Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tŷ'r Arglwyddi

| Tŷ'r Arglwyddi Teyrnas Gyfunol Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon |
| --- |
| 55ed Llywodraeth y DU |
|  |
| Gwybodaeth gyffredinol |
| Math | Y Tŷ Uchaf Llywodraeth y Deyrnas Unedig |
| Arweinyddiaeth |
| [Llefarydd y Tŷ | The Lord Forsyth of Drumlean ers 2 Chwefror 2026 |
| Dirprwy Lefarydd Uwch | The Lord Gardiner of Kimble ers 11 Mai 2021 |
| Arweinydd y Tŷ | The Baroness Smith of Basildon, Llafur ers 5 Gorffennaf 2024 |
| Arweinydd Cysgodol y Tŷ | The Lord True, Llafur ers 8 Gorffennaf 2024 |
| Prif Chwip y Llywodraeth | The Lord Kennedy of Southwark, Llafur ers 10 Gorffennaf 2024 |
| Cyfansoddiad |
| Aelodau | 756 (yn eithrio 24 o arglwyddi sydd yn absennol ar wyliau neu wedi eu hymatal rhag eistedd) |
|  |
| Grwpiau gwleidyddol | **Llywodraeth EM Llafur (219)

**Gwrthblaid EM Ceidwadwyr (233)

**Arall Croesfeincwyr (149)
* Democratiaid Rhyddfrydol (74)
* Plaid yr Unoliaethwyr Democrataidd (6)
* Plaid Unoliaethol Ulster (3)
* Y Blaid Werdd (2)
* Plaid Cymru (2)
* Annibynnol (1)
* 'Di-blaid' (43)
* Lords Spiritual (23)
 |
| Tâl | Dim cyflog blynyddol, ond lwfans dyddiol di-dreth a threuliau wedi'u talu. |
| Man cyfarfod |
|  |
| Siambr Tŷ'r Arglwyddi Palas San Steffan San Steffan Llundain Y Deyrnas Gyfunol |
| Gwefan |
| parliament.uk/business/lords |

Tŷ uchaf Senedd y Deyrnas Unedig yw **Tŷ'r Arglwyddi** (Saesneg: *House of Lords*). Fel Tŷ'r Cyffredin, mae'n cyfarfod ym Mhalas San Steffan.

Mae wedi bodoli mewn rhyw ffurf neu'i gilydd ers y 14g. Yn wahanol i Dŷ'r Cyffredin, cânt aelodau eu henwebu'n hytrach na chael eu hethol. Penodir y rhan fwyaf o aelodau am oes, naill ai ar sail wleidyddol neu anwleidyddol. Cyfyngwyd aelodaeth etifeddol ym 1999 i 92 o arglwyddi etifeddol eithriedig: 90 wedi'u hethol trwy isetholiadau mewnol, ynghyd â'r Iarll Marshal a'r Arglwydd Siambrlen Mawr fel aelodau *ex officio*, yr unig ddau swyddog i etifeddu eu seddi'n uniongyrchol.

Collodd yr arglwyddi etifeddol eu seddi ar 29 Ebrill 2026 pan ddaeth adran 1 o Ddeddf Tŷ'r Arglwyddi (Arglwyddi Etifeddol) 2026 i rym. Mae Tŷ'r Arglwyddi hefyd yn cynnwys hyd at 26 o archesgobion ac esgobion Eglwys Loegr, a elwir yn Arglwyddi Ysbrydol, sef esgobion Eglwys Loegr.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **wleidyddiaeth y Deyrnas Unedig**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig

Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig|  |
|  |
| Enghraifft o: | prif ran o'r Cenhedloedd Unedig, cyngor  |
| Rhan o | system y Cenhedloedd Unedig  |
| Dechrau/Sefydlu | 24 Hydref 1945  |
| Isgwmni/au | Ymgyrch Sefydlogi Haiti gan y Cenhedloedd Unedig  |
| Rhiant sefydliad | Y Cenhedloedd Unedig  |
| Pencadlys | Dinas Efrog Newydd  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Yr adran o'r Cenhedloedd Unedig sydd â'r cyfrifoldeb o gadw heddwch a diogelwch rhwng gwledydd yw **Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig**. Mae 15 aelod yn y Cyngor Diogelwch, pump parhaol a deg a etholir bob dwy flynedd.

## Aelodau

Y Cyngor Diogelwch (2009): aelodau arhosol ac aelodau etholedig cyfredol.
### Aelodau parhaol

* Gweriniaeth Pobl Tsieina
* Ffrainc
* Rwsia
* Y Deyrnas Unedig
* Unol Daleithiau America

### Aelodau etholedig cyfredol

* Algeria
* De Corea
* Denmarc
* Gwlad Groeg
* Gaiana
* Pacistan
* Panama
* Sierra Leone
* Slofenia
* Somalia
# Brenhinoedd a breninesau'r Deyrnas Unedig

Dyma restr o frenhinoedd a breninesau'r Deyrnas Unedig ers ffurfio'r wladwriaeth honno yn 1801.

* Siôr III, brenin y Deyrnas Unedig 1760-1820 *ŵyr Siôr II*, brein Prydain Fawr cyn hynny
* Siôr IV, brenin y Deyrnas Unedig 1820-1830 *mab Siôr III*
* Gwilym IV, brenin y Deyrnas Unedig 1830-1837 *brawd Siôr IV*
* Victoria, brenhines y Deyrnas Unedig 1837-1901 *nith Gwilym IV*
* Edward VII, brenin y Deyrnas Unedig 1901-1910 *mab Victoria*
* Siôr V, brenin y Deyrnas Unedig 1910-1936 *mab Edward VII*
* Edward VIII, brenin y Deyrnas Unedig 1936 *mab Siôr V*
* Siôr VI, brenin y Deyrnas Unedig 1936-1952 *brawd Edward VIII*
* Elisabeth II, brenhines y Deyrnas Unedig 1952-2022 *merch Siôr VI*
* Siarl III, brenin y Deyrnas Unedig 2022- *mab Elisabeth II*
# Hanes Lloegr

Hanes Lloegr.

## Cyfnod yr Eingl-Sacsoniaid (c.410 – 1066)

*Prif: Eingl-Sacsoniaid*
## Cyfnod y Normaniaid (1066–1154)

* Wiliam I
* Wiliam II
* Harri I
* Steffan

## Cyfnod y brenhinoedd Plantagenet (1154–1485)

### Cyfnod yr Angefiniaid (1154-1399)

* Mallt
* Harri II
* Rhisiart I
* John
* Harri III
* Edward I
* Edward II
* Rhisiart II

### Cyfnod Tŷ Caerhirfryn (1399–1471)

* Harri IV
* Harri V
* Harri VI

### Cyfnod Tŷ Efrog (1461–1485)

* Edward III
* Edward IV
* Rhisiart III

## Cyfnod y Tuduriaid (1485–1603)

* Harri VII
* Harri VIII
* Elisabeth I

## Cyfnod y Stuartiaid (1603–1714)

* James I
* Charles I

## Y ddeunawfed ganrif yn Lloegr

## Y bedwaredd ganrif ar bymtheg yn Lloegr

## Yr ugeinfed ganrif yn Lloegr

## Gweler hefyd

* Brenhinoedd a breninesau Lloegr
* Teyrnas Lloegr
* Teyrnas Prydain Fawr

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Loegr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Gwleidyddiaeth y Deyrnas Unedig

Gwleidyddiaeth y Deyrnas Unedig|  |
| Enghraifft o: | system wleidyddol, politics by country  |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Dynodwyr |
| Quora | Politics-of-the-united-kingdom  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Mae **gwleidyddiaeth y Deyrnas Unedig** yn digwydd yn y fframwaith o frenhiniaeth gyfansoddiadol lle mae'r Frenhines (neu'r Brenin) yn bennaeth y wladwriaeth, a'r Prif Weinidog yn bennaeth y llywodraeth. Mae gan y Deyrnas Unedig system amlbleidiol gyda datganoli rhannol y grym yng Nghymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon. Ymarferwyd y grym gweithredol gan y llywodraeth. Mae grym deddfwriaethol yn gyfrifoldeb y llywodraeth ynghyd â dwy siambr y Senedd, sef Tŷ'r Cyffredin a Thŷ'r Arglwyddi. Mae'r farnwriaeth yn annibynnol o'r weithrediaeth a'r ddeddfwrfa.

Ers y 1920au, y Blaid Lafur a'r Blaid Geidwadol yw'r ddwy blaid wleidyddol fwyaf yng ngwleidyddiaeth y DU. Er bod clymbleidiau a llywodraethau lleiafrifol wedi bod yn nodwedd achlysurol o wleidyddiaeth seneddol, mae system etholiadol 'y cyntaf i'r felin' a ddefnyddir ar gyfer etholiadau cyffredinol yn tueddu i gynnal trechedd y ddwy blaid hon. Er hynny, yn ystod yr ganrif ddiwethaf byddai ill dwy yn dibynnu ar drydedd blaid er mwyn sicrhau mwyafrif gweithredol yn y Senedd. Y Democratiaid Rhyddfrydol, sef plaid a ffurfiwyd wedi i'r Blaid Ryddfrydol ymuno â Phlaid y Democratiaid Cymdeithasol (SDP) ym 1988, yw'r blaid drydedd fwyaf yn Senedd y DU. Mae'r blaid am ddiwygio'r system etholiadol i fynd i'r afael â threchedd y system dwy blaid.

Er bod tueddiadau 'cenedlaetholgar' (yn hytrach nag 'unoliaethol') wedi newid dros amser yng Nghymru a'r Alban – a Phlaid Cymru yn cael ei sefydlu ym 1925, Plaid Genedlaethol yr Alban ym 1934, a Mebyon Kernow (Meibion Cernyw, plaid Cernyw) ym 1951 – ni fu argyfwng gwledyddiol difrifol i fygwth cyfanrwydd y Deyrnas Unedig fel gwladwriaeth ers y 1970au. Mae Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon yn meddu ar eu deddfwrfeydd a llywodraethau eu hunain yn ychwanegol i rai'r Deyrnas Unedig. Serch hynny, mae'r ymreolaeth gynyddol a datganoli grymoedd gweithredol a deddfwriaethol hyn heb gyfrannu at leihad yn y gefnogaeth i annibyniaeth oddi wrth y Deyrnas Unedig, gydag ymddangosiad pleidiau newydd o blaid annibyniaeth. Er enghraifft, mae Plaid Werdd yr Alban a Phlaid Sosialaidd yr Alban wedi ennill poblogrwydd mewn blynyddoedd diweddar, ond maen nhw heb dolcio yn arwyddocaol trechedd seneddol y tair prif blaid.

Mae cyfansoddiad y DU heb ei godeiddio, gan ei fod yn cynnwys confensiynau cyfansoddiadol, statudau ac elfennau eraill.

Mabwysiadwyd y system lywodraethu hon, a adwaenir fel *system San Steffan*, gan wledydd eraill hefyd, megis Canada, India, Awstralia, Seland Newydd, Singapôr, Maleisia a Jamaica, sef gwledydd a oedd yn aelodau'r Ymerodraeth Brydeinig.

## Ffynhonnell

* Wikipedia Saesneg
# Brenhiniaeth gyfansoddiadol

Brenhiniaeth gyfansoddiadol|  |
| Enghraifft o: | math o lywodraeth  |
| Math | brenhiniaeth  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/01q20  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Ffurf ar lywodraeth lle cyfyngir grym a swyddogaeth brenhiniaeth gan gyfansoddiad gwleidyddol yw **brenhiniaeth gyfansoddiadol**. Fel rheol mae cyfundrefn o'r fath yn golygu fod y brenin neu frenhines yn aros yn ben swyddogol neu seremonïol y wladwriaeth ond bod y gwir rym yn nwylo'r llywodraeth etholedig.

Mae gwladwriaethau cyfoes a gyfrifir yn frenhiniaethau cyfansoddiadol yn cynnwys y Deyrnas Unedig (er nad oes ganddi gyfansoddiad ffurfiol fel y cyfryw), Yr Iseldiroedd a Moroco.

## Gweler hefyd

* Brenhiniaeth absoliwt
* Cyfansoddiad
* Gweriniaeth

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **wleidyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Awdurdodau unedol yr Alban

Dyma restr o awdurdodau unedol yr Alban a map sy'n dangos eu lleoliad yn y wlad.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1. Inverclyde
2. Swydd Renfrew
3. Gorllewin Swydd Dunbarton
4. Dwyrain Swydd Dunbarton
5. Dinas Glasgow
6. Dwyrain Swydd Renfrew
7. Gogledd Swydd Lanark
8. Falkirk
9. Gorllewin Lothian
10. Dinas Caeredin
11. Midlothian
12. Dwyrain Lothian
13. Swydd Clackmannan
14. Fife
15. Dinas Dundee
16. Angus
 | 17. Swydd Aberdeen
18. Dinas Aberdeen
19. Moray
20. Yr Ucheldir
21. Na h-Eileanan Siar (Ynysoedd y Gorllewin)
22. Argyll a Bute
23. Perth a Kinross
24. Stirling
25. Gogledd Swydd Ayr
26. Dwyrain Swydd Ayr
27. De Swydd Ayr
28. Dumfries a Galloway
29. De Swydd Lanark
30. Gororau'r Alban
31. Ynysoedd Erch
32. Ynysoedd Shetland
 |  |

## Gweler hefyd

* Awdurdodau unedol Cymru
* Awdurdodau unedol yn Lloegr
# Rhanbarthau Cymru

|  |
| --- |
| **Daearyddiaeth Cymru** |
|  |
|
Rhanbarthau Cymru Tirwedd Cymru Daeareg Cymru Hinsawdd Cymru Hydroleg Cymru Arfordir Cymru Coetiroedd Cymru Demograffeg Cymru

---

AOHNEau
Moroedd
Ynysoedd
Mynyddoedd
Llynoedd
Afonydd
Cymunedau
Trefi
Siroedd a Dinasoedd

---

WiciBrosiect Cymru

 |

Rhanbarthau Cymru
Yn ôl yr arfer sydd fwyaf cyffredin heddiw, **rhanbarthau Cymru** yw:

* Canolbarth Cymru
* De Cymru
* Gogledd Cymru
* Gorllewin Cymru

## Diffinio'r rhanbarthau

Ond nid yw'n hawdd diffinio'r rhanbarthau answyddogol hyn yn foddhaol, a hynny yn bennaf am eu bod yn rhanbarthau heb statws swyddogol ac felly heb ffiniau cydnabyddiedig (gwahanol yw'r sefyllfa yn Lloegr a gwledydd eraill, sydd â rhanbarthau swyddogol).

Mae Gorllewin Cymru yn enwedig yn rhanbarth annelwig iawn. Gellid ei gymryd yn llythrennol i olygu'r cyfan o orllewin Cymru, o Fôn i Benfro, a dyna'r rhanbarth a geir gan Llywodraeth Cynulliad Cymru a'r Undeb Ewropeaidd yn ei Strategaeth Cynllun Un ar gyfer "Gorllewin Cymru a'r Cymoedd", er enghraifft. Yn nhermau daearyddol pur, yr hyn a olygir gan "Gorllewin Cymru" gan amlaf yw de-orllewin Cymru yn hytrach na'r Gorllewin go iawn. Yn yr un modd mae "De Cymru" fel rhanbarth yn cyfeirio mewn gwirionedd at dde-ddwyrain y wlad, sef Morgannwg a Gwent.

Byddai rhai pobl yn dadlau dros rannu'r wlad yn ddau ranbarth mawr yn unig, sef Gogledd a De gyda llinell o Aberystwyth i'r Gororau yn eu gwahanu. Cynllun arall yw Gogledd, Canolbarth a De. Ar seiliau hanesyddol a ieithyddol mae rhai pobl yn cynnig cynllun arall sy'n ymrannu'r wlad yn ddau ranbarth, sef y Gorllewin (gweler uchod) a'r Dwyrain.

O fewn y rhanbarthau traddodiadol ceir israniadau pwysig a gellid dadlau fod Gogledd Cymru, er enghraifft, yn ymrannu'n ddau ranbarth, sef Gogledd-orllewin Cymru a Gogledd-ddwyrain Cymru (cf. Gwynedd Uwch Conwy a Gwynedd Is Conwy neu'r Berfeddwlad yn yr Oesoedd Canol; siroedd cadwedig Gwynedd a Chlwyd). Yn ogystal â bod yn unedau daearyddol mae'r ddau isranbarth hynny yn rhanbarthau diwylliannol hefyd, gyda gwahaniaethau mewn iaith (yn nhafodeithiau'r Gymraeg ac yn y defnydd neu ddiffyg defnydd ohoni).

## Gweler hefyd

* Llywodraeth leol yng Nghymru
* Daearyddiaeth Cymru
* Rhanbarth
* Siroedd Cymru
* Teyrnasoedd Cymru

| Rhanbarthau Cymru
 |  |
| --- | --- |
| Canolbarth | De | Gogledd | Gorllewin
 |
# Rhanbarthau Lloegr

Lefel uchaf o lywodraeth leol yn Lloegr yw'r **rhanbarth**, a adwaenir yn swyddogol fel **Rhanbarth Swyddfa'r Llywodraeth**. Mae naw rhanbarth, fel a ganlyn:

1. Llundain Fwyaf
2. De-ddwyrain Lloegr
3. De-orllewin Lloegr
4. Gorllewin Canolbarth Lloegr
5. Gogledd-orllewin Lloegr
6. Gogledd-ddwyrain Lloegr
7. Swydd Efrog a Humber
8. Dwyrain Canolbarth Lloegr
9. Dwyrain Lloegr

Rhwng 1994 a 2011, roedd gan y rhanbarthau swyddogaethau datganoledig o fewn y llywodraeth. Er nad ydynt yn cyflawni'r rôl hon mwyach, maent yn parhau i gael eu defnyddio at ddibenion ystadegol a rhai dibenion gweinyddol. Tra bod y Deyrnas Unedig yn aelod o'r Undeb Ewropeaidd, buont yn gweithredu fel etholiadau i Senedd Ewrop.
# Sir

Siroedd Cymru wedi'r *Deddfau Uno* 1536 a 1542
Uned llywodraeth leol yw **sir** neu **swydd**.

## Etymoleg

Daw'r gair 'sir' o'r Saesneg *shire*. Mae'r gair 'shire' yn hŷn na'r term mwy cyffredin am sir yn y Saesneg heddiw, sef *county* ac yn deillio o drefn llywodraeth leol Eingl-Sacsoneg. Mae'r term 'county' yn deillio o'r Hen Ffrangeg *conté* neu *cunté* sy'n dynodi awdurdodaeth o dan sofraniaeth 'count' (iarll) neu viscount (is-iarll). Diddorol yw nodi bod y gair Cymraeg 'iarll' yn dod o'r Hen Norseg, *jarl* a gwelir wrth yn y Saesneg fel 'earldom'.

## Siroedd Cymru

Roedd gan Gymru ei system llywodraeth leol gynhenid ei hun lle trefnwyd is-adrannau gweinyddol fewn i: Cantref (lluosog: cantrefi) a Cwmwd (lluosog: cymydau).

Gyda'r goncwest Seisnig yn gyntaf crëwyd saith sir newydd wedi lladd Llywelyn ap Gruffudd yn 1282 a meddiannu ei diroedd (Sir Fôn, Sir Gaernarfon, Sir Feirionnydd, Sir Aberteifi, Sir Gaerfyrddin i ychwanegu ar Sir Benfro a grëwyd yn sir yn 1138. Yna wedi'r Deddfau Uno Cymru a Lloegr crëwyd y gweddill o'r 'Hen Siroedd' sef Sir Ddinbych, Sir y Fflint, Sir Drefaldwyn, Sir Faesyfed, Sir Frycheiniog, Sir Forgannwg a Sir Fynwy o hen Arglwyddiaethau'r Mers.

Ad-drefnwyd hen siroedd Cymru wedi Deddf Llywodraeth Leol 1972 ac yn 1974 i crëwyd wyth sir newydd: Gwynedd, Clwyd, Powys, Dyfed, Gorllewin Morgannwg, De Morgannwg, Morgannwg Ganol, a Gwent. O dan y cynghorau sir yma roedd cynghorau dosbarth gyda sawl un wedi ei seilio ar yr hen siroedd blaenorol e.e. Cyngor Dosbarth Ceredigion.

Wedi Deddf Llywodraeth Leol (Cymru) 1994 cafwyd ad-drefniad arall yn 1996, gan greu 22 uned lywodraeth leol a elwir yn brif ardaloedd. Mae'r rhain yn gweithredu fel awdurdodau unedol, a gellir eu galw, ar lafar ac yn swyddogol, naill ai'n "Sir" neu "Bwrdeistref Sirol".

## Rhyngwladol

Siroedd USA
Siroedd Estonia
Yn wahanol i unedau llywodraeth leol eraill fel Llywodraethiaethau sydd bellach yn dueddol o'i cysylltu ag elfen o apwyntio Llywodraethwyr gan y llywodraeth ganolog neu filwrol, mae i'r cysyniad o sir awgrymiad cryfach o lywodraeth ddemocrataidd wedi ei hethol yn lleol a gydag hawliau yn annibynnol o'r canol.

Er bod y term yn cael ei gysylltu'n bennaf â gwledydd Prydain ac Iwerddon, ceir siroedd/swyddi, neu unedau sy'n cyfateb yn agos iddynt, mewn sawl gwlad, yn cynnwys:

* Albania
* Canada
* Croatia
* Denmarc
* Estonia
* Fietnam
* Gweriniaeth Pobl Tsieina
* Gwlad Pwyl
* Hwngari
* Iran
* Iwerddon
* Jamaica
* Liberia
* Lithwania
* Moldofa
* Norwy
* Rwmania
* Sweden
* Unol Daleithiau America ("swydd" yw'r term Cymraeg arferol)
* Wganda
* Yr Ynys Las

## Gweler hefyd

* Siroedd Cymru
* Siroedd Iwerddon
* Siroedd seremonïol Lloegr

## Cyfeiriadau

Wiciadur
Chwiliwch am sir
yn Wiciadur.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ddaearyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **wleidyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Gogledd-ddwyrain Lloegr

Gogledd-ddwyrain Lloegr| Math | rhanbarthau Lloegr, ITL 1 statistical regions of England  |
|  |
| Prifddinas | Newcastle upon Tyne  |
| Poblogaeth | 2,669,941, 2,657,909, 2,602,300, 2,683,040  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Lloegr  |
| Gwlad |  Lloegr |
| Arwynebedd | 8,592 km²  |
| Yn ffinio gyda | Swydd Efrog a Humber, Gogledd-orllewin Lloegr  |
| Cyfesurynnau | 55°N 1.87°W  |
| Cod SYG | E12000001  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Un o naw rhanbarth swyddogol Lloegr yw **Gogledd-ddwyrain Lloegr** (Saesneg: *North East England*).

Lleoliad Gogledd-ddwyrain Lloegr yn Lloegr
Mae'n cynnwys arwynebedd cyfun:

* Northumberland
* Swydd Durham
* Tyne a Wear
* rhan fach Gogledd Swydd Efrog

Y Cheviot, yn Northumberland, yw'r pwynt uchaf yn y rhanbarth (815m). Newcastle yw ei brif ddinas, tra mai Sunderland yw'r ddinas fwyaf yn nhermau arwynebedd a phoblogaeth. Yn ogystal â'i ardaloedd trefol, sef Tyneside, Wearside, a Teesside, mae gan y rhanbarth harddwch naturiol nodedig, sy'n cynnwys Parc Cenedlaethol Northumberland. Mae'r rhanbarth o bwys hanesyddol hefyd, fel y tystiolaethir gan gestyll Northumberland a dau Safle Treftadaeth y Byd: Eglwys Gadeiriol Durham a Mur Hadrian.

Yn ystod ail hanner yr 20g, dirywiodd y diwydiant adeiladu llongau, a oedd wedi dominyddu Wearside a Tyneside, yn ddifrifol. Bellach mae Tyneside yn ailddyfeisio ei hun fel canolfan ryngwladol ar gyfer celfyddyd a diwylliant, yn ogystal ag ymchwil wyddonol. Ar ôl dioddef dirywiad economaidd yn ystod y ganrif ddiwethaf, mae Wearside yn dod yn ardal bwysig ar gyfer gwyddoniaeth a thechnoleg uchel. Mae economi Teesside yn seiliedig ar ei ddiwydiant petrogemegol gan mwyaf. Mae Northumberland a Swydd Durham, sy'n wledig gan mwyaf, yn seilio rhan fawr o'u heconomi ar ffermio a thwristiaeth. Mae gan ranbarth Gogledd-ddwyrain Lloegr CMC y pen isaf yn Lloegr.

## Cyfeiriadau

## Dolen allanol

* (Saesneg) Cynulliad Rhanbarthol Gogledd-ddwyrain Lloegr Archifwyd 2008-03-20 yn y Peiriant Wayback

 **Etholaethau seneddol yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr (2024 ymlaen)**

Bishop Auckland **·**
Blaydon a Consett **·**
Blyth ac Ashington **·**
Canol a Gorllewin Newcastle upon Tyne **·**
Canol Gateshead a Whickham **·**
Canol Sunderland **·**
Cramlington a Killingworth **·**
Darlington **·**
De Middlesbrough a Dwyrain Cleveland **·**
Dinas Durham **·**
Dwyrain Newcastle upon Tyne a Wallsend **·**
Easington **·**
Gogledd Durham **·**
Gogledd Newcastle upon Tyne **·**
Gogledd Northumberland **·**
Gogledd Stockton **·**
Gorllewin Stockton **·**
Hartlepool **·**
Hexham **·**
Houghton a De Sunderland **·**
Jarrow a Dwyrain Gateshead **·**
Middlesbrough a Dwyrain Thornaby **·**
Newton Aycliffe a Spennymoor **·**
Redcar **·**
South Shields **·**
Tynemouth **·**
Washington a De Gateshead
# Dwyrain Canolbarth Lloegr

Dwyrain Canolbarth Lloegr| Math | rhanbarthau Lloegr, ITL 1 statistical regions of England  |
|  |
| Poblogaeth | 4,533,222, 4,835,928, 4,804,149, 4,567,700, 4,934,939  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Lloegr  |
| Gwlad |  Lloegr |
| Arwynebedd | 15,810.9398 km²  |
| Yn ffinio gyda | Gorllewin Canolbarth Lloegr, Dwyrain Lloegr, De-ddwyrain Lloegr, Gogledd-orllewin Lloegr, Swydd Efrog a Humber  |
| Cyfesurynnau | 52.98°N 0.75°W  |
| Cod SYG | E12000004  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Un o naw rhanbarth swyddogol Lloegr yw **Dwyrain Canolbarth Lloegr** (Saesneg: *East Midlands*).

Lleoliad Canolbarth Lloegr yn Lloegr
Mae'n cynnwys y rhan fwyaf o hanner dwyreiniol y rhanbarth traddodiadol a adwaenir fel Canolbarth Lloegr. Yn benodol, mae'n cynnwys:

* Swydd Derby
* Swydd Gaerlŷr
* Rutland
* Swydd Northampton
* Swydd Nottingham
* y rhan fwyaf o Swydd Lincoln (Mae'r gweddill wedi'i gynnwys yn Swydd Efrog a Humber.)

Kinder Scout, yn Ardal y Copaon, Swydd Derby, yw'r pwynt uchaf yn y rhanbarth (636m). Byddai diffiniad llai caeth Dwyrain Canolbarth Lloegr yn cynnwys dinas Peterborough, Burton upon Trent yn Swydd Stafford, Gogledd Swydd Lincoln a Gogledd-ddwyrain Swydd Lincoln.

Gwneir penderfyniadau ynghylch ariannu'r rhanbarth gan Gynulliad Rhanbarthol Dwyrain Canolbarth Lloegr, a leolir ym Melton Mowbray. Nid siambr etholedig yw'r cynulliad, ond cwango.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Swyddfa'r Llywodraeth ar gyfer Dwyrain Canolbarth Lloegr Archifwyd 2014-05-17 yn y Peiriant Wayback
* (Saesneg) Cynulliad Rhanbarthol Dwyrain Canolbarth Lloegr Archifwyd 2008-03-02 yn y Peiriant Wayback

 **Etholaethau seneddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr (2024 ymlaen)**[cuddio]

Amber Valley **·**
Ashfield **·**
Bassetlaw **·**
Bolsover **·**
Boston a Skegness **·**
Broxtowe **·**
Canol Swydd Derby **·**
Canol Swydd Gaerlŷr **·**
Corby a Dwyrain Swydd Northampton **·**
Chesterfield **·**
Daventry **·**
De Caerlŷr **·**
De Derby **·**
De Holland a'r Deepings **·**
De Northampton **·**
De Nottingham **·**
De Swydd Derby **·**
De Swydd Gaerlŷr **·**
De Swydd Northampton **·**
Dwyrain Caerlŷr **·**
Dwyrain Nottingham **·**
Dyffrynnoedd Swydd Derby **·**
Erewash **·**
Fforest Sherwood **·**
Gainsborough **·**
Gedling **·**
Gogledd Derby **·**
Gogledd Northampton **·**
Gogledd Nottingham a Kimberley **·**
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby **·**
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr **·**
Gorllewin Caerlŷr **·**
Grantham a Bourne **·**
Harborough, Oadby a Wigston **·**
High Peak **·**
Hinckley a Bosworth **·**
Kettering **·**
Lincoln **·**
Loughborough **·**
Louth a Horncastle **·**
Mansfield **·**
Melton a Syston **·**
Newark **·**
Rushcliffe **·**
Rutland a Stamford **·**
Sleaford a Gogledd Hykeham **·**
Wellingborough a Rushden
# Gorllewin Canolbarth Lloegr (rhanbarth)

Gorllewin Canolbarth Lloegr| Math | rhanbarthau Lloegr, ITL 1 statistical regions of England  |
|  |
| Prifddinas | Birmingham  |
| Poblogaeth | 5,602,000, 5,934,037, 5,900,757, 5,642,600, 6,021,653  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Lloegr  |
| Gwlad |  Lloegr |
| Arwynebedd | 13,004 km²  |
| Yn ffinio gyda | De-orllewin Lloegr, De-ddwyrain Lloegr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, Gogledd-orllewin Lloegr  |
| Cyfesurynnau | 52.47°N 2.29°W  |
| Cod SYG | E12000005  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

*Peidiwch â chymysgu y rhanbarth hwn â Gorllewin Canolbarth Lloegr (sir), sy'n un o'r siroedd ynddo.*
Un o naw rhanbarth swyddogol Lloegr yw **Gorllewin Canolbarth Lloegr** (Saesneg: *West Midlands*), sy'n gorchuddio hanner gorllewinol y rhanbarth traddodiadol a adwaenir fel Canolbarth Lloegr.

Lleoliad Gorllewin Canolbarth Lloegr yn Lloegr
Mae'n cynnwys chwe sir seremonïol:

* Gorllewin Canolbarth Lloegr (sir)
* Swydd Amwythig
* Swydd Gaerwrangon
* Swydd Henffordd
* Swydd Stafford
* Swydd Warwick

Mae daearyddiaeth y rhanbarth yn amrywiol, o'r ardaloedd trefol canolog i'r siroedd gwladol yn y gorllewin, sef Swydd Amwythig a Swydd Henffordd, sy'n ffinio â Chymru. Mae'r afon hiraf ym Mhrydain, Afon Hafren, yn mynd trwy'r rhanbarth tua'r de-ddwyrain, gan lifo trwy drefi sirol Amwythig a Chaerwrangon, yn ogystal â'r Ironbridge Gorge, Safle Treftadaeth y Byd UNESCO.

## Cyfeiriadau

 **Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr (2024 ymlaen)**[cuddio]

Aldridge-Brownhills **·**
Amwythig **·**
Birmingham Edgbaston **·**
Birmingham Erdington **·**
Birmingham Hall Green a Moseley **·**
Birmingham Hodge Hill a Gogledd Solihull **·**
Birmingham Ladywood **·**
Birmingham Northfield **·**
Birmingham Perry Barr **·**
Birmingham Selly Oak **·**
Birmingham Yardley **·**
Bromsgrove **·**
Burton ac Uttoxeter **·**
Caerlwytgoed **·**
Caerwrangon **·**
Cannock Chase **·**
Canol Stoke-on-Trent **·**
De Coventry **·**
De Stoke-on-Trent **·**
De Swydd Amwythig **·**
De-ddwyrain Wolverhampton **·**
Droitwich a Evesham **·**
Dudley **·**
Dwyrain Coventry **·**
Gogledd Stoke-on-Trent **·**
Gogledd Swydd Amwythig **·**
Gogledd Swydd Henffordd **·**
Gogledd Swydd Warwick a Bedworth **·**
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·**
Gogledd-orllewin Coventry **·**
Gorllewin Solihull a Shirley **·**
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·**
Gorllewin Wolverhampton **·**
Halesowen **·**
Henffordd a De Swydd Henffordd **·**
Kenilworth a Southam **·**
Kingswinford a De Swydd Stafford **·**
Meriden a Dwyrain Solihull **·**
Newcastle-under-Lyme **·**
Nuneaton **·**
Redditch **·**
Rugby **·**
Smethwick **·**
Stafford **·**
Stone, Great Wyrley a Penkridge **·**
Stourbridge **·**
Stratford-on-Avon **·**
Sutton Coldfield **·**
Swydd Stafford Moorlands **·**
Tamworth **·**
Telford **·**
Tipton a Wednesbury **·**
Walsall a Bloxwich **·**
Warwick a Leamington **·**
West Bromwich **·**
The Wrekin **·**
Wyre Forest