# Gibraltar

Gibraltar|  |
|  |
|  |
| Arwyddair | Bathodyn Craig Gibraltar  |
| Math | Tiriogaethau tramor y Deyrnas Unedig, dinas â phorthladd, Rhestr y Cenhedloedd Unedig o diriogaethau nad ydynt yn hunanlywodraethol, tiriogaeth ddadleuol, tref ar y ffin, un o wledydd môr y canoldir, cyrchfan i dwristiaid, dinas  |
| Enwyd ar ôl | Tariq ibn Ziyad  |
|  |
| Prifddinas | Gibraltar  |
| Poblogaeth | 34,003  |
| Sefydlwyd | * 1704
 |
| Anthem | God Save the King, Gibraltar Anthem  |
| Pennaeth llywodraeth | Fabian Picardo  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00  |
| Gefeilldref/i | Funchal, Ballymena, Singapôr, Raleigh  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Tiriogaethau tramor y Deyrnas Unedig  |
| Gwlad |  Y Deyrnas Unedig |
| Arwynebedd | 6.843 ±0.001 km²  |
| Uwch y môr | 11 metr  |
| Gerllaw | Môr Alboran, Bae Gibraltar, Y Môr Canoldir  |
| Yn ffinio gyda | Sbaen, Andalucía, yr Undeb Ewropeaidd  |
| Cyfesurynnau | 36.14°N 5.35°W  |
| Cod post | GX11 1AA  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Parliament of Gibraltar  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | teyrn y Deyrnas Unedig  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Charles III  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Chief Minister of Gibraltar  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Fabian Picardo  |
|  |
| Arian | punt Gibraltar  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.961  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Tiriogaeth dramor y Deyrnas Unedig sy'n cael ei hawlio gan y Deyrnas Gyfunol yw **Gibraltar**. Fe'i lleolir yn ne Penrhyn Iberia. Mae'n ffinio â Sbaen i'r gogledd, gyda'r ffin yn 1.2-kilometr (0.75 milltir), ac mae Culfor Gibraltar i'r de. Ei arwynebedd yw 6.7 km2 (2.6 milltir sgwâr) a'i boblogaeth yw 34,003. Mae Craig Gibraltar yn dominyddu'r olygfa, o bob cyfeiriad.

Yn strategol, mae Gibraltar yn bwysig iawn i Luoedd Arfog Prydain a cheir safle môrlu yno.

## Hanes

Ceir olion pwysig o'r Neanderthal yn Gibraltar, sy'n dyddio i rhwng 40,000 i 50,000 o flynyddoedd yn ôl ac ystyrir Ogof Gorham yn hynod o bwysig.

Ym 1704, cymerwyd Gibraltar o Sbaen gan luoedd Prydeinig ac Iseldiraidd yn ystod 'Rhyfel Olyniaeth Sbaen'. Ildiwyd y diriogaeth i’r Deyrnas Unedig "am byth" pan arwyddwyd Cytundeb Utrecht ym 1713. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd roedd e’n sylfaen bwysig i’r Llynges Frenhinol, gan fod y penrhyn yn rheoli’r mynediad i Fôr y Canoldir, sydd yn ddim ond 8 milltir o led yn y man culaf.

Mae'n parhau i fod yn strategol bwysig heddiw, gyda hanner llongau masnach y byd yn pasio drwy'r culfor yma.

Heddiw, mae economi Gibraltar yn seiliedig ar dwristiaeth, gamblo ar-lein, gwasanaethau ariannol a darparu tanwydd i longau cargo.

## Yr enw

Daw enw'r diriogaeth o'r enw Arabeg gwreiddiol Jabal Ţāriq (جبل طارق), sef "mynydd Tariq". Cyfeiria at y cadfridog Berber Umayyad Cadfridog Tariq ibn-Ziyad, a arweiniodd oresgyniad rhan o Iberia yn 711 gan filwyr o'r Maghreb. Cyn hynny fe'i hadnabuwyd fel Mons Calpe, un o Bileri Hercules. Heddiw gelwir Gibraltar yn "Gib" neu "y Graig" ar lafar gwlad.

## Sofraniaeth

Un o brif faterion llosg yn y berthynas rhwng Prydain a Sbaen yw sofraniaeth Gibraltar. Mae Sbaen yn gofyn am ddychwelyd yr ardal i'w gwlad wedi i sofraniaeth Sbaen drosti gael ei hildio yn 1713. Fodd bynnag, mae rhan fwyaf trigolion Gibraltar (Saeson, neu ddisgynyddion i Saeson) wedi gwrthod hyn. Gwrthododd y pobl Gibraltar cynigion sofraniaeth sbaeneg mewn refferendwm ym 1967, a gwrthodon nhw rannu sofraniaeth rhwng y ddwy wlad mewn refferendwm arall yn 2002.

## Cyfeiriadau