Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lausanne

Lausanne|  |
|  |
| Math | bwrdeistref y Swistir, prifdinas canton y Swistir, tref goleg, dinas yn y Swistir, dinas fawr  |
|  |
| Poblogaeth | 144,873  |
| Pennaeth llywodraeth | Grégoire Junod  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00, UTC+2  |
| Gefeilldref/i | Osijek, Akhisar, Bicaz, Moscfa, Bangkok, Pernik  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Ffrangeg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Métropole lémanique  |
| Sir | Lausanne District  |
| Gwlad |  Y Swistir |
| Arwynebedd | 41.37 km², 41.38 km²  |
| Uwch y môr | 495 metr  |
| Gerllaw | Flon, Llyn Léman, Talent  |
| Yn ffinio gyda | Bottens, Bretigny-sur-Morrens, Cheseaux-sur-Lausanne, Crissier, Ecublens, Épalinges, Froideville, Jouxtens-Mézery, Le Mont-sur-Lausanne, Morrens, Prilly, Pully, Romanel-sur-Lausanne, Saint-Sulpice, Savigny, Chavannes-près-Renens, Cugy, Montpreveyres, Renens  |
| Cyfesurynnau | 46.53°N 6.63°E  |
| Cod post | 1000, 1001, 1003, 1004, 1005, 1006, 1007, 1010, 1011, 1012, 1015, 1018, 1002, 1014  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | maer Lausanne  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Grégoire Junod  |
|  |
| Statws treftadaeth | Swiss townscape worthy of protection  |
| Manylion |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas yn y Swistir ar lannau gogleddol Llyn Genefa yw **Lausanne**. Mae hi yn y rhan Ffrangeg ei hiaith o'r wlad ac fe'i lleolir 37 milltir / 60 km i'r gogledd-ddwyrain o Genefa. Hi yw prifddinas canton Vaud ac ardal Lausanne. Lleolir pencadlys y Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol yno.

Yr Eglwys Gadeiriol, Lausanne
## Adeiladau a chofadeiladau

* Eglwys gadeiriol
* Musée Olympique Lausanne (amgueddfa)
* Neuadd y dref

## Enwogion

* Félix Vallotton (1865-1925), arlunydd

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **y Swistir**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
 **Dinasoedd y Swistir**[dangos]

|  |  |
| --- | --- |
| **Poblogaeth 300,000+**
Zürich
 **Poblogaeth 100,000+**
Basel ·
Bern ·
Genefa ·
Lausanne ·
Winterthur
 **Poblogaeth 30,000+**
Biel ·
Chur ·
Fribourg ·
Köniz ·
La Chaux-de-Fonds ·
Lucerne ·
Lugano ·
Neuchâtel ·
St. Gallen ·
Schaffhausen ·
Thun ·
Uster ·
Vernier ·
**Poblogaeth 15,000+**
Aarau ·
Adliswil ·
Allschwil ·
Baar ·
Baden ·
Bellinzona ·
Burgdorf ·
Carouge ·
Dietikon ·
Emmen ·
Frauenfeld ·
Gossau ·
Grenchen ·
Herisau ·
Horgen ·
Kloten ·
Kreuzlingen ·
Kriens ·
Lancy ·
Littau ·
Locarno ·
Meyrin ·
Monthey ·
Montreux ·
Muttenz ·
Nyon ·
Olten ·
Onex ·
Ostermundigen ·
Pratteln ·
Rapperswil-Jona ·
Regensdorf ·
Renens ·
Schwyz ·
Sierre ·
Sion ·
Solothurn ·
Spiez ·
Steffisburg ·
Thalwil ·
Vevey ·
Volketswil ·
Wädenswil ·
Wettingen ·
Wetzikon ·
Wil ·
Yverdon-les-Bains ·
Zollikon ·
Zug

 |  |
# Universal Studios

Universal Studios|  |
| Math | cwmni cynhyrchu ffilmiau |
| Math o fusnes | cwmni cyd-stoc |
| Diwydiant | creu ffilmiau |
| Sefydlwyd | 30 Ebrill 1912 |
| Sefydlydd | Carl Laemmle, Pat Powers, Jules Brulatour |
| Pencadlys | Universal City |
| Cynnyrch | ffilm |
| Rhiant-gwmni | NBCUniversal |
| Gwefan |   |

Mae **Universal Studios** (a elwir weithiau yn Universal Pictures neu Universal City Studios), yn îs-gwmni o NBC Universal, un o brif gwmnïau ffilmiau byd-eang yr Unol Daleithiau. Lleolir eu stiwdios cynhyrchu yn 100 Universal City Plaza Drive yn Universal City, Califfornia. Lleolir eu swyddfeydd dosbarthu a swyddfeydd corfforaethol eraill yn Ninas Efrog Newydd. Universal Pictures yw'r ail stiwdio Americanaidd hynaf yn y byd yn Nyffryn San Fernando. (Paramount Pictures yw'r hynaf o fis.)

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ffilm**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Ffidil

Ffidil|  |
| Enghraifft o: | math o offeryn cerdd  |
| Math | bowed string instrument  |
| Rhan o | violin family  |
| Cysylltir gyda | violin bow  |
| Yn cynnwys | scroll, fretboard, pegbox, bridge, fine tuner, tailpiece, chinrest, gwddf, twll F, seinfwrdd, sound box  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/07y\_7  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Y ddeuawd DnA (Delyth & Angharad Jenkins); ffidil a thelyn. Cân draddodiadol 'Glyn Tawe', o'u halbwm *Adnabod*.
Angharad Jenkins yn chwarae ffidil efo Calan yng Ngŵyl Tegeingl, 2012.
Ffidil
Offeryn cerdd gyda phedwar tant ydy’r **ffidil** neu **feiolín**, sy'n cael ei chanu (fel arfer) gyda bwa. Mae hi'n cael ei chwarae ledled y byd mewn pob math o gerddoriaeth. Mae tannau'r ffidil yn cael eu tiwnio at G, D, A, E (o'r gwaelod), yn dechrau ar G o dan C ganol. Y ffidil ydy aelod lleiaf ac uchaf o’r teulu llinynnau, sydd hefyd yn cynnwys y fiola, y sielo a'r bas dwbl.

Y ffidil yw’r pwysicaf o’r offerynnau llinynnol, a’r offeryn sy’n arwain y gerddorfa glasurol. Mae’r gwneuthuriad yn cynnwys corff gwag hirgul atseiniol a gwddf sy’n ymestyn at y pen mewn ffurf sgrôl. Yno mae pedwar peg tiwnio, dau bob ochr, i dynhau’r tannau sy’ wedi’u gosod mewn cynffon sy’n glwm i waelod y corff. Mae crib (bysfwrdd) o eboni yn ymestyn ar hyd y gwddf, o’r bocs pegiau hyd at ganol y corff lle mae’r siâp yn culhau. Mae tyllau siâp *f* wedi’u torri mewn i’r corff yn y lleoliad yma, ac mae’r union safle ac osgo’r tyllau’n bwysig at greu’r sain gorau o’r offeryn. Mae pont o bren masarn yn trosglwyddo dirgryniadau o’r tannau at y corff ac mae postyn sain tu mewn i’r offeryn yn cymryd sain o’r tannau uchaf at y cefn. Cynhelir sain ddyfnach mewn darn o bren wedi’i ludio at ochr mewnol y bol (neu’r plât uchaf). Gwneir y bol o bren sbriws, a defnyddir pren masarn i ffurfio’r ochrau a chefn yr offeryn. I gael y sain gorau mae gan arbenigwyr ddulliau o osod y bont a’r postyn sain yn union yn ôl mesuriadau unigryw at bob offeryn. Mae naddiad o drwch blewyn yn ddigon i wneud gwahaniaeth wrth gymhwyso’r mesuriadau bychain yng ngwneuthuriad pob rhan o’r offeryn. Y gwneuthurwr enwocaf hyd heddiw yw Antonio Stradivari, o Cremona yn yr Eidal, ac nid oes gwelliannau sylweddol i’r dyluniad a berffeithiodd ers y cyfnod euraidd o’i offerynnau gorau rhwng 1700 a 1720.

## Gweler hefyd

* Crwth

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **offeryn cerdd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Wuthering Heights

Gall Wuthering Heights gyfeirio at y canlynol:

* *Wuthering Heights*, nofel gan Emily Brontë a gyhoeddwyd ym 1847
* *Wuthering Heights* (ffilm 1939), ffilm yn serennu Laurence Olivier
* *Emily Brontë's Wuthering Heights*, ffilm a gyhoeddwyd ym 1992
# Dyffryn San Fernando

Dyffryn San Fernando|  |
| Math | dyffryn, endid tiriogaethol  |
|  |
| Poblogaeth | 1,435,854  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Los Angeles County  |
| Gwlad |  Unol Daleithiau |
| Uwch y môr | 198 metr  |
| Cyfesurynnau | 34.1558°N 118.2878°W, 34.1731°N 118.6489°W  |
| Cadwyn fynydd | Santa Susana Mountains, Santa Monica Mountains, Mynyddoedd San Gabriel  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dyffryn San Fernando o'r de-orllewin. Gwelir Woodland Hills yn y tu blaen.
Mae **Dyffryn San Fernando** (sy'n cael ei adnabod yn lleol fel **Y Dyffryn**) yn ddyffryn dinesig sydd wedi'i leoli yn Ne Califfornia, yr Unol Daleithiau. Mae dros hanner tir dinas Los Angeles wedi'i leoli yn Nyffryn San Fernando. Lleolir dinasoedd Burbank, Glendale, San Fernando a Calabasas yn y dyffryn.

## Ardaloedd a bwrdeistrefi

### Dinasoedd

* Burbank
* Calabasas
* Hidden Hills
* San Fernando
* Glendale

### Cymunedau heb eu cynnwys

* Bell Canyon

### Cymunedau yn Ninas Los Angeles

|  |  |
| --- | --- |
| * Arleta
* Cahuenga Pass
* Parc Canoga
* Chatsworth
* Encino
* Bryniau Granada
* Kagel Canyon
* Knollwood
* Lake View Terrace
* Llyn Balboa
* La Tuna Canyon+
* Bryniau Mission
* Ardal Gelfyddydol NoHo
* Bryniau'r Gogledd
* Gogledd Hollywood
* Northridge
* Olive View
* Pacoima
* Dinas Panorama
* Rans Porter
* Reseda
* Sepulveda
 | * Shadow Hills+
* Sherman Oaks
* Studio City
* Stonehurst
* Sun Valley
* Sunland+
* Sylmar
* Tarzana
* Llyn Toluca
* Coedwig Toluca
* Tujunga+
* Dyffryn Glen
* Pentre'r Dyffryn
* Van Nuys
* Ardal Fusnes Ventura
* Canolfan Warner
* Bryniau'r Gorllewin
* Gorllewin Toluca
* Winnetka
* Bryniau'r Coedwig
 |

+*Mae'r defnydd cyffredin o'r term Dyffryn San Fernando yn cynnwys y cymunedau hyn sydd yn Nyffryn Crescenta.*

## Dolenni allanol

* ValleyoftheStars.org Archifwyd 2009-06-03 yn y Peiriant Wayback
* Llyfrgell digidol Dyffryn San Fernando - Hanes Archifwyd 2018-12-08 yn y Peiriant Wayback
* Ystadegau Dyffryn San Fernando Archifwyd 2008-05-09 yn y Peiriant Wayback
* Canolfan Ymchwil Economaidd Dyffryn San Fernando
# Byddin yr Unol Daleithiau

Byddin yr Unol Daleithiau|  |
|  |
| Enghraifft o: | byddin  |
| Rhan o | Lluoedd Arfog yr Unol Daleithiau  |
| Dechrau/Sefydlu | 14 Mehefin 1775  |
| Lleoliad | ledled y byd  |
| Rhagflaenydd | Continental Army  |
| Isgwmni/au | United States Army Forces Command, United States Army Training and Doctrine Command, United States Army Materiel Command, Southern European Task Force, Africa, United States Army Central, United States Army North, United States Army South, United States Army Europe and Africa, United States Army Pacific, United States Army Special Operations Command, United States Army Transportation Command, United States Army Space and Missile Defense Command, United States Army Cyber Command, United States Army Test and Evaluation Command, United States Army Military District of Washington, Academi Filwrol yr Unol Daleithiau, Coleg Rhyfel UDA, United States Army Installation Management Command, United States Army Accessions Command, United States Army Human Resources Command, United States Army Corps of Engineers, United States Army Intelligence and Security Command, United States Army Medical Command, Department of the Army Criminal Investigation Division, United States Army Research, Development and Engineering Command, United States Army Institute of Surgical Research, Telemedicine and Advanced Technology Research Center, United States Army Medical Research and Development Command, Office of the Inspector General of the United States Army, American Volunteer Motor Ambulance Corps, Army Medical Department  |
| Rhiant sefydliad | United States Department of the Army  |
| Pencadlys | Y Pentagon  |
| Enw brodorol | United States Army  |
| Gwladwriaeth | Unol Daleithiau America  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/07wh1  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Sêl Adran Byddin yr Unol Daleithiau
Llu arfog Unol Daleithiau America gyda dyletswydd dros weithredoedd milwrol ar dir yw **Byddin yr Unol Daleithiau** (Saesneg: *United States Army*). Caiff ei rheoli gan Adran y Fyddin – rhan o Adran Amddiffyn yr Unol Daleithiau – a bennir gan Ysgrifennydd y Fyddin. Creuwyd y Fyddin gan y Gyngres ar 3 Mehefin, 1784 yn dilyn diwedd Rhyfel Annibyniaeth America fel olynydd i'r Fyddin Gyfandirol a fu'n ymladd yn y rhyfel i ennill annibyniaeth.

Ers ei ffurfio yn swyddogol yn 1784 mae Byddin yr Unol Daleithiau wedi ymladd mewn sawl rhyfel, yn yr Unol Daleithiau ei hun (yn 19g) ac ar draws y byd. Cymerodd ran yn y Rhyfel Byd Cyntaf a bu ganddi ran sylweddol yn yr Ail Ryfel Byd, yn enwedig yn rhan olaf y rhyfel yn Ewrop ac yn theatr y Cefnfor Tawel yn erbyn Japan ar ôl i'r wlad honno ymosod ar Pearl Harbor a thynnu'r Unol Daleithiau i mewn i'r rhyfel. Bu ganddi ran amlwg hefyd yn Rhyfel Corea yn y 1950au ac yn Rhyfel Fietnam.

Yn fwy diweddar, fel rhan o'r "Rhyfel yn erbyn Terfysgaeth", mae'r fyddin wedi cymryd rhan yn Rhyfel Irac, lle cafodd tua 40,000 o filwyr ar y tir, ac yn Rhyfel Affganistan, lle roedd yn ymladd â'r Taleban.

## Cyfeiriadau
# Beverly Hills, Califfornia

Beverly Hills|  |
|  |
| Math | dinas yn yr Unol Daleithiau  |
| Enwyd ar ôl | Beverly Farms  |
|  |
| Poblogaeth | 32,701  |
| Cylchfa amser | Cylchfa Amser y Cefnfor Tawel, UTC−08:00, UTC−07:00  |
| Gefeilldref/i | Dinas Coweit, Acapulco, Cannes, Herzliya  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Los Angeles County  |
| Gwlad |  Unol Daleithiau |
| Arwynebedd | 14.789912 km²  |
| Uwch y môr | 79 metr  |
| Yn ffinio gyda | Los Angeles, Beverly Grove  |
| Cyfesurynnau | 34.0731°N 118.3994°W  |
| Cod post | 90209, 90210, 90211, 90212, 90213  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Mayor of Beverly Hills, California  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas yn rhan orllewinol o Los Angeles County, yn nhalaith Califfornia, Unol Daleithiau America, yw **Beverly Hills**. Mae Beverly Hills a dinas Gorllewin Hollywood i'll dau wedi'u hamgylchynnu'n llwyr gan ddinas Los Angeles. Mae "Triongl Platinwm" yr ardal yn llawn cymdogaethau cefnog megis Beverly Hills a chymdogaethau Los Angeles megis Bel-Air a Holmby Hills. Yng nghyfrifiad 2006, y boblogaeth oedd 34,980. Mae Beverly Hills yn gartref i nifer fawr o enwogion Hollywood a phobl cyfoethog eraill.

Lleoliad Beverly Hills o fewn Los Angeles County
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Galiffornia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 1936

19g - **20g** - 21g

1880au 1890au 1900au 1910au 1920au - **1930au** - 1940au 1950au 1960au 1970au 1980au
1931 1932 1933 1934 1935 - **1936** - 1937 1938 1939 1940 1941

---

## Digwyddiadau

* 20 Ionawr - Arwisgwyd Edward VIII, brenin y Deyrnas Unedig.
* 6 Chwefror - Dydd cyntaf Gemau Olympaidd y Gaeaf yn Garmisch-Partenkirchen, yr Almaen.
* 12 Chwefror - August Dvorak a William Dealey yn cael batent bysellfwrdd Dvorak.
* 26 Mawrth - Jim Griffiths yn cael ei ethol yn aelod seneddol dros Etholaeth Llanelli.
* 5 Ebrill - Trowynt yn Tupelo, Mississippi; 216 o bobol yn colli ei bywydau.
* 3 Awst - Yr athletwr Jesse Owens yn ennill y ras 100 medr yng Ngemau Olympaidd yr Haf.
* 8 Medi - Llosgwyd yr Ysgol Fomio ym Mhenyberth gan Saunders Lewis, Lewis Valentine a D. J. Williams (Tân yn Llŷn)
* 5 Hydref - Dechreuodd mintai o'r di-waith orymdeithio o Jarrow i Lundain.

## Genedigaethau

* 20 Ionawr - Frances Shand Kydd, mam Diana, Tywysoges Cymru (m. 2004)
* 18 Chwefror - Philip Jones Griffiths, ffotograffydd (m. 2008)
* 19 Mawrth - Ursula Andress, actores
* 1 Mai - Ray Smith, actor (m. 1991)
* 9 Mai - Glenda Jackson, actores a gwleidydd (m. 2023)
* 29 Awst - John McCain, gwleidydd (m. 2018)
* 3 Medi - Zine el-Abidine Ben Ali, Arlywydd Tiwnisia (m. 2019)
* 7 Medi - Buddy Holly, canwr (m. 1959)
* 24 Medi - Jim Henson, pypedwr (m. 1990)
* 29 Medi - Silvio Berlusconi, gwleidydd (m. 2023)
* 21 Hydref - Simon Gray, dramodydd (m. 2008)
* 25 Hydref - Martin Gilbert, hanesydd (m. 2015)
* 27 Hydref - Neil Sheehan, newyddiadurwr (m. 2021)
* 17 Rhagfyr - Pab Ffransis (fel Jorge Mario Bergoglio, m. 2025)
* 29 Rhagfyr - Mary Tyler Moore, actores (m. 2017)

## Marwolaethau

* 18 Ionawr - Rudyard Kipling, bardd a nofelydd, 70
* 20 Ionawr - Siôr V, brenin y Deyrnas Unedig, 70
* 27 Chwefror - Ivan Pavlov, seicolegydd, 86
* 21 Mawrth - Alexander Glazunov, cyfansoddwr, 70
* 14 Mai - Edmund Allenby, Is-iarll 1af Allenby, milwr, 75
* 14 Mehefin - G. K. Chesterton, awdur, 62
* 18 Mehefin - Maxim Gorki, awdur, 68
* 2 Awst - Louis Blériot, awyrennwr, 64
* 19 Awst - Federico Garcia Lorca, awdur, 38
* 19 Hydref - Lu Xun (Zhou Shuren), llenor, 55
* 10 Rhagfyr - Luigi Pirandello, dramodydd, 69

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *Mr. Deeds Goes to Town*
* *Modern Times*

### Llyfrau

* Margaret Mitchell - *Gone With the Wind*
* Geraint Goodwin - *The Heyday in the Blood*
* W. J. Gruffydd - *Hen Atgofion*
* I. D. Hooson - *Cerddi a Baledi*
* Ethel Lina White - *The Wheel Spins* (*The Lady Vanishes*)

### Drama

* Terence Rattigan - *French Without Tears*
* Irwin Shaw - *Bury the Dead*

### Cerddoriaeth

* John Glyn Davies - *Cerddi Portinllaen*
* Arwel Hughes - *Fantasia for strings*
* Ivor Novello - *Careless Rapture* (sioe)

## Eisteddfod Genedlaethol (Abergwaun)

* **Cadair:** Simon B. Jones
* **Coron:** David Jones

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Victor Francis Hess a Carl David Anderson
* **Cemeg:** Peter Debye
* **Meddygaeth:** Syr Henry Hallett Dale ac Otto Loewi
* **Llenyddiaeth:** Eugene O'Neill
* **Heddwch:** Carlos Saavedra Lamas

## Cyfeiriadau
# 1939

19g - **20g** - 21g

1880au 1890au 1900au 1910au 1920au - **1930au** - 1940au 1950au 1960au 1970au 1980au

1934 1935 1936 1937 1938 - **1939** - 1940 1941 1942 1943 1944

---

## Digwyddiadau

* 24 Ionawr - Daeargryn yn Tsile
* 2 Mawrth - Pïws XI yn cael ei ordeinio'n Bab.
* 16 Mawrth - Priodas y Dywysoges Fawzia o'r Aifft a Shah Mohammad Reza Pahlavi o Iran.
* 1 Medi - Dechreuad yr Ail Ryfel Byd

## Genedigaethau

* 11 Ionawr - Phil Williams, gwleidydd Plaid Cymru (m. 2003)
* 29 Ionawr - Germaine Greer, awdures
* 4 Ebrill - Hugh Masekela, cerddor (m. 2018)
* 7 Ebrill - Francis Ford Coppola, cyfarwyddwyr, cynhyrchydd a sgriptiwr ffilmiau
* 13 Ebrill - Seamus Heaney, bardd (m. 2013)
* 7 Mai - Ruud Lubbers, gwleidydd (m. 2018)
* 25 Mai - Syr Ian McKellen, actor
* 9 Awst - Romano Prodi, Prif Weinidog o'r Eidal
* 30 Awst - John Peel, cyflwynydd radio (m. 2004)
* 10 Medi - Cynthia Lennon, arlunydd (m. 2015)
* 29 Medi - Rhodri Morgan, gwleidydd (m. 2017)
* 18 Hydref - Lee Harvey Oswald, lleiddiad (m. 1963)
* 27 Hydref - John Cleese, comediwr ac actor
* 30 Hydref - Grace Slick, cantores ac arlunydd
* 31 Hydref - Ali Farka Touré, cerddor (m. 2006)

## Marwolaethau

* 28 Ionawr - William Butler Yeats, bardd, 73
* 10 Chwefror - Pab Pïws XI, 81
* 24 Mawrth - Gwyn Nicholls, chwaraewr rygbi, 64
* 18 Medi - Gwen John, arlunydd, 63

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *Gone With the Wind*
* *The Wizard of Oz*
* *Stagecoach*
* *Mr. Smith Goes to Washington*

### Llyfrau

* David James Jones - *Hanes Athroniaeth: Y Cyfnod Groegaidd*
* Richard Llewellyn - *How Green Was My Valley*
* Moelona - *Ffynnonlloyw*
* John Steinbeck - *The Grapes of Wrath*
* Elizabeth Watkin-Jones - *Plant y Mynachdy*

### Drama

* Bertolt Brecht - *Mutter Courage und ihre Kinder*
* Joseph Kesselring - *Arsenic and Old Lace*

### Barddoniaeth

* T. S. Eliot - *Old Possum's Book of Practical Cats*
* Javier del Granado - *Rosas Pálidas*

### Cerddoriaeth

* Ivor Novello - *The Dancing Years* (sioe)

## Eisteddfod Genedlaethol (Dinbych)

* **Cadair:** dim gwobr
* **Coron:** dim gwobr
* **Medal Ryddiaeth:** John Gwilym Jones, *Y Dewis*

## Gwyddoniaeth

* Darganfyddiad yr elfen gemegol Ffransiwm gan Marguerite Derey

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Ernest Lawrence
* **Cemeg:** Adolf Butenandt a Leopold Ružička
* **Meddygaeth:** Gerhard Domagk
* **Llenyddiaeth:** Frans Eemil Sillanpää
* **Heddwch:** dim gwobr

## Cyfeiriadau
# 1941

19g - **20g** - 21g

1890au 1900au 1910au 1920au 1930au - **1940au** - 1950au 1960au 1970au 1980au 1990au

1936 1937 1938 1939 1940 - **1941** - 1942 1943 1944 1945 1946

---

## Digwyddiadau

* 19 Chwefror-21 Chwefror - Blitz Abertawe
* 3 Mawrth - Y Luftwaffe yn bomio Caerdydd. Ymosodiad yn ochr orllewinol y ddinas, yn enwedig ardal Treganna a Glanyrafon, lle lladdwyd 50 o bobl mewn un stryd – Stryd De Burgh.
* 25 Ebrill - Norodom Sihanouk yn dod yn brenin Cambodia.
* 27 Mai - Suddiad y cadlong *Bismarck* yn y Cefnfor yr Iwerydd
* 7 Rhagfyr - Ymosodiad ar Pearl Harbor gan Japan

## Genedigaethau

* 8 Ionawr - Graham Chapman, actor a chomediwr (m. 1989)
* 17 Chwefror - Gene Pitney, canwr (m. 2006)
* 27 Chwefror - Paddy Ashdown, gwleidydd (m. 2018)
* 18 Ebrill - Michael D. Higgins, Arlywydd Iwerddon
* 24 Ebrill - Richard Holbrooke, diplomydd (m. 2010)
* 24 Mai - Bob Dylan, canwr
* 25 Mai - Fladimir Foronyn, arlywydd Moldofa
* 18 Mehefin - Delia Smith, cogydd
* 7 Gorffennaf - Michael Howard, gwleidydd
* 26 Medi - Patrick Hannan, newyddiadurwr (m. 2009)
* 26 Hydref - Charlie Landsborough, canwr a chyfansoddwr
* 1 Tachwedd - Nigel Dempster, newyddiadurwr (m. 2007)

## Marwolaethau

* 13 Ionawr - James Joyce, nofelydd a bardd, 58
* 11 Mawrth - Syr Henry Walford Davies, cyfansoddwr, 71
* 28 Mawrth - Virginia Woolf, awdures, 59
* 7 Mai - Syr James George Frazer, anthropolegydd, 87
* 11 Gorffennaf - Syr Arthur Evans, hynafieithydd, 90
* 7 Awst - Rabindranath Tagore, bardd, 80

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *Citizen Kane*
* *How Green Was My Valley*
* *The Maltese Falcon*

### Llyfrau

* Vernon Watkins - *Ballad of the Mari Lwyd*
* Edward Tegla Davies - *Gyda'r Glannau*

### Cerddoriaeth

* Glenn Miller - "Chattanooga Choo Choo"
* Mansel Thomas - *The White Rose*
* David Wynne - *Songs of Solitude*
* Michael Tippett - *A Child of Our Time*

## Eisteddfod Genedlaethol (Hen Golwyn)

* **Cadair:** Roland Jones
* **Coron:** J. M. Edwards
* **Medal Ryddiaeth:** Gwilym R. Jones, *Y Purdan*

## Gwyddoniaeth

* Darganfyddiad yr elfen gemegol Plwtoniwm gan Glenn T. Seaborg, Arthur C. Wahl, Joseph W. Kennedy ac Emilio G. Segrè

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** dim gwobr
* **Cemeg:** dim gwobr
* **Meddygaeth:** dim gwobr
* **Llenyddiaeth:** dim gwobr
* **Heddwch:** dim gwobr

## Cyfeiriadau
# 1942

19g - **20g** - 21g

1890au 1900au 1910au 1920au 1930au - **1940au** - 1950au 1960au 1970au 1980au 1990au

1937 1938 1939 1940 1941 - **1942** - 1943 1944 1945 1946 1947

---

## Digwyddiadau

* 23 Ionawr - Dechreuad Brwydr Rabaul
* 24 Chwefror - Darllediad cyntaf y Llais America
* 15 Ebrill - Mae'r ynys Malta yn ennill y George Cross.
* 26 Mai – 11 Mehefin - Brwydr Bir Hakeim
* 4 Mehefin – 7 Mehefin - Brwydr Midway
* 17 Gorffennaf - Dechreuad Brwydr Stalingrad
* 7 Awst - Dechreuad Brwydr Guadalcanal

## Genedigaethau

* 8 Ionawr - Stephen Hawking, ffisegydd damcaniaethol (m. 2018)
* 25 Ionawr - Eusébio, pêl-droediwr ( m. 2014)
* 1 Chwefror - Terry Jones, comediwr ac actor (m. 2020)
* 9 Mawrth - John Cale, cerddor
* 21 Mawrth
	+ Ali Abdullah Saleh, gwleidydd (m. 2017)
	+ Owain Arwel Hughes, arweinydd
* 25 Mawrth - Aretha Franklin, cantores (m. 2018)
* 28 Mawrth - Neil Kinnock, gwleidydd
* 5 Ebrill - Peter Greenaway, cyfarwyddwr ffilm
* 18 Mehefin
	+ Roger Ebert, newyddiadurwr, beirniad ffilmiau a sgriptiwr (m. 2013)
	+ Syr Paul McCartney, canwr, cerddor a chyfansoddwr
	+ Thabo Mbeki, Arlywydd De Affrica
* 22 Mehefin - Huw Ceredig, actor (m. 2011)
* 13 Gorffennaf
	+ Harrison Ford, actor
	+ Hywel Gwynfryn, cyflwynydd radio
* 17 Gorffennaf - Spencer Davis, cerddor
* 7 Awst
	+ Sigfried Held, pêl-droediwr
	+ Garrison Keillor, awdur
* 23 Awst
	+ Michael Elwyn, actor
	+ Susana Vieira, actores
* 16 Medi - Jeff Young, chwaraewr rygbi (m. 2005)
* 29 Medi
	+ Madeline Kahn, actores (m. 1999)
	+ Ian McShane, actor
* 22 Hydref - Annette Funicello, actores a chantores (m. 2013)
* 23 Hydref
	+ Anita Roddick, sylfaenydd y "Body Shop" (m. 2007)
	+ Michael Crichton, awdur (m. 2008)
* 26 Hydref - Bob Hoskins, actor (m. 2014)
* 31 Hydref - David Ogden Stiers, actor (m. 2018)
* 1 Tachwedd - Marcia Wallace, actores (m. 2013)
* 24 Tachwedd
	+ Craig Thomas, nofelydd (m. 2011)
	+ Billy Connolly, digrifwr, comediwr ac actor

## Marwolaethau

* 16 Ionawr - Carole Lombard, actores, 33
* 7 Chwefror - Ivan Bilibin, arlunydd, 65
* 22 Chwefror - Stefan Zweig, awdur, 60
* 29 Mai - John Barrymore, actor, 60
* 29 Mehefin - Syr Charles Ross, difeisiwr, 70
* 10 Gorffennaf - Sydney Curnow Vosper, arlunydd, 75
* 7 Medi - Cecilia Beaux, arlunydd, 87
* 19 Medi - Condé Nast, cyhoeddwr, 69
* 15 Hydref - Marie Tempest, cantores, 78
* 9 Tachwedd - Edna May Oliver, actores, 59
* 16 Rhagfyr - Selma Meerbaum-Eisinger, bardd, 18

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *Casablanca* gyda Humphrey Bogart

### Llyfrau

* Albert Camus - *L'Étranger*
* D. Gwenallt Jones - *Cnoi Cil*
* C. S. Lewis - *The Screwtape Letters*

### Drama

* Jean Anouilh - *Antigone*
* Kaj Munk - *Niels Ebbesen*

### Cerddoriaeth

* Aaron Copland - *Fanfare for the Common Man*
* Aram Khachaturian - *Gayane* (bale)

## Eisteddfod Genedlaethol (Aberteifi)

* **Cadair:** dim gwobr
* **Coron:** Herman Jones
* **Medal Ryddiaeth:** dim gwobr

## Archaeoleg

* Darganfod casgliad pwysig o gelfi o Oes yr Haearn yn Llyn Cerrig Bach ar Ynys Môn

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** dim gwobr
* **Cemeg:** dim gwobr
* **Meddygaeth:** dim gwobr
* **Llenyddiaeth:** dim gwobr
* **Heddwch:** dim gwobr

## Cyfeiriadau