# Glasgow

Glasgow|  |
|  |
| Math | dinas, dinas fawr, y ddinas fwyaf, lieutenancy area of Scotland  |
|  |
| Poblogaeth | 626,410  |
| Pennaeth llywodraeth | Philip Braat  |
| Gefeilldref/i | Bethlehem, Nürnberg, Marseille, Rostov-ar-Ddon, Torino, La Habana, Lahore, Barga, Dalian, Dinas Mecsico  |
| Nawddsant | Cyndeyrn  |
| Daearyddiaeth |
| Lleoliad | Yr Alban  |
| Sir | Dinas Glasgow  |
| Gwlad |  Yr Alban |
| Arwynebedd | 3,298 ±1 km²  |
| Gerllaw | Afon Clud, River Kelvin - Ceilbhinn  |
| Yn ffinio gyda | Aberfoyle, De Swydd Lanark  |
| Cyfesurynnau | 55.8611°N 4.25°W  |
| Cod SYG | S19000510  |
| Cod OS | NS590655  |
| Cod post | G1-G80  |
| GB-GLG  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Philip Braat  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas fwya'r Alban yw **Glasgow** (Brythoneg: *Glascou* Gaeleg: *Glaschu*; Sgoteg: *Glesca*) a pedwaredd dinas fwyaf gwledydd Prydain o ran maint. Saif ar Afon Clud yng ngorllewin iseldiroedd y wlad. Er taw Glasgow yw dinas fwyaf yr Alban, Caeredin, yr ail fwyaf, yw'r brifddinas.

Credir bod yr enw, fel llawer o leoedd eraill yn iseldiroedd yr Alban, o darddiad Brythoneg - "glas cau". Dywedir i'r ddinas dyfu ar safle mynachlog a sefydlwyd gan Sant Cyndeyrn, sydd a chysylltiad cryf gyda Llanelwy.

Sefydlwyd Prifysgol yno yn y 15g. Daeth Glasgow yn brif ganolfan y byd i'r diwydiant adeiladu llongau yn sgil y Chwyldro Diwydiannol, a daeth yn borthladd pwysig iawn hefyd, ond dirywiodd ei statws rywfaint yn ystod yr 20g. Caidd ei chyfri hefyd fel ardal a fu'n ganolfan bwysig i ddatblygiad peirianneg trwm. Oherwydd hyn arferid ei galw'n *"Second City of the British Empire"* am ran helaeth o Oes Victoria a'r cyfnod Edwardaidd.

Yn 2012 cyfrifid hi'n un o 10 o ddinasoedd trin arian mwya'r byd.

## Poblogaeth

Yn niwedd y 19eg a dechrau'r 20g cynyddodd Glasgow yn ei phoblogaeth gan gyrraedd ei hanterth (1,128,473) yn 1939, gan ei gwneud y bedwaredd dinas fwya'n Ewrop ar ôl Llundain, Paris a Berlin.

Roedd 585,090 o bobl yn byw o fewn terfynau Dinas Glasgow yn ôl Cyfrifiad 2001, a 1,168,270 gan gynnwys yr ardaloedd trefol o amgylch y ddinas.

## Cludiant

Gorsaf reilffordd Heol y Frenhines
Gorsaf danddaearol Cessnock
Mae gan y ddinas rwydwaith eang o gludiant, rheolir gan Bartneriaeth Strathclyde Drafnidiaeth, er defnyddir cwmnïau preifat i redeg mwyafrif ei gwasanaethau.

### Bysiau

Mae rhwydwaith eang o wasanaethau bws ar draws a thu hwnt y ddinas. Y brif gwmnïau bws yw First Glasgow, Gwasanaethau bws McGill, [[Stagecoach Gorllewin y Prif orsaf bws y ddinas yw Gorsaf Bws Buchanan.

### Rheilffyrdd

Mae gan Glasgow 2 brif orsaf reilffordd, Gorsaf reilffordd Glasgow Canolog, sydd yn cysylltu â Chaeredin, y de a Lloegr, a Gorsaf reilffordd Glasgow (Heol y Frenhines), sydd yn cysylltu â’r gogledd a Chaeredin. Mae hefyd rhwydwaith eang o wasanaethau lleol, trefnir gan SPT (Strathclyde Partnership for Transport) sydd yn cynnwys 12 o awdurdodau lleol, gan gynnwys Glasgow. Mae SPT yn gyfrifol hefyd am Reilffordd Danddaearol Glasgow, sydd yn ffurfio cylch ynghanol y ddinas.

### Meysydd awyr

Mae gan y ddinas 2 faes awyr; Maes awyr Glasgow a Maes awyr Prestwick.

### Fferi Renfrew

Mae fferi’n croesi Afon Clud rhwng Renfrew a Yoker. Mae Cwmni Clyde Link yn rhedeg y wasanaeth.

### Fferi Govan

Mae Fferi Govan yn croesi’r afon rhwng Govan ac Amgueddfa Riverside rhwng Gorffennaf a Hydref.

### Maes Awyr Awyrennau Môr

Mae Cwmni Loch Lomond Seaplanes yn rhedeg gwasanaethau rhwng Glasgow, Oban a Tobermory, yn mynd o’r afon.

## Adeiladau a chofadeiladau

* Amgueddfa Hunterian
* Amgueddfa Kelvingrove
* Amgueddfa Riverside
* Arena Hydro SSE
* Awditoriwm Clud (yr Armadilo)
* Croes y Farchnad
* Eglwys gadeiriol
* Theatr Brenhinol
* Tolbooth
* Ystafelloedd Te'r Helygen

## Pontydd

Arc Clud
Pont Droed Tradeston
* Pont Mileniwm (2002)
* Pont Bells (1989)
* Arc Clud / Y Bont 'Squinty' (2006)
* Pont Kingston (1970)
* Pont droed Tradeston (2008)
* Pont Siors V (1929)
* Ail bont Rheilffordd y Caledonian (1905)
* Pont gyntaf y Reilffordd Caledonian (1878)
* Pont Glasgow (1899)
* Pont grog Heol De Portland (1853)
* Pont Fictoria (1854)
* Pont Reilffordd Undod y Ddinas (1899)
* Pont Albert (1871)
* Argae Llanwol a Phont Bibell (1901 (ail-adeiladwyd 1949)
* Pont grog Sant Andrew (1856)
* Pont y Brenin (1933)
* Pont Polmadic (1955)
* Pont Rutherglen (1896)
* Pont reilffordd gyntaf Dalmarnock (1861)
* Ail Bont reilffordd Dalmarnock(1897)
* Pont Dalmarnock (1897)

Mae hefyd Twnnel Clud rhwng Govan a Scotstoun.

## Enwogion

* William Black (1841–1898), awdur, newyddiadurwr a nofelydd
* Elizabeth MacNicol (1869–1904), arlunydd
* Katherine Cameron (1874–1965), arlunydd benywaidd
* Mortimer Wheeler (1890–1976), archaeolegwyr
* Nigel Tranter (1909-2000), nofelydd
* Molly Weir (1910–2004), actores
* Stanley Baxter (g. 1926), comediwr ac actor
* Winnie Ewing (g. 1929), gwleidydd
* Rosemary Margaret Smith (1933–2004), fotanegydd nodedig a aned yn Yr Alban
* Donald Dewar (1937-2000), gwleidydd
* Menzies Campbell (g. 1941), gwleidydd
* Billy Connolly (g. 1942), comediwr ac actor
* George Kerevan (g. 1949), gwleidydd
* John Barrowman (g. 1967), actor a chanwr

## Gweler hefyd

* Ceir sawl Etholaeth Cyffredinol yng Nglasgow: Canol Glasgow, De Glasgow, Dwyrain Glasgow, Gogledd Glasgow, Gogledd-orllewin Glasgow, Gogledd-ddwyrain Glasgow a De-orllewin Glasgow.
* Rhestr etholaethau Senedd y DU yn yr Alban

## Cyfeiriadau