Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1930au

19g - **20g** - 21g

1880au 1890au 1900au 1910au 1920au - **1930au** - 1940au 1950au 1960au 1970au 1980au

1930 1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1938 1939

---

1930au
**Digwyddiadau a Gogwyddion Y Dirwasgiad Mawr

**Arweinwyr y Byd Pab Pïws XI (tan 1939)
* Pab Pïws XII
* Y brenin Siôr V (y Deyrnas Unedig) (tan 1936)
* Y brenin Edward VIII (y Deyrnas Unedig) (1936)
* Y brenin Siôr VI (y Deyrnas Unedig)
* Y Prif Weinidog Ramsay MacDonald (y Deyrnas Unedig)
* Y Prif Weinidog Stanley Baldwin (y Deyrnas Unedig)
* Y Prif Weinidog Neville Chamberlain (y Deyrnas Unedig)
* Yr Arlywydd Herbert Hoover (Unol Daleithiau)
* Yr Arlywydd Franklin D. Roosevelt (Unol Daleithiau)
* Ymerawdwr Hirohito (Japan), Yr Ymerawdwr Showa
* Y brenin Vittorio Emanuele III (Yr Eidal)
* Francisco Franco
* Yr Arlywydd Paul von Hindenburg (Yr Almaen)
* Yr arweinydd Adolf Hitler (Yr Almaen)
* Yr arweinydd Josef Stalin (Иосиф Сталин) (Undeb Sofietaidd)
* Cadeirydd y Llywodraeth Cenedlaethol Lin Sen (林森) (Tsieina)
* Cadeirydd y Llywodraeth Cenedlaethol Chiang Kai-shek (蔣介石) (Tsieina)

**DiddanwyrChwaraeon**
# 1940au

19g - **20g** - 21g

1890au 1900au 1910au 1920au 1930au - **1940au** - 1950au 1960au 1970au 1980au 1990au

1940 1941 1942 1943 1944 1945 1946 1947 1948 1949

---

1940au
**Digwyddiadau a GogwyddionArweinwyr y Byd Pab Pïws XII
* Brenin George VI (y Deyrnas Unedig)
* Prif Weinidog Neville Chamberlain (y Deyrnas Unedig, tan 1940)
* Prif Weinidog Winston Churchill (y Deyrnas Unedig, tan 1945)
* Prif Weinidog Clement Attlee (y Deyrnas Unedig)
* Arlywydd Franklin D. Roosevelt (Unol Daleithiau, tan 1945)
* Arlywydd Harry S Truman (Unol Daleithiau)
* Francisco Franco
* Ymerawdwr Hirohito (Japan), Yr Ymerawdwr Showa
* Arweinydd Benito Mussolini (Yr Eidal, tan 1943)
* Arweinydd Adolf Hitler (Yr Almaen, tan 1945)
* Arweinydd Josef Stalin (Иосиф Сталин) (Undeb Sofietaidd)
* Cadeirydd y Llywodraeth Cenedlaethol Lin Sen (林森) (Tsieina, tan 1943)
* Cadeirydd y Llywodraeth Cenedlaethol Chiang Kai-shek (蔣介石) (Tsieina, tan 1948)
* Arlywydd Chiang Kai-shek (蔣介石) (Tsieina, (yn Taiwan ar ôl 1949))
* Cadeirydd y Plaid Comiwnyddol Mao Zedong (毛澤東) (Tsieina)
* Kim Il-sung
* Jawaharlal Nehru

**DiddanwyrChwaraeon**
# 1950au

19g - **20g** - 21g

1900au 1910au 1920au 1930au 1940au - **1950au** - 1960au 1970au 1980au 1990au 2000au

1950 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959

---

**Digwyddiadau a GogwyddionArweinwyr y Byd Pab Pïws XII (tan 1958)
* Pab Ioan XXIII
* Brenin George VI (y Deyrnas Unedig, tan 1952)
* Brenhines Elizabeth II (y Deyrnas Unedig)
* Prif Weinidog Clement Attlee (y Deyrnas Unedig, tan 1951)
* Prif Weinidog Syr Winston Churchill (y Deyrnas Unedig, tan 1955)
* Prif Weinidog Anthony Eden (y Deyrnas Unedig, tan 1957)
* Prif Weinidog Harold Macmillian (y Deyrnas Unedig)
* Arlywydd Harry S Truman (Unol Daleithiau, tan 1953)
* Arlywydd Dwight D. Eisenhower (Unol Daleithiau)
* Arweinydd Ioseff Stalin (Иосиф Сталин) (Undeb Sofietaidd, tan 1953)
* Prif Ysgrifennydd y Plaid Comiwnyddol Georgi Malenkov (Георги Максимилянович Маленков) (Undeb Sofietaidd, tan 1955)
* Prif Ysgrifennydd y Plaid Comiwnyddol Nikita Khrushchev (Никита Сергеевич Хрущёв) (Undeb Sofietaidd)
* Cadeirydd y Plaid Comiwnyddol Mao Zedong (毛澤東) (Tsieina)
* Kim Il-sung
* Jawaharlal Nehru
* Konrad Adenauer
* Charles de Gaulle
* Francisco Franco
* Fidel Castro
* Gamal Abdel Nasser
* David Ben-Gurion

**Diddanwyr James Dean
* Audrey Hepburn
* Buddy Holly
* Jerry Lewis
* Groucho Marx
* Elvis Presley
* P. Ramlee
# 1970au

19g - **20g** - 21g

1920au 1930au 1940au 1950au 1960au - **1970au** - 1980au 1990au 2000au 2010au 2020au

1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 1979

---

**Digwyddiadau a GogwyddionArweinwyr y Byd Pab Pawl VI tan 1977
* Pab Ioan Pawl I 1977
* Pab Ioan Pawl II
* Brenhines Elizabeth II (y Deyrnas Unedig)
* Prif Weinidog Harold Wilson (y Deyrnas Unedig, tan 1970)
* Prif Weinidog Edward Heath (y Deyrnas Unedig, tan 1974)
* Prif Weinidog Harold Wilson (y Deyrnas Unedig, tan 1976)
* Prif Weinidog James Callaghan (y Deyrnas Unedig, tan 1979)
* Prif Weinidog Margaret Thatcher (y Deyrnas Unedig)
* Arlywydd Richard M. Nixon (Unol Daleithiau, tan 1974)
* Arlywydd Gerald Ford (Unol Daleithiau, tan 1977)
* Arlywydd Jimmy Carter (Unol Daleithiau)
* Ysgrifennydd Cyffredinol y Plaid Comiwnyddol Leonid Brezhnev (Леонид Ильич Брежнев) (Undeb Sofietaidd)
* Cadeirydd y Plaid Comiwnyddol Mao Zedong (毛澤東) (Tsieina, tan 1976)
* Cadeirydd y Plaid Comiwnyddol Hua Guofeng (华国锋) (Tsieina)
* Kim Il-sung
* Indira Gandhi
* Willy Brandt
* Helmut Schmidt
* Georges Pompidou
* Valéry Giscard d'Estaing
* Arlywydd Anwar El-Sadat (Yr Aifft, tan 1970)
* Golda Meir
* Yitzhak Rabin
* Menachem Begin
* Yasser Arafat
* Muammar al-Gaddafi
* Augusto Pinochet
* Fidel Castro

**Diddanwyr P. Ramlee

**Chwaraeon**
# 1990au

19g - **20g** - 21g

1940au 1950au 1960au 1970au 1980au - **1990au** - 2000au 2010au 2020au 2030au 2040au

1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999

---

**Digwyddiadau a GogwyddionArweinwyr y Byd Prif Weinidog Mahathir Mohamad (Maleisia)
* Pab Ioan Pawl II
* Brenhines Elizabeth II (y Deyrnas Unedig)
* Prif Weinidog John Major (y Deyrnas Unedig, tan 1997)
* Prif Weinidog Tony Blair (y Deyrnas Unedig)
* Arlywydd George H.W. Bush (Yr Unol Daleithiau, tan 1992)
* Arlywydd Bill Clinton (Unol Daleithiau)
* Ysgrifennydd Cyffredinol y Plaid Comiwnyddol Mikhail Gorbachev (Михаил Сергеевич Горбачёв) (Undeb Sofietaidd, tan 1991)
* Arlywydd Boris Yeltsin (Борис Николаевич Ельцин) (Rwsia)
* Cadeirydd y Comisiwn Canolog Milwrol Deng Xiaoping (鄧小平) (Gweriniaeth Pobl Tsieina, tan 1997)
* Arlywydd a Chadeirydd y Comisiwn Canolog Milwrol Jiang Zemin (江泽民) (Gweriniaeth Pobl Tsieina)
* Kim Il-sung
* Kim Jong-il
* Arlywydd Hafez al-Assad (Syria, 1971-2000)
* Muammar al-Gaddafi (Libya, 1969-2011)
* Saddam Hussein
* Fidel Castro
* Nelson Mandela
* François Mitterrand
* Jacques Chirac
* Helmut Kohl
* Gerhard Schröder
* Lech Wałęsa
* Slobodan Milošević

**DiddanwyrChwaraeon Gemau Olympaidd yr Haf 1996
# 1980au

19g - **20g** - 21g

1930au 1940au 1950au 1960au 1970au - **1980au** - 1990au 2000au 2010au 2020au 2030au

1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989

---

**Digwyddiadau a Gogwyddion Ymgyrch Llosgi Tai Haf
* Protestiadau Sgwâr Tiananmen

**Arweinwyr y Byd Prif Weinidog Mahathir Mohamad (Maleisia)
* Pab Ioan Pawl II
* Brenhines Elizabeth II (y Deyrnas Unedig)
* Prif Weinidog Margaret Thatcher (y Deyrnas Unedig, tan 1989)
* Prif Weinidog John Major (y Deyrnas Unedig)
* Arlywydd Jimmy Carter (Unol Daleithiau, tan 1981)
* Arlywydd Ronald Reagan (Unol Daleithiau, tan 1989)
* Arlywydd George H. W. Bush (Unol Daleithiau)
* Ysgrifennydd Cyffredinol y Blaid Gomiwnyddol Leonid Brezhnev (Леонид Ильич Брежнев) (Undeb Sofietaidd, tan 1982)
* Ysgrifennydd Cyffredinol y Blaid Gomiwnyddol Yuri Andropov (Юрий Владимирович Андропов) (Undeb Sofietaidd, tan 1984)
* Ysgrifennydd Cyffredinol y Blaid Gomiwnyddol Konstantin Chernenko (Константин Устинович Черненко) (Undeb Sofietaidd, tan 1985)
* Ysgrifennydd Cyffredinol y Blaid Gomiwnyddol Mikhail Gorbachev (Михаил Сергеевич Горбачёв) (Undeb Sofietaidd)
* Cadeirydd y Blaid Gomiwnyddol Hua Guofeng (华国锋) (Tsieina, tan 1981)
* Cadeirydd ac Ysgrifennydd Cyffredinol y Blaid Gomiwnyddol Hu Yaobang (胡耀邦) (Tsieina, tan 1987)
* Ysgrifennydd Cyffredinol y Blaid Gomiwnyddol Zhao Ziyang (赵紫阳) (Tsieina, tan 1989)
* Cadeirydd y Comisiwn Canolog Milwrol Deng Xiaoping (鄧小平) (Tsieina)
* Kim Il-sung
* Indira Gandhi
* Helmut Kohl
* François Mitterrand
* Augusto Pinochet
* Fidel Castro
* Arlywydd Saddam Hussein (Irac, 1979-2003)
* Arlywydd Hafez al-Assad (Syria, o 1971)
* Muammar al-Gaddafi (Libya, 1969-2011)
* Menachem Begin
* Yitzhak Shamir
* Shimon Peres
* Yasser Arafat

**DiddanwyrChwaraeon**
# 2010au

20g - **21g** - 22g

1960au 1970au 1980au 1990au 2000au - **2010au** - 2020au 2030au 2040au 2050au 2060au

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

---

**Digwyddiadau a GogwyddionArweinwyr y Byd Pab Bened XVI
* Pab Ffransis
* Yr Arlywydd Barack Obama (Unol Daleithiau)
* Yr Arlywydd Vladimir Putin (Rwsia)
* Yr Arlywydd Dmitry Medvedev (Rwsia)
* Yr Arlywydd Hu Jintao (Gweriniaeth Pobl Tsieina)
* Yr Arlywydd Xi Jinping (Gweriniaeth Pobl Tsieina)
* Yr Arlywydd Nicolas Sarkozy (Ffrainc)
* Yr Arlywydd François Hollande (Ffrainc)
* Canghellor Angela Merkel (Almaen)
* Y Frenhines Elisabeth II (y Deyrnas Unedig)
* Y Prif Weinidog Gordon Brown (y Deyrnas Unedig, tan 2010)
* Y Prif Weinidog David Cameron (y Deyrnas Unedig, o 2010)
* Kim Jong-un (Gogledd Corea)
* Benjamin Netanyahu (Israel)
* Yr Arlywydd Mahmoud Ahmadinejad (Iran)
* Yr Arlywydd Hassan Rouhani (Iran)
* Yr Arlywydd Bashar al-Assad (Syria, o 2000)
* Muammar al-Gaddafi (Libya, 1969-2011)
* Yr Arlywydd Hugo Chávez (Venezuela), 1999-2013)
* Yr Arlywydd Raúl Castro (Ciwba), o 2008)

**DiddanwyrChwaraeon Y Gemau Olympaidd yn dychwelyd i Lundain yn 2012 am y tro cyntaf ers 1948.
# 2000au

20g - **21g** - 22g

1950au 1960au 1970au 1980au 1990au - **2000au** - 2010au 2020au 2030au 2040au 2050au

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009

---

**Digwyddiadau a GogwyddionArweinwyr y Byd Pab Ioan Pawl II, tan 2005
* Pab Bened XVI, o 2005
* Yr Arlywydd Bill Clinton (Unol Daleithiau, tan 2001)
* Yr Arlywydd George W. Bush (Unol Daleithiau, 2001-2009)
* Yr Arlywydd Barack Obama (Unol Daleithiau, o 2009)
* Yr Arlywydd Vladimir Putin (Rwsia, tan 2008)
* Yr Arlywydd Dmitry Medvedev (Rwsia, o 2008)
* Yr Arlywydd Jiang Zemin (Gweriniaeth Pobl Tsieina, tan 2003)
* Yr Arlywydd Hu Jintao (Gweriniaeth Pobl Tsieina, o 2003)
* Yr Arlywydd Hugo Chávez (Feneswela), 1999-2013)
* Yr Arlywydd Saddam Hussein (Irac, 1979-2003)
* Yr Arlywydd Bashar al-Assad (Syria, o 2000)
* Muammar al-Gaddafi (Libya, 1969-2011)
* Yr Arlywydd Yasser Arafat (Palestina, 1996-2004)
* Yr Arlywydd Jacques Chirac (Ffrainc, tan 2007)
* Yr Arlywydd Nicolas Sarkozy (Ffrainc, o 2007)
* Gerhard Schröder
* Angela Merkel
* Y Frenhines Elisabeth II (Y Deyrnas Unedig)
* Y Prif Weinidog Tony Blair (y Deyrnas Unedig, tan 2007)
* Y Prif Weinidog Gordon Brown (y Deyrnas Unedig, o 2007)

**DiddanwyrChwaraeon**
# 2020au

20g - **21g** - 22g

1970au 1980au 1990au 2000au 2010au - **2020au** - 2030au 2040au 2050au 2060au 2070au

2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029
# 1974

19g - **20g** - 21g

1920au 1930au 1940au 1950au 1960au - **1970au** - 1980au 1990au 2000au 2010au 2020au

1969 1970 1971 1972 1973 - **1974** - 1975 1976 1977 1978 1979

---

## Digwyddiadau

* Aelodau Seneddol yn cael yr hawl i dyngu llw yn Gymraeg yn ogystal â Saesneg. Gwnaeth 11 allan o 36 hynny.
* Alec Jones yn cael y mwyafrif mwyaf yn Rhondda (etholaeth seneddol): 34,481 o bleidleisiau.

### Ionawr

* 23 Ionawr - Digwyddiad y Berwyn

### Chwefror

* 1 Chwefror - Tân mawr yn São Paulo; 177 o bobl yn colli ei bywydau
* 28 Chwefror – Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig

### Mawrth

* 5 Mawrth - John Morris yn dod yn Ysgrifennydd Gwladol Cymru. Elwyn Jones yn dod yn Arglwydd Ganghellor

### Ebrill

* 1 Ebrill – diwygio llywodraeth leol yng Nghymru a Lloegr o dan y Deddf Llywodraeth Leol 1972

### Mai

### Mehefin

* 1 Mehefin - Trychineb Flixborough yn Lloegr.
* 9 Mehefin - Jody Scheckter yn ennill y Grand Prix Sweden.

### Gorffennaf

* 25 Gorffennaf - Constantinos Karamanlis yn dod Prif Weinidog Gwlad Groeg

### Awst

* 28 Awst - Geir Hallgrímsson yn dod Prif Weinidog Gwlad yr Iâ

### Medi

* 12 Medi - Diorseddwyd Haile Selassie, ymerawdwr Ethiopia ers 1930.

### Hydref

* 10 Hydref – Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig

### Tachwedd

* 21 Tachwedd - Bomio y tafarn "Mulberry Bush" a'r "Tavern in the Town" yn Birmingham, Lloegr; 21 o bobol yn colli ei bywydau.

### Rhagfyr

## Genedigaethau

* 16 Ionawr - Kate Moss, model
* 30 Ionawr - Christian Bale, actor
* 13 Chwefror - Robbie Williams, canwr
* 17 Ebrill - Victoria Beckham, cantores a dylunydd ffasiwn
* 28 Ebrill - Penélope Cruz, actores
* 7 Mehefin - Giorgio Marengo, esgob
* 24 Gorffennaf
	+ Eugene Mirman, actor
	+ Atsuhiro Miura, pêl-droediwr
* 1 Medi - Filip Nikolic, canwr (m. 2009)
* 6 Medi
	+ Tim Henman, chwaraewr tenis
	+ Nina Persson, cantores
* 28 Hydref - Joaquin Phoenix, actor
* 29 Hydref - Alexandre Lopes, pêl-droediwr
* 4 Tachwedd - Matthew Rhys, actor

## Marwolaethau

* 9 Ionawr - Dora Herbert Jones, cantores a gweinyddydd, 83
* 2 Ebrill - Georges Pompidou, Arlywydd Ffrainc, 62
* 5 Ebrill - Giovanni D'Anzi, canwr, 68
* 22 Mehefin - Darius Milhaud, cyfansoddwr, 81
* 28 Hydref - David Jones, bardd ac arlunydd, 78
* Tachwedd - Bessie Jones, cantores soprano, 87
* 25 Tachwedd - U Thant, diplomydd, 65

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *Chinatown* (gyda Jack Nicholson)
* *The Klansman* (gyda Richard Burton)

### Llyfrau

* T. Glynne Davies - *Marged*
* Islwyn Ffowc Elis - *Marwydos*
* Richard Vaughan - *Dewin y Daran*
* Harri Webb - *A Crown for Branwen*

### Cerddoriaeth

* *Mack and Mabel* (sioe Broadway)
* Alun Hoddinott - *The Beach of Falesa* (opera)

## Eisteddfod Genedlaethol (Caerfyrddin)

* **Cadair:** Moses Glyn Jones
* **Coron:** William R. P. George
* **Medal Ryddiaeth:** Dafydd Ifans, *Eira Gwyn yn Salmon*

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Syr Martin Ryle ac Antony Hewish
* **Cemeg:** Paul Flory
* **Meddygaeth:** Albert Claude, Christian de Duve a George Emil Palade
* **Llenyddiaeth:** Eyvind Johnson a Harry Martinson
* **Economeg:** Gunnar Myrdal a Friedrich von Hayek
* **Heddwch:** Séan MacBride ac Eisaku Satō

## Cyfeiriadau
# 1978

19g - **20g** - 21g

1920au 1930au 1940au 1950au 1960au - **1970au** - 1980au 1990au 2000au 2010au 2020au

1973 1974 1975 1976 1977 - **1978** - 1979 1980 1981 1982 1983

---

## Digwyddiadau

### Ionawr

* 10 Ionawr - Terfysgau gwladwriaethol yn Nicaragwa

### Chwefror

* 15 Chwefror - Arestiad y llofruddiwr Ted Bundy yn Pensacola, Fflorida, UDA.

### Mawrth

### Ebrill

* 22 Ebrill - Mae Izhar Cohen & Alphabeta yn ennill y 23ydd Cystadleuaeth Cân Eurovision ym Mharis, gyda'r cân "A-Ba-Ni-Bi".
* 27 Ebrill - Nur Mohammed Taraki yn dod yn Arlywydd Affganistan

### Mai

* 4 Mai - Brwydr Cassinga yn Angola

### Mehefin

* 1 Mehefin - Dechreuad y Cwpan y Byd Pêl-droed FIFA yn yr Ariannin
* 15 Mehefin - Priodas Hussein, brenin Iorddonen, a Lisa Halaby (Brenhines Noor)
* 20 Mehefin - Daeargryn yn Thessaloniki, Groeg

### Gorffennaf

### Awst

* 26 Awst - Albino Luciani yn dod Pab Ioan Pawl I.

### Medi

* 16 Medi - Muhammad Zia-ul-Haq yn dod yn Arlywydd Pacistan.

### Hydref

* 16 Hydref - Karol Wojtyla yn dod yn Pab Ioan Pawl II.

### Tachwedd

### Rhagfyr

* 4 Rhagfyr - Dianne Feinstein yn dod yn faer San Francisco.

## Genedigaethau

* 15 Mai - David Krumholtz
* 7 Ebrill - Duncan James, canwr
* 11 Mehefin - Joshua Jackson, actor
* 29 Mehefin - Nicole Scherzinger, cantores ac actores
* 7 Medi - Devon Sawa, actor
* 14 Hydref
	+ Paul Hunter, chwaraewr snwcer (m. 2006)
	+ Usher, canwr, dansiwr ac actor
* 27 Hydref - Vanessa-Mae, feiolinydd

## Marwolaethau

* 24 Chwefror - David Williams, hanesydd, 78
* 4 Ebrill - Syr Morien Morgan, peiriannydd awyrennol, 65
* 9 Ebrill - Syr Clough Williams-Ellis, pensaer, 94
* 6 Awst - Pab Pawl VI, 80
* 22 Awst - Jomo Kenyatta, gwleidydd, 83
* 24 Awst - Louis Prima, cerddor jazz, 67
* 28 Medi - Pab Ioan Pawl I, 65
* 8 Rhagfyr - Golda Meir, Prif Weinidog Israel, 80

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *The Deer Hunter*

### Llyfrau

* Marion Eames - *Sianyn a Siarli*
* Ken Follett - *The Eye of the Needle*
* Gwyn Alf Williams - *Merthyr Rising*

### Drama

* Gwenlyn Parry - *Y Twr*

### Barddoniaeth

* Ruth Bidgood - *The Print of Miracle*
* Robert Minhinnick - *A Thread in the Maze*
* John Tripp - *Collected Poems*
* T. Arfon Williams - *Englynion Arfon*

### Cerddoriaeth

* Geraint Jarman - *Hen Wlad Fy Nhadau*
* Billy Joel - *Just the Way You Are*

## Eisteddfod Genedlaethol (Caerdydd)

* **Cadair:** dim gwobr
* **Coron:** Siôn Eirian
* **Medal Ryddiaeth:** Harri Williams, *Y Ddaeargryn Fawr*
* **Gwobr Goffa Daniel Owen:** Alun Jones, *Hirfaen (Ac yna Clywodd Sŵn y Môr)*

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Pyotr Kapitsa, Arno Allan Penzias a Robert Woodrow Wilson
* **Cemeg:** Peter D. Mitchell
* **Meddygaeth:** Werner Arber, Daniel Nathans a Hamilton O. Smith
* **Llenyddiaeth:** Isaac Bashevis Singer
* **Economeg:** Herbert A. Simon
* **Heddwch:** Mohamed Anwar Al-Sadat a Menachem Begin

## Cyfeiriadau
# 1982

19g - **20g** - 21g

1930au 1940au 1950au 1960au 1970au - **1980au** - 1990au 2000au 2010au 2020au 2030au

1977 1978 1979 1980 1981 - **1982** - 1983 1984 1985 1986 1987

---

## Digwyddiadau

### Ionawr

* 11 Ionawr - Mark Thatcher, mab Margaret Thatcher, yn diflannu yn yr Anialwch y Sahara; fe'i canfuwyd yn ddiogel 6 diwrnod yn ddiweddarach.
* 17 Ionawr - Etholiad arlywyddol yn y Ffindir; Mauno Koivisto yn ennill.

### Chwefror

* 2 Chwefror - Dechreuad y "Cyflafan" Hama yn Syria

### Mawrth

* 3 Mawrth - Elisabeth II, brenhines y Deyrnas Unedig, yn agor y Canolfan Barbican yn Llundain
* 9 Mawrth - Charles Haughey yn dod yn Taoiseach Gweriniaeth Iwerddon

### Ebrill

* 2 Ebrill - Yr Ariannin yn goresgyn Ynysoedd y Falklands/Malvinas, yn dechrau Rhyfel y Falklands/Malvinas. Lladdwyd 32 o filwyr o Gymru yn rhyfel y Malvinas / Falklands
* 22 Ebrill - Etholiad cyfreddinol Maleisia. Llywodraeth Mahathir Mohamad yn ennill.

### Mai

* 28 Mai - Brwydr Goose Green

### Mehefin

* 8 Mehefin - Suddo y llong ryfel *Sir Galahad*

### Gorffennaf

* 2 Gorffennaf - Roy Jenkins yn dod yn arweinydd Plaid y Democratiaid Cymdeithasol

### Awst

### Medi

### Hydref

* 1 Hydref - Helmut Kohl yn dod yn Kanzler yr Almaen

### Tachwedd

* 1 Tachwedd S4C yn darllecu am y tro cyntaf
* 12 Tachwedd - Yuri Andropov yn dod yn Ysgrifennydd Cyffredinol Plaid Gomiwnyddol Yr Undeb Sofietaidd

### Rhagfyr

## Genedigaethau

* 9 Ionawr - Catherine, Duges Caergrawnt
* 25 Ionawr - Noemi, cantores Eidalaidd
* 1 Chwefror - Gavin Henson, chwaraewr rygbi
* 21 Mehefin - Tywysog William o Gymru
* 18 Hydref
	+ Svitlana Loboda, cantores
	+ Ne-Yo, canwr
* 20 Hydref - Becky Brewerton, golffwraig
* 28 Hydref - Matt Smith, actor
* 29 Tachwedd - Imogen Thomas, model

## Marwolaethau

* 5 Chwefror - Ronald Welch, nofelydd, 72
* 17 Chwefror - Thelonious Monk, pianydd a chyfansoddwr jazz, 64
* 5 Mawrth - John Belushi, comediwr, 33
* 19 Mai - Elwyn Jones, awdur
* 17 Gorffennaf - Bob John, pêl-droediwr, 83
* 18 Hydref - James Idwal Jones, gwleidydd, 82
* 19 Hydref - Iorwerth Peate, llenor a sylfaenydd Amgueddfa Werin Cymru, 81
* 3 Tachwedd - E. H. Carr, hanesydd, 90
* 4 Tachwedd - Talfryn Thomas, actor, 60
* 24 Rhagfyr - Louis Aragon, bardd a nofelydd, 85

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *Blade Runner*
* *Gandhi*, gyda Ben Kingsley
* *E.T. the Extra-Terrestrial*
* *Tootsie*, gyda Dustin Hoffman

### Llyfrau

* Gwynfor Evans - *Bywyd Cymro*
* R. Tudur Jones - *Darganfod Harmoni*

### Cerddoriaeth

* Kate Bush - *Dreaming*
* William Mathias *Lux Aeterna*

## Eisteddfod Genedlaethol (Abertawe)

* **Cadair:** Gerallt Lloyd Owen
* **Coron:** Eirwyn George
* **Medal Ryddiaeth:** Gwilym Meredith Jones, *Ochr Arall y Geiniog*
* **Gwobr Goffa Daniel Owen:** dim gwobr

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Kenneth G. Wilson
* **Cemeg:** Aaron Klug
* **Meddygaeth:** Sune Bergström, Bengt I. Samuelsson a John Vane
* **Llenyddiaeth:** Gabriel García Márquez
* **Economeg:** George Stigler
* **Heddwch:** Alva Myrdal ac Alfonso García Robles

## Cyfeiriadau
# Jimmy Carter

|  |
| --- |
| yr Arlywydd James Earl Carter, Jr. |
|
 |
|

---

39ain Arlywydd yr Unol Daleithiau
 |
| **Cyfnod yn y swydd** 20 Ionawr 1977 – 20 Ionawr 1981
 |
| Is-Arlywydd(ion)
 | Walter Mondale
 |
| Rhagflaenydd
 | Gerald Ford
 |
| Olynydd
 | Ronald Reagan
 |
|

---

 |
| Geni
 | 1 Hydref 1924 Plains, Georgia, UDA
 |
| Marw
 | 29 Rhagfyr 2024(2024-12-29) (100 oed)
 |
| Plaid wleidyddol
 | Democratwr
 |
| Priod
 | Rosalynn Carter
 |
| Llofnod
 |  |

39ain Arlywydd yr Unol Daleithiau rhwng 1977 a 1981 oedd **James Earl "Jimmy" Carter, Jr.** (1 Hydref 1924 – 29 Rhagfyr 2024). Yn 2002 enillodd Wobr Heddwch Nobel am ei waith dros hawliau dynol.

Cafodd Carter ei eni yn nhalaith Georgia. Bu farw yn ei dref enedigol, Plains. Enillodd Carter Gwobr Heddwch Nobel yn 2002.

## Perthynas â Chymru

Roedd Jimmy Carter yn hoff iawn o waith Dylan Thomas a gwnaeth sawl ymweliad â Chymru. Ym Mehefin 1986, daeth ar wyliau i Dregaron, a mynd i bysgota gyda’r arbenigwr pysgota, Moc Morgan a’i fab Hywel.. Ym 1995, daeth Carter i Abertawe i agor Canolfan Dylan Thomas, ac yn ddiweddarach defnyddiwyd ei lais mewn taith glyweled yn man geni Thomas.

## Llyfryddiaeth

Ymhlith y llyfrau a gyhoeddodd y mae *Palestine: Peace Not Apartheid*.

## Bywyd personol

Roedd yn briod a Rosalynn am 77 mlynedd cyn ei marwolaeth yn Nhachwedd 2023. Bu farw yntau yn 100 mlwydd oed ar 29 Rhagfyr 2024. Roedd ganddynt bedwar o blant. Dywedodd ei fab Chip bod Jimmy Carter yn arwr i bawb sy'n gwerthfawrogi heddwch. Dywedodd Eluned Morgan, Prif Weinidog Cymru, bod Carter yn “ddyn rhyfeddol”.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Unol Daleithiau America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 31 Ionawr

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | Ionawr
 | >>
 |
| Ll
 | Ma
 | Me
 | Ia
 | Gw
 | Sa
 | Su
 |
|  |  |  | 01 | 02 | 03 | 04
 |
| 05 | 06 | 07 | 08 | 09 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31
 |  |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn
 |

**31 Ionawr** trideg unfed (31fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Mae 334 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (335 mewn blwyddyn naid).

## Digwyddiadau

Baner Nawrw
* 1504 - Ffrainc yn ildio Napoli i Aragon.
* 1578 - Brwydr Gembloux rhwng Sbaen a byddin y gwrthryfelwyr
* 1846 - Sefydlu Milwaukee.
* 1968 - Annibyniaeth Nawrw.
* 1971 - Apollo 14 yn lansio i'r Lleuad.
* 1990 - Bwyty McDonald's cyntaf Moscow yn agor.
* 2020
	+ Pandemig COVID-19: Yr achos gyntag o coronafeirws (COVID-19) yn cael ei gadarnhau yn y DU.
	+ Brexit: Y DU yn gadael yr Undeb Ewropeaidd.

## Genedigaethau

Suzanne Pleshette
Beatrix, brenhines yr Iseldiroedd
* 1512 - Henrique, brenin Portiwgal (m. 1580)
* 1797 - Franz Schubert, cyfansoddwr (m. 1828)
* 1880 - Phil Hopkins, chwaraewr rygbi'r undeb (m. 1966)
* 1884 - Theodor Heuss, Arlywydd yr Almaen (m. 1963)
* 1902 - Tallulah Bankhead, actores (m. 1968)
* 1911
	+ Ilse Daus, arlunydd (m. 2000)
	+ Eddie Parris, pêl-droediwr (m. 1971)
* 1921
	+ Mario Lanza, tenor (m. 1959)
	+ Carol Channing, actores (m. 2019)
* 1923 - Norman Mailer, nofelydd (m. 2007)
* 1929 - Jean Simmons, actores (m. 2010)
* 1931 - Syr Christopher Chataway, athletwr a gwleidydd (m. 2014)
* 1932 - Vic Crowe, pêl-droediwr (m. 2009)
* 1937 - Suzanne Pleshette, actores (m. 2008)
* 1938 - Y Dywysoges Beatrix, brenhines yr Iseldiroedd (1980-2013)
* 1941
	+ Eugène Terre'Blanche, gwleidydd (m. 2010)
	+ Jessica Walter, actores (m. 2021)
* 1945 - Brenda Hale, barnwr
* 1948 - Bobby Windsor, chwaraewr rygbi
* 1956 - Artur Mas i Gavarró, gwleidydd
* 1966 - Dexter Fletcher, actor a digrifwr
* 1970 - Minnie Driver, actores
* 1981 - Justin Timberlake, canwr ac actor
* 2001 - Ahed Tamimi, ymgyrchydd

## Marwolaethau

Cerflun o Terry Wogan yn Limerick
* 1580 - Henrique, brenin Portiwgal, 68
* 1606 - Guto Ffowc, milwr a chynllwynwr, 35
* 1788 - Charles Edward Stuart, 67
* 1933 - John Galsworthy, nofelydd, 65
* 1956 - A. A. Milne, awdur, 74
* 1967 - Marthe Donas, arlunydd, 81
* 1975 - Anna Timiryova, bardd ac arlunydd, 81
* 1988 - Lucie Bouniol, arlunydd, 91
* 1994 - Anneliese Planken, arlunydd, 81
* 2006 - Lidija Aleksandrovna Milova, arlunydd, 80
* 2012 - Dorothea Tanning, arlunydd, 101
* 2016 - Syr Terry Wogan, darlledwr radio a teledu, 77
* 2017 - Deke Leonard, cerddor, 72
* 2020 - Mary Higgins Clark, awdures, 92

## Gwyliau a chadwraethau

* Diwrnod Annibyniaeth (Nawrw)
* Diwrnod Plant y Stryd (Awstria)
* Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1938 (Teigr), 1957 (Ceiliog), 1976 (Draig), 1995 (Mochyn), 2014 (Ceffyl), 2033 (Ych), 2071 (Cwningen)