# Ymerodraeth yr Almaen

Ymerodraeth yr Almaen|  |
| Delwedd:Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.svg, Wappen Deutsches Reich - Reichswappen (Grosses).svg |
| Arwyddair | Gott mit uns  |
| Math | cyfnod o hanes, gwlad ar un adeg  |
| De-Deutsches Kaiserreich.ogg  |
| Prifddinas | Berlin  |
| Sefydlwyd | * 1 Ionawr 1871
 |
| Anthem | Heil dir im Siegerkranz  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Almaeneg  |
| Daearyddiaeth |
| Cyfesurynnau | 52.5186°N 13.3761°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Reichstag  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Brenin Prwsia  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Wilhelm I, ymerawdwr yr Almaen, Friedrich III, ymerawdwr yr Almaen, Wilhelm II, ymerawdwr yr Almaen  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwladwriaeth yng Nghanolbarth Ewrop oedd **Ymerodraeth yr Almaen**, **Caiseriaeth yr Almaen** neu **yr Almaen Imperialaidd** (Almaeneg: *Deutsches Kaiserreich*), a elwir hefyd **yr Ail Reich**, a fodolai o uno'r Almaen yn Ionawr 1871 hyd at gwymp y frenhiniaeth yn Nhachwedd 1918. Yn ystod y cyfnod hwn, datblygodd yr Almaen yn un o bwerau mawrion Ewrop, a chanddi lywodraeth ganolog gref a nerth economaidd a milwrol sylweddol.

Wedi buddugoliaeth Teyrnas Prwsia yn Rhyfel Ffrainc a Phrwsia (1870–71), unwyd yr amryw diriogaethau Almaenig dan arweiniad Otto von Bismarck, Gweinidog Llywydd Prwsia a Changhellor Cydffederasiwn Gogledd yr Almaen. O ganlyniad i Gytundebau Tachwedd 1870, ymunodd uchel ddugiaethau Baden ac Hessen-Darmstadt a theyrnasoedd Württemberg a Bafaria â Chydffederasiwn y Gogledd ar 1 Ionawr 1871. Bellach, yr oedd holl wladwriaethau Almaeneg Ewrop—ac eithrio Awstria, y Swistir, a Liechtenstein—wedi eu huno. Cyhoeddwyd proclamasiwn i gydnabod Wilhelm I, Brenin Prwsia, yn Ymerawdwr yr Almaen ar 18 Ionawr 1871. Daeth y cyfansoddiad newydd i rym ar 16 Ebrill 1871, gan newid enw'r cydffederasiwn i Ymerodraeth yr Almaen.

Gwladwriaeth ffederal dan frenhiniaeth gyfansoddiadol oedd yr ymerodraeth, gyda grym wedi ei rannu rhwng yr ymerawdwr (neu'r caiser), y cyngor ffederal (y Bundesrat), a'r senedd (y Reichstag). O dan arweinyddiaeth y Canghellor Bismarck (1871–90), canolbwyntiodd y llywodraeth ar integreiddio'r tiriogaethau Almaenig a datblygu economi'r holl ymerodraeth i greu gwlad unedig, gryf. Cyflwynwyd nifer o ddiwygiadau, gan gynnwys sefydlu cyfundrefn fancio genedlaethol a mabwysiadu arian cyfred cyffredin, y Reichsmark.

Tyfodd economi'r ymerodraeth yn gyflym, ac erbyn diwedd y 19g yr Almaen oedd un o brif bwerau economaidd Ewrop. Yr oedd diwydiant a thechnoleg yn enwedig o gryf, gyda chanolbwynt ar weithgynhyrchu trwm gan gynnwys dur, cemegion, a pheiriannau. Datblygodd yr Almaen hefyd sector amaethyddol bwysig, yn enwedig yn y dwyrain. Er gwaethaf y ffyniant economaidd, wynebodd yr Almaen heriau cymdeithasol a gwleidyddol, yn enwedig y rhaniadau rhwng rhanbarthau'r wlad a gwrthdaro'r dosbarthau. Rheolwyd y llywodraeth gan yr uchelwyr a'r ceidwadwyr, a oedd yn gwrthwynebu diwygiadau democrataidd.

O ran cysylltiadau rhyngwladol, wynebodd Ymerodraeth yr Almaen densiynau gyda'i chymdogion, yn enwedig Ffrainc a Rwsia. Gwaethygwyd y sefyllfa gan bolisi tramor ymosodol yr Almaen, gan gynnwys ei hymdrechion i ennill trefedigaethau tramor i gystadlu ag ymerodraethau eraill Ewrop a chynyddu ei llynges i herio'r Llynges Frenhinol. Yr Almaen oedd un o'r Pwerau Canolog yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf (1914–18). Ysgogwyd miwtinïau yn y lluoedd arfog pan oedd yr Almaen ar fin golli'r rhyfel, a lledaenodd y terfysgoedd ar draws y wlad, gan achosi cwymp y frenhiniaeth a datganiad Gweriniaeth yr Almaen yn Nhachwedd 1918.

## Gwladfeydd

* Togoland Almaenig
* Gini Newydd Almaenig
* Camerŵn Almaenig
* De Orllewin Affrica Almaenig (Namibia heddiw)
* Tanganyka
* Ynysoedd Gogledd Solomon
* Samoa Almaenig

## Darllen pellach

* Katja Hoyer, *Blood and Iron: The Rise and Fall of the German Empire 1871–1918* (Cheltenham: The History Press, 2021).