# Rhamantiaeth

Rhamantiaeth| Delwedd:Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg, Eugène Delacroix - Chasse au lion (1858).jpg |
| Enghraifft o: | mudiad diwylliannol, symudiad celf, mudiad llenyddol, arddull pensaernïol, arddull mewn celf  |
| Y gwrthwyneb | clasuriaeth  |
| Dechreuwyd | 18 g  |
| Daeth i ben | 19 g  |
| Rhagflaenwyd gan | Pre-romanticism, Neo-glasuriaeth, Yr Oleuedigaeth, Nazarene movement  |
| Olynwyd gan | Post-romanticism  |
| Yn cynnwys | cerddoriaeth ramantus, Romantic literature, Romantic painting, Romantic philosophy, drama ramantus, French Romanticism  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/06hsk  |
| Thesawrws y BNCF | 5670  |
| Quora | Romanticism-history  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

*Der Wanderer über dem Nebelmeer* gan Caspar David Friedrich (1818).*La Mort de Sardanapale* gan Eugène Delacroix (1827).*Der Morgen* gan Philipp Otto Runge (1808).
Mudiad celfyddydol, llenyddol, a deallusol a ddechreuodd yn Ewrop ar ddiwedd y 18g ac yr oedd ar ei anterth o 1800 hyd 1850 oedd **Rhamantiaeth**. Roedd yn rhannol yn adwaith i'r Chwyldro Diwydiannol, ond hefyd yn wrthryfel yn erbyn normau cymdeithasol a gwleidyddol aristocrataidd yn Oes yr Oleuo ac yn adwaith i resymoli gwyddonol natur. Yn bennaf yr oedd yn fudiad celfyddydol, cerddorol, a llenyddol, ond cafodd hefyd effaith fawr ar hanesyddiaeth, addysg a'r gwyddorau naturiol. Roedd ei heffaith ar wleidyddiaeth yn eang ac yn gymhleth; ar ei hanterth fe'i gysylltir â rhyddfrydiaeth a radicaliaeth, ond roedd ei heffaith hir-dymor ar dwf cenedlaetholdeb yn bwysicach.

Dilysodd y mudiad emosiwn cryf fel ffynhonnell y profiad esthetig, gan roi pwyslais newydd ar emosiynau megis pryder, ofn, ac arswyd, yn enwedig yr hyn a deimlir wrth ymdrin â'r arddunol yn natur a'i nodweddion darluniadwy. Aruchelwyd celfyddyd werin a thraddodiadau hynafol, gwnaed digymhellrwydd yn nodwedd ddymunol (er enghraifft yr impromptu, neu'r darn difyfyr cerddorol), a dadleuwyd dros epistemoleg naturiol wrth drafod gweithgareddau dynoliaeth yn nhermau iaith a thraddodiad. Estynodd Rhamantiaeth y tu hwnt i fodelau delfrydol rhesymoliaeth a chlasuriaeth gan adfywio canoloesoldeb yn nghelfyddyd a llenyddiaeth i geisio dianc rhag cyfyngiadau'r oes a ddaw o dwf poblogaeth, blerdwf trefol, a diwydiannaeth. Cofleidiodd Rhamantiaeth yr estron, y dieithr, a'r pell mewn modd a ystyrir yn fwy wirioneddol na'r arddull *chinoiserie* o'r oes rococo.

Er bod gwreiddiau Rhamantiaeth yn y mudiad Almaenig *Sturm und Drang*, a werthfawrogodd sythwelediad ac emosiwn yn hytrach na rhesymoliaeth yr Oleuedigaeth, fu'r digwyddiadau a'r ideolegau a arweiniodd at y Chwyldro Ffrengig yn plannu hadau'r mudiad Rhamantaidd a'r Gwrth-Oleuedigaeth. Dihangfa rhag gwirioneddau'r cyfnod oedd Rhamantiaeth, ac yn ail hanner y 19g cynigwyd realaeth yn gyferbyn i Ramantiaeth. Rhoddwyd gwerth uchel i gampau unigolwyr ac artistiaid "arwrol" a honnwyd iddynt arloesi newidiadau i wella cymdeithas. Bu'r mudiad hefyd yn tynnu sylw at ddychymyg yr unigolyn fel awdurdod beirniadol oedd yn rhydd rhag syniadau clasurol parthed celfyddyd. Trodd Rhamantiaeth at anocheledd naturiol a hanesyddol, y *Zeitgeist*, wrth fynegi ei syniadau.

## Gweler hefyd

* Rhamantiaeth yng Nghymru

## Cyfeiriadau