Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Robert F. Kennedy

| Robert F. Kennedy |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Robert Francis Kennedy  20 Tachwedd 1925  Brookline  |
| Bu farw | 6 Mehefin 1968  Los Angeles  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Coleg Havard
* Ysgol y Gyfraith Prifysgol Virginia
* Prifysgol Bates
* Prifysgol Harvard
* Prifysgol Virginia
* V-12 Navy College Training Program
* Milton Academy
* Portsmouth Abbey School
* Riverdale Country School
 |
| Galwedigaeth | gwleidydd, swyddog milwrol, cyfreithiwr, ysgrifennwr  |
| Swydd | Twrnai Cyffredinol yr Unol Daleithiau, Seneddwr yr Unol Daleithiau, Seneddwr yr Unol Daleithiau, justice minister  |
| Plaid Wleidyddol | plaid Ddemocrataidd  |
| Tad | Joseph P. Kennedy  |
| Mam | Rose Kennedy  |
| Priod | Ethel Kennedy  |
| Plant | Kathleen Kennedy Townsend, Joseph P. Kennedy II, Robert F. Kennedy, Jr., David Kennedy, Courtney Kennedy Hill, Michael LeMoyne Kennedy, Kerry Kennedy, Christopher G. Kennedy, Max Kennedy, Douglas Harriman Kennedy, Rory Kennedy  |
| Llinach | Kennedy family  |
| Gwobr/au | Medal Ernst Reuter, Medal Aur y Gyngres, Medal Rhyddid yr Arlywydd  |
| Chwaraeon |
| Tîm/au | Harvard Crimson football  |
| llofnod |
|  |

Roedd **Robert F. Kennedy** (20 Tachwedd 1925 - 6 Mehefin 1968) yn wleidydd o'r Unol Daleithiau, brawd i'r Arlywydd John F. Kennedy, a ffigwr hollbwysig yng ngwleidyddiaeth y UDA yn y 1960au. Apwyntiwyd Kennedy fel Attorney General gan ei frawd ar ôl ei fuddugoliaeth yn yr etholiadau yn 1960, ac roedd yn gynghorwr o fri yn ystod term John F. Kennedy. Ar ôl cael ei ddewis fel ymgeisydd swyddogol y Blaid Democrataidd ar gyfer yr etholiadau ar 5 Mehefin 1968, cafodd ei saethu gan lofruddiwr. Bu farw y diwrnod canlynol.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Unol Daleithiau America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Alun Cox

| Alun Cox |
| --- |
| Llun Swyddogol, 2026 |
|  |
| Aelod o'r Senedd ar gyfer Afan Ogwr Rhondda |
| **Deiliad** |
| **Cychwyn y swydd** 8 May 2026 |
| Cynghorydd Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf ar gyfer Porth |
| **Mewn swydd** 5 Mai 2017 – 5 Mai 2022 |
|  |
| Manylion personol |
| Ganed | 1964 (61–62 oed) Casnewydd |
| Plaid gwleidyddol | Plaid Cymru |

Mae **Alun Cox** (ganwyd 1964) yn wleidydd o Gymru sy’n Aelod o’r Senedd (MS) dros Afan Ogwr Rhondda ar ran Plaid Cymru ers 2026.

## Bywyd cynnar a gyrfa academaidd

Ganwyd Cox yng Nghasnewydd a chafodd ei fagu mewn teulu oedd â chysylltiadau â'r diwydiant dur yn yr ardal. Mynychodd Ysgol Gyfun Rhydfelen.

Ymunodd â Phlaid Cymru yn 15 oed ar ôl canlyniad negyddol refferendwm 1979 ar ddatganoli Cymru.

Ar adeg dod yn aelod o'r Senedd roedd Cox yn gweithio ym Mhrifysgol De Cymru fel swyddog Cyllid a Datblygu. Roedd hefyd yn Ysgrifennydd Cynorthwyol Cangen Unsain ym Mhrifysgol De Cymru.

## Gyrfa wleidyddol

Bu Cox yn gweithio fel rheolwr ymgyrch ar gyfer ymgyrch arweinyddiaeth Leanne Wood yn 2012 a hefyd yn etholiad Cynulliad Cymru yn 2016 pan enillodd Leanne Wood yn Rhondda.

Cafodd ei ethol yn gynghorydd gyda'r Blaid dros Ward Porth yn etholiad Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf yn 2017, ond collodd yn 2022.

## Bywyd personol

Mae Cox yn byw gyda'i wraig a'i ferch yn Porth.

## Cyfeiriadau
# Sera Evans

| Sera Evans |
| --- |
| Llun Swyddogol, 2026 |
|  |
| Aelod o'r Senedd ar gyfer Afan Ogwr Rhondda |
| **Deiliad** |
| **Cychwyn y swydd** 8 Mai 2026 |
| Rhagflaenwyd gan | *Sefydlwyd yr etholaeth* |
| Cynghorydd Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf ar gyfer Treorci |
| **Deiliad** |
| **Cychwyn y swydd** 1 Mai 2008 |
|  |
| Manylion personol |
| Ganed | Mawrth 1982 (44 oed) Cwmparc |
| Plaid gwleidyddol | Plaid Cymru |

Gwleidydd o Gymru yw **Sera Evans** sy'n Aelod o’r Senedd (AS) dros Afan Ogwr Rhondda ar ran Plaid Cymru ers mis Mai 2026, ac yn Gynghorydd Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf dros Dreorci ers 2008.

## Bywyd cynnar a gyrfa academaidd

Ganwyd Evans yng Nghwmparc, Treorci. Mynychodd Ysgol Gyfun Cymer Rhondda a Phrifysgol Rhydychen. Ar adeg dod yn aelod o'r Senedd roedd hi'n gweithio ym Mhrifysgol De Cymru fel Cyfarwyddwr Cyswllt Recriwtio a Derbyn Myfyrwyr y Deyrnas Unedig.

## Gyrfa wleidyddol

Etholwyd Evans i gynrychioli ward Treorci yn etholiadau Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf yn 2008 yn 26 oed. Ail-etholwyd hi yn 2012, 2017, a 2022. Mae hi wedi gwasanaethu fel cadeirydd y Pwyllgor Craffu Addysg a Chynhwysiant.

Safodd dros etholaeth Rhondda yn etholiadau Cynulliad Cymru yn 2011.

Yn 2025, gosodwyd Evans yn gyntaf ar restr Plaid Cymru ar gyfer etholaeth newydd Senedd Afan Ogwr Rhondda. Cafodd ei hethol i'r Senedd ar 8 Mai 2026.

## Cyfeiriadau
# Flora Twort

| Flora Twort |
| --- |
| Ganwyd | 24 Mehefin 1893  Yeovil  |
| Bu farw | 1985  |
| Dinasyddiaeth |  Lloegr |
| *Alma mater* | * Prifysgol Westminster
* South Hampstead High School
 |
| Galwedigaeth | arlunydd  |
| Arddull | portread  |

Roedd **Flora Caroline Twort** (24 Mehefin 1893 – 20 Medi 1985) yn arlunydd o'r Petersfield yn Lloegr. Roedd hi'n peintio mewn dyfrlliwiau a phasteli. Roedd hi'n arbenigo mewn luniau o leoedd a phobl leolo olygfeydd a phobl Petersfield, Hampshire.

Cafodd Flora Twort yn Yeovil, Gwlad yr Haf, yn ferch i Albert Samuel Twort a'i wraig Jane (ganwyd Rapley). Erbyn mis Mawrth 1898, roedd Albert a'i deulu wedi symud i Truro, lle buont am sawl blwyddyn, cyn symud i Lundain.

Cafodd Flora Twort ei addysg yn Ysgol Uwchradd South Hampstead, Ysgol Gelf Llundain, Coleg Polytechnig Regent Street ac Ysgol Gelf enwog Slade. Daeth hi'n ffrind i'r nofelydd Nevil Shute pwy oedd eisiau ei phriodi.

Ar ol y Rhyfel Byd Cyntaf symudodd Twort i Petersfield, i rhedeg siop lyfrau ail-law, mewn partneriaeth â dwy fenyw ifanc arall. Ym 1934 ymunodd â Chymdeithas yr Artistiaid Benywaidd.

## Cyfeiriadau
# Basij

Basij| Baner y Basij. |
| Enghraifft o: | militia  |
| Rhan o | Corfflu'r Gwarchodlu Chwyldroadol Islamaidd  |
| Dechrau/Sefydlu | 1979  |
| Pennaeth y sefydliad | Commander of Basij  |
| Sylfaenydd | Ruhollah Khomeini  |
| Isgwmni/au | The Student Basij, The pupils Basij, Women's Basij Organization, Ashura Brigades  |
| Enw brodorol | بسیج  |
| Gwladwriaeth | Iran  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/089lly  |
| Quora | Basij  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Milisia lledfilwrol gwirfoddol yn Iran sy'n un o bump cangen Corfflu'r Gwarchodlu Chwyldroadol Islamaidd (IRGC) yw'r **Basij** (Perseg: بسیج; yn llythrennol "Byddino"), yn llawn *Sāzmān-e Basīj-e Mostażʿafīn* (سازمان بسیج مستضعفین; "Cyfundrefn dros Fyddino'r Gormesedigion"). Mae'n gyfrifol am ddiogelwch mewnwladol a gorfodi'r gyfraith, ac hefyd yn llu wrth gefn. Mae'r Basij yn cynnwys dros 20 miliwn o aelodau gwirfoddol, rhyw hanner miliwn ohonynt ar gael i'w galw yn syth i'r gad, a 90,000 yn filwyr cynorthwyol llawn-amser.

## Cyfeiriadau
# Anglo-Persian Oil Company

Anglo-Persian Oil Company| Delwedd:POI palayeshgah 2 Nevit.jpg, Anglo-Persian Oil Company workers (2).jpg, Anglo-Persian Oil Company former building in Tehran 2.jpg |
| Enghraifft o: | busnes, oil company, cwmni  |
| Daeth i ben | 1955  |
| Dechrau/Sefydlu | 1909  |
| Olynwyd gan | BP  |
| Isgwmni/au | Eurotank, Anglo-Egyptian Oilfields Ltd, Runo-Everth Treibstoff- und Oel, OLEX  |
| Ffurf gyfreithiol | cwmni  |
| Cynnyrch | gasoline  |
| Pencadlys | Llundain  |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/03jv2\_  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Cwmni oedd yr **Anglo-Persian Oil Company** (**APOC**, Persian: شرکت نفت ایران و انگلیس; 1909–35), a elwid yn ddiweddarach yr **Anglo-Iranian Oil Company** (**AIOC**; 1935–54). Hwn oedd y cwmni cyntaf i echdynnu petroliwm yn Iran.

Sefydlwyd yr Anglo-Persian Oil Company, Ltd. ar 14 Ebrill 1909 yn sgil darganfyddiad maes olew mawr ym Masjed Soleyman, a leolir heddiw yn nhalaith Khūzestān yn ne-orllewin Iran. Cafodd yr hawl echdynnu, a elwir "Consesiwn D'Arcy", ei rhoddi'n wreiddiol gan lywodraeth Persia i William Knox D'Arcy, buddsoddwr o Loegr, mewn contract a arwyddwyd gan Mozaffar ad-Din Shah Qajar a D'Arcy ym 1901. O'r diwedd, daeth D'Arcy a'i dîm archwilio o hyd i olew ym 1908, a ffurfiodd y Burmah Oil Company yr APOC yn is-gwmni i gymryd yr hawl echdynnu. Gosodwyd piblinellau i gysylltu'r ffynhonnau olew yn y mynyddoedd ag Abadan, ger Shatt al-Arab, ac yno dechreuwyd adeiladu'r burfa olew fwyaf yn y byd ar y pryd. Dechreuodd porthladd Abadan allforio olew ym Mawrth 1912. Prynodd llywodraeth y Deyrnas Unedig 51% o'r cwmni ym 1914. gan felly ennill rheolaeth ar gyfranddaliadau a gwladoli'r cwmni i bob pwrpas.

Elwodd y cwmni yn sylweddol ar y galw am olew yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, ac erbyn y 1920au, APOC oedd un o'r cwmnïau olew mwyaf yn y byd. Daeth Consesiwn D'Arcy i ben ym 1932, a chytunwyd ar delerau newydd rhwng Persia a'r Prydeinwyr. Ym 1935 fe'i ailenwyd yn yr Anglo-Iranian Oil Company, Ltd., wedi i Reza Shah ymofyn yn ffurfiol i wledydd eraill gyfeirio at y wlad gan yr enw "Iran" yn hytrach na Phersia.

Ym Mawrth 1951, cafodd asedau lleol y cwmni eu meddiannu gan lywodraeth y Prif Weinidog Mohammad Mosaddegh fel rhan o'r polisi o wladoli'r diwydiant olew yn Iran. Sefydlwyd y National Iranian Oil Company (NIOC) i gymryd lle'r AIOC yn Iran. Gwrthwynebwyd hyn yn llym gan lywodraethau'r Deyrnas Unedig ac Unol Daleithiau America, ac ysgogwyd "Argyfwng Abadan" yn sgil gohirio'r consesiwn. Yn Awst 1953, lansiwyd *coup d'état* gan Mohammad Reza Pahlavi, gyda chefnogaeth y Deyrnas Unedig a'r Unol Daleithiau, i ddymchwel Mosaddegh. Ffurfiwyd consortiwm ym 1953 rhwng yr AIOC a chwmnïau olew eraill, ac ailenwyd yr AIOC eto ym 1954 yn The British Petroleum Company (bellach BP).

## Cyfeiriadau
# Hitler (ffilm 1996)

Hitler| Enghraifft o: | ffilm  |
| Lliw/iau | lliw  |
| Gwlad | India  |
| Dyddiad cyhoeddi | 1996  |
| Genre | ffilm gomedi  |
| Cyfarwyddwr/wyr | Siddique  |
| Cyfansoddwr | S. P. Venkatesh  |
| Dosbarthydd | Lal  |
| Iaith wreiddiol | Malaialeg  |
| Sgriptiwr | Siddique  |
| Dynodwyr |

Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Siddique yw Hitler a gyhoeddwyd yn 1996. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ഹിറ്റ്ലർ (മലയാളചലച്ചിത്രം) ac fe'i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Malaialeg a hynny gan Siddique . Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan S. P. Venkatesh.
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Lal. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.

Y prif actor yn y ffilm hon yw Mammootty, fel Madhavankutty, dyn cyfoethog a gafodd y llysenw "Hitler" oherwydd ei bersonoliaeth.

## Cyfarwyddwr

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Siddique (1960–2023) yn Kochi. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1984 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

## Derbyniad

## Gweler hefyd

Cyhoeddodd Siddique nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Ffilm
 | Delwedd
 | Gwlad
 | Iaith wreiddiol
 | dyddiad
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Bodyguard* |  | India
 | Hindi
 | 2011-01-01
 |
| *Bodyguard* |  | India
 | *Malaialeg* | 2010-01-22
 |
| *Chronic Bachelor* |  | India
 | *Malaialeg* | 2003-01-01
 |
| *Engal Anna* |  | India
 | Tamileg
 | 2004-01-01
 |
| *Friends* |  | India
 | Tamileg
 | 2001-01-01
 |
| *Friends* |  | India
 | *Malaialeg* | 1999-01-01
 |
| *Godfather* |  | India
 | *Malaialeg* | 1991-01-01
 |
| *Kaavalan* |  | India
 | Tamileg
 | 2011-01-01
 |
| *Kabooliwala* |  | India
 | *Malaialeg* | 1993-01-01
 |
| Yn Harihar Nagar
 |  | India
 | *Malaialeg* | 1990-01-01
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Cartél

Cartél|  |
| Math | grŵp  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/09491  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Cytundeb neu gymdeithas wirfoddol rhwng gwahanol gwmnïau neu fusnesau yw **cartél** sy'n cydweithio i reoli amodau masnach, megis rheoli prisiau, cynhyrchiant, neu ddosbarthiad, er mwyn lleihau cystadleuaeth yn y farchnad a chynyddu elw ymhlith ei gilydd. Er bod aelodau cartél yn parhau'n endidau cyfreithiol ac ariannol ar wahân, maent yn gweithredu ar y cyd mewn meysydd penodol o'u busnes.

Mae cartelau'n fwyaf cyffredin mewn diwydiannau lle mae nifer gymharol fach o gynhyrchwyr mawr yn gweithredu. Gallant bennu prisiau, cyfyngu ar gynhyrchu, neu rannu marchnadoedd daearyddol rhwng eu haelodau. O ganlyniad, gall defnyddwyr wynebu prisiau uwch a llai o ddewis.

Mewn llawer o wledydd, mae cartelau yn anghyfreithlon o dan gyfreithiau cystadleuaeth neu wrthfonopoli oherwydd eu heffaith niweidiol ar farchnadoedd rhydd. Fodd bynnag, mae rhai sefydliadau rhyngwladol sy'n cydlynu cynhyrchu neu allforio nwyddau, er enghraifft OPEC, wedi cael eu disgrifio fel cartelau gan economegwyr a sylwebyddion.

Mae enghreifftiau o drefniadau tebyg i gartelau wedi bodoli ers yr Oesoedd Canol, ac mae rhai hanesyddion yn dadlau bod ffurfiau cynnar arnynt i'w gweld hyd yn oed yn yr Henfyd.

## Cyfeiriadau
# Sara Mortensen

| Sara Mortensen |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 10 Rhagfyr 1979  Paris  |
| Dinasyddiaeth |  Ffrainc  Norwy |
| Galwedigaeth | actor  |

Actores o Frainc yw **Sara Mortensen** (ganwyd 10 Rhagfyr 1979), sy'n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel arbenigwr troseddeg awtistig ifanc, Astrid Nielsen, yn *Astrid et Raphaëlle* ar teledu Ffrangeg . Mae hi hefyd wedi ymddangos mewn prif rôlau sy'n ailymddangos, fel Capten Emma Thélier yn y gyfres deledu heddlu *Les Mystères de...*, ac fel Coralie Blain yn y gyfres deledu *Plus belle la vie*.

Cafodd Mortensen ei geni ym Mharis, yn ferch i'r arlunydd Maxime Ferrier a'i bartner Elisabeth Mortensen, actores, athrawes theatr, a chyfarwyddwr sy'n dod o Norwy. Mae Sara Mortensen yn siarad Ffrangeg, Norwyeg, a Saesneg yn rhugl. Mynychodd yr École Internationale Bilingue, gan raddio mewn hanes.

#### Ffilmiau

* 2008: *15 ans et demi* : Barbara
* 2008: *Un homme et son chien*
* 2012: *30° Couleur* : myfyrwr
* 2014: *Les Trois Frères : Le Retour* : Miss Moss
* 2015: *Good Luck Algeria*
* 2015: *Vicky* : Pauline
* 2016: *Et pourquoi pas?* : Virginie
* 2016: *Il a déjà tes yeux* : Kristina
* 2016: *L'Idéal*
* 2017: *Honni soit qui mal y pense: Merch*
* 2017: *La Deuxième Étoile* : Brigitte
* 2018: *Pupille* : Merch
* 2021: *Déflagrations* : Camille

### Teledu

* 2007: *Paris, enquêtes criminelles* - l'assistante Magalie (1 pennod)
* 2008: *Engrenage* - Marina Soltes (1 pennod)
* 2009: *La vie est à nous* - Elsa (1 pennod)
* 2009: *Femmes de loi* - Helle (1 pennod)
* 2009: *Palizzi* (1 pennod)
* 2011: *Victor Sauvage* (1 pennod)
* 2011: *Le Jour où tout a basculé* (1 pennod)
* 2012: *Valérie Marauni* (3 pennod)
* 2012–2019: *Plus belle la vie* - Coralie Blain
* 2013: *VDM, la série* (3 pennod)
* 2015J: *Joséphine, ange gardien* - Amélie Spontini (1 pennod)
* 2016: *Chefs* - Cindy
* 2017: *Contact* - Louise Martel
* 2017: *Nina* - Clara (1 pennod)
* 2017: *On va s'aimer un peu, beaucoup...* - Kim Rufo (1 pennod)
* 2019: *Cassandre* - Chloé Vannier (1 pennod)
* 2019: *Astrid et Raphaëlle* - Astrid Nielsen
* 2020: *Il a déjà tes yeux* - (2 pennod)
* 2020: *L'Art du crime* - Estelle Domani (Season 4, Episode 2)
* 2021: *Crimes parfaits* - Solène Guillou (1 pennod)
* 2022: *L'Abîme* – Elsa Lacaze
* 2022: *Tropiques criminels* (1 pennod)

## Cyfeiriadau
# Lis McLean

| Lisbeth McLean AS |
| --- |
| Llun swyddogol, 2026 |
|  |
| Aelod o'r Senedd dros Pontypridd Cynon Merthyr |
| **Deiliad** |
| **Cychwyn y swydd** 8 Mai 2026 |
|  |
| Manylion personol |
| Plaid wleidyddol | Plaid Cymru |

Gwleidydd a threfnydd o Gymru yw **Lis McLean** (enw llawn: **Lisbeth Gay McLean**). Fe'i hetholwyd yn Aelod o'r Senedd ar restr Plaid Cymru ym Mhontypridd Cynon Merthyr (etholaeth Senedd) yn etholiad 2026.

## Gyrfa

Gadawodd yr ysgol pan oedd hi'n 14, a mynd i weithio ar iard sgrap gyda'i thad. Astudiodd yng Ngholeg Harlech, lle cyfarfu â'i gŵr. Bu'n brif swyddog Menter Iaith Merthyr Tudful, a hi oedd un o sylfaenwyr Canolfan Soar lle bu'n gweithio gyda Jamie Bevan ac eraill.

## Bywyd personol

Magwyd Lis McLean yn Saesneg er bod ei mam yn siarad Cymraeg - ond fe benderfynodd ail-gydio yn yr iaith a magodd ei phlant ei hun yn Gymraeg. Mae hi'n fam i'r actores Bethan McLean a'r gantores Delyth McLean.

## Cyfeiriadau
# Elwyn Vaughan

| Elwyn Vaughan |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 20 Rhagfyr 1965  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| Galwedigaeth | gwleidydd  |
| Swydd | Aelod o 7ed Senedd Cymru  |
| Plaid Wleidyddol | Plaid Cymru  |

Gwleidydd o Gymru yw **Elwyn Graham Vaughan** (ganwyd Rhagfyr 1965). Cafodd ei ethol yn Aelod o'r Senedd ar restr Plaid Cymru yn Etholaeth Gwynedd Maldwyn yn Etholiad 2026.

## Gyrfa gynnar

Roedd Elwyn Vaughan yn un o sylfaenwyr **Cymad**, cwmni nid-er elw yn bodoli rhwng 1995 a 2009 ac yn cynnal prosiectau yn ardaloedd Meirionnydd a Dwyfor yng Ngwynedd, llawer ohonynt yn defnyddio grantiau'r Undeb Ewropeaidd. Yn 2007, fe'i cafwyd yn euog o gyfrifyddu anghywir, yn ymwneud â gwerth £680 o sieciau ar ran Cymad.

## Llywodraeth leol

Etholwyd Elwyn Vaughan yn gynghorydd Glantwymyn ar Cyngor Sir Powys yn 2017, ac fe'i hail-etholwyd yn 2022. Daeth â chynnig gerbron y Cyngor i gefnogi datganoli Ystâd y Goron i Gymru.

Yn 2024, aeth â swyddogion y Cyngor â chwyn ynglŷn ag Elwyn Vaughan at Ombwdsmon gwasanaethau cyhoeddus Cymru, oedd yn honni ei fod yn dwyn anfri ar enw da'r Cyngor - dywedodd nad oedd wedi gwneud unrhyw beth o'i le, ac mai ymgais oedd hyn i gau cegau'r sawl oedd yn dwyn y Cyngor i gyfri.

### Ymgyrchoedd a materion lleol

Bu'n galw am gadw gwasanaeth Ambiwlans Awyr y Trallwng, am adfer niwed i fynwent Capel Bethany yn Ngheri, ac yn erbyn Parc Cenedlaethol arfaethedig Glyndŵr.

## Gyrfa wleidyddol

Elwyn Vaughan oedd ymgeisydd Plaid Cymru ym Maldwyn yn Etholiad Senedd Cymru, 2021, lle daeth yn ail i'r Ceidwadwr Russell George. Ef hefyd oedd ymgeisydd y Blaid ym Maldwyn a Glyndŵr yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2024, lle daeth yn bumed (etholwyd Steve Witherden o'r Blaid Lafur).

Yn etholiad Senedd Cymru fis Mai 2026, ef oedd y pedwerydd ymgeisydd ar restr Plaid Cymru yng Ngwynedd Maldwyn - enillodd y Blaid bedair sedd (Siân Gwenllian, Mabon ap Gwynfor, Beca Brown, ac Elwyn Vaughan), gyda Reform UK yn ennill y ddwy sedd arall.

## Cyfeiriadau
# Leticia Gonzalez

| Leticia Gonzalez |
| --- |
|  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru  Yr Ariannin |
| Galwedigaeth | gwleidydd  |
| Swydd | Aelod o 7ed Senedd Cymru  |
| Plaid Wleidyddol | Plaid Cymru  |

Gwleidydd o Gymru yw **Leticia Gonzalez Estigarribia**. Fe'i hetholwyd yn Aelod o'r Senedd ar restr Plaid Cymru yn etholaeth Caerdydd Penarth yn Etholiad 2026.

Ganed Leticia Gonzalez yn Buenos Aires, yr Ariannin - hi yw Aelod cyntaf y Senedd o Dde America. Yn ôl arfer cyfenwau Sbaeneg, ei phrif gyfenw yw Gonzalez (o ochr ei thad), a'i hail gyfenw yw Estigarribia (o ochr ei mam). Mae hi'n byw yn ardal Glan'rafon yng Nghaerdydd.

## Cyfeiriadau
# Sioriaeth

Sioriaeth| Dynodwyr |
| --- |

Mudiad barddonol anffurfiol yn yr 20g yn Saesneg, ac un cyfatebol mewn barddoniaeth yn y Gymraeg, oedd **Sioriaeth** neu **Farddoniaeth Sioraidd** (*Saes:* Georgist Poetry, Georgian Poetry). Cyfeiriad yw'r enw at deyrnasiad y Brenin Seisnig George neu Siôr V, ac nid at y cyfnodd Sioraidd (1715–1830); teyrnasodd George V o 1910–1936 ac roedd y mudiad ar ei anterth yn Lloegr a Chymru yn ystod y cyfnod hwnnw, er bod llawer o'r enwau a gysylltir gydag ef yn weithredol cyn ac ymhell ar ôl hynny.

## Hanfodion

Fel llawer i fudiad ac ysgol farddonol nid oedd yn fudiad ffurfiol gydag aelodaeth swyddogol, ond yn hytrach ffordd o gyfeirio at dueddiadau mewn barddoniaeth oedd i'w gweld yn ngwaith nifer o feirdd yn ystod y cyfnod 1910–1936. Tarddodd y term fodd bynnag o gyfres o Flodeugerddi Saesneg yn dwyn y teitl *Georgian Poetry* a gyhoeddywd rhwng 1912 ac 1922 dan olygyddiaeth Edward Marsh.

Hanfodion y farddoniaeth hon oedd Rhamantiaeth, pwyslais ar deimlad ac eglurdeb, a gwrthod Esthetiaeth a Chlasuriaeth. Gellir cyferbynnu barddoniaeth Sioraidd â'r llenyddiaeth Fictorianaidd a'i rhagflaenodd ac hefyd y farddoniaeth Fodernaidd a'i dilynodd.

Roedd barddonaieth o'r fath yn boblogaidd eithriadol ar y pryd: awgryma un ffynhonell bod mwyafrif helaeth barddoniaeth Saesneg yr 1930au yn dangos nodweddion Sioriaeth ac mae'r beirdd Sioraidd enwocaf yn y Gymraeg ac yn Saesneg yn parhau'n boblogaidd hyd heddiw. Fodd bynnag defnyddiwyd y term mewn ystyr ceidwadol a negyddol gan rai beirniaid ddiweddarach, er enghraifft Bobi Jones, er nad oedd y beirdd Sioraidd Saesneg yn ystyried eu hunain fel mudiad ceidwadol neu adweithiol ar y pryd na chwaith eu cyfoeswyr yn y Gymraeg.

## Ym Marddoniaeth Saesneg

Gan ddiffinio Barddoniaeth Sioraidd fel gwaith y beirdd hynny'n unig a ymddangosodd yng nghyfrolau *Georgian Poetry*, byddai'r beirdd Saesneg Sioraidd yn cynnwys Edmund Blunden, Rupert Brooke, Robert Graves, D. H. Lawrence, Walter de la Mare, John Masefield, Siegfried Sassoon, Ralph Hodgson, John Drinkwater a Vita Sackville-West, ynghyd â'r bardd Eingl-Gymreig W. H. Davies.

Fodd bynnag, ymestynnir y term weithiau i gyfeirio hefyd at waith ffigurau blaenllaw eraill fel A. E. Housman a'r Americanwr Robert Frost.

## Ym Marddoniaeth Gymraeg

Ymysg y beirdd Cymraeg y mae eu gwaith, yn rhannol neu'n gyflawn, wedi eu rhestri fel enghreifftiau o Sioriaeth, yw W. J. Gruffydd, Cynan, R. Williams Parry, Crwys, Wil Ifan, Dewi Emrys, I. D. Hooson ac Iorwerth C. Peate. Yn ôl Bobi Jones roedd T. Gwynn Jones yn fardd Sioraidd yn ei gyfnod canol, a defnyddiodd y term "neo-Sioraidd" i ddisgrifio rhai agweddau o waith cywyddwyr yr 1970au fel Alan Llwyd.

## Cyfeiriadau
# Anna Brychan

| Anna Brychan AS |
| --- |
| Llun swyddogol, 2026 |
|  |
| **Deiliad** |
| **Cychwyn y swydd** 13 Mai 2026 |
| Aelod o Senedd Cymru dros Caerdydd Penarth |
| **Deiliad** |
| **Cychwyn y swydd** 8 Mai 2026 |
|  |
| Manylion personol |
| Ganwyd | Aberystwyth, Cymru |
| Plaid wleidyddol | Plaid Cymru |
| Perthnasau | John Davies (tad) |

Gwleidydd ac academydd yw **Anna Brychan**. Mae'n Aelod o'r Senedd dros etholaeth Caerdydd Penarth ers Mai 2026. Hi yw Gweinidog Addysg a'r Gymraeg yng Nghabinet Llywodraeth Plaid Cymru ers 13 Mai 2026.

## Gyrfa broffesiynol

Mae ganddi brofiad o weithio gydag undebau llafur. Roedd hi'n gyfarwyddwr ar gangen Cymdeithas Genedlaethol Prifathrawon yng Nghymru o 2004 i 2014.

Mae'n Ddeon Cynorthwyol yn yr Athrofa ym Mhrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant.

## Bywyd personol

Daw'n wreiddiol o Aberystwyth, ble mynychodd Ysgol Gymraeg Aberystwyth ac Ysgol Gyfun Gymunedol Penweddig. Mae hi'n ferch i'r hanesydd John Davies, ac mae ganddi 3 mab.

## Cyfeiriadau
# Mark Hooper

| Mark Hooper AS |
| --- |
| Llun swyddogol, 2026 |
|  |
| Aelod o'r Senedd |
| **Deiliad** |
| **Cychwyn y swydd** 8 Mai 2026 |
| Etholaeth | Pen-y-bont Bro Morgannwg |
| Cynghorydd Cyngor Bro Morgannwg dros ward Baruc |
| **Deiliad** |
| **Cychwyn y swydd** 5 Mai 2026 |
| Rhagflaenwyd gan | *Ychwanegwyd y sedd* |
|  |
| Manylion personol |
| Plaid wleidyddol | Plaid Cymru (2016 - presennol)  |

Gwleidydd a dyn busnes o Gymru yw **Mark Jonathan Hooper** (ganwyd Mai 1969) sy'n aelod o Blaid Cymru. Mae wedi gwasanaethu fel Aelod o'r Senedd dros etholaeth Pen-y-bont Bro Morgannwg ers Etholiad Senedd Cymru ym Mai 2026.

Gwasanaethodd fel cynghorydd dros ward Baruc ar Gyngor Bro Morgannwg ers Mai 2022 a chyn hynny, rhwng 2017 a 2022, gwasanaethodd fel cynghorydd dros ward Buttrills ar Gyngor Tref y Barri.

Penodwyd Hooper yn Ddirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth yn Llywodraeth Cymru ym Mai 2026.

## Cyfeiriadau