# J. R. R. Tolkien

| J. R. R. Tolkien |
| --- |
|  |
| Ffugenw | Oxymore  |
| Ganwyd | 3 Ionawr 1892  Bloemfontein  |
| Bu farw | 2 Medi 1973  o niwmonia'r ysgyfaint, briw  Bournemouth  |
| Man preswyl | Birmingham  |
| Dinasyddiaeth | y Deyrnas Unedig  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Rhydychen
* Coleg Exeter
* Ysgol y Brenin Edward
* St. Philip's School
 |
| Galwedigaeth | ieithydd, bardd, academydd, awdur plant, cyfieithydd, beirniad llenyddol, awdur ysgrifau, swyddog milwrol, awdur, ysgrifennwr, hanesydd, darlunydd, athro, rhyddieithwr, ieithegydd, nofelydd, libretydd, hanesydd llenyddiaeth  |
| Swydd | Athro Eingl-Sacsonaidd yn Rawlinson and Bosworth  |
| Cyflogwr | * Oxford English Dictionary
* Prifysgol Leeds
* Prifysgol Rhydychen
 |
| Adnabyddus am | Yr Hobyd, The Lord of the Rings, The Silmarillion, Tree and Leaf, Roverandom, The Adventures of Tom Bombadil, Beowulf: The Monsters and the Critics  |
| Arddull | ffantasi, llenyddiaeth plant, barddoniaeth, rhyddiaith  |
| Prif ddylanwad | George MacDonald, Edward Wyke-Smith, Jules Verne, H. Rider Haggard, Lord Dunsany, Edward Burne-Jones, William Morris, G. K. Chesterton, Elias Lönnrot, Beowulf  |
| Cartre'r teulu | Kluczbork  |
| Mudiad | Inklings  |
| Tad | Arthur Reuel Tolkien  |
| Mam | Mabel Suffield  |
| Priod | Edith Tolkien  |
| Plant | John Tolkien, Michael Tolkien, Christopher Tolkien, Priscilla Tolkien  |
| Llinach | Y Tolkeiniaid  |
| Gwobr/au | CBE, Gwobr Prometheus - Hall of Fame, Gwobr Nebula am y Sgript Orau, Gwobr Nebula am y Sgript Orau, Gwobr Locus am y nofel Ffantasi Orau, Gwobr Nebula am y Sgript Orau, Gwobr Hugo am y Cyflwyniad Dramatig Gorau, Gwobr Hugo am y Cyflwyniad Dramatig Gorau, Ffurf Hir, Cymrawd o'r Gymdeithas Frenhinol a Llenyddol, Hall of Fame Ffantasi a llenyddiaeth Wyddonias, Gwobr Hugo am y Cyflwyniad Dramatig Gorau, Ffurf Hir, Gwobr Ditmar, Mythopoeic Awards, International Fantasy Award for Best Fiction, Mythopoeic Fantasy Award  |
| Gwefan |   |

Ieithydd ac yn academydd o Loegr oedd **John Ronald Reuel Tolkien** (3 Ionawr 1892 – 2 Medi 1973). Roedd yn athro ar lenyddiaeth Saesneg ym Mhrifysgol Rhydychen rhwng 1925 a 1945, cyn darlithio ar yr iaith Sacsonaidd yno rhwng 1945 a 1959. Roedd hefyd yn Babydd selog. Mae Tolkien fwyaf enwog am ysgrifennu’r llyfrau *The Hobbit*, *The Lord of the Rings* a *The Silmarillion*, sydd wedi eu selio ar fyd ffantasi *Middle-earth*.

Ganed Tolkien yn Bloemfontein, Orange Free State, (De Affrica nawr) ond symudodd y teulu i Loegr pan oedd yn dair oed.

## Tolkien ac iaith

O oed cynnar, pan welodd enwau Cymraeg ar drelars glo o dde Cymru, fe ymddiddorodd Tolkien mewn ieithoedd. Graddiodd mewn ieitheg Hen Roegaidd, ac ym 1915 graddiodd gyda Hen Islandeg fel pwnc arbennig. Gweithiodd ar Eiriadur Saesneg Rhydychen rhwng 1918 a 1920. Serch hyn, ei brif ddiddordebau ieithyddol oedd Hen Saesneg a'r Gymraeg.

Aeth Tolkien ati i ddyfeisio nifer o ieithoedd gwahanol ar gyfer *The Lord of the Rings*, yn cynnwys Sindarin (a seliwyd ar y Gymraeg) a Quenya (a seliwyd ar Ffinneg). Hen Saesneg, neu Rohirric, oedd iaith gwerin gwlad ffuglennol Rohan.

Yn ei draethawd *English and Welsh*, dywedodd: *Welsh is of this soil, this island, the senior language of the men of Britain; and Welsh is beautiful.*

## Ysgrifau Eraill

Yn ogystal â'r enwog *The Hobbit* a *The Lord of the Rings* ysgrifennodd Tolkien weithiau yn ymwneud a'i fyd chwedlonol. Ysgrifennodd *The Silmarillon* cyn yr uchod, sy'n trafod hen hanesion *Middle Earth* yn ei hoes gyntaf. Wedi ei farwolaeth, cyhoeddwyd hefyd nifer o ysgrifau gwahanol yn trafod gwahanol agweddau o'i fyd amrywiol.

Ym 1955 traddododd ei ddarlith *English and Welsh* i Brifysgol Rhydychen, yn disgrifio'r Gymraeg fel iaith 'brydferthach na'r Saesneg': *Welsh is of this soil, this island, the senior language of the men of Britain; and Welsh is beautiful.*

Golygwyd rhai o'i weithiau anghyhoeddedig gan ei fab, Christopher Tolkien.

## Cyfeiriadau