# Ynysoedd Ffaro

Ynysoedd Ffaro|  |
| Ynysoedd Ffaro Føroyar (Ffaröeg) Færøerne (Daneg) |
|  |
| Math | gwlad ymreolaethol o fewn Brenhiniaeth Denmarc, etholaeth  |
|  |
| Prifddinas | Tórshavn  |
| Poblogaeth | 54,149  |
| Sefydlwyd | Refferendwm: 14 Medi 1946 Denmarc yn Datgan Annibyniaeth: 23 Mawrth 1948 |
| Anthem | Tú alfagra land mítt  |
| Pennaeth llywodraeth | Aksel V. Johannesen  |
| Cylchfa amser | UTC+00:00  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Ffaröeg, Daneg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Brenhiniaeth Denmarc, undod y Deyrnas, Gogledd Ewrop  |
| Sir | Brenhiniaeth Denmarc  |
| Gwlad |  Denmarc |
| Arwynebedd | 1,399 km²  |
| Gerllaw | Môr Norwy  |
| Yn ffinio gyda | Gwlad yr Iâ  |
| Cyfesurynnau | 61.9699°N 6.8445°W  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Løgting  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Frederik X, brenin Denmarc  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Ynysoedd Ffaro  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Aksel V. Johannesen  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $3,650 miliwn  |
| CMC y pen | $3,000 miliwn  |
| Arian | Faroese króna  |
| Cyfartaledd plant | 2.6  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ynysfor yng Ngogledd Ewrop rhwng Môr Norwy a Chefnfor yr Iwerydd yw **Ynysoedd Ffaro** (Ffaröeg: *Føroyar*, Daneg: *Færøerne*). Arwynebedd y tir yw 1400 km² ac mae'r boblogaeth oddeutu 54,149 (1 Ionawr 2023), sydd tuag 20,000 yn llai nag Ynys Môn. Y brifddinas yw Tórshavn (neu Thorhavn), ar ynys Streymoy. Mae'r ynysoedd yn gorwedd tua hanner ffordd rhwng Norwy, Gwlad yr Iâ a'r Alban.

Mae Ynysoedd Ffaro yn dalaith hunanlywodraethol o Ddenmarc ers 1948 gan gymryd cyfrifoldeb am y rhan fwyaf o'u materion, ac eithrio amddiffyn a materion tramor.

## Daearyddiaeth

Tórshavn yw'r brifddinas, ac mae ganddi boblogaeth o 19,000; yr ail ddinas yw Klaksvik sydd â phoblogaeth o tua 6,000. Mae trwch gweddill y boblogaeth wedi'i gwasgaru ymysg y pentrefi arfordirol. Mae pobl yn byw ar 17 o'r 22 ynys. Y prif ynysoedd yw Streymoy, Eysturoy, a Vágar. Mae'r rhan fwyaf o'r ynysoedd yn fryniog ac mae'r gweithgareddau amaethyddol yn gyfyngedig i fagu defaid a thyfu tatws. Mae pysgota a phrosesu pysgod yn ddiwydiannau o bwys.

Ardal yr ynysoedd yw 1,399 cilomedr sgwâr (540 mi.sg), ac nid oes afonydd na llynnoedd o bwys. Mae 1,117 cilomedr (694 mi) o arfordir, ac nid oes ffin tirol gydag unrhyw wlad arall. Yr unig ynys fawr sydd heb drigolion arni yw Lítla Dímun.

## Demograffeg

Cyrhaeddodd yr ynys boblogaeth o 50,000 am y tro cyntaf erioed yn ei hanes yng nghanol 2017. Mae'r llywodraeth wedi ceisio delio gydag allfudo, yn enwedig allfudo menywod ifanc, a bydd nifer o ddynion yn canlyn gwragedd o Ynysoedd y Ffilipinau i fod i'w priodi. Mae ymdrechion i geisio gymathu newydd-ddyfodiaid i iaith unigryw a diwylliant yr ynysoedd.

## Hanes

Daeth trigolion gwreiddiol yr ynysoedd yno adeg y Llychlynwyr; mae hanes y drefedigaeth i'w chael yn y *Færeyinga Saga*.

Porkeri, Ynysoedd Faroe
## Diwylliant

Mae diwylliant yr ynysoedd yn hanu o olion o'r hen ddiwylliant Lychlyn Scandinafia wedi'u cymysgu â diwylliant draddodiadol ffermio a physgota cynhaliol.

Iaith gynhenid, a bellach prif iaith swyddogol yr ynys, ydyw'r Ffaröeg, iaith Germanaidd sy'n ymdebygu rhywfaint i'r Islandeg. Dethlir diwrnod nawddsant yr Ynysoedd, Ólavsøka ('Gwylnos Sant Olaff') ar 29 Gorffennaf. Ceir cyfres o ddigwyddiadau yn arwain at y diwrnod. Ar yr 29ain fe agorir Senedd y wlad: y Logting.

Ceir Coleg trydyddol a galwedigaethol, Glasir a Prifysgol Ynysoedd Ffaro ar yr ynysoedd, a Ffaröeg yw iaith gweinyddu ac addysgu'r sefydliadau yma gan fwyaf.

## Gwleidyddiaeth

Wedi'r Ail Ryfel Byd pan meddiannwyd yr Ynysoedd gan luoedd Prydain, cafodd yr Ynyswyr flas ar fod yn hunanlywodraethol gan i Ddenmarc cael ei meddiannu gan y Natsïaid. Yn sgil hyn cafwyd Refferendwm ar Annibyniaeth yn 1948. Er i'r mwyafrif bleidleisio dros annibyniaeth, penderfynodd Denmarc beidio ag ildio'n llawn gan roi elfen gref o hunanlywodraeth yn lle.

Ceir trafodaeth gyson ar ddatganoli a bu bwriad cynnal refferendwm ar annibyniaeth yn 2018 ond ni ddaeth hyn i law. Serch hynny mae'r drafodaeth dros ragor o bwerau yn un byw.

Bu'r ynysoedd yn destun chwilfrydedd ac ysbrydoliaeth i genedlaetholwyr Albanaidd sydd eisiau annibyniaeth i'r Alban gan fod yn destun ffilm fer gan y newyddiadurwraig, Lesley Riddoch yn 2018.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan swyddogol Archifwyd 2009-04-04 yn y Peiriant Wayback
* Gwefan twristiaeth swyddogol
* Ffilm fer yn Saesneg am Gymhathu tramorwyr i Klaksvik ac Ynysoedd Ffaro