# D. W. Griffith

| D. W. Griffith |
| --- |
|  |
| Ganwyd | David Llewelyn Wark Griffith  22 Ionawr 1875  La Grange, Crestwood  |
| Bu farw | 23 Gorffennaf 1948  Hollywood  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| Galwedigaeth | cyfarwyddwr ffilm, actor, cynhyrchydd ffilm, sgriptiwr, golygydd ffilm, cynhyrchydd gweithredol, cyfarwyddwr, ysgrifennwr, sgriptiwr ffilm  |
| Adnabyddus am | The Birth of a Nation, Intolerance  |
| Tad | Jacob Wark Griffith  |
| Priod | Linda Arvidson  |
| Gwobr/au | Gwobr Anrhydeddus yr Academi, Seren ar Rodfa Enwogion Hollywood  |

Cyfarwyddwr ffilm o'r Unol Daleithiau oedd **David Llewelyn Wark Griffith** (22 Ionawr 1875 - 23 Gorffennaf 1948), a anwyd yn La Grange, Kentucky, UDA. Roedd yn fab i Gymro a chyn-swyddog ym myddin y Confederate (Y Cyrnol "Roaring Jake" Griffith) a fu farw (yn 1885) o glwyfau a gafodd yn ystod Rhyfel Cartref America pan oedd Griffith yn 10 oed. Fe'i hystyriwyd yn un o dadau'r ffilm naratif.

*The Adventures of Dollie* (1908)Yn ei ugeiniau cychwynnodd yrfa, aflwyddiannus braidd, ar y llwyfan. Yn 1907, yn dilyn methiant ei gynhyrchiad *A Fool and a Girl*, fe drodd ei olygon at Hollywood, gan ysgrifennu ag actio i gwmnïoedd *Edison* a *Biograph*. Yn 1908 cafodd swydd fel cynhyrchydd gan *Biograph* a dechreuodd ei yrfa go iawn. Hyd at 1913 cynhyrchodd dros 400 o ffilmiau i'r cwmni - gan orffen gyda *Judith of Bethulia* (ffilm 4 rîl a ryddhawyd yn 1914). Yn ystod y cyfnod hwn datblygodd ei grefft yn aruthrol - yn arbennig agweddau golygu a pherfformio. Daeth yn enwog am olygu crefftus yr "achub munud olaf". Cafodd yr agweddau yma ddylanwad mawr ar y diwydiant - gan wneud *Biograph* yn flaengar iawn.

Yn 1913 gadawodd Griffith *Biograph* i dorri ei gŵys ei hun. Ar ôl cyfnod byr o arbrofi, cynhyrchodd *The Birth of a Nation* (a ryddhawyd yn Ionawr 1915), a sicrhaodd ei le yn y llyfrau hanes. Hon oedd y ffilm hiraf a mwyaf cymhleth erioed ar y pryd (ryw 3 awr o hyd dros 12 rîl). Seiliwyd y naratif (sy'n cynnwys elfennau hanesyddol a dychmygol am Ryfel Cartref America a'r cyfnod yn syth ar ei ôl) ar nofel a drama gan Thomas Dixon Jr., o'r enw *The Clansman*. (*The Clansman* oedd enw gwreiddiol y ffilm, hefyd.) Fel mae'r enw hwn yn awgrymu, mae cryn ystyriaeth garedig o'r Klu Klux Klan yn y ffilm. Yn wir fe atgyfnerthwyd y gymuned hiliol honno yn sylweddol gan ei hymddangosiad. Oherwydd hyn, erys y ffilm yn un dadleuol iawn (fel y bu ar y pryd) - ac, o'r herwydd, yn hanesyddol. (Fe'i dyfarnwyd o bwys hanes diwylliant America gan Lyfrgell Cyngres yr Unol Daleithiau yn 1992.) Am weddill ei yrfa bu Griffith yn amddiffyn a gwneud yn iawn am yr agwedd hon o'i gampwaith technegol. Y cam cyntaf oedd ei ffilm nesaf, *Intolerance* (1916), a llwyddodd i fod yn hyd yn oed yn fwy mawreddog ym mhob ffordd. Fel yr awgrymir gan y teitl, roedd hon yn ymgais uniongyrchol gan Griffith i ateb yr honiad ei fod yn hiliol. Yn y drydedd o'i ffilmiau gorau, *Broken Blossoms* (1919), aeth Griffith un cam ymhellach i ateb y feirniadaeth. Fe sicrhaodd mai o Tsieina y daw cymeriad positif y ffilm (Cheng Huan). Er maidyn gwyn (Richard Barthelmess) a'i hactiodd!.

Set *Intolerance* (1919). Ail grëwyd muriau Babylon llawn maint ar gyfer cynhyrchiad **D.W. Griffith**Griffiths, ynghyd â Charlie Chaplin, Mary Pickford a Douglas Fairbanks, sefydlodd stiwdio United Artists yn 1919.

Er i Griffith ddal i gynhyrchu ffilmiau am ddegawd arall (roedd ei ddau olaf yn "talkies"), roedd ei oes aur ar ben. Ni lwyddodd i symud gyda'r oes - roedd ei galon o hyd ym myd sentimental y 19 ganrif. Collodd arian, ac ar ôl *Orphans of the Storm* (1921) nid oedd yn medru fforddio cyflogi ei "protege" Lillian Gish (a gafodd gyrfa ddisglair iawn tan y 1950au), hyd yn oed.

Roedd Griffith yn aelod o’r Seiri Rhyddion. Priododd Linda Arvidson yn 1906 (ysgarwyd 1936) ac Evelyn Baldwin yn 1936 (ysgarwyd 1947).

Methodd gyrfa Griffith fel cynhyrchydd oroesi methiant *The Struggle* (1931) ac yn fuan fe'i hanghofiwyd gan ei gynulleidfaoedd. Bu farw'n unig. Er fod ei gyd-weithwyr ym myd y ffilm yn ei barchu am ei gyfraniad allweddol i ddatblygiad y ffilm, ychydig iawn a ddaeth i dalu gwrogaeth iddo mewn cyfarfod coffa yn Hollywood ar ôl iddo farw yno ar Orffennaf 23, 1948. Fe'i claddwyd ym mynwent Eglwyd Methodisdaidd Mount Tabor yn Centerfield, Kentucky.

## Ffilmiau

* 1908-1913: Ffilmiau byr dwy-rîl yn stiwdios Biograph (dros 400 ohonynt: 1908, 61; 1909, 141; 1910, 87; 1911, 70; 1912, 67; 1913, 30), a restrir yn llyfr Robert Henderson, *D.W. Griffith: The Years at Biograph*.
* 1913: *Judith of Bethulia*.
* 1914: *The Battle of the Sexes*, *The Escape*, *Home Sweet Home*, *The Avenging Conscience*, *The Mother and the Law*.
* 1915: *The Birth of a Nation*.
* 1916: *Intolerance*.
* 1918: *Hearts of the World*, *The Great Love*, *The Greatest Thing in Life*.
* 1919: *A Romance of Happy Valley*, *The Girl Who Stayed at Home*, *Broken Blossoms*, *True Heart Susie*, *The Fall of Babylon*, *The Mother and the Law*, *Scarlet Days*, *The Greatest Question*.
* 1920: *The Idol Dancer*, *The Love Flower*, *Way Down East*.
* 1921: *Dream Street*, *Orphans of the Storm*.
* 1922: *One Exciting Night*.
* 1923: *The White Rose*.
* 1924: *America; Isn't Life Wonderful?*.
* 1925: *Sally of the Sawdust*, *That Royale Girl*.
* 1926: *The Sorrows of Satan*.
* 1928: *Drums of Love*, *The Battle of the Sexes*.
* 1929: *Lady of the Pavement*.
* 1930: *Abraham Lincoln*.
* 1931: *The Struggle*.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Unol Daleithiau America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gyfarwyddwr ffilm**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*