Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tramffordd y Gogarth

Tramffordd y Gogarth|  |
| Math | rheilffordd ffwniciwlar, tram system  |
|  |
| Agoriad swyddogol | 1902  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Conwy  |
| Gwlad |  Cymru |
| Cyfesurynnau | 53.3321°N 3.8544°W  |
| Cod post | LL30 2NB  |
| Rheolir gan | Cyngor Bwrdeistref Sirol Conwy  |
|  |
| Statws treftadaeth | Henebion Cenedlaethol Cymru  |
| Manylion |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Tramffordd hanesyddol led 3 troedfedd 6 modfedd ar Ben y Gogarth, Llandudno, gogledd Cymru, yw **Tramffordd y Gogarth** (Saesneg: *Great Orme Tramway*). Mae'n rhedeg o orsaf yn rhan uchaf tref Llandudno i'r caffi a gwylfa ar y copa, gyda gorsaf arall hanner ffordd i fyny lle mae rhaid i deithwyr newid i dram arall. Mae'r cerbydau'n cysylltiedig i'r gablen trwy'r amser, felly tramffordd ffwniciwlar yw hi.

Tramffordd y Gogarth

## Hanes

Pasiwyd Deddf Tramffyrdd y Gogarth ym 1898 i gludo teithwyr a nwyddau (gan gynnwys eirch i fynwent Eglwys Sant Tudno. Dechreuodd gwaith adeiladu ym 1901, ac agorwyd hanner is y tramffordd ar 31 Gorffennaf 1902. Agorwyd yr hanner arall ar 8 Gorffennaf 1903. Gwerthwyd y tramffordd i Gwmni Rheilffordd y Gogarth yn dilyn damwain ym 1932. Ailagorwyd y tramffordd ym 1934. Trosglwyddodd perchnogaeth i Gyngor Dosbarth Trefol Llandudno ym 1949. Defnyddiwyd pŵer trydanol yn hytrach na stêm, o 1957 ymlaen. Oherwydd aildrefniant llywodraeth leol, rheolwyd y dramffordd gan Gyngor Sir Aberconwy o 1974, ac o 1977 gan Gyngor Bwrdeistref Conwy.

## Oriel luniau

*
*
*
*
*

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Saesneg) greatorme.org
* (Saesneg) Hanes

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **fwrdeistref sirol Conwy**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **dramffordd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Cerbyd

Cerbyd|  |
| Math | peiriant, dull cludiant, vehicles and vehicle parts product  |
| Rhan o | traffic  |
| Cysylltir gyda | Gwregys diogelwch  |
| Yn cynnwys | drws, sedd, llyw, gyriant  |
| Gweithredwr | vehicle operator  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/07yv9  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Math o gludiant difywyd yw **cerbyd**. Maent fel arfer wedi eu gweithgynhyrchu, er enghraifft beic, car, beic modur, trên, llong, cwch, neu awyren, ond ceir rhai cerbydau nad ydynt wedi'u gweithgynhyrchu gan fodau dynol hefyd, megis mynydd iâ neu foncyff coeden sy'n arnofio.

## Mathau o gerbydau

Cerbyd teithwyr ysgafn gyda dwy olwyn yw ricsio (beic).
* Ricsio
* Beic
* Bws
* Car
* Coets
* Fan
* Mwy...

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Canllaw Cerbydau Gwyrdd
* (Saesneg) Cerbydau rhyfedda'r byd Archifwyd 2008-10-29 yn y Peiriant Wayback
* (Saesneg) *Council Directive 70/156/EEC, about Type-approval of motor vehicles and their trailers*.
* (Saesneg) *Council Directive 80/1267/EEC: Amendment of Directive 70/156/EEC*
* (Saesneg) *Council Directive 80/1268/EEC Fuel consumption of motor vehicles*.
* (Saesneg) *EU Motor Vehicle Type Approval* Archifwyd 2008-10-16 yn y Peiriant Wayback.

Wiciadur
Chwiliwch am cerbyd
yn Wiciadur.
# Y Chwyldro Diwydiannol

Cynllun 1835 o'r "mul troellog" gan Richard Roberts (1789–1864), dyfeisydd systemau otomatig a masgynhyrchu yng ngwledydd Prydain.
Portread Robert Owen gan John Cranch, 1845
Cyfnod o newid mewn cymdeithas a datblygiad diwydiant a ddechreuodd yn y ddeunawfed ganrif oedd **y Chwyldro Diwydiannol**. Dyfeisiwyd y peiriant stêm gan James Watt ac adeiladu ffatrïoedd. Roedd eisiau tanwydd (glo) i weithio'r peiriannau ac yr oedd llawer o adnoddau megis haearn yn cael eu defnyddio i gynhyrchu llawer o nwyddau.

Ymhlith achosion y Chwyldro Diwydiannol oedd y boblogaeth yn symud i'r trefi o'r wlad oherwydd tlodi yn yr ail ganrif ar bymtheg, cynnydd yn y boblogaeth a rhyfeloedd y 18g: Y Rhyfel Saith Mlynedd (1756 - 1763), Rhyfel Annibyniaeth America (1775 - 1783) a Rhyfeloedd Napoleon (1803 - 1815) yn dilyn y Chwyldro Ffrengig (1793 - 1802).

Dechreuodd y Chwyldro Diwydiannol yn Lloegr, ond ymledodd i wledydd eraill Ewrop ac i'r Unol Daleithiau yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Sbardynodd dyfais y 'Rocket' gan George Stephenson a lledaeniad rhwydwaith rheilfyrdd yn ogystal a'r ddyfais stêmar gan Robert Fulton newid cymdeithasol a masnachol yn y byd. O ganlyniad i'r Chwyldro Diwydiannol, cododd poblogaeth Cymru a Lloegr o 8.8 miliwn ym 1801 i 29.9 miliwn ym 1881.

## Y Chwyldro Diwydiannol yng Nghymru

*Prif: Y Chwyldro Diwydiannol yng Nghymru*
Golygfa diwydiannol yn Nant y Glo tua 1830
Roedd Cymru yn dal i fod yn wlad wledig ym hanner gyntaf y 18g, a hi oedd yr ail wlad lle bu'r Chwyldro Diwydiannol, gan ddilyn Lloegr. Erbyn y 19g roedd diwydiant y gogledd a'r de yn datblygu, gyda diwydiannau megis haearn, crochenwaith, plwm, glo a llechi. Ar yr un pryd, roedd technoleg amaethyddiaeth yn datblygu. Fodd bynnag, daeth De Cymru yn ganolfan diwydiannol pennaf y wlad yn ystod hanner cyntaf y 19g gyda'r diwydiannau dur, glo a copr.

Er mwyn trosglwyddo'r holl nwyddau cafodd ffyrdd reilffyrdd, porthladdoedd a chamlesi eu hadeiladu ledled Cymru.

Roedd Henry Hussey Vivian, Arglwydd Cyntaf Abertawe, William Thomas Lewis Arglwydd Merthyr a David Davies (Llandinam) ymhlith diwydianwyr mwyaf llwyddiannus De Cymru.
# Tramffordd Rhiwbach

Tramffordd Rhiwbach|  |
| Math | cwmni rheilffordd, rheilffordd ddiwydiannol, rheilffordd cledrau cul  |
|  |
| Sefydlwyd | * 1861
 |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Cymru  |
| Gwlad |  Cymru |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Tramffordd yn cysylltu rhai o chwareli dwyrain Blaenau Ffestiniog, Gwynedd, gyda'r brif reilffordd oedd **Tramffordd Rhiwbach**, cyn iddi gau yn 1976. Gellir gweld y cynlluniau gwreiddiol (a wnaed yn 1853) yn Archifdy Gwynedd, Caernarfon.

Rhan o Dramffordd Rhiwbach
Map o'r dramffordd
## Gweler hefyd

* Diwydiant llechi Cymru

## Dolen allanol

* penmorfa.com Tudalen am gerdded cwrs y dramffordd, gyda lluniau.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Tramffordd RhiwbachEginyn erthygl sydd uchod am **dramffordd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Injan

Peiriant tanio mewnol V6 o gar Mercedes.
Injan Boulton & Watt; 1788
Animeiddiad o'r injan 4-stroc:
 1. Mewnsugnad (tanwydd i fewn)
 2. Cywasgiad
 3. Tanio (llosgir y tanwydd)
 4. Allyrru (*exhaust*)
Peiriant ydy **injan** a gynlluniwyd er mwyn trawsnewid un math o ynni yn ynni mecanyddol, symudol. Mae'r injan, fel arfer, yn llosgi tanwydd er mwyn creu gwres, sydd yn ei dro'n creu grym symudol. Mae'r motor trydan yn fath o injan yn yr ystyr ei fod yn trawsnewid ynni trydanol yn symudiad mecanyddol. Gellir dweud, felly, fod y tegan a weindir ei sbring yn fath o injan, gan fod un math o ynni'n cael ei drawsnewid yn fath arall. Felly hefyd, mewn bioleg, gellir dweud mai injan ar ryw ystyr ydyw'r miosin yn y cyhyrau sy'n defnyddio ynni cemegol i greu egni, ac yna symudiad.

Yn y Gymraeg, fodd bynnag, mae'r gair 'injan' fel arfer yn cyfeirio at fath arbennig o beiriant sy'n defnyddio tanwydd i greu symudiad e.e. injan car, injan stêm, injan ddyrnu neu injan wnïo. Cofnodwyd y gair am y tro cyntaf yn 1757 fel bathiad amrwd o'r Saesneg gan rai o deulu Morysiaid Môn: *engine ddŵr ag engine wynt* ac yna gan Wiliam Williams, Pantycelyn yn 1762-79 (P 321): *Hwy a oddefasant y Rhufeiniaid i osod i fynu eu hengins ar ddydd Sabbath*. Ar y llaw arall, gair modern iawn ydy *motor* neu 'fodur' na fathwyd tan 1909. Gellir dweud fod 'injan' a 'motor' yn ddau 'beiriant'. Mae'r gair 'injan' yn tarddu o'r Lladin *ingenium*.

## Y Chwyldro Diwydiannol

Injan stêm James Watt oedd un o'r peiriannau cyntaf i ddefnyddio stêm (neu "ager|") ychydig uwch na gwasgedd atmosfferig i yrru piston, mewn gwactod rhanol. Datblygodd Watt yr injan rhwng 1763 AC 1775 a defnyddiwyd ei gynllun gan lawer o ddyfeiswyr ar ei ôl. Fe'i defnyddiwyd gan ffatrioedd ac yna ar reilffyrdd. Dyma fan cychwyn yr injan.

Ychydig wedyn, yn 1807, yn Ffrainc datblygwyd y peiriant tanio mewnol gan ddyn o'r enw 'de Rivaz' ac erbyn 1853-57 dyfeisiwyd a chofrestrwyd breinlen (neu 'batent') gan Eugenio Barsanti a Felice Matteucci yr injan 4-cylch.

## Ceir

Karl Benz a greodd y car masnachol llwyddiannus cyntaf, a daeth creu injan ysgafn, cyflym yn dipyn o her! Defnyddiwyd injans 4-stroc Otto ar gyfer injans petrol ceir gan fwyaf ac injans disl, hynod o ddarbodus o ran milltiroedd-y-galwyn, ar gyfer faniau, bysiau a loriau.

Yn 1896 cofrestrodd Karl Benz freinlen ar ei gynllun o injan gyda'r pistonau wedi'u gosod yn llorwedd. Dyma'r math a oedd yn gyrru'r *Volkswagen Beetle* tan yn ddiweddar - a rhai ceir Porsche, Subaru ac awyrennau.

## Gweler hefyd

* Injan stêm
* Injan wnio

## Cyfeiriadau
# Comin Wicimedia

Logo Comin Wikimedia (gan Reid Beels)
Ystorfa rydd o ddelweddau, ffeiliau sain ac amlgyfrwng eraill yw **Comin Wikimedia** (*Wikimedia Commons*, hefyd "Commons" neu "Wikicommons"). Un o brosiectau Sefydliad Wicimedia yw hi, a gellir gweld prosiectau eraill Sefydliad Wikimedia, e.e. Wicipedia, Wiciadur a Wicilyfrau, yn defnyddio ffeiliau sydd wedi cael eu huwchlwytho i'r ystorfa fel ffeiliau lleol.

## Hanes

Lansiodd y prosiect ar 7 Medi 2004. Ym mis Tachwedd 2004, cafodd y 10,000fed ffeil ei huwchlwytho.

Ar 25 Tachwedd 2009, rhoddodd y Tropenmuseum, Amsterdam rodd o 35,000 o ddelweddau sy'n ymwneud ag Indonesia a'i diwylliant i Gomin Wikimedia. Ar ddiwedd Rhagfyr 2009 dechreuwyd trosglwyddo tua 1.5 miliwn o ddelweddau o dirwedd ac aneddiadau gwledydd Prydain o wefan geograph.or.uk i'r Comin.

## Ieithoedd

Prif iaith y Comin yw Saesneg, ond mae'n bosibl ffurfweddu'r rhyngwyneb (yn newisiadau'r defnyddiwr) i ddefnyddio unrhyw iaith arall. Mae rhai o'r tudalennau wedi cael eu cyfieithu i mewn i ieithoedd eraill e.e. yr Hafan yn Gymraeg.

## Hawlfreintiau

Dydy Comin Wikimedia ddim yn caniatau uwchlwythiadau o dan drwydded di-rydd, yn cynnwys trwyddedau sydd yn cyfyngu arferiadau masnachol o faterion, neu "fair use". Mae trwydded dderbyniol yn cynnwys y Drwydded Ddogfen Rydd GNU, amrywiadau Creative Commons heblaw cyfyngiadau ar arferiadau masnachol, a'r parth cyhoeddus.

## Ffeiliau o Gymru

Ymhlith y miloedd o ffeiliau o Gymru, yn Chwefror 2014 uwchlwythwyd holl ffotograffau John Thomas wedi i Lyfrgell Genedlaethol Cymru ddatgan nad ydynt yn berchennog ar y ffeiliau hynny alan o hawlfraint. Mae'r ffotograffau hyn i'w gweld yma.

## Dolennu gydag erthyglau Wicipedia

Mae 'galw' delwedd i fewn i erthygl ar Wicipedia yn hawdd, gan mai'r cwbwl sydd angen ei wneud ydy galw ei enw o fewn cromfachau sgwâr e.e. [[Delwedd|Dafydd-Iwan-Portrait\_by-Aberdare-Blog.jpg|bawd]]; mae'r geiryn 'bawd' yn lleihau'r maint i'r maint arferol. Gall y ddelwedd fod ar Gomin neu ar y Wicipedia. Mae'r lluniau sydd ar Comin ar gael ar unrhyw un o'r 290+ Wicipedia, ond mae llun a uwchlwythir ar y Wicipedia Cymraeg ar gael yn yr iaith honno'n unig (e.e. cloriau llyfrau).

Ar waelod llawer o erthyglau ar Wicipedia ceir baner ar ffurf petrual, sy'n ei gwneud yn hawdd i ddolennu gyda Chomin. Gellir dolennu gyda thudalen ar Comin neu gyda Chategori ar Comin. I ddolennu gydag erthygl ar Comin gellir ychwanegu'r Nodyn hwn: {{Comin|Dafydd Iwan}}. Os oes Categori o luniau ar Comin, gellir ychwanegu dolen i'r Categori hwnnw: e.e. {{CominCat|Corduliidae}}.  Gan mai'r Saesneg yw iaith *de facto*, rhyngwladol Comin, dylid nodi'r enw yn yr iaith sydd ar Comin e.e. {{CominCat|Assemblea Nacional Catalana}} ac NID {{CominCat|Cynulliad Cenedlaethol Catalonia}}.

## Gweler hefyd

* Wicimedia DU

## Dolen allanol

* Comin Wikimedia
# Scott Rudin

| Scott Rudin |
| --- |
| Ganwyd | 14 Gorffennaf 1958  Baldwin  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Baldwin Senior High School
 |
| Galwedigaeth | cynhyrchydd ffilm, cynhyrchydd  |
| Gwobr/au | Primetime Emmy Award for Outstanding Children's Program, Gwobr yr Academi am Ffilm Orau  |

Cynhyrchydd ffilm o'r Unol Daleithiau yw **Scott Rudin** (ganed 14 Gorffennaf 1958), sydd wedi ennill Gwobr yr Academi yn ogystal â bod yn gynhyrchydd mewn theatrau. Mae Rudin yn byw yn Ninas Efrog Newydd gyda'r bartner hir-dymor John Barlow, cyd-sefydlydd cwmni PR Barlow/Hartman.

Ym mis Ionawr 2008, cafodd dau o gynhyrchiadau Rudin - *No Country for Old Men* gan y Brodyr Coen a *There Will Be Blood* gan Paul Thomas Anderson eu henwebu am wyth Oscar yng Ngwobrau'r Academi 2008.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Unol Daleithiau America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ffilm**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Black Mirror

Black Mirror|  |
| Enghraifft o: | cyfres deledu, cyfres bitw  |
| Crëwr | Charlie Brooker  |
| Lliw/iau | lliw  |
| Gwlad | y Deyrnas Unedig  |
| Dechreuwyd | 4 Rhagfyr 2011  |
| Genre | cyfres deledu ffuglen wyddonol, cyfres ddrama deledu, anthology series, dystopian television series, dychan, cyfres deledu cyffrous  |
| Prif bwnc | technoleg  |
| Yn cynnwys | Black Mirror, series 1, Black Mirror, series 2, Black Mirror, series 3, Black Mirror, series 4, Black Mirror, series 5, Black Mirror, series 6, Black Mirror: Bandersnatch, Black Mirror, season 7  |
| Hyd | 64.5 ±25 munud  |
| Cyfarwyddwr/wyr | Otto Bathurst, Euros Lyn, Brian Welsh, Owen Harris, Carl Tibbetts, Bryn Higgins, Joe Wright, Dan Trachtenberg, James Watkins, Jakob Verbruggen, James Hawes, Toby Haynes, Jodie Foster, John Hillcoat, Tim Van Patten, David Slade, Colm McCarthy  |
| Cwmni cynhyrchu | Zeppotron, Banijay UK  |
| Dosbarthydd | Banijay UK, Netflix  |
| Iaith wreiddiol | Saesneg  |
| Gwefan |   |
| Sgriptiwr | Charlie Brooker, Konnie Huq, Jesse Armstrong, Rashida Jones, Michael Schur  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0hhs506  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Mae Black Mirror yn sioe deledu ffuglen wyddonol, Prydeinig a greewyd gan Charlie Brooker. Mae'n archwilio cymdeithas fodern, a'r peryglon a'r canlyniadau o dechnolegau newydd. Mae pob pennod yn sefyll ar ben ei hun ac yn aml maent wedi eu lleoli mewn presennol amgen neu'r dyfodol agos.

Cafodd *Black Mirror* ei ysbrydoli gan sioeau fel *The Twilight Zone*, sy'n delio gyda materion a phynciau dadleuol heb ofni sensoriaeth. Roedd Brooker wedi creu *Black Mirror* er mwyn amlygu pynciau sy'n gysylltiedig a pherthynas dynoliaeth gyda thechnoleg.

Hyd yma (Rhagfyr 2018) mae'r gyfres wedi derbyn beirniadaeth adeiladol gan y beirniaid, a derbyniodd cyfres 2 86% a "White Christmas" 93%. Daeth Cyfres 3 i lawr ychydig - i 86% ar *rotten Tomatoes* ac 82 ar 'Metacritic'.

## Cyfeiriadau
# Tanau gwyllt De Califfornia Ionawr 2025

Tanau gwyllt De Califfornia Ionawr 2025|  |
| Enghraifft o: | tân gwyllt, trychineb naturiol  |
| Dyddiad | 7 Ionawr 2025  |
| Rhan o | Tanau gwyllt Califfornia 2025  |
| Dechreuwyd | 7 Ionawr 2025  |
| Daeth i ben | 31 Ionawr 2025  |
| Lleoliad | Los Angeles County, Ventura County, San Bernardino County, Riverside County, San Diego County, Santa Barbara County, San Luis Obispo County  |
| Yn cynnwys | Palisades Fire, Eaton Fire, Hurst Fire, Sunset Fire  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Rhwng 7 Ionawr a 31 Ionawr 2025, cafwyd cyfres barhaus o danau gwyllt trychinebus a effeithiodd ardal fetropolitan Los Angeles a'r rhanbarthau cyfagos. Roedd yr amodau a achosodd y tanau yn cynnwys aer gyda lleithder isel iawn, cyfnod hir o sychder, a gwyntoedd corwynt Santa Ana oedd mewn rhai mannau wedi cyrraedd 100 milltir yr awr (160 km/a).

Cafodd y rhan fwyaf o'r difrod ei wneud gan y ddau dân mwyaf: Tân Palisades a Tân Eaton. Erbyn Erbyn 31 Ionawr, roedd y ddau prif dân wedi dod o dan reolaeth llawn. Yn y cyfnod yma lladdwyd o leiaf 30 o bobl gan y tanau, a dinistrwyd neu ddifrodwyd mwy na 18,000 o strwythurau. Ar ei waethaf gorfodwyd dros 200,000 i adael eu tai dros dro.

Wrth i'r gwyntoedd ddechrau chwythu ar 7 Ionawr, datganodd Dinas Los Angeles gyflwr o argyfwng gan ragweld gwyntoedd peryglus. Cyhoeddwyd rhybudd storm llwch ar gyfer sawl sir yn Ne California, gan rybuddio y gallai’r gwyntoedd garw chwythu llwch a phridd i’r aer, ac achosi problemau anadlu.

Dangosodd ystadegau Wildfire Alliance mai tân y Palisades oedd y mwyaf dinistriol o bell ffordd yn rhanbarth Los Angeles, gydag o leiaf 6,000 o strwythurau wedi'u dinistrio, yn uwch na Thân Sayre a ddinistriodd 604 o strwythurau yn 2008, a Thân Bel Air a ddinistriodd bron i 500 o dai yn 1961.

Llosgodd nifer o dai enwogion yn y tanau gwylltion, gan gynnwys cartrefi Mandy Moore, Cary Elwes, Eugene Levy, Billy Crystal, Paris Hilton, Adam Brody, Leighton Meester, Anthony Hopkins, Jeff Bridges, John Goodman, Miles Teller, James Woods, Mel Gibson, Diane Warren, Mark Hamill, Ricki Lake, ac Ed Harris. Dinistriwyd cartref hanesyddol a ransh y digrifwr Will Rogers hefyd.

Cafwyd adroddiadau ar raglenni a gwefan Newyddion S4C gan y gohebydd Maxine Hughes, yn adrodd profiadau rhai o'r Cymry sy'n byw yn Los Angeles. Bu'r newyddiadurwyr Rhodri Llywelyn a Liam Evans o BBC Cymru yn gohebu yno hefyd.

## Cyfeiriadau
# Ffilm fud

Un o sêr mwyaf y ffilmiau mud oedd Lillian Gish
Ffilm heb drac sain syncroneiddiedig (h.y. a recordiwyd ar y pryd), yn enwedig trac sain deialog, yw **film fud**. Roedd y ffilm gyntaf i gael ei saethu erioed, yn 1888, yn ffilm fud. Bu'r ffilm fud ar ei hanterth yn y cyfnod 1915-1927, ond ildiodd i'r "*talkies*" newydd yn gyflym ar ôl 1928.

Er bod y syniad o wneud ffilmiau gyda thraciau sain recordiedig hyned â'r diwydiant ffilm ei hun, oherwydd anawsterau technegol roedd y rhan fwyaf o ffilmiau yn fud hyd y 1920au diweddar.

Cyfeirir yn aml at gyfnod y ffilm fud fel "Oes y Sgrîn Arian," am fod gan y ffilm a ddefnyddid yn y 1910au a'r 1920au sglein arianaidd.

Roedd actio mewn ffilm fud yn gofyn technegau arbennig. Byddai'r actorion yn pwysleisio emosiynau a theimladau trwy ystumiau'r wyneb, ac mae golygfeydd sy'n canolbwyntio ar wyneb yr actor(es) yn nodweddiadol o ffilmiau mud. Mewn canlyniad mae'r actio a welir yn y ffilmiau yn gallu ymddangos fel "gor-actio" i wylwyr heddiw, ond rhaid cofio fod ymateb cynulleidfaoedd cyfoes yn wahanol.

Mae sêr mawr y ffilm fud yn cynnwys Charlie Chaplin, Edna Purviance, Lillian Gish, Mary Pickford, Theda Bara, Buster Keaton a Lon Chaney.

Ymhlith cyfarwyddwyr enwocaf byd y ffilm fud gellid crybwyll Abel Gance, D. W. Griffith, Mack Sennet, Charlie Chaplin a Cecil B. DeMille.

## Ffilmiau mud a wnaeth yr elw mwyaf

Golygfa o *Birth of a Nation*
Dyma'r ffilmiau mud mwyaf proffidiol yn ôl y cylchgrawn ffilm *Variety* yn 1932 (gwerth y doler yn 1932) [1] Archifwyd 2011-07-08 yn y Peiriant Wayback.

1. *The Birth of a Nation* (1915) - $10,000,000
2. *The Big Parade* (1925) - $6,400,000
3. *Ben-Hur* (1925) - $5,500,000
4. *Way Down East* (1920) - $5,000,000
5. *The Gold Rush* (1925) - $4,250,000
6. *The Four Horsemen of the Apocalypse* (1921) - $4,000,000
7. *The Circus* (1928) - $3,800,000
8. *The Covered Wagon* (1923) - $3,800,000
9. *The Hunchback of Notre Dame* (1923) - $3,500,000
10. *The Ten Commandments* (1923) - $3,400,000
11. *Orphans of the Storm* (1921) - $3,000,000
12. *For Heaven's Sake* (1926) - $2,600,000
13. *Seventh Heaven* (1926) - $2,400,000
14. *Abie's Irish Rose* (1928) - $1,500,000
# Massachusetts

Massachusetts|  |
|  |
| Arwyddair | Ense petit placidam sub libertate quietem  |
| Math | taleithiau'r Unol Daleithiau  |
| Enwyd ar ôl | Great Blue Hill  |
| En-us-Massachusetts.ogg  |
| Prifddinas | Boston  |
| Poblogaeth | 7,029,917  |
| Sefydlwyd | * 6 Chwefror 1788
 |
| Anthem | All Hail to Massachusetts  |
| Pennaeth llywodraeth | Maura Healey  |
| Cylchfa amser | Cylchfa Amser y Dwyrain, America/Efrog Newydd  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | taleithiau cyfagos UDA, Lloegr Newydd  |
| Sir | Unol Daleithiau America  |
| Gwlad |  Unol Daleithiau |
| Arwynebedd | 27,336 km²  |
| Uwch y môr | 150 metr  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Iwerydd  |
| Yn ffinio gyda | Rhode Island, Connecticut, Efrog Newydd, Vermont, New Hampshire  |
| Cyfesurynnau | 42.3°N 71.8°W  |
| US-MA  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Commonwealth of Massachusetts  |
| Corff deddfwriaethol | Massachusetts General Court  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Llywodraethwr Massachusetts  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Maura Healey  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Talaith fechan ar arfordir dwyreiniol Unol Daleithiau America yw **Cymanwlad Massachusetts**. Mae'n rhan o Lloegr Newydd. Mae ganddi boblogaeth o 6.4 miliwn o bobl, gyda'r mwyaf yn Lloegr Newydd. Dinas fwyaf a phrifddinas y dalaith yw Boston.

Llysenw Massachusetts yw "Talaith y Bae" (Saesneg: *the Bay State*) sydd yn tarddu o'r hen enw trefedigaethol, Gwladfa Bae Massachusetts.

Lleoliad Massachusetts yn yr Unol Daleithiau

## Hanes

Fe wladychwyd Massachusetts yn yr 17eg ganrif a datblygodd yn gyflym i droi'n un o diriogaethau mwyaf Lloegr Newydd.

Mae Massachusetts hefyd yn enwog am Salem, lle cafodd llawer o fenywod eu llosgi am fod yn wrachod.

Chwaraeodd Massachusetts ran bwysig yn y chwyldro Americanaidd, ac fe ddigwyddodd 'Te Barti Boston' yno, un o ddigwyddiadau cyntaf y chwyldro.

*
*
*
*

## Dinasoedd Massachusetts

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1 | **Boston** | 617,594
 |
| 2 | Worcester | 181,045
 |
| 3 | Springfield | 153,060
 |
| 4 | Lowell | 106,519
 |
| 5 | Cambridge | 105,162
 |
| 6 | New Bedford | 95,072
 |

## Cyfeiriadau

## Dolenni Allanol

* (Saesneg) www.mass.gov Archifwyd 2012-10-02 yn y Peiriant Wayback
# Efrog Newydd

Enw ar ddinas ac ar dalaith yn Unol Daleithiau America yw **Efrog Newydd**.

* Dinas Efrog Newydd
* Talaith Efrog Newydd

## Gweler hefyd

* Ymosodiadau 11 Medi 2001
* Efrog, tref yng ngogledd Lloegr.

---
# Achos Dathlu

Achos Dathlu| Enghraifft o: | ffilm  |
| Lliw/iau | du-a-gwyn  |
| Gwlad | Unol Daleithiau America  |
| Dyddiad cyhoeddi | 1914  |
| Genre | ffilm ddrama, ffilm fud  |
| Statws hawlfraint | parth cyhoeddus  |
| Cyfarwyddwr/wyr | George Melford  |
| Cwmni cynhyrchu | Kalem Company  |
| Sinematograffydd | Arthur Ripley  |
| Sgriptiwr | Gene Gauntier  |
| Dynodwyr |

Ffilm ddrama heb sain (na llais) gan y cyfarwyddwr George Melford yw Achos Dathlu a gyhoeddwyd yn 1914. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd A Celebrated Case ac fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America; y cwmni cynhyrchu oedd Kalem Company. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Gene Gauntier. Dosbarthwyd y ffilm gan Kalem Company.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Alice Joyce, Harry F. Millarde, Marguerite Courtot, Alice Hollister a Guy Coombs. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 4:3. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1914. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Cabiria* sef ffilm epig am ryfel o’r Eidal gan Giovanni Pastrone.
Arthur Ripley oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

## Cyfarwyddwr

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm George Melford ar 17 Chwefror 1877 yn Rochester, Efrog Newydd a bu farw yn Hollywood ar 26 Rhagfyr 1979. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1909 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

## Derbyniad

## Gweler hefyd

Cyhoeddodd George Melford nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Ffilm
 | Delwedd
 | Gwlad
 | Iaith wreiddiol
 | dyddiad
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *A Life in the Balance* |  | Unol Daleithiau America
 | No/unknown value
 | 1913-01-01
 |
| Achos Dathlu
 |  | Unol Daleithiau America
 | No/unknown value
 | 1914-01-01
 |
| Drácula
 |  | Unol Daleithiau America
 | Sbaeneg
 | 1931-01-01
 |
| East of Borneo
 |  | Unol Daleithiau America
 | Saesneg
 | 1931-01-01
 |
| Moran of The Lady Letty
 |  | Unol Daleithiau America
 | No/unknown value
 | 1922-01-01
 |
| The Cost of Hatred
 |  | Unol Daleithiau America
 | Saesneg No/unknown value
 | 1917-01-01
 |
| The Cruise of The Make-Believes
 |  | Unol Daleithiau America
 | No/unknown value
 | 1918-01-01
 |
| The Round-Up
 |  | Unol Daleithiau America
 |  | 1920-10-10
 |
| The Sheik
 |  | Unol Daleithiau America
 | Saesneg No/unknown value
 | 1921-01-01
 |
| *The Viking* |  | Unol Daleithiau America
 | Saesneg
 | 1931-01-01
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau