Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sukarno

| Sukarno |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Kusno Sosrodihardjo  6 Mehefin 1901  Surabaya  |
| Bu farw | 21 Mehefin 1970  Jakarta  |
| Dinasyddiaeth | Indonesia, India Dwyreiniol yr Iseldiroedd  |
| *Alma mater* | * Technische Hoogeschool te Bandoeng
 |
| Galwedigaeth | gwleidydd, casglwr celf  |
| Swydd | Arlywydd Indonesia, Prif Weinidog Indonesia  |
| Taldra | 172 centimetr  |
| Plaid Wleidyddol | Indonesian National Party  |
| Tad | Soekemi Sosrodihardjo  |
| Mam | Ida Ayu Nyoman Rai  |
| Priod | Siti Oetari, Inggit Garnasih, Fatmawati, Hartini, Kartini Manoppo, Dewi Sukarno, Haryati, Yurike Sanger, Heldy Djafar, Amelia de la Rama, Sakiko Kanase, Maharani Wisma Susana Siregar  |
| Plant | Guntur Soekarnoputra, Megawati Sukarnoputri, Taufan Sukarnoputra, Sukmawati Soekarnoputri, Guruh Sukarnoputra, Rachmawati Sukarnoputri, Bayu Sukarnoputra, Toto Suryawan, Kartika Sari Dewi Soekarno, Ayu Gembirowati  |
| Gwobr/au | Urdd Lenin, Arwyr Genedlaethol Indonesia, Gwobr Heddwch Lennin, Uwch Groes Urdd y Condor o'r Andes, Urdd Georgi Dimitrov, Doethor Anrhydeddus Prifysgol Sofia, Uwch Groes Dosbarth Arbennig Urdd Teilyngdod Gweriniaeth Ffederal yr Almaen, Grand Cross of the Order of Chula Chom Klao  |
| llofnod |
|  |

**Sukarno**, weithiau **Achmed Sukarno** (6 Mehefin, 1901 – 21 Mehefin, 1970) oedd Arlywydd cyntaf Indonesia. Yn yr hen orgraff, sillefid ei enw fel **Soekarno**. Fel llawer o drigolion ynys Jawa, dim ond un enw oedd ganddo.

Daeth Sukarno yn amlwg yn y mudiad cenedlaethol oedd yn ymgyrchu am annibyniaeth Indonesia, oedd bryd hynny dan reolaeth yr Iseldiroedd. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd meddiannwyd ynysoedd Indonesia gan Japan. Ar ddiwedd y rhyfel yn Awst 1945, cyhoeddodd y cenedlaetholwyr Indonesaidd, dan arweiniad Sukarno, wladwriaeth annibynnol. Ceisiodd yr Iseldiroedd ad-ennill grym, ond wedi cryn dipyn o ymladd gorfodwyd hwy i gydnabod annibyniaeth Indonesia yn Rhagfyr 1949.

Daeth Sukarno yn Arlywydd ar 18 Awst, 1945, a bu yn y swydd nes iddo orfod ymddiswyddo ar 12 Mawrth, 1967. Gwanychwyd ei safle yn ddirfawr gan ddigwyddiadau 30 Medi 1965, pan laddwyd chwech cadfridog yn yr hyn a hawlid oedd yn ymgais gan Blaid Gomiwnyddol Indonesia (PKI) i gipio grym. Ymatebodd y fyddin, dan arweiniad y cadfridog Suharto, trwy ladd miloedd lawer o gomiwnyddion ac eraill y dywedid eu bod mewn cydymdeimlad â hwy. Credir i rhwng 500,000 a miliwn o bobl gael eu lladd. O hynny ymlaen, er i Sukarno barhau fel Arlywydd yn ffurfiol am gyfnod, Suharto oedd a'r grym mewn gwirionedd.

Yn ddiweddarach, daeth merch Sukarno, Megawati Sukarnoputri, yn bumed arlywydd Indonesia rhwng 2001 a 2004.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Arlywyddion Indonesia Sukarno** | **Olynydd :** Suharto
 |
# 1901

19g - **20g** - 21g

1850au 1860au 1870au 1880au 1890au - **1900au** - 1910au 1920au 1930au 1940au 1950au

1896 1897 1898 1899 1900 - **1901** - 1902 1903 1904 1905 1906

---

## Digwyddiadau

* 5 Chwefror - Cytundeb Hay-Pauncefote rhwng Unol Daleithiau America a'r Deyrnas Unedig
* 31 Mawrth - Cyfrifiad y Deyrnas Unedig 1901
* 9 Tachwedd - Tywysog Siôr, mab Edward VII, brenin y Deyrnas Unedig, yn dod yn Dywysog Cymru

## Genedigaethau

* 20 Ionawr - Cecil Griffiths, athletwr (m. 1973)
* 1 Chwefror - Clark Gable, actor (m. 1960)
* 18 Chwefror - Will Owen, gwleidydd (m. 1981)
* 28 Chwefror - Linus Pauling, cemegydd (m. 1984)
* 29 Ebrill - Yr Ymerodr Hirohito o Japan (m. 1989)
* 4 Awst - Louis Armstrong, cerddor (m. 1971)
* 29 Medi - Enrico Fermi, ffisegydd (m. 1954)
* 3 Tachwedd - André Malraux, nofelydd (m. 1976)
* 22 Tachwedd - Joaquín Rodrigo, cyfansoddwr (m. 1999)
* 5 Rhagfyr - Walt Disney (m. 1966)
* 24 Rhagfyr - Hilary Marquand, gwleidydd (m. 1972)

## Marwolaethau

* 22 Ionawr Brenhines Victoria, brenhines y Deyrnas Unedig, 81
* 27 Ionawr - Giuseppe Verdi, cyfansoddwr, 86
* 11 Chwefror - Y brenin Milan I o Serbia, 46
* 13 Mawrth - Benjamin Harrison, Arlywydd yr Unol Daleithiau, 67
* 23 Mawrth - Lewis William Lewis (Llew Llwyfo), 69
* 3 Ebrill - Richard D'Oyly Carte, impresario, 66
* 24 Mai - Charlotte Mary Yonge, nofelydd, 67
* 1 Mehefin - John Viriamu Jones, gwyddonydd, 45
* 7 Gorffennaf
	+ Johanna Spyri, awdures, 74
	+ Euphrosine Beernaert, arlunydd, 70
* 9 Medi - Henri de Toulouse-Lautrec, arlunydd, 36
* 14 Medi - William McKinley, Arlywydd yr Unol Daleithiau, 58
* 22 Medi - William Davies, cerflunydd

## Y celfyddydau

### Llyfrau

* Miles Franklin - *My Brilliant Career*
* Thomas Mann - *Buddenbrooks*
* Morris Williams (Nicander) - *Damhegion Esop ar Gân*

### Drama

* Gabriele D'Annunzio - *Francesca da Rimini*
* August Strindberg - *Ett drömspel*

### Cerddoriaeth

* Gustav Mahler - Symffoni rhif 4
* Sergei Rachmaninov - Concerto i Biano rhif 2

## Eisteddfod Genedlaethol (Merthyr Tudful)

* **Cadair:** Evan Rees (Dyfed)
* **Coron:** John Jenkins (Gwili)

## Gwyddoniaeth

* Darganfyddiad yr elfen gemegol Ewropiwm gan Eugène-Antole Demarçay

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Wilhelm Conrad Röntgen
* **Cemeg:** Jacobus Henricus van 't Hoff
* **Meddygaeth:** Emil Adolf von Behring
* **Llenyddiaeth:** Sully Prudhomme
* **Heddwch:** Jean Henri Dunant a Frédéric Passy

## Cyfeiriadau
# Isaiah Berlin

| Isaiah Berlin |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Jesaja Berlins  6 Mehefin 1909  Riga  |
| Bu farw | 5 Tachwedd 1997  Rhydychen, Acland Hospital  |
| Dinasyddiaeth | y Deyrnas Unedig, Ymerodraeth Rwsia  |
| *Alma mater* | * Coleg Corpus Christi, Rhydychen
* Ysgol Sant Paul
 |
| Galwedigaeth | athronydd, hanesydd, academydd, diplomydd, hanesydd syniadau, cymdeithasegydd, gwyddonydd gwleidyddol  |
| Cyflogwr | * Prifysgol Rhydychen
 |
| Adnabyddus am | Two Concepts of Liberty  |
| Arddull | Rhyddfrydiaeth  |
| Prif ddylanwad | Robin George Collingwood, Raymond Aron  |
| Tad | Menachem Mendel Berlin  |
| Mam | Marie Moosa Berlin  |
| Gwobr/au | CBE, Gwobr Erasmus, Gwobr Jeriwsalem, Ehrendoktor der Universität Tel Aviv, Doethor Anrhydeddus Prifysgol Caergrawnt, Doethor Anrhydeddus Prifysgol Rhydychen, Doethor Anrhydeddus Prifysgol Harvard, Honorary doctor of the University of Bologna, doethuriaeth anrhydeddus o Brifysgol Genedlaethol Kapodistrian, Athen, Doethor Anrhydeddus Prifysgol Toronto, Cymrawd yr Academi Brydeinig, Cymrawd Academi Celf a Gwyddoniaeth America, Marchog Faglor, Urdd Teilyngdod, Benjamin E. Lippincott Award  |

Athronydd o Loegr oedd **Syr Isaiah Berlin OM CBE FBA** (6 Mehefin 1909 – 5 Tachwedd 1997). Ef oedd sylfaenydd ac Arlywydd gyntaf Coleg Wolfson, Rhydychen.

Fe'i ganwyd yn Riga, oedd yn rhan o Ymerodraeth Rwsia ar y pryd ond sydd bellach yn brifddinas Latfia. Wedi cyfnod yn St Petersburg, symudodd y teulu i Loegr yn 1929. Cafodd ei addysg yn Ysgol Sant Pawl, Llundain, ac yng Ngholeg Corpus Christi, Rhydychen. Priododd Aline Halban, née de Gunzbourg, ym 1956.

Enillodd Wobr Erasmus ym 1983.

Bu farw yn Rhydychen a chladdwyd ef ym Mynwent Wolvercote.

## Gwaith athronyddol

Nid oedd Berlin yn hoff o ysgrifennu fel y cyfryw - byddai'n datgan ei draethodau ar lafar ac roedd yn rhaid i'w ysgrifenyddion drawsgrifio'r cyfan. Trawsgrifiadau o ddarlithoedd yw nifer o'i weithiau nodedig, megis *Two Concepts of Liberty* ac *Historical Inevitability.*

Mewn darlithoedd ac yn casgliad o draethodau *Three Critics of the Enlightenment,* bu'n ail-ymweld â gwaith Johann Gottfried von Herder, Johann Georg Hamann ac eraill oedd yn beirniadu gwerthoedd yr Oleuedigaeth ac yn gosod seiliau rhamantiaeth.

Roedd yn arddel y syniad bod gwahanol werthoedd moesol yn gallu bod cyn bwysiced â'i gilydd (*value pluralism)*, a'r syniad bod yn rhaid i ryddid ddod gyda'r grym a'r adnoddau i weithredu (*positive liberty*).

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **athronydd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# 1997

19g - **20g** - 21g

1940au 1950au 1960au 1970au 1980au - **1990au** - 2000au 2010au 2020au 2030au 2040au

1992 1993 1994 1995 1996 - **1997** - 1998 1999 2000 2001 2002

---

## Digwyddiadau

* 21 Ionawr - Sgandal cam-drin plant yng Ngogledd Cymru
* 22 Ionawr - Madeleine Albright yn dod yn Ysgrifennydd Gwladol Unol Daleithiau America
* 13 Mawrth - Sefydlu "Canolfan y Llyfr," Aberystwyth
* 1 Mai – Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig
* 6 Medi - Angladd Diana, Tywysoges Cymru, yn Llundain
* 7 Medi - Agoriad yr Awditoriwm Clud yn Glasgow
* 18 Medi - Cymru yn pleidleisio dros gael Cynulliad Etholedig Cymreig, drwy fwyafrif o 6,721

## Genedigaethau

* 23 Ionawr - Shaheen Jafargholi, canwr
* 14 Mawrth - Simone Biles, gymnastwr
* 17 Mawrth - Katie Ledecky, nofiwr
* 14 Mehefin - Alisha Butchers, chwaraewraig rygbi

## Marwolaethau

* 9 Mawrth - Terry Nation, ysgrifennwr teledu, 66
* 10 Mawrth - Wilfred Wooller, chwaraewr criced a rygbi, 84
* 5 Ebrill - Allen Ginsberg, bardd, 70
* 2 Mehefin - Eddie Thomas, paffiwr, 50
* 10 Gorffennaf - Ivor Allchurch, pêl-droediwr, 67
* 15 Gorffennaf - Luise Niedermaier, arlunydd, 89
* 4 Awst - Jeanne-Louise Calment, y person hynaf yn y byd, 122 mlwydd a 164 diwrnod oed
* 31 Awst - Diana, Tywysoges Cymru, 36
* 5 Medi - Y Fam Teresa, lleian ac enillydd Gwobr Nobel dros Heddwch, 87
* 22 Medi - George Thomas, gwleidydd, 88
* 12 Hydref - John Denver, cerddor, 53
* 5 Tachwedd - Isaiah Berlin, athronydd, 88
* 6 Tachwedd - Ray Daniel, pêl-droediwr, 69
* 13 Tachwedd - Alexander Cordell, nofelydd, 83
* 28 Rhagfyr - Ronnie Williams, comedïwr ac actor, 58

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *Titanic*, gyda Kate Winslet
* *Twin Town*, gyda Rhys Ifans
* *Wilde*, gyda Michael Sheen

### Llyfrau

* Maya Angelou - *I Know Why the Caged Bird Sings*
* Rees Davies - *The Revolt of Owain Glyn Dŵr*
* Deborah C. Fisher - *Who's Who in Welsh History*
* J. K. Rowling - *Harry Potter and the Philosopher's Stone*

### Cerddoriaeth

#### Albymau

* Radiohead - *OK Computer*
* Gorky's Zygotic Mynci - *Barafundle*

#### Opera

* Mervyn Burtch & Mark Morris - *Coyote and the Winter that Never Ends*

#### Eraill

* Leonardo Balada - *Concierto Mágico*

## Eisteddfod Genedlaethol (Y Bala)

* **Cadair:** Ceri Wyn Jones, "Gwaddol"
* **Coron:** Cen Williams
* **Medal Ryddiaeth:** Angharad Tomos, *Wele'n Gwawrio*
* **Gwobr Goffa Daniel Owen:** Gwyneth Carey, *Mwg*

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Steven Chu, Claude Cohen-Tannoudji a William D. Phillips
* **Cemeg:** Paul D. Boyer, John E. Walker a Jens C. Skou
* **Meddygaeth:** Stanley B. Prusiner
* **Llenyddiaeth:** Dario Fo
* **Economeg:** Robert Merton a Myron Scholes
* **Heddwch:** Ymgyrch Rhwngwladol Dros Gwaharddu Ffrwydrun Tir (ICBL) a Jody Williams

## Gwobrau Llenyddiaeth

* Gwobr Mary Vaughan Jones - Roger Boore

## Cyfeiriadau
# 1915

19g - **20g** - 21g

1960au 1870au 1880au 1890au 1900au - **1910au** - 1920au 1930au 1940au 1950au 1960au

1910 1911 1912 1913 1914 - **1915** - 1916 1917 1918 1919 1920

---

## Digwyddiadau

* 13 Ionawr - Daeargryn yn Avezzano, yr Eidal; 29,000 o bobl yn colli ei bywydaua.
* 24 Ionawr - Brwydr Banc Dogger.
* 14 Mawrth - Brwydr Más a Tierra
* 26 Ebrill - Cytundeb Llundain
* Awst - Edith Cavell yn cael ei harestio gan yr Almaenwyr.
* 25 Medi – 14 Hydref - Brwydr Loos
* 8 Rhagfyr - Cyhoeddiad y gerdd "In Flanders Fields" gan y meddyg Canadiaidd John McCrae.
* 18 Rhagfyr - Priodas Woodrow Wilson (Arlywydd yr Unol Daleithiau) ac Edith B. Galt

## Genedigaethau

* 30 Ionawr - John Profumo, gwleidydd (m. 2006)
* 4 Chwefror - Syr Norman Wisdom, actor (m. 2010)
* 25 Mawrth - Dorothy Squires, cantores (m. 1998)
* 7 Ebrill - Billie Holiday, cantores (m. 1959)
* 6 Mai - Orson Welles, actor (m. 1985)
* 20 Mehefin
	+ Terence Young, cyfarwyddwr ffilm (m. 1994)
	+ Lidi van Mourik Broekman, arlunydd (m. 2015)
* 1 Gorffennaf - Alun Lewis, bardd (m. 1944)
* 3 Gorffennaf - Ifor Owen, awdur ac arlunydd (m. 2007)
* 29 Awst - Ingrid Bergman, actores (m. 1982)
* 4 Medi - Roland Mathias, bardd ac awdur (m. 2007)
* 10 Medi - Geraint Bowen, bardd (m. 2011)
* 23 Medi - John Samuel Rowlands, enillwr y George Cross (m. 2006)
* 11 Hydref - T. Llew Jones, nofelydd a bardd (m. 2009)
* 15 Hydref - Yitzhak Shamir, Prif Weinidog Israel (m. 2012)
* 17 Hydref - Arthur Miller, dramodydd (m. 2005)
* 25 Hydref - Olga Bogaevskaya, arlunydd (m. 2000)
* 27 Hydref - Harry Saltzman, cynhyrchydd ffilm (m. 1994)
* 25 Tachwedd - Augusto Pinochet, arlwydd Chile (m. 2007)
* 7 Rhagfyr - Eli Wallach, actor (m. 2014)
* 12 Rhagfyr - Frank Sinatra, canwr ac actor (m. 1998)
* 19 Rhagfyr - Édith Piaf, cantores (m. 1963)
* 26 Rhagfyr - Keidrych Rhys, bardd (m. 1987)
* *yn ystod y flwyddyn - John Griffith Williams, nofelydd (m. 1987)*

## Marwolaethau

* 3 Ionawr - James Elroy Flecker, bardd, dramodydd a nofelydd, 30
* 19 Ionawr - Anna Leonowens, athrawes, 83
* 24 Ionawr - Charles Taylor, chwaraewr rygbi
* 23 Ebrill - Rupert Brooke, bardd, 27
* 4 Medi - David Gwynne-Vaughan, botanegydd, 44
* 26 Medi - Keir Hardie, gwleidydd, 59
* 13 Hydref - Charles Sorley, bardd, 20
* 23 Hydref - W. G. Grace, cricedwr, 67
* 29 Tachwedd - Rachel Davies (Rahel o Fôn), 69
* 17 Rhagfyr - John Rhŷs, ysgolhaig Celtaidd, 75

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *The Birth of a Nation* (D.W. Griffith)
* *Carmen* (gyda Theda Bara)

### Llyfrau

* Caradoc Evans – *My People*
* Franz Kafka - *Metamorphosis*
* Arthur Machen – *The Great Return*
* Eluned Morgan - *Plant yr Haul*
* John Cowper Powys - *Wood and Stone*

### Cerddoriaeth

* *Ziegfeld Follies of 1915* (sioe Broadway)

## Eisteddfod Genedlaethol (Bangor)

* **Cadair:** T. H. Parry-Williams
* **Coron:** T. H. Parry-Williams

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Syr William Henry Bragg a William Lawrence Bragg
* **Cemeg:** Richard Martin Willstätter
* **Meddygaeth:** dim gwobr
* **Llenyddiaeth:** Romain Rolland
* **Heddwch:** dim gwobr

## Cyfeiriadau
# Miriam Davenport

| Miriam Davenport |
| --- |
| Ganwyd | 6 Mehefin 1915  Boston  |
| Bu farw | 13 Medi 1999  o canser  Mount Pleasant  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Paris
* Prifysgol Efrog Newydd
* Prifysgol Smith, Massachusetts
* New Rochelle High School
 |
| Galwedigaeth | arlunydd, cerflunydd  |

Arlunydd benywaidd o Unol Daleithiau America oedd **Miriam Davenport** (6 Mehefin 1915 - 13 Medi 1999).

Fe'i ganed yn Boston a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn Unol Daleithiau America.

Bu farw yn Mount Pleasant.

## Anrhydeddau

## Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Erthygl
 | dyddiad geni
 | man geni
 | dyddiad marw
 | man marw
 | galwedigaeth
 | maes gwaith
 | tad
 | mam
 | priod
 | gwlad y ddinasyddiaeth
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Agnes Muthspiel
 | 1914-02-08
 | Salzburg
 | 1966-05-03
 | Salzburg
 | arlunydd
 |  |  |  |  | Awstria
 |
| Alicia Rhett
 | 1915-02-01
 | Savannah
 | 2014-01-03
 | Charleston
 | arlunydd darlunydd *actor llwyfan* *actor ffilm* arlunydd
 |  | *Edmund Moore Rhett* |  |  | Unol Daleithiau America
 |
| Carmen Herrera
 | 1915-05-31
 | La Habana
 | 2022-02-12 2022
 | Manhattan
 | arlunydd *cerflunydd* arlunydd
 |  |  | *Carmela Nieto* |  | Ciwba
 |
| Elizabeth Catlett
 | 1915-04-15
 | Washington
 | 2012-04-02
 | *Cuernavaca* | *cerflunydd* *gwneuthurwr printiau* arlunydd darlunydd athro *athro celf* | cerfluniaeth *printmaking* *celf haniaethol* *celf ffigurol* moderniaeth
 |  |  | *Francisco Mora* *Charles Wilbert White* | Mecsico Unol Daleithiau America
 |
| Fang Zhaoling
 | 1914-01-17
 | Wuxi
 | 2006-02-20
 | Hong Cong
 | arlunydd
 | paentio
 |  |  | *Shin-hau Fang* | Gweriniaeth Pobl Tsieina
 |
| Maria Keil
 | 1914-08-09
 | *Silves* | 2012-06-10
 | Lisbon
 | arlunydd *ffotograffydd* |  |  |  | *Francisco Keil do Amaral* | Portiwgal
 |
| Tove Jansson
 | 1914-08-09
 | Helsingborg Helsinki
 | 2001-06-27
 | Helsinki
 | arlunydd llenor darlunydd *awdur plant* *cartwnydd* *cartwnydd dychanol* *exlibrist* awdur *drafftsmon* *artist murluniau* *picture book writer* *arlunydd graffig* | *llenyddiaeth pobl ifanc* | *Viktor Jansson* | *Signe Hammarsten-Jansson* | No/unknown value
 | Y Ffindir Grand Duchy of Finland
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Gweler hefyd

* Arlunydd
* Rhestr celf a chrefft
* Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau

## Dolennau allanol

* Gwefan biography.com Archifwyd 2019-04-23 yn y Peiriant Wayback
# 1999

19g - **20g** - 21g

1940au 1950au 1960au 1970au 1980au - **1990au** - 2000au 2010au 2020au 2030au 2040au

1994 1995 1996 1997 1998 - **1999** - 2000 2001 2002 2003 2004

---

## Digwyddiadau

* 6 Mai - etholiad cyntaf Cynulliad Cenedlaethol Cymru
* 20 Ebrill - Llofruddiaeth Columbine yn yr Unol Daleithiau
* 29 Tachwedd - Etholiad cyfreddinol Maleisia. Llywodraeth Mahathir Mohamad yn ennill.
* 14-16 Rhagfyr - Trychineb Vargas yn Feneswela.

## Genedigaethau

* 20 Gorffennaf - Alexandra, Tywysoges Hanover

## Marwolaethau

* 7 Chwefror - Hussein, brenin Iorddonen
* 8 Chwefror
	+ Meredith Edwards, actor, 81
	+ Iris Murdoch, nofelydd, 79
* 7 Mawrth - Stanley Kubrick, cyflwynwr ffilm, 70
* 12 Mawrth - Yehudi Menuhin, cerddor, 82
* 16 Mehefin - Screaming Lord Sutch, cerddor a gwleidydd, 58
* 12 Gorffennaf - Bill Owen, actor, 85
* 16 Gorffennaf - John F. Kennedy Jr., 38
* 23 Gorffennaf - Hassan II, brenin Moroco, 70
* 5 Medi - Ivor Roberts, actor, 72
* 22 Medi - Clive Jenkins, arweinydd undeb, 73
* 20 Hydref - Jack Lynch, Prif Weinidog Iwerddon, 82
* 6 Tachwedd - Sleim Ammar, seiciatrydd a bardd, 72
* 15 Tachwedd - Syr Harry Llewellyn, 88
* 27 Tachwedd - Ernest Zobole, arlunydd, 72
* 19 Rhagfyr - Desmond Llewelyn, actor, 85
* 23 Rhagfyr - Eirene White, gwleidydd, 90
* 26 Rhagfyr - Curtis Mayfield, cerddor, 57

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* + *Cymer dy Siâr*
	+ *Porc Pei*
	+ *Solomon a Gaenor*
	+ *The Cherry Orchard*
	+ *The Matrix*
	+ *Entrapment* gyda Catherine Zeta-Jones

### Llyfrau

* + *Gweler* Llenyddiaeth yn 1999

### Cerddoriaeth

* + Gillian Elisa - *Haul ar Nos Hir* (albwm)
	+ Gorky's Zygotic Mynci - *Spanish Dance Troupe* (albwm)
	+ Karl Jenkins - *The Armed Man: a Mass for Peace*

## Eisteddfod Genedlaethol (Môn)

* **Cadair:** Gwenallt Llwyd Ifan
* **Coron:** Ifor ap Glyn
* **Medal Ryddiaeth:** Sonia Edwards, *Rhwng Noson Wen a Phlygain*
* **Gwobr Goffa Daniel Owen:** Ann Pierce Jones, *Fflamio*

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Gerardus 't Hooft a Martinus J.G. Veltman
* **Cemeg:** Ahmed H. Zewail
* **Meddygaeth:** Günter Blobel
* **Llenyddiaeth:** Günter Grass
* **Economeg:** Robert Mundell
* **Heddwch:** Meddygon Heb Ffiniau

## Cyfeiriadau
# 1918

19g - **20g** - 21g

1960au 1870au 1880au 1890au 1900au - **1910au** - 1920au 1930au 1940au 1950au 1960au

1913 1914 1915 1916 1917 - **1918** - 1919 1920 1921 1922 1923

---

## Digwyddiadau

* Cynrychiolwyd Prifysgol Cymru yn y Llywodraeth gan ei Aelod Seneddol ei hunan.
* Ymgeisydd seneddol benywaidd cyntaf Cymru: Mrs Millicen MacKenzie yn sefyll ar ran Prifysgol Cymru.
* Rhyddid i Gymru'n cael ei gynnwys ym Maniffesto'r Blaid Lafur.
* 18 Medi - Brwydr Epéhy yn Ffrainc
* 11 Tachwedd - Cadoediad sydd wedi terfyn y Rhyfel Byd Cyntaf
* Ffliw Sbaenaidd yn torri allan
* 14 Rhagfyr - Etholiad Cyffredinol yn y Deyrnas Unedig. Mae David Lloyd George yn parhau yn Brif Weinidog. Yn Iwerddon mae Sinn Fein yn ennill mwyafrif mawr o'r seddau.

## Genedigaethau

* 1 Chwefror - Muriel Spark, nofelydd (m. 2006)
* 14 Gorffennaf - Ingmar Bergman, cyfarwyddwr ffilm (m. 2007)
* 18 Gorffennaf - Nelson Mandela, Arlywydd Dde Affrica (m. 2013)
* 25 Awst
	+ Leonard Bernstein, cyfansoddwr (m. 1990)
	+ Nan Cossaar, arlunydd (m. 2009)
* 9 Mai - Syr Kyffin Williams, arlunydd (m. 2006)
* 17 Hydref - Rita Hayworth, actores (m. 1987)
* 11 Rhagfyr - Aleksandr Solzhenitsyn, awdur (m. 2008)
* yn ystod y flwyddyn - J. Aelwyn Roberts, awdur, darlledwr a clerigwr (m. 2018)

## Marwolaethau

* 6 Chwefror - Gustav Klimt, arlunydd, 55
* 6 Mawrth - John Redmond, gwleidydd Gwyddelig, 61
* 25 Mawrth - Claude Debussy, cyfansoddwr, 55
* 13 Ebrill - Thomas Tannatt Pryce, arwr rhyfel, 32
* 3 Gorffennaf - David Alfred Thomas, gwleidydd, 62
* 17 Gorffennaf - Niclas II, tsar Rwsia, 50
* 27 Medi - Morfydd Llwyn Owen, cyfansoddwraig, 26
* 30 Hydref - Egon Schiele, arlunydd, 28
* 4 Tachwedd - Wilfred Owen, bardd, 25

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *Tarzan of the Apes*
* *The Life Story of David Lloyd George*
* *Way Down East* gan D.W. Griffith, gyda Lillian Gish

### Llyfrau

* Moelona - *Rhamant y Rhos*
* Lytton Strachey - *Eminent Victorians*

### Drama

* James Joyce - *Exiles*

### Cerddoriaeth

* Béla Bartók - Pedwarawd Llinynnol rhif 2

## Eisteddfod Genedlaethol (Castell-nedd)

* **Cadair:** J. T. Job
* **Coron:** D. Emrys Lewis

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Max Planck
* **Cemeg:** Fritz Haber
* **Meddygaeth:** dim gwobr
* **Llenyddiaeth:** dim gwobr
* **Heddwch:** dim gwobr

## Tywydd

9 Mai 1918: Mewn cyfweliad gyda William Owen o Ddyffryn Ardudwy ar y 21 Tachwedd 2010 ar raglen Dei Tomos, soniodd WO am ei fam Rhinogwen yn cael ei geni ar yr un diwrnod a Kyffin Williams pan oedd eira ar y Rhinogydd gerllaw - felly ei henw RHINOGWEN. Dyma gofnod felly bod eira (lled anhymhorol) ar y Rhinogydd ar 9 Mai 1918.

## Cyfeiriadau
# Susan Williams-Ellis

| Susan Williams-Ellis |
| --- |
| Ganwyd | 6 Mehefin 1918  Guildford  |
| Bu farw | 26 Tachwedd 2007  Portmeirion  |
| Dinasyddiaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Galwedigaeth | seramegydd, person busnes  |
| Cyflogwr | * Portmeirion Pottery
 |
| Tad | Clough Williams-Ellis  |
| Mam | Amabel Williams-Ellis  |
| Priod | Euan Cooper-Willis  |
| Plant | Robin Llywelyn, Anwyl Cooper-Willis, Menna Angharad Cooper-Willis, Sian Cwper Cooper-Willis, Robert Llwelyn Cooper-Willis  |

Dylunydd crochenwaith oedd **Susan Williams-Ellis** (6 Mehefin 1918 – 26 Tachwedd 2007). Roedd hi'n fwyaf adnabyddus am sefydlu cwmni Crochenwaith Portmeirion.

Cafodd ei geni yn Guildford, Lloegr, yn nhŷ'r arlunydd Roger Fry. Hi oedd merch hynaf y pensaer Clough Williams-Ellis a'i wraig, Amabel (ganwyd Amabel Strachey). Cafodd ei haddysg yn Ysgol Neuadd Dartington ac Ysgol Celf Chelsea. Dechreuodd hi a'i gŵr cyntaf, Euan, reoli'r siop ym Mhortmeirion ym 1953. Sefydlodd y crochenwaith ym 1960.

## Cyfeiriadau
# Peter Carington, 6ed Barwn Carrington

| Peter Carington, 6ed Barwn Carrington |
| --- |
| Carrington ym 1984 |
| Ganwyd | 6 Mehefin 1919  Chelsea  |
| Bu farw | 9 Gorffennaf 2018  Bledlow  |
| Dinasyddiaeth | y Deyrnas Unedig  |
| *Alma mater* | * Coleg Eton
* Coleg Milwrol Brenhinol, Sandhurst
* Sandroyd School
 |
| Galwedigaeth | gwleidydd, diplomydd, tirddaliadaeth, gweinidog  |
| Swydd | Ysgrifennydd Cyffredinol NATO, Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Tramor a'r Gymanwlad, Secretary of State for Energy, Gweinidog dros Amddiffyn, Arweinydd Tŷ'r Arglwyddi, Chairman of the Conservative Party, Prif Arglwydd y Morlys, Aelod o Dŷ'r Arglwyddi, Uchel Gomisiynydd y DU i Awstralia, Aelod o Dŷ'r Arglwyddi  |
| Cyflogwr | * Y Swyddfa Dramor
 |
| Plaid Wleidyddol | y Blaid Geidwadol  |
| Tad | Rupert Carington, 5th Baron Carrington  |
| Mam | Sybil Marion Colville  |
| Priod | Iona Ellen McClean  |
| Plant | Alexandra Carington, Virginia Carington, Rupert Carington, 7th Baron Carrington  |
| Gwobr/au | Croes filwrol, Marchog Croes Fawr Urdd San Fihangel a San Siôr, Medal Rhyddid yr Arlywydd, Urdd y Gardas, Cydymaith Anrhydeddus, Uwch Croes Urdd Siarl III, Four Freedoms Award – Freedom from Fear, Urdd Cymdeithion Anrhydedd  |

Gwleidydd o Loegr o'r Blaid Geidwadol oedd **Peter Carington, 6ed Barwn Carrington** (6 Mehefin 1919 – 9 Gorffennaf 2018). Roedd yn Ysgrifennydd Gwladol dros Amddiffyn o 1970 i 1974, Ysgrifennydd Tramor y Deyrnas Unedig o 1979 i 1982, ac Ysgrifennydd Cyffredinol NATO o 1984 i 1988.

Fe'i ganwyd yn Chelsea, Llundain, yn fab i Rupert Victor John Carington, 5ed Barwn Carrington, a'i wraig Sybil Marion Colville. Cafodd ei addysg yng Ngholeg Eton ac yn Sandhurst. Gwasanaethodd yn swyddog yng Ngwarchodlu'r Grenadwyr yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Bu farw yn 99 oed, ar yr un diwrnod yr ymddiswyddodd Boris Johnson fel Ysgrifennydd Tramor.

## Cyfeiriadau