# 2014

20g - **21g** - 22g

1960au 1970au 1980au 1990au 2000au - **2010au** - 2020au 2030au 2040au 2050au 2060au

2009 2010 2011 2012 2013 - **2014** - 2015 2016 2017 2018 2019

Yn 2014 cafwyd ymchwydd yn yr epidemig Ebola Gorllewin Affrica, a ddechreuodd yn 2013, gan ddod yr achos mwyaf eang o firws Ebola yn hanes dynoliaeth, gan arwain at 28,646 o heintiau wedi'u cadarnhau a 11,323 o farwolaethau, yn ôl Sefydliad Iechyd y Byd. Datganwyd fod yr afiechyd yn Argyfwng Iechyd Cyhoeddus yn Awst. Achosodd y firws aflonyddwch economaidd-gymdeithasol mawr yn y rhanbarth, yn bennaf yn Gini, Liberia a Sierra Leone. Roedd pryderon iechyd nodedig eraill yn 2014 yn cynnwys cynnydd sylweddol mewn achosion polio ym Mhacistan.

Daeth cynnydd yn y mudiad eithafol ISIS yn argyfwng daearwleidyddol mawr yn 2014 ar ôl i'r grŵp ddatgan califfad byd-eang a lansio troseddau dinistriol yn Irac a Syria. Ysgogodd cyflafan Camp Speicher lle llofruddiodd y Wladwriaeth Islamaidd 1,566 o gadetiaid Awyrlu Shia Irac a Chwymp Mosul, ail ddinas fwyaf Irac, ymyrraeth filwrol dan arweiniad yr Unol Daleithiau, ymateb a fyddai'n troi'n fyd-eang yn ddiweddarach. Denodd ISIS filoedd o ymladdwyr tramor o bob rhan o'r byd i ymuno â'u byddin. Arweiniodd ISIS at ddadleoli enfawr yn Irac a Syria, gan greu argyfwng dyngarol mawr i filiynau o bobl .

Gwrthdaro nodedig arall oedd Rhyfel Gaza 2014, a ddechreuwyd gan Israel 26 diwrnod ar ôl i dri o bobl ifanc Israel gael eu lladd yn y Lan Orllewinol. Tyfodd ymateb Israel yn ymosodiad ar raddfa fawr, a enwyd yn "Operation Protective Edge" ymladd dwys, gyda'r Israeliaid yn bomio o awyrenau gan ladd 2,310 (70% yn sifiliaid) ac anafu 10,626 o Balesteiniaid. Daeth y gwrthdaro i ben ar Awst 26, 2014, ar ôl i gytundeb cadoediad a drefnwyd gan yr Aifft ddod i rym.

---

## Digwyddiadau

### Ionawr

* 1 Ionawr - Yr ewro'n dod yn arian cyfred swyddogol yn Latfia.
* 2 Ionawr - Ole Gunnar Solskjær yn dod yn rheolwr newydd ar G.P.D. Dinas Caerdydd

### Chwefror

* 1 Chwefror - Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2014 yn dechrau.
* 7-23 Chwefror - Gemau Olympaidd y Gaeaf 2014 yn Sochi, Rwsia.

### Mawrth

* 13 Mawrth - Dafydd Elis-Thomas yn cael ei ddiswyddo fel Cadeirydd Pwyllgor Amgylchedd a Chynaliadwyedd y Cynulliad. Dywedodd Leanne Wood, arweinydd y Blaid: "Roedd Plaid Cymru wedi ceisio tynnu sylw, dros y penwythnos, at y peryglon oedd yn wynebu Cymru gan UKIP, gan ein bod yn credu yn sylfaenol ac yn ddiffuant nad yw eu gwleidyddiaeth a'u polisïau er y budd gorau i bobl ein cymunedau. Fe benderfynodd Dafydd Elis-Thomas wrthwynebu'r safiad hwn yn gyhoeddus heb godi unrhyw bryderon ymlaen llaw."

### Ebrill

* 22 Ebrill - Ryan Giggs yn dod yn rheolwr Manchester United F.C., swydd dros dro.

### Mai

### Mehefin

* 12 Mehefin-13 Gorffennaf - Cwpan y Byd Pêl-droed 2014 yn Brasil.
* 19 Mehefin - Felipe VI yn dod yn frenin Sbaen.

### Gorffennaf

* 8 Gorffennaf - Lansio'r Ymosodiad Israel ar Lain Gaza 2014; bu farw tua 2,200 gyda 70% yn sifiliaid.
* 15 Gorffennaf - Stephen Crabb yn cael ei benodi'n Ysgrifennydd Gwladol Cymru.
* 23 Gorffennaf i 3 Awst) - Gemau'r Gymanwlad yn Glasgow, Yr Alban

### Awst

* 2-9 Awst - Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Gâr 2014

### Medi

* 4-5 Medi - Uwchgynhadledd NATO, 2014
* 18 Medi - Refferendwm annibyniaeth i'r Alban: roedd 1,617,989 (44.7%) o blaid a 2,001,926 (55.3%) yn erbyn. Pleidleisiodd 71% o bobl ifanc 16-17 oed dros annibyniaeth.

### Hydref

* 19 Hydref – Pab Pawl VI yn cafodd ei sancteiddiad gan yr Eglwys Rufain.

### Tachwedd

* 9 Tachwedd - Refferendwm ar Annibyniaeth Catalwnia 2014: Pleidleisiodd dros 80% o blaid bod yn Wladwriaeth annibynnol, gyda dros dwy filiwn o bobl wedi bwrw'u pleidlais.

### Rhagfyr

* 16 Rhagfyr - Cyflafan ysgol Peshawar: ymosododd saith aelod o'r Taleban Pacistanaidd â gynnau ar ysgol yn ninas Peshawar, Pacistan, gan ladd 132 o blant a naw oedolyn.

## Genedigaethau

* 20 Chwefror - Tywysoges Leonore, merch Tywysoges Madeleine o Sweden

## Marwolaethau

* 2 Ionawr - Elizabeth Jane Howard, nofelydd, 90
* 5 Ionawr - Eusébio, pêl-droediwr, 71
* 11 Ionawr - Ariel Sharon, gwleidydd, 85
* 12 Chwefror - Anne-Marie Caffort Ernst, arlunydd, 87
* 20 Ionawr - Claudio Abbado, arweinydd cerddorfa, 80
* 27 Ionawr - Pete Seeger, canwr, 94
* 28 Ionawr - Nigel Jenkins, bardd, 64
* 2 Chwefror - Philip Seymour Hoffman, actor, 46
* 8 Chwefror - Bernard Hedges, cricedwr, 86
* 10 Chwefror - Shirley Temple, actores, 85
* 14 Mawrth
	+ Tony Benn, gwleidydd, 88
	+ Rhona Brown, arlunydd, 91
* 6 Ebrill - Mickey Rooney, actor, 93
* 17 Ebrill - Gabriel García Márquez, llenor, 87
* 29 Ebrill - Bob Hoskins, actor, 71
* 6 Mai - Leslie Thomas, nofelydd, 83
* 12 Mai - H. R. Giger, artist, 74
* 28 Mai - Maya Angelou, bardd, 86
* 24 Mehefin - Eli Wallach, actor, 98
* 27 Mehefin - Bobby Womack, canwr, 70
* 7 Gorffennaf
	+ Alfredo Di Stefano, pêl-droediwr, 88
	+ Eduard Shevardnadze, gwleidydd, 86
* 13 Gorffennaf
	+ Nadine Gordimer, llenor, 90
	+ Lorin Maazel, arweinydd cerddorfa, 84
* 15 Gorffennaf - Gerallt Lloyd Owen, bardd, 70
* 11 Awst - Robin Williams, actor a comediwr, 63
* 12 Awst - Lauren Bacall, actores, 89
* 21 Awst - Albert Reynolds, gwleidydd, 81
* 22 Awst
	+ Catherine Serebriakoff, arlunydd, 101
	+ Lana Azarkh, arlunydd, 91
	+ Annelies Nelck, arlunydd, 89
	+ Joan Erbe, arlunydd, 88
* 4 Medi - Joan Rivers, actores, 81
* 12 Medi - Ian Paisley, gwleidydd, 88
* 28 Medi - Dannie Abse, bardd, 91
* 17 Hydref - Daisuke Oku, pêl-droediwr, 38
* 19 Hydref - Stuart Gallacher, chwaraewr rygbi, 68
* 20 Hydref - Oscar de la Renta, dylunydd ffasiwn, 82
* 21 Hydref
	+ Gough Whitlam, Prif Weinidog Awstralia, 98
	+ Ben Bradlee, newyddiadurwr, 93
* 22 Hydref - Rhiannon Davies Jones, nofelydd, 92
* 23 Hydref - Alvin Stardust, canwr, 72
* 25 Hydref - Jack Bruce, cerddor, 71
* 28 Hydref - Michael Sata, Arlywydd Sambia, 77
* 2 Tachwedd - Acker Bilk, cerddor, 85
* 27 Tachwedd
	+ P. D. James, nofelydd, 94
	+ Phillip Hughes, cricedwr, 25
* 18 Rhagfyr - Mandy Rice-Davies, model, 70

## Cymry a fu farw yn 2014

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Portread
 | Rhif
 | enw llawn
 | enw cyntaf
 | disgrifiad
 | galwedigaeth
 | rhyw
 | *alma mater* | dyddiad geni
 | dyddiad marw
 | man geni
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 1
 | bernard Hedges
 | *Bernard* | Cricedwr Cymreig
 | *cricedwr* | *gwrywaidd* |  | 1927-11-10
 | 2014-02-08
 | Pontypridd
 |
|  | 2
 | *Bryan Orritt* | *Bryan* | pêl-droediwr Cymreig
 | *pêl-droediwr* | *gwrywaidd* | Ysgol Syr Hugh Owen
 | 1937-02-22
 | 2014-03-24
 | Caernarfon
 |
|  | 3
 | *Clifford Williams* | *Clifford* |  | *chwaraewr rygbi'r gynghrair* *chwaraewr rygbi'r undeb* | *gwrywaidd* |  | 1939-05-27
 | 2014-02-02
 | Aber-carn
 |
|  | 4
 | *Clifford Wright* | *Clifford* | esgob Cymreig
 | *offeiriad Anglicanaidd* | *gwrywaidd* | Prifysgol Caerdydd
 | 1922-07-04
 | 2014-02-14
 | Sir Fynwy
 |
|  | 5
 | *Derek Williams* | *Derek* |  | *cricedwr* *chwaraewr rygbi'r undeb* | *gwrywaidd* | Coleg Merton, Rhydychen
 | 1924-11-28
 | 2014-09-19
 | Caerdydd
 |
|  | 6
 | *Errie Ball* |  |  | *golffiwr* | *gwrywaidd* |  | 1910-11-14
 | 2014-07-02
 | Bangor
 |
|  | 7
 | *Euros Lewis* |  | cricedwr Cymreig a chwaraeai i Glwb Criced Morgannwg
 | *cricedwr* | *gwrywaidd* |  | 1942-01-31
 | 2014-06-23
 | Llanelli
 |
|  | 8
 | *Fred Stansfield* | *Fred* | pêl-droediwr Cymreig
 | *pêl-droediwr* *rheolwr pêl-droed* | *gwrywaidd* |  | 1917-12-12
 | 2014-03-30
 | Caerdydd
 |
|  | 9
 | *Harold Williams* | *Harold* |  | *pêl-droediwr* *rheolwr pêl-droed* | *gwrywaidd* |  | 1924-06-17
 | 2014-09-12
 | Llansawel
 |
|  | 10
 | *Melbourne Tierney* |  | chwarewr rygbi gynghrair
 | *chwaraewr rygbi'r gynghrair* | *gwrywaidd* |  | 1924
 | 2014
 | Llanelli
 |
|  | 11
 | Stuart Gallacher
 | *Stuart* *Ian* |  | *chwaraewr rygbi'r gynghrair* *chwaraewr rygbi'r undeb* | *gwrywaidd* |  | 1946-05-22
 | 2014-10-19
 | Llanelli
 |
|  | 12
 | Nigel Jenkins
 | *Nigel* | bardd Cymreig a sgwennai yn Saesneg
 | bardd llenor *newyddiadurwr* | *gwrywaidd* |  | 1949-07-20
 | 2014-01-28
 | Gorseinon
 |
|  | 13
 | *Jocelyn Hay* | *Jocelyn* |  | *newyddiadurwr* | *benywaidd* | Y Brifysgol Agored
 | 1927-07-30
 | 2014-01-21
 | Abertawe
 |
|  | 14
 | *David Jones* | *David* | pêl-droediwr Cymreig
 | *pêl-droediwr* | *gwrywaidd* |  | 1935-03-03
 | 2014-07-03
 | Orpington
 |
|  | 15
 | *Peter Davies* | *Peter* |  | *chwaraewr rygbi'r undeb* *chwaraewr rygbi'r gynghrair* | *gwrywaidd* |  | 1924-12-30
 | 2014-02-18
 | Casnewydd
 |
|  | 16
 | *Ray Williams* | *Ray* |  | *chwaraewr rygbi'r undeb* | *gwrywaidd* | *Prifysgol Loughborough* | 1927-08-25
 | 2014-12-03
 | Bangor
 |
|  | 17
 | *Dai Thomas* |  | chwaraewr pêl-droed
 | *rheolwr pêl-droed* *pêl-droediwr* | *gwrywaidd* |  | 1926-08-01
 | 2014-11-14
 | Cymru
 |
|  | 18
 | *William Asscher* | *William* |  | meddyg *academydd* *arenegydd* | *gwrywaidd* |  | 1930 1931-03-20
 | 2014
 | Den Haag
 |
|  | 19
 | *William Hudson* | *William* |  | *pêl-droediwr* | *gwrywaidd* |  | 1928-03-10
 | 2014-02
 | Abertawe
 |
|  | 20
 | *Kenneth Crook* | *Kenneth* |  | *chwaraewr dartiau* | *gwrywaidd* |  | 1949-02-10
 | 2014-07-14
 | Abertawe
 |
|  | 21
 | *Oliver Thomas* | *Oliver* |  | milwr
 | *gwrywaidd* |  | 1987-09-05
 | 2014-04-26
 | Powys
 |
|  | 22
 | *Graham Harcourt* | *Graham* |  | *mabolgampwr* | *gwrywaidd* |  | 1934
 | 2015
 | Abertawe
 |
|  | 23
 | *Jack Howell* | *Jack* | meddyg ymgynghorol
 | meddyg
 | *gwrywaidd* |  | 1926-08-01
 | 2015-01-01
 | Abertawe
 |
|  | 24
 | *Ken Lloyd Gruffydd* | *Ken* | hanesydd lleol ac athro ysgol (1939-2015)
 | *hanesydd lleol* *athro ysgol* | *gwrywaidd* |  | 1939
 | 2015
 |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Y celfyddydau

### Cerddoriaeth

* Karl Jenkins – *The Healer - A Cantata for St Luke*
* John Metcalf - *Under Milk Wood: An Opera*

## Eisteddfod Genedlaethol (Sir Gâr)

* **Cadair:** Ceri Wyn Jones
* **Coron:** Guto Dafydd
* **Medal Ryddiaeth:** Lleucu Roberts, *Saith Oes Efa*
* **Gwobr Goffa Daniel Owen:** Lleucu Roberts, *Rhwng Edafedd*

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Isamu Akasaki, Hiroshi Amano a Shuji Nakamura
* **Cemeg:** Eric Betzig, Stefan Hell a W. E. Moerner
* **Meddygaeth:** John O'Keefe, May-Britt Moser ac Edvard Moser
* **Llenyddiaeth:** Patrick Modiano
* **Economeg:** Jean Tirole
* **Heddwch:** Kailash Satyarthi a Malala Yousafzai

## Cyfeiriadau