# 2005

20g - **21g** - 22g

1950au 1960au 1970au 1980au 1990au - **2000au** - 2010au 2020au 2030au 2040au 2050au

2000 2001 2002 2003 2004 - **2005** - 2006 2007 2008 2009 2010

---

## Digwyddiadau

### Ionawr

* 1 Ionawr
	+ Deddf Rhyddid Gwybodaeth 2000 yn dod i rym.
	+ Y lira newydd yn cael ei gyflwyno fel arian cyfredol Twrci
* 2-6 Ionawr - Marwolaeth chwech o bobl mewn corwyntoedd stormus sy'n tarAmericanaidd.
* 3 Ionawr - Ymladd yn Irac - Marwolaeth llywydd Baghdad, Ali Al-Haidri.
* 5 Ionawr - Darganfyddiad Eris (planed gorrach) gan tîm Arsyllfa Palomar.
* 7 Ionawr
	+ Trên mewn damwain fawr yn Bologna, yr Eidal, ac 18 o bobl yn marw.
* 13 Ionawr - Lluniau mewn llawer o bapurau newydd Prydain yn dangos y Tywysog Harry mewn iwnifform "Nazïaidd".
* 14 Ionawr - Yr "Huygens Probe" yn glanio ar Titan, lleuad fwya'r blaned Sadwrn.
* 20 Ionawr - George Bush yn dechrau ar ei ail dymor fel Arlywydd Unol Daleithiau
* 22 Ionawr - Cyngerdd Swnami yng Nghaerdydd.
* 23 Ionawr - Viktor Yushchenko yn dechrau ei dymor fel Arlywydd Wcráin.
* 30 Ionawr - Etholiadau yn Irac.

### Chwefror

* 8 Chwefror
	+ Cadoediad rhwng Israel a Palesteina yn dechrau.
	+ Etholiad cyffredinol yn Nenmarc
* 9 Chwefror - Ymosodiad bom mewn car gan ETA ym Madrid.
* 10 Chwefror - Etholiad yn Sawdi Arabia
* 16 Chwefror - "Protocol Kyoto" yn dod i rym, heb Unol Daleithiau America a Awstralia

### Mawrth

* 31 Mawrth - Darganfod y blaned gorrach newydd Makemake

### Ebrill

* 2 Ebrill - Marwolaeth Pab Ioan Pawl II yn Y Fatican.
* 8 Ebrill - Gwylnos Pab Ioan Pawl II.
* 9 Ebrill - Priodas y Tywysog Siarl â Camilla Parker Bowles.
* 17 Ebrill - Rhys Ifans yn ennill gwobr BAFTA.
* 18 Ebrill - Pump yn marw mewn gwrthryfel fach yn Iran.
* 19 Ebrill - Benedict XVI yn cael ei ddethol fel y Pab newydd.
* 23 Ebrill - Silvio Berlusconi yn llunio llywodraeth newydd yn yr Eidal

### Mai

* 5 Mai - Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig. Llafur yn ennill mwyafrif. Tony Blair yn aros yn brif weinidog.
* 18 Mai - Ffilm olaf *Star Wars*, *Star Wars III: Revenge of the Sith* yn agor yng Nghymru
* 21 Mai - Gwlad Groeg yn ennill Cystadleuaeth Gân yr Eurovision yn Kiev
* 29 Mai - Pobl Ffrainc yn pleidleisio yn erbyn y Cyfansoddiad Ewropeaidd

### Mehefin

* 1 Mehefin
	+ Pobl yr Iseldiroedd yn pleidleisio "na" i'r Cyfansoddiad Ewropeaidd gan ddilyn pobl Ffrainc
	+ Lindsay Lohan (actores) mewn damwain car.
* 5 Mehefin - Swistir yn pleidleisio i ymuno ag Ardal Schengen
* 6 Mehefin - Dirprwy arlywydd Syria yn ymddiswyddo.
* 13 Mehefin - Michael Jackson yn ei gael yn ddieuog o droseddau yn erbyn plant
* 19 Mehefin
	+ Etholiad yn Galicia, Sbaen.
	+ Nicole Cabell yn ennill gwobr Canwr y Byd Caerdydd
* 30 Mehefin - Sbaen yn dilyn Gwlad Belg i ganiatáu "priodasau yr un rhyw"

### Gorffennaf

* 2 Gorffennaf - Katherine Jenkins a'r Stereophonics yn chwarae yn nghyngherddau Live 8
* 7 Gorffennaf - Ffrwydradau Llundain 7 Gorffennaf 2005
* 21 Gorffennaf - Ffrwydradau Llundain 21 Gorffennaf 2005

### Awst

* 30 Gorffennaf-6 Awst - Eisteddfod Genedlaethol Cymru Eryri a'r Cyffiniau 2005
* 23 Awst - Ffurfiodd Corwynt Katrina yn y Bahamas.

### Medi

* 11 Medi - Etholiad cyffredinol yn Japan

### Hydref

* 8 Hydref - Daeargryn yn Kashmir; 80,000 o bobol yn colli ei bywydau

### Tachwedd

* 22 Tachwedd - Y Bundestag yn penodi Angela Merkel fel canghellor yr Almaen
* 27 Tachwedd - Daeargryn Qeshm

### Rhagfyr

* 20 Rhagfyr - Sylfaen y Prifysgol Aleksandër Moisiu yn Durrës, Albania

## Genedigaethau

* 26 Mehefin - Tywysoges Alexia, merch Tywysog Willem-Alexander yr Iseldiroedd

## Marwolaethau

* 2 Ionawr - Cyril Fletcher, actor, 91
* 6 Ionawr - Makgatho Mandela, cyfreithiwr, mab Nelson Mandela, 54
* 23 Ionawr - Morys Bruce, 4ydd Arglwydd Aberdâr, 85
* 12 Chwefror - Arthur Miller, dramodydd, 89
* 20 Chwefror - Hunter S. Thompson, newyddiadurwr ac awdur, 67
* 25 Chwefror
	+ Syr Glanmor Williams, hanesydd, 84
	+ Peter Benenson, sefydlydd Amnesty International, 83
* 8 Mawrth - Alice Thomas Ellis, nofelydd, 72
* 26 Mawrth - James Callaghan, yr Arglwydd Callaghan o Caerdydd, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, 92
* 2 Ebrill - Pab Ioan Pawl II, 84
* 21 Ebrill - Gwynfor Evans, gwleidydd Plaid Cymru, 92
* 23 Ebrill - Syr John Mills, actor, 97
* 16 Mai - Syr Rees Davies, hanesydd, 66
* 22 Mai - Phil Clift, cricedwr, 86
* 31 Mai - Martyn Davies, chwaraewr rygbi
* 6 Mehefin
	+ Maya Kopitseva, arlunydd, 81
	+ Anne Bancroft, actores ffilm, 73
* 17 Gorffennaf - Syr Edward Heath, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, 89
* 30 Gorffennaf - Derrick Morris, 75
* 1 Awst - Fahd, brenin Sawdi Arabia
* 6 Awst - Robin Cook, gwleidydd, 59
* 19 Awst - Mo Mowlam, gwleidydd, 59
* 20 Awst - Clifford Williams, actor, 78
* 3 Hydref
	+ Jeff Young, chwaraewr rygbi, 63
	+ Ronnie Barker, comediwr, 76
* 17 Hydref - Zak Carr, seiclwr, 30
* 24 Hydref - Rosa Parks, ymgyrchydd hawliau sifil, 92
* 5 Tachwedd - John Fowles, nofelydd, 79
* 25 Tachwedd - George Best, pêl-droediwr, 59

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *Y Lleill*, ffilm Cymraeg gan Emyr Glyn Williams
* *Batman Begins*
* *Brokeback Mountain*
* *Charlie and the Chocolate Factory*
* *The Lion, the Witch and the Wardrobe*
* *Chicken Little*
* *Corpse Bride*
* *Crash*
* *Fantastic Four*, gyda Ioan Gruffudd
* *Fun with Dick and Jane*
* *Harry Potter and the Goblet of Fire*
* *Hoodwinked!*
* *The Interpreter*
* *King Kong*
* *Madagascar*
* *Miss Congeniality 2: Armed & Fabulous*
* *Munich*
* *The Dark*, gyda Sean Bean a Richard Elfyn
* *The Sisterhood of the Traveling Pants (ffilm)*
* *Star Wars Episode III: Revenge of the Sith*
* *The Constant Gardener*
* *Wallace & Gromit in The Curse of the Were-Rabbit*
* *Les Poupées russes*

### Llyfrau

*Gweler* Llenyddiaeth yn 2005

### Cerddoriaeth

* *Celebration Fanfare* gan Alun Hoddinott
* *Requiem* gan Karl Jenkins

#### Albymau

* Gwyneth Glyn - *Wyneb Bros Dro*
* Super Furry Animals - *Love Kraft*

## Eisteddfod Genedlaethol (Eryri)

* **Cadair:** Tudur Dylan Jones
* **Coron:** Christine James
* **Medal Ryddiaeth:** Dylan Iorwerth, *Darnau*
* **Gwobr Goffa Daniel Owen:** Sian Eirian Rees Davies, *I Fyd Sy Well*

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Roy J. Glauber, John L. Hall a Theodor W. Hänsch
* **Cemeg:** Robert Grubbs, Richard Schrock ac Yves Chauvin
* **Meddygaeth:** Robin Warren a Barry Marshall
* **Llenyddiaeth:** Harold Pinter
* **Economeg:** Robert J. Aumann a Thomas Schelling
* **Heddwch:** Asiantaeth Ynni Atomig Rhyngwladol a Mohamed ElBaradei

## Eraill

* Gwobr Roland Mathias