# Yr Almaen

Yr Almaen|  |
| Bundesrepublik Deutschland |
|  |
| Arwyddair | Einigkeit und Recht und Freiheit  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gwlad  |
| Enwyd ar ôl | Germania, Alemanni, Sacsoniaid, Prwsia, theodisk, estron, muteness  |
|  |
| Prifddinas | Berlin  |
| Dinas fwyaf | Berlin  |
| Poblogaeth | 83,577,140  |
| Sefydlwyd | * 23 Mai 1949 (Gorllewin yr Almaen)
 |
| Anthem | Anthem Genedlaethol yr Almaen  |
| Pennaeth llywodraeth | Friedrich Merz  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00, UTC+2  |
| Nawddsant | Mihangel  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Almaeneg  |
| Daearyddiaeth |
| Arwynebedd | 357,587.77 km²  |
| Gerllaw | Y Môr Baltig, Môr y Gogledd  |
| Yn ffinio gyda | Denmarc, Gwlad Pwyl, Y Swistir, Ffrainc, Lwcsembwrg, Gwlad Belg, Yr Iseldiroedd, Awstria, Tsiecia  |
| Cyfesurynnau | 51°N 10°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Cabinet Gweriniaeth Ffederal yr Almaen, Yr Almaen Ffederal  |
| Corff deddfwriaethol | Bundesrat, Bundestag yr Almaen  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd yr Almaen  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Frank-Walter Steinmeier  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Canghellor Ffederal  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Friedrich Merz  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | 4,121,200 miliwn €  |
| Arian | Ewro  |
| Canran y diwaith | 6.1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 1.455  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.942  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

**Gweriniaeth Ffederal yr Almaen** neu'r **Almaen** (Almaeneg: *Bundesrepublik Deutschland*  ynganiad Almaeneg ). Gweriniaeth ffederal yng nghanol Ewrop yw'r Almaen. Mae'n ffinio â Môr y Gogledd, Denmarc, a'r Môr Baltig (Almaeneg: *Ostsee*, sef Môr y Dwyrain) yn y gogledd, Gweriniaeth Tsiec a Gwlad Pwyl yn y dwyrain, y Swistir ac Awstria yn y de, a Ffrainc, Lwcsembwrg, Gwlad Belg a'r Iseldiroedd yn y gorllewin. Berlin yw'r brifddinas.

Ni chafwyd chwyldro Almaenig ond y mae’r modd yr ymatebodd y tiroedd Almaenig i her chwyldroadol y Chwyldro Ffrengig, gan addasu syniadau 1789, wedi llunio datblygiad gwleidyddol a chymdeithasol yr Almaen hyd at yr 20g.

## Hanes

*Prif: Hanes yr Almaen*
Y cofnod cyntaf a geir o hanes yr Almaen yw am nifer o lwythau Almaenig a oedd yn byw yn y diriogaeth sy'n awr yn wladwriaeth yr Almaen. Gorchfygwyd rhai o'r rhain gan y Rhufeiniaid, a daeth y rhannau i'r gorllewin o Afon Rhein yn rhan o'r Ymerodraeth Rufeinig. Bu'r Rhufeiniaid yn ymgyrchu tu hwnt i afon Rhein hefyd, ond ni lwyddasant i'w gwneud yn rhan o'r ymerodraeth. Yn 9 OC. gorchfygwyd byddin Rufeinig dan *Publius Quinctilius Varus* gan gynghrair o lwythau Almaenig dan Arminius ym Mrwydr Fforest Teutoburg. Dinistriwyd tair lleng Rufeinig yn llwyr. Dilynwyd y frwydr gan saith mlynedd o ymladd, cyn i'r ffin gael ei sefydlogi ar hyd afon Rhein.

Sefydlwyd yr Ymerodraeth Lân Rufeinig yn y 9g, a pharhaodd hyd 1806. Yr Almaen oedd cnewyllyn yr ymerodraeth, er ei bod ar adegau yn cynnwys Awstria, Slofenia, Gweriniaeth Tsiec, gorllewin Gwlad Pwyl, yr Iseldiroedd, dwyrain Ffrainc, y Swistir a rhan o ogledd yr Eidal. Collwyd llawer o'r tiriogaethau hyn erbyn canol y 16g, a daeth i'w galw yn "Ymerodraeth Lân Rufeinig y Genedl Almaenig".

Rhwng 1618 a 1648, effeithiwyd yn fawr ar yr Almaen gan frwydrau'r Rhyfel Deng Mlynedd ar Hugain. Dechreuodd y rhyfel fel anghydfod crefyddol rhwng y Protestaniaid a'r Catholigion o fewn yr Ymerodraeth Lân Rufeinig. Yn raddol, tynnwyd y rhan fwyaf o wledydd Ewrop i mewn i'r ymladd, llawer ohonynt am resymau nad oedd yn gysylltiedig â chrefydd. Ymladdwyd y rhan fwyaf o'r brwydrau yng nghanolbarth Ewrop, yn enwedig yr Almaen. Gwneid llawer o ddefnydd o fyddinoedd o hurfilwyr, ac anrheithiwyd tiriogaethau eang ganddynt. Credir i boblogaeth y gwladwriaethau Almaenig ostwng o tua 30% yn ystod y rhyfel; yn Brandenburg roedd y colledion tua hanner y boblogaeth. Diweddodd y rhyfel gydag arwyddo Cytundeb Münster, rhan o Heddwch Westphalia.

Ffurfiwyd y Conffederasiwn Almaenig yn 1815, yna ffurfiwyd Ymerodraeth yr Almaen yn 1871, gydag Otto von Bismarck yn ffigwr allweddol. Daeth yr ymerodraeth i ben ar ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf, a ffodd yr ymerawdwr Wilhelm II i'r Iseldiroedd.

Sefydlwyd Gweriniaeth Weimar yn 1919, ond dilynwyd y rhyfel gan gyni mawr, a wnaed yn waeth gan y teimlad gan ran o'r boblogaeth o ddarostyngiad cenedlaethol oherwydd Cytundeb Versailles. Yn 1933 daeth Adolf Hitler yn Ganghellor. Daeth diwedd ar Weriniaeth Weimar a dechreuodd y Drydedd Reich. Arweiniodd hyn at yr Ail Ryfel Byd 1939–1945. Wedi i'r Almaen gael ei gorchfygu, rhannwyd y wlad yn ddwy, Gorllewin yr Almaen a Dwyrain yr Almaen. Parhaodd hyn hyd 1990, pan adunwyd y wlad.

## Daearyddiaeth

*Prif: Daearyddiaeth yr Almaen*
Gwastadedd yw rhan helaeth o ogledd yr Almaen, rhan o Wastadedd Canolbarth Ewrop. Mae'r de yn llawer mwy mynyddig, yn enwedig yn yr Alpau, lle mae'r copa uchaf, y Zugspitze, yn cyrraedd 2,962 medr o uchder.

Ac eithrio Afon Donaw yn y de, mae afonydd yr Almaen yn llifo tua'r Môr Tawch a'r Môr Baltig, gan gynnwys Afon Rhein, Afon Elbe, Afon Weser ac Afon Ems, sy'n llifo tua'r gogledd. Y llyn mwyaf yw'r Bodensee, er nad ydyw yn ei gyfanrwydd yn gyfan gwbl o fewn ffiniau'r Almaen.

## Gwleidyddiaeth

*Prif: Gwleidyddiaeth yr Almaen a Cysylltiadau tramor yr Almaen*
## Economi

*Prif: Economi'r Almaen*
## Demograffeg

*Prif: Demograffeg yr Almaen*
Pyramid poblogaeth yr Almaen yng Nghyfrifiad 2000.
Poblogaeth yr Almaen 1961–2003 (Cyn 1990, poblogaeth Gorllewin a Dwyrain yr Almaen wedi eu cyfuno).
Amcangyfrif o nifer y mewnfudwyr i'r Almaen o wledydd eraill yn 2006. Yr Almaen oedd y 3ydd gwlad a gymerodd y mwyaf o drigolion o'r tu allan, gyda 12% o'r boblogaeth yn dal pasport gwlad arall.
Gyda phoblogaeth o tua 81,198,000 (Rhagfyr 2014), yr Almaen yw'r wlad fwyaf o ran poblogaeth sy'n gyfan gwbl o fewn Ewrop, a'r 14eg fwyaf poblog yn y byd. O'r rhain, mae tua 16 miliwn heb fod o dras Almaenig, gyda phobl o dras Dyrcaidd y mwyaf niferus o'r rhain, 1,713,551 yn 2007. Nid yw'r boblogaeth yn cynyddu ar hyn o bryd.

Gelwir pedwar grŵp o bobl yn "lleiafrifoedd cenedlaethol", y Daniaid, Frisiaid, Roma a Sinti, a'r Sorbiaid. Wedi'r Ail Ryfel Byd, symudodd tua 14 miliwn o Almaenwyr ethnig i'r Almaen o Ddwyrain Ewrop, ac ers y 1960au bu mewnfudo Almaenwyr ethnig o Casachstan, Rwsia a'r Wcráin. Er i'r rhan fwyaf o Iddewon yr Almaen gael eu llofruddio yn yr Holocost, mae'r niferoedd wedi cynyddu yn ddiweddar, gyda thros 200,000 wedi ymfudo i'r Almaen o Ddwyrain Ewrop ers 1991.

Dinasoedd mwyaf yr Almaen, gyda ffigyrau poblogaeth ar gyfer Rhagfyr 2005, yw:

* Berlin – 3.4 miliwn,
* Hamburg – 1.75 miliwn,
* München – 1.3 miliwn,
* Cwlen (*Köln*) – 0.98 miliwn,
* Frankfurt am Main – 0.65 miliwn.

### Crefydd

Y prif enwadau a chrefyddau yw:

* Eglwys Gatholig – 31.4%,
* Eglwys Efengylaidd yr Almaen – 30.8%,
* Dim crefydd – 29.6%,
* Islam – 4%,
* Eglwys Uniongred – 2%.

Ceir y rhan fwyaf o Gatholigion yn y de-ddwyrain, yn ne Bafaria, ac yn ardal Cwlen, tra bo Protestaniaid yn fwyaf niferus yn y gogledd.

## Taleithiau

Mae'r Almaen yn weriniaeth ffederal sy'n cynnwys 16 o daleithiau ffederal a elwir yn Länder (unigol: Land):

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Baner
 | Talaith
 | **Prifddinas** | Arwynebedd (km²)
 | Poblogaeth
 | Dwysder poblogaeth (EW/km²)
 |
|  | Baden-Württemberg | Stuttgart | 35,752 | 10,736,000 | 300
 |
|  | Bafaria | München | 70,552 | 12,469,000 | 177
 |
|  | Berlin |  | 892 | 3,395,000 | 3,806
 |
|  | Brandenburg | Potsdam | 29,479 | 2,559,000 | 87
 |
|  | Bremen  | Bremen | 404 | 663,000 | 1,641
 |
|  | Hamburg  |  | 755 | 1,744,000 | 2.309
 |
|  | Hessen | Wiesbaden | 21,115 | 6,092,000 | 289
 |
|  | Mecklenburg-Vorpommern | Schwerin | 23,180 | 1,707,000 | 74
 |
|  | Niedersachsen | Hannover | 47,624 | 7,994,000 | 168
 |
|  | Nordrhein-Westfalen | Düsseldorf | 34,085 | 18,058,000 | 530
 |
|  | Rheinland-Pfalz | Mainz | 19,853 | 4,059,000 | 204
 |
|  | Saarland | Saarbrücken | 2,569 | 1,050,000 | 409
 |
|  | Sachsen | Dresden | 18,416 | 4,274,000 | 232
 |
|  | Sachsen-Anhalt | Magdeburg | 20,446 | 2,470,000 | 121
 |
|  | Schleswig-Holstein | Kiel | 15,799 | 2,833,000 | 179
 |
|  | Thüringen | Erfurt | 16.172 | 2,335,000 | 144
 |
| **Cyfanswm** |  |  | **357,114** | **82,438,000** | **231** |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |

 |
|  |

## Cyfeiriadau

Wiciadur
Chwiliwch am Yr Almaen
yn Wiciadur.