# Slofenia

Slofenia|  |
| Republika Slovenija |
|  |
| Arwyddair | I feel SLOVEnia  |
| Math | gwladwriaeth sofran, un o wledydd môr y canoldir, gwlad, unitary parliamentary republic  |
| Duration: 2 seconds.0:02 |
| Prifddinas | Ljubljana  |
| Dinas fwyaf | Ljubljana  |
| Poblogaeth | 2,066,880  |
| Sefydlwyd | * 25 Mehefin 1991 (Unknown)
 |
| Anthem | Anthem genedlaethol Slofenia  |
| Pennaeth llywodraeth | Janez Janša  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Slofeneg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Canolbarth Ewrop, Ardal Economeg Ewropeaidd, gwladwriaethau ôl-Iwgoslafia  |
| Arwynebedd | 20,271 km²  |
| Gerllaw | Môr Adria, Y Môr Canoldir  |
| Yn ffinio gyda | Yr Eidal, Awstria, Croatia, Hwngari  |
| Cyfesurynnau | 46°N 15°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Llywodraeth Slofenia  |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Slofenia  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Slofenia  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Nataša Pirc Musar  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Slofenia  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Janez Janša  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $62,118 miliwn  |
| Arian | Ewro  |
| Canran y diwaith | 10 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 1.55  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.918  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad sofran yn ne Canolbarth Ewrop yw **Slofenia** (Slofeneg: Republika Slovenija; sef **Gweriniaeth Slofenia**). Mae'n ffinio gyda'r Eidal i'r gorllewin, Awstria i'r gogledd, Hwngari i'r gogledd-ddwyrain, Croatia i'r de a'r de-ddwyrain, ac arfordir byr o'r Môr Adriatig i'r de-orllewin. Mae Slofenia'n wlad fynyddig, coediog ar y cyfan, gydag arwynebedd tebyg i Gymru, sef 20,272 cilometr sg a phoblogaeth llawer llai na Chymru, sef 2,066,880 (1 Ionawr 2018). Slofeneg, un o'r ieithoedd De Slafaidd, yw'r iaith swyddogol. Ar 26 Rhagfyr, mae'n dathlu ei Diwrnod Annibyniaeth, i nodi'r Refferendwm dros Annibyniaeth a gafodd yn 1990.

Mae gan Slofenia hinsawdd gyfandirol dymherus yn bennaf, ac eithrio'r Primorska a'r Julijske Alpe (yr Alpau Julian). Cyrhaedda hinsawdd is-ganoldirol rhanau gogleddol yr Alpau Dinarig sy'n croesi'r wlad i gyfeiriad gogledd-orllewin a'r de-ddwyrain. Mae gan Alpau Julian yn y gogledd-orllewin hinsawdd alpaidd. Tua'r Basn Pannonaidd gogledd-ddwyreiniol, mae hinsawdd gyfandirol yn fwy amlwg. Ljubljana yw'r prifddinas a dinas fwyaf Slofenia, wedi'i lleoli'n ddaearyddol ger canol y wlad.

Slofenia a Chymru o ran maint a lleoliad
Yn hanesyddol mae Slofenia wedi bod yn groesffordd i ieithoedd a diwylliannau Slafaidd, Germanaidd a Romáwns. Mae ei diriogaeth wedi bod yn rhan o lawer o wahanol wladwriaethau: yr Ymerodraeth Rufeinig, yr Ymerodraeth Fysantaidd, yr Ymerodraeth Carolingaidd, Yr Ymerodraeth Lân Rufeinig, Teyrnas Hwngari, Gweriniaeth Fenis, y Rhanbarthau Illyraidd Ymerodraeth Ffrainc Gyntaf Napoleon, Ymerodraeth Awstria, ac Ymerodraeth Awstro-Hwngari. Yn Hydref 1918, cyd-sefydlodd y Slofeniaid Wladwriaeth Slofenia, Croatia a Serbia. Yn Rhagfyr 1918, fe wnaethon nhw uno gyda Theyrnas Serbia o fewn Teyrnas Iwgoslafia. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, meddiannodd yr Almaen, yr Eidal, a Hwngari Slofenia, a throsglwyddwyd ardal fechan i Dalaith Annibynnol Croatia a oedd newydd gael ei datgan yn wladwriaeth byped Natsïaidd. Ym 1945, daeth yn rhan o Iwgoslafia eto. Ar ôl y rhyfel, roedd Iwgoslafia'n gysylltiedig â'r Bloc Dwyreiniol, ond ar ôl hollt Tito-Stalin ym 1948, ni thanysgrifiodd erioed i Gytundeb Warsaw, ac ym 1961 daeth yn un o sylfaenwyr y Mudiad Anghydffurfiol (*on-Aligned Movement*). Ym Mehefin 1991, datganodd Slofenia annibyniaeth o Iwgoslafia a daeth yn wladwriaeth sofran annibynnol.

Mae Slofenia'n wlad ddatblygedig, gydag economi incwm uchel yn y Mynegai Datblygiad Dynol. Mae cyfernod Gini yn graddio ei anghydraddoldeb incwm ymhlith yr isaf yn y byd (Lloegr yw un o'r uchaf yn y byd). Mae'n aelod o'r Cenhedloedd Unedig, yr Undeb Ewropeaidd, Ardal yr Ewro, Ardal Schengen, yr OSCE, yr OECD, Cyngor Ewrop, a NATO. Roedd Slofenia 33fed yn y Mynegai Arloesedd Byd-eang yn 2023.

## Statws annibyniaeth

* 29 Hydref 1918 - Gwladwriaeth Slofenia, Croatia a Serbia
* 1 Rhagfyr 1918 - Teyrnas y Serbiaid, Croatiaid a Slofeniaid
* 19 Chwefror 1944 - Pwyllgor Rhyddhad Cenedlaethol Slofenia
* 29 Gorffennaf 1944 - Gweriniaeth Ffederal Sosialaidd Iwgoslafia
* 25 Mehefin 1991 - Annibyniaeth oddi wrth Iwgoslafia
* 7 Gorffennaf 1991 - Cytundeb Brioni, Llofnodwyd
* 23 Rhagfyr 1991 - Cyfansoddiad presennol mabwysiedig
* 22 Mai 1992 - Derbyniwyd yn Aelod o'r Cenhedloedd Unedig
* 1 Mai 2004 - Ymunodd â'r Undeb Ewropeaidd

## Geirdarddiad

Mae'r enw *Slofenia* o ran geirdarddiad yn golygu 'gwlad y Slafiaid ' ond mae'r tarddiad yr enw Slav yn parhau i fod yn ansicr.

## Daearyddiaeth

Mae Slofenia yng Nghanolbarth Ewrop ac yn cyffwrdd â'r Alpau ac yn ffinio â Môr y Canoldir. Mae'n gorwedd rhwng lledredau 45° a 47° N, a hydred 13° a 17° E. Mae meridian dwyreiniol y 15fed bron yn cyfateb i linell drwy ganol y wlad i'r gorllewin-dwyrain. Lleolir Canolfan Geometrig Gweriniaeth Slofenia ar gyfesurynnau 46°07'11.8" N a 14°48'55.2" E. Saif yn Slivna ym Mwrdeistref Litija. Copa uchaf Slofenia yw Triglav ( 2,864 m neu 9,396 ft ); uchder cyfartalog y wlad uwchlaw lefel y môr yw 557 m (1,827 ft).

### Daeareg

 Mae rhedfeydd (a elwir hefyd yn rillenkarren) yn nodwedd o garst ar Lwyfandir Karst, fel a geir mewn llawer o ardaloedd carst eraill yn y byd.
Mae Slofenia mewn parth seismig eithaf gweithredol oherwydd ei safle ar y Plât Adriatic bach, sy'n cael ei wasgu rhwng y Plât Ewrasiaidd i'r gogledd a'r Plât Affricanaidd i'r de ac yn cylchdroi'n wrthglocwedd. Felly mae'r wlad ar gyffordd tair uned daeardectonig bwysig: yr Alpau i'r gogledd, yr Alpau Deinaraidd i'r de a'r Basn Pannonian i'r dwyrain. Nododd rhai gwyddonwyr 60 o ddaeargrynfeydd dinistriol yn y gorffennol. Yn ogystal, mae rhwydwaith o orsafoedd seismig yn weithredol ledled y wlad.

Mae gan lawer o rannau o Slofenia greigwely carbonad ac mae systemau ogofâu helaeth wedi datblygu.

 Arfordir Slofenia gyda chlogwyni
Yn ôl diffiniad modern, mae'r wlad yn cynnwys pedwar macro-ranbarth. Dyma'r tirweddau Alpaidd, Môr y Canoldir, y Dinarig, a'r Pannonaidd. Diffinnir macro-ranbarth yn ôl unedau mawr o dirwedd (yr Alpau, gwastadedd Pannonian, y mynyddoedd Dinarig) a mathau o hinsawdd (hinsawdd yr isforol, cyfandirol tymherus, mynyddig). Mae'r rhain yn aml wedi'u cydblethu'n eithaf.

Ymhlith yr ardaloedd gwarchodedig yn Slofenia mae'r parciau cenedlaethol, parciau rhanbarthol, a pharciau natur, a'r mwyaf ohonynt yw Parc Cenedlaethol Triglav. Ceir 286 o ardaloedd gwarchodedig dynodedig Natura 2000, sy’n cynnwys 36% o arwynebedd tir y wlad, y ganran fwyaf ymhlith gwladwriaethau’r Undeb Ewropeaidd. Yn ogystal, yn ôl Mynegai Perfformiad Amgylcheddol Prifysgol Iâl, mae Slofenia'n cael ei hystyried yn "berfformiwr cryf" mewn ymdrechion diogelu'r amgylchedd.

### Hinsawdd

 Mathau o hinsawdd Slofenia 1970–2000 a chlimograffau ar gyfer aneddiadau dethol
Lleolir Slofenia mewn lledredau tymherus. Mae'r hinsawdd hefyd yn cael ei ddylanwadu gan amrywiaeth o dirweddau gwahanol, a dylanwad yr Alpau a'r Môr Adriatig. Yn y gogledd-ddwyrain, math o hinsawdd cyfandirol (sydd â'r gwahaniaeth mwyaf rhwng tymheredd y gaeaf a'r haf) sydd drechaf. Yn y rhanbarth arfordirol, ceir hinsawdd is-Fôr y Canoldir. Mae effaith y môr ar y cyfraddau tymheredd hefyd i'w weld i fyny Dyffryn Soča, tra bod hinsawdd Alpaidd ddifrifol yn bresennol yn y rhanbarthau mynyddig uchel. Gwelir rhyngweithio cryf rhwng y tair system hinsoddol hyn ar draws y rhan fwyaf o'r wlad.

Mae dyodiad, yn aml yn dod o Gwlff Genoa, yn amrywio ar draws y wlad, gyda dros 3,500 mm (138 modfedd) mewn rhai rhanbarthau gorllewinol, sy'n gostwng i 800 mm (31 modf) yn Prekmurje. Mae'n bwrw eira'n weddol aml yn y gaeaf a chofnodwyd y gorchudd eira mwyaf erioed yn Ljubljana ym 1952, sef 146 cm (57 modf).

O'i gymharu â Gorllewin Ewrop, nid yw Slofenia'n lle gyntog iawn, oherwydd ei bod yn gorwedd yn *slipstream* yr Alpau. Mae cyfartaledd cyflymder y gwynt yn is nag ar wastatiroedd y gwledydd cyfagos. Oherwydd y tir garw, mae gwyntoedd fertigol lleol yn bresennol. Heblaw am y rhain, ceir tri gwynt o bwysigrwydd rhanbarthol arbennig: y bora, y jwgo, a'r foehn. Mae'r jwgo a'r bora yn nodweddiadol o'r Littoral. Tra bod y jwgo yn llaith ac yn gynnes, mae'r bora fel arfer yn oer ac yn hyrddiol. Mae'r foehn yn nodweddiadol o'r rhanbarthau Alpaidd yng ngogledd Slofenia. Yn gyffredinol, ceir prif wynt: gwynt y gogledd-ddwyrain, gwynt y de-ddwyrain a gwynt y gogledd.

### Dyfroedd

 Llyn Bohinj, llyn mwyaf Slofenia, un o ddau darddiad Afon Sava
Mae tiriogaeth Slofenia yn bennaf yn perthyn i fasn y Môr Du, ac mae rhan lai o tua 19 % yn perthyn i fasn y Môr Adriatig. Rhennir y ddwy ran yn unedau llai o ran eu hafonydd canolog, basn Afon Mura, basn Afon Drava, basn Afon Sava gyda basn Afon Kolpa, a basn afonydd Adriatic. Ystyrir bod ansawdd dŵr Slofenia ymhlith yr uchaf yn Ewrop. Un o'r rhesymau yw bod y rhan fwyaf o'r afonydd yn tarddu ar diriogaeth fynyddig Slofenia. Fodd bynnag, nid yw hyn yn golygu nad oes gan Slofenia unrhyw broblemau gydag ansawdd dŵr wyneb a dŵr daear, yn enwedig mewn ardaloedd o ffermio dwys.

### Bioamrywiaeth

 Gellir dod o hyd i Olm yn ogof Postojna ac ogofâu eraill yn y wlad.
Llofnododd Slofenia Gonfensiwn Rio ar Amrywiaeth Fiolegol ar 13 Mehefin 1992 a daeth yn barti i'r confensiwn ar 9 Gorffennaf 1996. Yn dilyn hynny cynhyrchodd Strategaeth a Chynllun Gweithredu Bioamrywiaeth Cenedlaethol, a dderbyniwyd gan y confensiwn ar 30 Mai 2002.

Nodweddir Slofenia gan amrywiaeth eithriadol o eang o gynefinoedd, oherwydd cyswllt unedau daearegol a rhanbarthau bioddaearyddol, ac oherwydd dylanwadau dynol. Mae'r wlad yn gartref i bedwar ecoleg ddaearol: coedwigoedd cymysg Mynyddoedd Dinarig, coedwigoedd cymysg Pannonian, coedwigoedd conwydd a chymysg yr Alpau, a choedwigoedd collddail Illyraidd. Mae tua 12.5% o'r diriogaeth wedi'i diogelu gyda 35.5% yn rhwydwaith ecolegol Natura 2000. Er gwaethaf hyn, oherwydd llygredd a dirywiad amgylcheddol, mae'r amrywiaeth o'i mewn wedi dirywio. Roedd gan Slofenia sgôr cymedrig Mynegai Uniondeb Tirwedd Coedwig (*Forest Landscape Integrity Index*) yn 2019 o 3.78/10, gan ei gosod yn 140fed yn fyd-eang allan o 172 o wledydd.

#### Anifeiliaid

Mae amrywiaeth fiolegol y wlad yn uchel, gyda 1% o organebau'r byd ar 0.004% o arwynebedd y Ddaear. Ceir 75 o rywogaethau o famaliaid, yn eu plith marmotiaid, ibex Alpaidd, a chamois. Ceir nifer fawr o geirw, y *Capreolus capreolus*, y baedd gwyllt a'r sgwarnogod. Mae'r pathew bwytadwy i'w gael yn aml yng nghoedwigoedd ffawydd Slofenia. Ym meddwl y Slofeniad, mae hela'r anifeiliaid hyn yn weithgaredd traddodiad ac yn rhan o hunaniaeth genedlaethol Slofenia.

Mae rhai cigysyddion pwysig yn cynnwys y lyncs Ewrasiaidd, cathod gwyllt Ewropeaidd, llwynogod (yn enwedig y llwynog coch), a'r jacal Ewropeaidd. Mae yma ddraenogod, belaod, a nadroedd fel gwiberod a nadroedd gwair. Yn ôl amcangyfrifon diweddar, mae Slofenia yn hartref i tua 40–60 o fleiddiaid gwyllt a thua 450 o eirth brown.

Mae Slofenia hefyd yn gartref i nifer eithriadol o amrywiol o rywogaethau ogofâu, gydag ychydig ddegau o rywogaethau endemig Ymhlith y fertebratau ogof, yr unig un y gwyddys amdano yw'r Olm, sy'n byw yn Karst, Carniola Isaf, a'r Carniola Gwyn.

Yr unig rywogaeth reolaidd o forfiligion a geir yng ngogledd y Môr Adriatig yw’r dolffin trwyn potel (*Tursiops truncatus*)

#### Planhigion

Slofenia yw'r drydedd wlad fwyaf coediog yn Ewrop, gyda 58.3% o'r diriogaeth wedi'i gorchuddio gan goedwigoedd. Mae'r coedwigoedd yn adnodd naturiol pwysig, ac mae torri coed yn cael ei gadw i'r lleiaf posibl. Yn y tu mewn i'r wlad mae coedwigoedd nodweddiadol o Ganol Ewrop, yn bennaf derw a ffawydd. Yn y mynyddoedd, ceir sbriws, a phinwydd fel arfer. Mae coed pinwydd yn tyfu ar y Llwyfandir Karst, er mai dim ond un rhan o dair o'r rhanbarth sydd wedi'i orchuddio gan goedwig pinwydd. Mae'r goeden galch/linden, sy'n gyffredin yng nghoedwigoedd Slofenia, yn symbol cenedlaethol. Mae llinell y coed rhwng 1,700 a 1,800 uwch lefel y môr.

## Llywodraeth a gwleidyddiaeth

Mae Slofenia'n weriniaeth wedi'i seilio ar ddemocratiaeth seneddol gyda system amlbleidiol . Pennaeth y wladwriaeth yw'r llywydd, a etholir trwy bleidlais boblogaidd ac mae ganddo rôl integreiddiol bwysig. Etholir y llywydd am bum mlynedd ac ar y mwyaf am ddau dymor yn olynol. Mae gan yr arlywydd rôl gynrychioliadol ac ef yw prif bennaeth lluoedd arfog Slofenia.

Mae'r awdurdod gweithredol a gweinyddol Slofenia yn cael ei ddal gan Lywodraeth Slofenia (y *Vlada Republike Slovenije*), dan arweiniad y Prif Weinidog a chyngor y gweinidogion neu gabinet, a etholir gan y Cynulliad Cenedlaethol (Državni zbor Republike Slovenije). Senedd ddwy-siambraidd Slofenia sy'n dal yr awdurdod deddfwriaethol. Mae mwyafrif y pŵer wedi'i ganoli yn y Cynulliad Cenedlaethol, sy'n cynnwys naw deg o aelodau. O'r rheini, mae 88 yn cael eu hethol gan yr holl ddinasyddion mewn system o gynrychiolaeth gyfrannol, tra bod dau yn cael eu hethol gan aelodau cofrestredig lleiafrifoedd Hwngaraidd ac Eidalaidd. Cynhelir etholiad bob pedair blynedd. Mae gan y Cyngor Cenedlaethol (sef y *Državni svet Republike Slovenije*), bŵerau cyfyngedig i gynghori a rheoli ym mae cymdeithasol, economaidd a grwpiau lleol. Nodwyd y cyfnod 1992-2004 gan reolaeth Democratiaeth Ryddfrydol Slofenia, a oedd yn gyfrifol am drawsnewid graddol o'r economi Titoaidd i'r economi marchnad rydd, gyfalafol. Yn ddiweddarach denodd lawer o feirniadaeth gan economegwyr neo-ryddfrydol, a fynnodd ymagwedd lai graddol. Roedd arlywydd y blaid Janez Drnovšek, a wasanaethodd fel prif weinidog rhwng 1992 a 2002, yn un o wleidyddion mwyaf dylanwadol Slofenia yn y 1990au, ochr yn ochr â'r Arlywydd Milan Kučan (a wasanaethodd rhwng 1990 a 2002).

### Milwrol

Mae Lluoedd Arfog Slofenia yn darparu amddiffyniad milwrol yn annibynnol neu o fewn cynghrair, yn unol â chytundebau rhyngwladol. Ers i gonsgripsiwn gael ei ddiddymu yn 2003, fe'i trefnir fel byddin sefydlog gwbl broffesiynol. Y Cadben yw Llywydd Gweriniaeth Slofenia, tra bod y gorchymyn gweithredol yn nwylo Pennaeth Staff Cyffredinol Lluoedd Arfog Slofenia. Yn 2016, amcangyfrifir bod gwariant milwrol yn 0.91% o CMC y wlad; gellir cymharu hyn â Chymru a oedd yn cael ei gorfodi i wario 3% o'i CMC yn yr un cyfnod. Ers ymuno â NATO, mae Lluoedd Arfog Slofenia wedi cymryd rhan fwy gweithredol wrth gefnogi heddwch rhyngwladol. Maent wedi cymryd rhan mewn gweithrediadau cefnogi heddwch a gweithgareddau dyngarol. Ymhlith eraill, mae milwyr Slofenia yn rhan o luoedd rhyngwladol sy'n gwasanaethu ym Mosnia a Hertsegofina, Kosovo, ac Afghanistan.

### Rhyngwladol

Yn 2022 ymunodd Slofenia â rhestr o genhedloedd sy'n gwahardd awyrennau Rwsia o'i gofod awyr fel sancsiwn yn ei herbyn am oresgyn Wcrain.

 (SAF), mintai KFOR Slofenia yng Ngweriniaeth Kosovo
## Economi

Mae gan Slofenia economi ddatblygedig a hi yw'r wlad Slafaidd gyfoethocaf yn ôl CMC y pen. Mae Slofenia hefyd ymhlith yr economïau byd-eang gorau o ran cyfalaf dynol. Dyma'r wlad bontio fwyaf datblygedig gyda hen draddodiad o fwyngloddio glo, diwydiant cemegol, a gwasanaethau datblygedig. Slofenia oedd ar ddechrau 2007 yr aelod newydd cyntaf i gyflwyno'r ewro fel ei arian cyfred, gan ddisodli'r tolar. Ers 2010, mae wedi bod yn aelod o'r Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd. Gwahaniaethir yn fawr rhwng ffyniant y gwahanol ranbarthau. Y rhanbarthau cyfoethocaf, yn economaidd, yw rhanbarth Canol Slofenia, sy'n cynnwys y brifddinas Ljubljana a rhanbarthau gorllewinol Slofenia (Rhanbarthau Ystadegol Gorizia a'r Arfordir-Karst), a'r rhanbarthau lleiaf cyfoethog yw Rhanbarthau Ystadegol Mura, Central Sava, a'r Carniola (y <i>primorsko-notranjska statistična regija</i>).

### Twf economaidd

 Datblygiad CMC y pen yn Slofenia
Yn 2004-06, tyfodd yr economi bron i 5% y flwyddyn ar gyfartaledd yn Slofenia; yn 2007, ehangodd bron i 7%. Cafodd argyfwng ariannol 2008-2010 ac argyfwng dyled sofran Ewrop effaith sylweddol ar yr economi ddomestig gan daro'r diwydiant adeiladu'n ddifrifol yn 2010 a 2011.

Yn 2009, gostyngodd CMC y pen Slofenia 8%, y gostyngiad mwyaf yn yr Undeb Ewropeaidd ar ôl gwledydd y Baltig a'r Ffindir. Mae ei phoblogaeth sy'n heneiddio'n gyflym wedi bod yn faich cynyddol ar economi Slofenia.

### Dyled genedlaethol

Cododd cyfanswm dyled genedlaethol Slofenia yn sylweddol yn ystod y Dirwasgiad Mawr ac roedd yn gostwng; ar ddiwedd 2018 oedd 32.223 biliwn ewro, 70% o'r CMC. Mae hyn i'w gymharu a dyled cenedlaethol lloegr o dros £1.2 triliwn.

### Cludiant

Mae llwybrau trafnidiaeth Slofenia, fel llawer o wledydd yn dilyn y tirwedd e.e. cadwyni mynyddoedd enfawr, afonydd llydan, byrlymus, ac agosrwydd at .Afon Donaw. Un fantais arbennig ddiweddar yw'r coridorau trafnidiaeth Pan-Ewropeaidd V (y cyswllt cyflymaf rhwng Gogledd Adriatic, a Chanolbarth a Dwyrain Ewrop) ac X (traffordd sy'n cysylltu Salzburg â Thessaloníci). Mae hyn yn rhoi safle arbennig iddo yn y broses o integreiddio ac ailstrwythuro cymdeithasol, economaidd a diwylliannol Ewropeaidd. Mae hyn yn wahanol iawn i'r sefyllfa yng Nghymru, lle nad oes traffordd o'r De i'r Gogledd, ac un draffordd yn unig.

 Traffyrdd yn Slofenia yn Awst 2020
### Strwythur ethnig

Y grwpiau ethnig mwyaf yn Slofenia yw'r Slofeniaid brodorol (83.1%), Serbiaid (2.0%), Croatiaid (1.8%), Bosniaks (1.6%), Mwslemiaid (0.5%), Bosniaid (0.4%), Hwngariaid (0.3%), Albaniaid (0.3%) a Roma (0.2%). Ymhlith y grwpiau ethnig eraill yn Slofenia mae'r Macedoniaid, yr Eidalwyr, y Montenegriniaid a'r Almaenwyr.

### Trefi

Yr unig dref fawr yw'r brifddinas, Ljubljana. Mae trefi (canolig) eraill yn cynnwys Maribor, Celje, a Kranj.
At ei gilydd, mae unarddeg o fwrdeistrefi trefol yn Slofenia.

### Addysg

Addysg Slofenia yw'r 12fed gorau yn y byd a'r 4ydd gorau yn yr Undeb Ewropeaidd, yn sylweddol uwch na chyfartaledd yr OECD, yn ôl y Rhaglen Ryngwladol Asesu Myfyrwyr. Ymhlith pobl rhwng 25 a 64 oed, mae 12% wedi mynychu addysg uwch, tra bod gan Slofeniaid 9.6 mlynedd o addysg ffurfiol ar gyfartaledd. Yn ôl adroddiad gan yr OECD, mae 83% o oedolion 25-64 oed wedi ennill yr hyn sy’n cyfateb i radd ysgol uwchradd, ymhell uwchlaw cyfartaledd yr OECD o 74%; ymhlith pobl ifanc 25 i 34 oed, y gyfradd yw 93%. Yn ôl cyfrifiad 1991 mae llythrennedd o 99.6% yn Slofenia.

Y Weinyddiaeth Addysg a Chwaraeon sy'n gyfrifol am oruchwylio addysg ar lefel gynradd ac uwchradd yn Slofenia. Ar ôl addysg cyn-ysgol nad yw'n orfodol, mae plant yn dechrau'r ysgol gynradd (sy'n para naw mlynedd) yn chwech oed. Rhennir yr ysgol gynradd yn dri chyfnod, gyda phob cyfnod allweddol yn dair blynedd. Ym mlwyddyn academaidd 2006-2007 roedd 166,000 o ddisgyblion wedi cofrestru mewn addysg elfennol a mwy na 13,225 o athrawon, gan roi cymhareb o un athro i bob 12 disgybl ac 20 disgybl fesul dosbarth.

Ar ôl cwblhau ysgol elfennol, mae bron pob plentyn (mwy na 98%) yn mynd ymlaen i addysg uwchradd, gan ganolbwyntio ar yr ochr alwedigaethol, technegol neu gyffredinol (gimnazija). Daw'r olaf i ben gyda matura, yr arholiad terfynol sy'n caniatáu i'r graddedigion fynd i'r brifysgol. Mae 84% o raddedigion ysgol uwchradd yn mynd ymlaen i addysg drydyddol.

Ymhlith nifer o brifysgolion yn Slofenia, y gorau yw Prifysgol Ljubljana, sydd ymhlith y 500 gorau ( neu'r 3% cyntaf) o brifysgolion gorau'r byd yn ôl yr ARWU. Mae dwy brifysgol gyhoeddus arall yn cynnwys Prifysgol Maribor yn rhanbarth Styria a Phrifysgol Primorska yn Primorska. Yn ogystal a'r rhain, mae Prifysgol breifat Nova Gorica a Phrifysgol EMUNI ryngwladol.

 Daeth *Y Heuwr* (1907), gan yr arlunydd Argraffiadol Ivan Grohar, yn drosiad am genedligrwydd y Slofeniaid ac roedd yn adlewyrchiad o'r trawsnewid o ddiwylliant gwledig i ddiwylliant trefol.
### Etifeddiaeth

Mae treftadaeth bensaernïol Slofenia yn cynnwys 2,500 o eglwysi, 1,000 o gestyll, adfeilion, a maenordai, ffermdai, a strwythurau arbennig ar gyfer sychu gwair, a elwir yn kozolci.

Mae pedwar safle naturiol a diwylliannol yn Slofenia sydd ar restr Safleoedd Treftadaeth y Byd UNESCO. Mae Ogofâu Škocjan a'i thirwedd carst yn safle gwarchodedig ac felly hefyd yr hen goedwigoedd yn ardal Goteniški Snežnik a Kočevski Rog yn ne-ddwyrain Slofenia. Mae safle mwyngloddio Arian Byw Idrija o bwysigrwydd byd-eang, yn ogystal â'r anheddau cynhanesyddol yng Nghors Ljubljana.

Un o'r eglwysi mwyaf poblogaidd gan dwristiaid yw'r adeilad canoloesol a Baróc ar Ynys Bled. Ger Postojna mae yna gaer o'r enw Gastell Predjama , wedi hanner ei guddio mewn ogof. Mae amgueddfeydd yn Ljubljana ac mewn mannau eraill yn cynnwys eitemau unigryw fel y Divje Babe Flute a'r olwyn hynaf yn y byd. Mae gan Ljubljana bensaernïaeth ganoloesol, Baróc, Art Nouveau a modern. Mae pensaernïaeth y pensaer Plečnik a'i lwybrau a'i bontydd arloesol ar hyd y Ljubljanica yn nodedig ac ar restr betrus UNESCO.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia.
* (Saesneg) Government of the Republic of Slovenia
* (Saesneg) Slofenia