# Gwlad yr Iâ

Gwlad yr Iâ|  |
| Ísland |
|  |
| Math | ynys-genedl, gwladwriaeth sofran, gwlad  |
| Enwyd ar ôl | Iâ  |
|  |
| Prifddinas | Reykjavík  |
| Dinas fwyaf | Reykjavík  |
| Poblogaeth | 364,260  |
| Sefydlwyd | * 17 Mehefin 1944 (Sefydlu Gwlad yr Iâ)
 |
| Anthem | Lofsöngur  |
| Pennaeth llywodraeth | Kristrún Mjöll Frostadóttir  |
| Cylchfa amser | UTC+00:00  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Islandeg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Gwledydd Nordig  |
| Arwynebedd | 103,004 km²  |
| Yn ffinio gyda | Yr Ynys Las, Ynysoedd Ffaro, Svalbard  |
| Cyfesurynnau | 65°N 19°W  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Llywodraeth Gwlad yr Iâ  |
| Corff deddfwriaethol | Alþingi  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Llywydd Gwlad yr Iâ  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Halla Tómasdóttir  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Gwlad yr Iâ  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Kristrún Mjöll Frostadóttir  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $27,842 miliwn  |
| Arian | Icelandic króna  |
| Canran y diwaith | 5 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 1.93  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.959  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Mae **Gweriniaeth Gwlad yr Iâ** neu **Wlad yr Iâ** yn ynys yng Ngogledd y Cefnfor Iwerydd rhwng yr Ynys Las a Phrydain. Iaith Lychlynaidd yw Islandeg, ac mae mwyafrif yr ynys yn dilyn Eglwys Lwther. Yn y cyfrifiad diweddaraf roedd poblogaeth y wlad yn 364,260 (31 Rhagfyr 2019), sydd ychydig yn llai na phoblogaeth Caerdydd Fwyaf (yr Ardal Drefol).

Ei llenor amlycaf, efallai, oedd Snorri Sturluson. O Wlad yr Iâ daw'r gantores pop Björk, Magnús Scheving o'r rhaglen deledu Lazytown, a'r nofelydd Halldór Laxness, enillwr Gwobr Nobel am lenyddiaeth ym 1955.

Mae gan yr *Althing* 63 o aelodau, a etholir pob pedair mlynedd. Y Prif Weinidog sy'n bennaeth ar y llywodraeth, tra bod yr arlywydd, a etholir am 4 mlynedd, yn penodi'r Prif Weinidog.

## Hanes

Ymsefydlodd Norwy-wyr yng Ngwlad yr Iâ gyda'u caethweision o'r Alban ac Iwerddon yn hwyr yn y 9g a'r 10fed. Nhw a sefydlodd y Senedd hynaf yn y byd, yr *Althing*, yn y flwyddyn 930.

Roedd Gwlad yr Iâ yn annibynnol am dros 300 mlynedd, ond cyn hir daeth o dan reolaeth Norwy a Denmarc. Sefydlwyd rheolaeth cartref ym 1874, ac annibyniaeth ym 1918. Arhosodd brenin Denmarc, Christian X, yn frenin ar Wlad yr Iâ tan 1944 pan sefydlwyd gweriniaeth.

Map o 17g o Wlad yr Iâ.
Pentref pysgota canoloesol (neu Ósvör) wedi'i ail greu nepell o Bolungarvík.
## Daearyddiaeth

Mae Gwlad yr Iâ ar fan poeth daearegol ar y Grib Canol-Iwerydd. Mae yna lawer o losgfynyddoedd, yn enwedig Hekla. Hyd heddiw mae llosgfynyddoedd yn cael eu creu— crëwyd ynys newydd Surtsey ar ôl ffrwydrad ar 14 Tachwedd 1963. Mae tua 10% o'r ynys o dan iâ, ac mae ei rhewlifoedd yn enwog ledled y byd. Mae gan y wlad lawer o giser (gair Islandeg), ac mae ynni daearthermol yn rhoi dŵr poeth a gwres cartref rhad yn y trefi.

Mae mwyafrif y trefi ar lan y môr. Y prif drefi yw Reykjavík, Keflavík—lleoliad y maes awyr cenedlaethol— ac Akureyri.

Mae geneteg pobl Gwlad yr Iâ yn debyg ac yn unigryw hyd heddiw, gan nad oes llawer o fewnfudo wedi digwydd dros y canrifoedd. O ganlyniad mae gwyddonwyr ar draws y byd yn astudio pobl yr ynys er mwyn darganfod mwy am etifeddu genynnau.

### Rhanbarthau

Ceir wyth rhanbarth yng Ngwlad yr Iâ, yn bennaf er mwyn hwyluso trefniadaeth ystadegol ac o ran côd-post y wlad. Mae system gyfreithiol y llysoedd hefyd wedi'i sefydlu ar y drefn hon o wyth rhanbarth. Yn rhyfedd iawn, ni ddiffinir yr wyth rhanbarth yn ôl cyfraith y wlad ac nid oes iddynt drefn weinyddol fel sydd gan siroedd Cymru.

| #
 | Cyfieithiad o'r enw
 | Enw mewn Islandeg
 | Poblogaeth ddiweddaraf
 | Arwynebedd (km²)
 | Pobl./ Arwynebedd
 | ISO 3166-2
 | Canolfan weinyddol
 | Rhanbarthau Gwlad yr Iâ
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1
 | Rhanbarth y Brifddinas
 | Höfuðborgarsvæði
 | 233,034
 | 1,062
 | 201.14
 | IS-1
 | Reykjavík
 |  |
| 2
 | Penrhyn y De
 | Suðurnes
 | 27,829
 | 829
 | 27.15
 | IS-2
 | Keflavík
 |
| 3
 | Rhanbarth y Gorllewin
 | Vesturland
 | 17,541
 | 9,554
 | 1.65
 | IS-3
 | Borgarnes
 |
| 4
 | Ffiords y Gorllewin
 | Vestfirðir
 | 7,379
 | 9,409
 | 0.73
 | IS-4
 | Ísafjörður
 |
| 5
 | Rhanbarth y Gogledd-orllewin
 | Norðurland vestra
 | 7,322
 | 12,737
 | 0.56
 | IS-5
 | Sauðárkrókur
 |
| 6
 | Rhanbarth y Gogledd-ddwyrain
 | Norðurland eystra
 | 30,600
 | 21,968
 | 1.33
 | IS-6
 | Akureyri
 |
| 7
 | Rhanbarth y Dwyrain
 | Austurland
 | 11,227
 | 22,721
 | 0.55
 | IS-7
 | Egilsstaðir
 |
| 8
 | Rhanbarth y De
 | Suðurland
 | 28,399
 | 24,526
 | 1.01
 | IS-8
 | Selfoss
 |
|  | Gwlad yr Iâ
 | Ísland
 | 364,260
 | 102,806
 | 3.23
 | IS
 |  |  |

## Siroedd

Siroedd y wlad
Mae Gwlad yr Iâ yn cynnwys 23 sir neu *sýslur*:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| \* Árnessýsla
* Austur-Barðastrandarsýsla
* Austur-Húnavatnssýsla
* Austur-Skaftafellssýsla
* Borgarfjarðarsýsla
* Dalasýsla
* Eyjafjarðarsýsla
* Gullbringusýsla
* Kjósarsýsla
 | \* Mýrasýsla
* Norður-Ísafjarðarsýsla
* Norður-Múlasýsla
* Norður-Þingeyjarsýsla
* Rangárvallasýsla
* Skagafjarðarsýsla
* Snæfellsnes-og Hnappadalssýsla
* Strandasýsla
 | \* Suður-Múlasýsla
* Suður-Þingeyjarsýsla
* Vestur-Barðastrandarsýsla
* Vestur-Húnavatnssýsla
* Vestur-Ísafjarðarsýsla
* Vestur-Skaftafellssýsla
 |

## Economi

*Prif: Economi Gwlad yr Iâ*
Mae'r diwydiant pysgota yn bwysig iawn i'r economi. Mae 60% o enillion allforion y wlad a swyddi 8% o'r gweithlu yn dibynnu arno. Y prif allforion yw pysgod, alwminiwm a ferrosilicon.

Mae mwyafrif yr adeiladau wedi eu hadeiladu o goncrit gan fod mewnforio pren yn ddrud. Yn y 1990au dewisodd llywodraeth Gwlad yr Iâ amrywio'r economi drwy ganolbwyntio mwy ar ddiwydiannau gwneuthur a gwasanaeth, gyda datblygiadau ym miotechnoleg, gwasanaethau ariannol, a chynhyrchiad meddalwedd. Mae twristiaeth hefyd yn dod yn bwysicach.

*Prif: Daearyddiaeth Gwlad yr Iâ*
* Lleoliad Gwlad yr Iâ yn Ewrop

*Prif: Rhanbarthau Gwlad yr Iâ*
## Gweler hefyd

* Protestiadau argyfwng ariannol Gwlad yr Iâ (2008–2011)

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Iceland.org
* (Saesneg) The Trade Council of Iceland