# Armenia

Armenia|  |
| Hayastani Hanrapetutyun |
|  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gwlad  |
|  |
| Prifddinas | Yerevan  |
| Poblogaeth | 2,930,450  |
| Sefydlwyd | * 23 Medi 1991
 |
| Anthem | Mer Hayrenik  |
| Pennaeth llywodraeth | Nikol Pashinyan  |
| Cylchfa amser | UTC+04:00  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Armeneg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | De-orllewin Asia  |
| Arwynebedd | 29,743.423459 km²  |
| Yn ffinio gyda | Iran, Twrci, Aserbaijan, Georgia  |
| Cyfesurynnau | 40.38333°N 44.95°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Llywodraeth Armenia  |
| Corff deddfwriaethol | Cynulliad Cenedlaethol  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Armenia  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Vahagn Khachatryan  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Armenia  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Nikol Pashinyan  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $13,861 miliwn, $19,503 miliwn, 2,257 miliwn, 2,070 miliwn, 1,273 miliwn, 1,201 miliwn, 1,315 miliwn, 1,468 miliwn, 1,597 miliwn, 1,639 miliwn, 1,894 miliwn, 1,845 miliwn, 1,912 miliwn, 2,118 miliwn, 2,376 miliwn, 2,807 miliwn, 3,577 miliwn, 4,900 miliwn, 6,384 miliwn, 9,206 miliwn, 11,662 miliwn, 8,648 miliwn, 9,260 miliwn, 10,142 miliwn, 10,619 miliwn, 11,121 miliwn, 11,610 miliwn, 10,553 miliwn, 10,546 miliwn, 11,527 miliwn, 12,458 miliwn, 13,619 miliwn, 12,642 miliwn, 13,879 miliwn, 19,514 miliwn, 24,086 miliwn  |
| Arian | Dram Armenia  |
| Canran y diwaith | 17 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 1.531  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.759  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gweriniaeth yn ne Mynyddoedd y Cawcasws yw **Gweriniaeth Armenia** neu **Armenia**. Y gwledydd cyfagos yw Twrci i'r gorllewin, Georgia i'r gogledd, Aserbaijan i'r dwyrain ac Iran i'r de-ddwyrain. Yerevan yw'r brifddinas. Yn y cyfrifiad diwethaf, roedd ei phoblogaeth yn 2,930,450 (2017), sy'n llai na phoblogaeth Cymru.

## Hanes

Armenia a Chymru o ran lleoliad a maint.

*Prif: Hanes Armenia*
Yn y cyfnod clasurol rhennid tiriogaeth Armenia yn ddwy dalaith gan y Rhufeiniaid, sef Armenia Inferior (neu *Armenia Minor*) ar arfordir y Môr Du ac Armenia Superior (neu *Armenia Major*) yn y dwyrain. Bu ymgiprys sawl gwaith am reolaeth ar yr olaf rhwng Rhufain a phŵerau eraill yn y rhanbarth.

O'r 1550au ymlaen, roedd Armenia yn rhan o Ymerodraeth yr Otomaniaid a Phersia. Cymerodd Rwsia reolaeth dros Ddwyrain Armenia yn 1813 a 1828. Fel cenhedloedd Cristonogol eraill Ymerodraeth yr Otomaniaid, roedd yr Armeniaid yn ddinesyddion eilradd, gan ddioddef gwahaniaethu hiliol. Arweiniai galwadau am hawliau cydraddol o'r 1880au ymlaen at ymateb llym gan yr ymerodraeth a bu mwy nag un cyflafan yn erbyn y boblogaeth Armenaidd yn yr 1890au ac eto yn 1915. Mae Armeniaid a'r rhan fwyaf o haneswyr y tu allan i Dwrci yn tueddu i weld digwyddiadau 1915, pryd bu farw rhwng 650,000 a 1.5 miliwn o bobl, fel ymgais fwriadiol at hil-laddiad. Dehongliad swyddogol y digwyddiadau yn Nhwrci yw bod miloedd o bobl ar y ddwy ochr wedi marw mewn rhyfel cartref, o glefyd ac o newyn.

Golygfa ar y brifddinas Yerevan gyda Mynydd Ararat yn y cefndirGyda Chwyldro Rwsia yn 1917, daeth Dwyrain Armenia yn annibynnol o Rwsia fel rhan o wladwriaeth ynghyd â Georgia ac Aserbaijan. Ni pharodd y ffederasiwn ond am hanner flwyddyn, a daeth Dwyrain Armenia yn wladwriaeth annibynnol ar 28 Mai 1918. Pan chwalwyd Ymerodraeth yr Otomaniaid ar ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf, ymunodd y tiriogaethau Armenaidd o fewn yr ymerodraeth â Gweriniaeth Ddemocrataidd Armenia dan un o delerau Cytundeb Sèvres a lofnodwyd ar 10 Awst 1920. Serch hynny, roedd Armenia yn gorfod wynebu rhagor o ryfeloedd. Collodd ryfel â Thwrci yn 1920 (y Rhyfel Dwrco-Armenaidd) ac o dan telerau Cytundeb Alexandropol gorfu iddi ildio'r rhan fwyaf o'i harfau a'i thir i Dwrci. Ar yr un pryd, ymosodwyd arni gan y Fyddin Goch, a arweiniodd at reolaeth Sofietaidd yn rhelyw'r wlad o fis Rhagfyr 1920 ymlaen. Yn 1922, ymgorfforwyd Armenia yn yr Undeb Sofietaidd fel rhan o Weriniaeth Sosialaidd Ffederal Sofietaidd Transcausasia (SFSR Transcaucasia), gweriniaeth a barodd tan 1936, pryd daeth Armenia yn weriniaeth ar wahân o fewn yr Undeb Sofietaidd.

Ailenillodd Armenia ei hannibyniaeth gyda chwymp yr Undeb Sofietaidd yn 1991.

## Enwogion

Henrikh Mkhitaryan chwareuwr pêl-droed I manchester united yn chwarae i'r Tim pêl-droed yr gwlad .

Hefyd Mae Canwr pop Armenchik yn dod o Armenia .

Mae seren youtube Hikethegamer yn dod o Armenia .

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Armenica.org

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Armenia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*