# 2009

20g - **21g** - 22g

1950au 1960au 1970au 1980au 1990au - **2000au** - 2010au 2020au 2030au 2040au 2050au

2004 2005 2006 2007 2008 - **2009** - 2010 2011 2012 2013 2014

---

## Digwyddiadau

### Ionawr

* 3 Ionawr - Symudodd tanciau a milwyr Israel i mewn i Lain Gaza a gwelwyd llawer o fomio o awyrennau a hofrenyddion Israel yn rhagflaenu'r milwyr.
* 6 Ionawr - 43 o bobl yn cael eu lladd a 100 yn cael eu hanafu wrth i fyddin Israel fomio ysgol a drowyd yn lloches i ffoaduriaid yn Jabaliya, Llain Gaza.
* 20 Ionawr - Urddiad Barack Obama fel y 44fed Arlywydd yr Unol Daleithiau.

### Chwefror

* 1 Chwefror - Jóhanna Sigurðardóttir yn dod yn brif weinidog Gwlad yr Iâ
* 11 Chwefror
	+ 4 o bobl yn cael eu lladd mewn damwain awyren ger Cynffig
	+ Morgan Tsvangirai yn dod prif weinidog Simbabwe
* 18 Chwefror - Duffy yn ennill tair wobrau Brit

### Mawrth

* 2 Mawrth - Llofruddiaeth João Bernardo Vieira, Arlywydd Gini Bisaw

Daeargryn Ebrill 2009: Eglwys Santes Fair yn L'Aquila
### Ebrill

* 6 Ebrill - Daeargryn yn taro L'Aquila yn yr Eidal

### Mai

* 5 Mai - Gwrthryfel yn Georgia, ger Tbilisi

### Mehefin

* 1 Mehefin - Agoriad y Metro Abertawe

### Gorffennaf

* 21 Gorffennaf - Agoriad y cae rhedeg Ffos Las.
* 22 Gorffennaf
	+ Diffyg ar yr haul
	+ Agoriad y Stadiwm Dinas Caerdydd.
* 24 Gorffennaf - Agorfa y Gran Telescopio Canarias

### Awst

* 1-8 Awst - Eisteddfod Genedlaethol Cymru Meirion a'r Cyffiniau 2009
* 10 Awst - Trychineb diwydiant glo yn y pwll glo Handlová, Slofacia.

### Medi

### Hydref

### Tachwedd

### Rhagfyr

* 9 Rhagfyr - Carwyn Jones yn dod yn Brif Weinidog Cymru
* 16 Rhagfyr - Tân mawr yn yr Afan Lido, Port Talbot

## Genedigaethau

* 11 Ionawr - Dexter Lloyd Henson, mab Charlotte Church a Gavin Henson

## Marwolaethau

* 1 Ionawr - Helen Suzman, gwleidydd, 91
* 9 Ionawr - T. Llew Jones, llenor, 93
* 10 Ionawr - Eluned Phillips, bardd, 94
* 13 Ionawr - Dai Llewellyn, 4ydd Barwnig, 62
* 16 Ionawr - Aneurin M. Thomas, cyfarwyddwr cyntaf y Cyngor Celfyddydau Cymru, 87
* 18 Ionawr - Tony Hart, arlunydd a chyflwynwr teledu, 83
* 22 Ionawr - Vic Crowe, pêl-droediwr, 76
* 27 Ionawr - Aubrey Powell, pêl-droediwr, 90
* 9 Chwefror
	+ Gareth Alban Davies, ysgolhaig, 82
	+ Reg Davies, pêl-droediwr, 79
* 14 Chwefror - Bernard Albert Ashley, dyn busnes, 82
* 26 Chwefror - Jackie Bowen, chwaraewr rygbi, 93
* 12 Mawrth - Huw Thomas, gwleidydd, 80
* 22 Mawrth - Emyr Price, hanesydd, 64
* 23 Mawrth - Geoff Holmes, cricedwr, 50
* 12 Ebrill - John Maddox, biolegydd, 83
* 14 Mai - Ken Hollyman, pêl-droediwr, 86
* 16 Mai - Einion Evans, bardd, 82
* 18 Mai - Velupillai Prabhakaran, arweinydd y Teigrod Tamil, 54
* 1 Mehefin
	+ Mollie Sugden, actores, 86
	+ Karl Malden, actor, 97
* 25 Mehefin
	+ Farrah Fawcett, actores, 62
	+ Michael Jackson, canwr, 50
* 6 Gorffennaf
	+ Robert McNamara, gwleidydd, 93
	+ Bleddyn Williams, chwaraewr rygbi, 86
* 17 Gorffennaf - Walter Cronkite, newyddiadurwr, 93
* 18 Gorffennaf - Henry Allingham, goroeswr y Brwydr Jutland, 113
* 25 Gorffennaf - Harry Patch, milwr, 111
* 27 Gorffennaf - Aeronwy Thomas, merch Dylan Thomas, 66
* 7 Awst
	+ Yvonne Thomas, arlunydd, 86
	+ Brigitte Simon, arlunydd, 83
* 18 Awst
	+ Kim Dae-jung, Arlywydd Corea, 84
	+ Dic Jones, bardd, 75
* 14 Medi
	+ Patrick Swayze, actor, 57
	+ Keith Floyd, cogydd, 65
* 10 Hydref
	+ Stephen Gately, canwr ac actor, 33
	+ Syr Bryan Hopkin, economegydd, 94
* 11 Hydref - Patrick Hannan, newyddiadurwr, 68
* 17 Hydref - Douglas Blackwell, actor, 85
* 18 Hydref - Ludovic Kennedy, newyddiadurwr, 89
* 30 Hydref - Claude Lévi-Strauss, anthropolegydd, 100
* 3 Tachwedd - Francisco Ayala, awdur, 103
* 8 Tachwedd - Douglas Bassett, Cyfarwyddwr Amgueddfa Genedlaethol Cymru, 82

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *The Boat that Rocked*, gyda Rhys Ifans
* *The Damned United*, gyda Michael Sheen
* *Avatar*

### Llyfrau

*Gweler Llenyddiaeth yn 2009*

### Cerddoriaeth

#### Albymau

* Only Men Aloud! - *Band of Brothers*

## Eisteddfod Genedlaethol (Meirion)

* **Cadair:** dim gwobr
* **Coron:** Ceri Wyn Jones
* **Medal Ryddiaeth:** Siân Melangell Dafydd, *Y Trydydd Peth*
* **Gwobr Goffa Daniel Owen:** Fflur Dafydd, *Y Llyfrgell*

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Charles K. Kao, Willard S. Boyle a George E. Smith
* **Cemeg:** Venkatraman Ramakrishnan, Thomas A. Steitz ac Ada Yonath
* **Meddygaeth:** Elizabeth Blackburn, Carol W. Greider a Jack W. Szostak
* **Llenyddiaeth:** Herta Müller
* **Economeg:** Elinor Ostrom a Oliver E. Williamson
* **Heddwch:** Barack Obama