrifau creadigol)* |
| 1982
 | Abertawe
 | Gwilym Meredydd Jones
 | "Cri'r Gylfinir"
 | *Ochr Arall y Geiniog* |
| 1983
 | Môn
 | T. Wilson Evans
 | "Gwr y Graith"
 | *Y Pabi Coch* |
| 1984
 | Llanbedr Pont Steffan
 | John Idris Owen
 | "Nisien"
 | *Y Tŷ Haearn* |
| 1985
 | Y Rhyl
 | Meg Elis
 | "Emerallt"
 | *Cyn daw'r gaeaf* |
| 1986
 | Abergwaun
 | Ray Evans
 | "Alltud o'r Llwyn"
 | *Y Llyffant* |
| 1987
 | Porthmadog
 | Margiad Roberts
 | "Tractor"
 | *'Sna'm llonydd i' ga'l* |
| 1988
 | Casnewydd
 | Atal y Wobr
 |  |  |
| 1989
 | Llanrwst
 | Irma Chilton
 | "Brenda Biwis"
 | *Mochyn Gwydr* |
| 1990
 | Rhymni
 | Atal y Wobr
 |  |  |
| 1991
 | Yr Wyddgrug
 | Angharad Tomos
 | "Lwli"
 | *Si Hei Lwli* |
| 1992
 | Aberystwyth
 | Robin Llywelyn
 | "Penbowlen"
 | *Seren Wen ar Gefndir Gwyn* |
| 1993
 | Llanelwedd
 | Mihangel Morgan
 | "Pioden"
 | *Dirgel Ddyn* |
| 1994
 | Castell Nedd
 | Robin Llywelyn
 | "Calon Segur"
 | *O'r Harbwr Gwag i'r Cefnfor Gwyn* |
| 1995
 | Abergele
 | Angharad Jones
 | "Heb Fawr Gydwybod"
 | *Y Dylluan Wen* |
| 1996
 | Bro Dinefwr
 | Atal y Wobr
 |  |  |
| 1997
 | Meirion
 | Angharad Tomos
 | "Cnonyn Aflonydd"
 | *Wele'n Gwawrio* |
| 1998
 | Bro Ogwr
 | Eirug Wyn
 | "Wing Wong"
 | *Blodyn Tatws* |
| 1999
 | Môn
 | Sonia Edwards
 | "Cae Aur"
 | *Rhwng Noson Wen a Phlygain* |
| 2000
 | Llanelli
 | Eirug Wyn
 | "Mesmer"
 | *Tri Mochyn Bach* |
| 2001
 | Dinbych
 | Elfyn Pritchard
 | "Rhys"
 | *Trwy'r Tywyllwch* |
| 2002
 | Tyddewi
 | Angharad Price
 | "Maesglasau"
 | *O! Tyn y Gorchudd* |
| 2003
 | Maldwyn
 | Cefin Roberts
 | "Gwich un yn Gwichian"
 | *Brwydr y Bradwr* |
| 2004
 | Casnewydd
 | Annes Glynn
 | "Mymryn"
 | *Symudliw* |
| 2005
 | Eryri
 | Dylan Iorwerth
 | "Sam"
 | *Darnau* |
| 2006
 | Abertawe
 | Fflur Dafydd
 | "Matigari"
 | *Atyniad* |
| 2007
 | Sir y Fflint
 | Mary Annes Payne
 | "Dol Bapur"
 | *Rhodd Mam* |
| 2008
 | Caerdydd
 | Mererid Hopwood
 | "yn dawel bach"
 | *O Ran* |
| 2009
 | Meirion
 | Siân Melangell Dafydd
 | "y mynydd segur"
 | *Y Trydydd Peth* |
| 2010
 | Blaenau Gwent
 | Jerry Hunter
 | "M.W."
 | *Gwenddydd* |
| 2011
 | Wrecsam
 | Manon Rhys
 | "Sitting Bull"
 | *Neb Ond Ni* |
| 2012
 | Bro Morgannwg
 | Atal y Wobr
 |  |  |
| 2013
 | Sir Ddinbych
 | Jane Jones Owen
 | "Sidan"
 | *Gwe o Glymau Sidan* |
| 2014
 | Sir Gaerfyrddin
 | Lleucu Roberts .
 | "Honna"
 | *Saith Oes Efa* |
| 2015
 | Maldwyn
 | Tony Bianchi
 | "Mab Afradlon"
 | *Dwy Farwolaeth Endaf Rowlands* |
| 2016
 | Sir Fynwy
 | Eurig Salisbury
 | "Siencin"
 | *Cai* |
| 2017
 | Môn
 | Sonia Edwards
 | "Daiwa SR3"
 | *Rhannu Ambarél* |
| 2018
 | Caerdydd
 | Manon Steffan Ros
 | "Aleloia"
 | *Llyfr Glas Nebo* |
| 2019
 | Sir Conwy
 | Rhiannon Ifans
 | "Raphael"
 | *Ingrid* |
| 2021
 | AmGen
 | Lleucu Roberts
 | "Cwmwl"
 | *Y Stori Orau* |
| 2022
 | Ceredigion
 | Sioned Erin Hughes
 | "Mesen"
 | *Rhyngom* |
| 2023
 | Llŷn ac Eifionydd
 | Meleri Wyn James
 | "Fi a Ti"
 | *Hallt* |
| 2024
 | Rhondda Cynon Taf
 | Eurgain Haf
 | "Manaia"
 | *Y Morfarch Arian* |
| 2025
 | Wrecsam
 | Bryn Jones
 | "Trilliw Bach"
 |  |

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* "Enillwyr y Fedal Ryddiaith", Gwefan yr Eisteddfod Genedlaethol