# Rhythm a blŵs

Clawr yr albwm *"Dangerously in Love"* gan Beyoncé.

|  |  |
| --- | --- |
| Rhybudd!  | **Mae angen cywiro iaith yr erthygl hon.**  Beth am fynd ati i'w chywiro?
Dyma restr o erthyglau i'w cywiro: Tudalennau â phroblemau ieithyddol. |

Math o gerddoriaeth Americanaidd Affricanaidd boblogaidd a ddechreuwyd yn y 1940au yw **rhythm a blŵs** (Saesneg: *rhythm and blues*), sy'n cael ei fyrhau i **R&B** fel arfer.

Mae R&B mor boblogaidd heddiw nac yr oedd pan ddechreuodd hi yn y 1940au cynnar. Mae'n yn cynnwys *jump blues*, *doo-wop*, *soul*, y twist, Motown, disco, *funk*, rap a hip-hop. Gan fod R&B wedi newid llawer dros y blynyddoedd, gellir cyfeirio at yr arddull cynnar fel "rhythm a blŵs traddodiadol" a'r diweddar fel "rhythm a blŵs cyfoesol". Fe ddechreuodd hi yn ystod yr Ail Ryfel Byd pan yr oedd mudiad llawer o bobl dduon o dde'r Unol Daleithiau i weithio yn y dinasoedd mawr.

Fe ddefnyddiwyd yr ymadrodd *"Rhythm and Blues"* yn gyntaf ym 1949 gan Jerry Wexler yng nghylchgrawn y "Billboard" (ac "Atlantic Records" wedi hynny). Fel mae'r ymadrodd yn awgrymu, mae rhythm a blŵs yn ddisgynnydd o'r blŵs. Mae'r gerddoriaeth yn debyg iawn i'r blŵs ond mae ganddi rythm cryf a chaled. Mae gan y rhan fwyaf o ganeuon R&B bedwar curiad i'r bar gyda'r acen ar yr ail a'r bedwerydd curiad.

## R&B cynnar

Fe recordiodd Louis Jordan *"G. I. Jive"* ym 1944, *"Caldonia"* ym 1945 a *"Choo Choo Ch'Boogie"* ym 1946, mewn arddull a elwir *jump blues*.

## Y 1950au

Chuck Berry, "brenin R&B"
Ym 1949, fe recordiodd Fats Domino *"The Fat Man"* ac ym 1956 fe recordiodd fersiwn o'r gân *"Blueberry Hill"*. Fe recordiodd Chuck Berry *"Maybellene"* ym 1955 a *"Roll Over Beethoven"* ym 1956. Gelwir Chuck Berry yn frenin R&B.

Un arall oedd Little Richard a recordiodd *"Tutti Frutti"* yn 1955, *"Long Tall Sally"* a *"Good Golly Miss Molly"* yn 1958.

Yn y 1950au fe ddatblygodd R&B i roc a rôl pan osododd gerddorion gwynion fel Bill Haley ac Elvis Presley alawon gwlad i rythmau R&B. Gelwir R&B yn **"roc a rôl ddu"** weithiau ac mae cerddorion fel Fats Domino, Chuck Berry a Little Richard ymhlith arloeswyr roc a rôl.

### Soul

Ystyr *soul* yw "enaid". Dywedir mai'r canwr a phianydd Ray Charles a ddyfeisiodd *soul*. Dechreuodd e recordio yn 1951.

Un arall i ddechrau'r un adeg oedd James Brown a ddatblygodd *funk*. Mae funk yn debyg i *soul* ond bod yr acen ar guriad cyntaf y bar a bod ganddo rythm wedi ei drawsacennu.

## Y 1960au

### Y Twist

Yn 1959 fe recordiodd Hank Ballard and the Midnighters *"Teardrops on Your Letter"*. Ar gefn y record roedd yna gân o'r enw *"The Twist"*. Yn 1960 fe recordiodd Chubby Checker fersiwn ei hunan o *"The Twist"* ac fe ddyfeisiodd ddawns fach i fynd gyda'r gân. Daeth y ddawns yn boblogaidd dros ben o gwmpas y byd-eang. Y flwyddyn ganlynnol fe ysgrifennodd a recordiodd Chubby Checker y gân *"Let's Twist Again"*.

### Motown

Yn 1959 fe sefydlodd Berry Gordy gwmni recordio "Motown" yn Detroit. Canwyr mwyaf poblogaidd Motown ydy Diana Ross, Smokey Robinson, Stevie Wonder a Michael Jackson.

### R&B ym Mhrydain

Yn y 1960au roedd bandiau fel y Rolling Stones, Manfred Mann a'r Kinks yn arfer gwrando ar hen recordiau R&B a chwarae arddull drydanol o R&B.

## Enwogion eraill R&B

Mae enwogion eraill R&B yn cynnwys Booker T and the MG's, Sly & The Family Stone, Ike Turner, Tina Turner, Whitney Houston, Destiny's Child (yn cynnwys Beyoncé), Luther Vandross, Alexandra Burke a Mary J Blige.

## Ffynonellau

## Gweler hefyd

* Blŵs
* Rhestr cerddorion R&B
* Cerddoriaeth roc
* Cerddoriaeth boblogaidd