Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Swydd Gaerloyw

Swydd Gaerloyw|  |
|  |
| Math | siroedd seremonïol Lloegr  |
|  |
| Ardal weinyddol | De-orllewin Lloegr, Lloegr |
| Prifddinas | Caerloyw  |
| Poblogaeth | 928,466  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Lloegr |
| Arwynebedd | 3,149.9785 km²  |
| Yn ffinio gyda | Wiltshire, Dinas Bryste, Swydd Henffordd, Swydd Gaerwrangon, Gwlad yr Haf, Swydd Rydychen, Swydd Warwick, Gwent  |
| Cyfesurynnau | 51.8°N 2.2°W  |
| GB-GLS  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Ne-orllewin Lloegr yw **Swydd Gaerloyw** neu **Sir Gaerloyw** (Saesneg: *Gloucestershire*). Ei chanolfan weinyddol yw Caerloyw.

Lleoliad Swydd Gaerloyw yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth

### Ardaloedd awdurdod lleol

Rhennir y sir yn chwech ardal an-fetropolitan ac un awdurdod unedol:

1. Bwrdeistref Tewkesbury
2. Ardal Fforest y Ddena
3. Dinas Caerloyw
4. Bwrdeistref Cheltenham
5. Ardal Stroud
6. Ardal Cotswold
7. De Swydd Gaerloyw – awdurdol unedol

### Etholaethau seneddol

Rhennir y sir yn saith etholaeth seneddol yn San Steffan:

* Caerloyw
* Cotswolds
* Cheltenham
* Fforest y Ddena
* Stroud
* Tewkesbury
* Thornbury a Yate

## Cyfeiriadau

 **Dinasoedd a threfi Swydd GaerloywDinas**

Caerloyw

**Trefi**

Berkeley **·**
Bradley Stoke **·**
Cinderford **·**
Cirencester **·**
Coleford **·**
Cheltenham **·**
Chipping Campden **·**
Chipping Sodbury **·**
Dursley **·**
Fairford **·**
Filton **·**
Lechlade **·**
Lydney **·**
Minchinhampton **·**
Mitcheldean **·**
Moreton-in-Marsh **·**
Nailsworth **·**
Newent **·**
Northleach **·**
Painswick **·**
Patchway **·**
Quedgeley **·**
Stonehouse **·**
Stow-on-the-Wold **·**
Stroud **·**
Tetbury **·**
Tewkesbury **·**
Thornbury **·**
Winchcombe **·**
Wotton-under-Edge **·**
Yate

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Swydd Gaerloyw**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Lloegr

Lloegr|  |
| England |
|  |
| Math | gwledydd y Deyrnas Unedig, ardal ddiwylliannol, cenedl, gwlad  |
| Enwyd ar ôl | Angliaid, tir  |
|  |
| Prifddinas | Llundain  |
| Dinas fwyaf | Llundain  |
| Poblogaeth | 53,012,456, 57,106,398  |
| Sefydlwyd | * 12 Gorffennaf 927
* 886
 |
| Anthem | God Save the King  |
| Pennaeth llywodraeth | Keir Starmer  |
| Cylchfa amser | Amser Safonol Greenwich  |
| Nawddsant | Siôr  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg  |
| Daearyddiaeth |
| Arwynebedd | 130,278 km²  |
| Yn ffinio gyda | Yr Alban, Cymru  |
| Cyfesurynnau | 53°N 1°W  |
| Cod SYG | E92000001  |
| GB-ENG  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | teyrn y Deyrnas Unedig  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Charles III  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog y Deyrnas Unedig  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Keir Starmer  |
|  |
|  |
| Arian | punt sterling  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad ar Ynys Prydain yng ngogledd orllewin Ewrop yw **Lloegr** (Saesneg: *England*). Yn ddaearyddol, ac o ran poblogaeth, hi yw'r wlad fwyaf o fewn y Deyrnas Unedig. Mae'n ffinio â Chymru i'r gorllewin a'r Alban i'r gogledd.

Yn y 6ed a'r 7g cyrhaeddodd llwythau Tiwtonaidd (a gynhwysai yn ôl traddodiad yr Eingl, Sacsoniaid, a Jutiaid) Brydain o dir mawr Ewrop a gwladychu de a dwyrain yr ynys gan yrru'r brodorion o Geltiaid tua'r gorllewin ac i'r ardaloedd llai ffrwythlon; arhosodd eraill ac fe'u hymgorfforwyd o fewn cymdeithas y goresgynnwyr.

Ymledodd rheolaeth y Saeson cynnar o dipyn i beth tua'r gorllewin a'r gogledd gan greu nifer o deyrnasoedd fel Wessex, Mersia, Essex, Sussex, a Northumbria. Colli eu hiaith a'u harferion bu hanes y Brythoniaid a oroesodd yn yr ardaloedd hynny. Ond Wessex oedd yr unig un i gadw ei hannibyniaeth ar ôl goresgyniadau'r Llychlyniaid yn yr 8fed a'r 9g, a theyrnas Wessex fu sail teyrnas Lloegr a'r Deyrnas Unedig wedyn.

Nawddsant Lloegr: Sant Siôr - 23 Ebrill.

## Rhanbarthau Lloegr

*Prif: Rhanbarthau Lloegr*
Mae naw rhanbarth yn Lloegr:

* Llundain Fwyaf
* De-ddwyrain Lloegr
* De-orllewin Lloegr
* Gorllewin Canolbarth Lloegr
* Gogledd-orllewin Lloegr
* Gogledd-ddwyrain Lloegr
* Swydd Efrog a Humber
* Dwyrain Canolbarth Lloegr
* Dwyrain Lloegr

Y 'Rhaniad Gogledd-De', gyda Chanolbarth Lloegr, mewn gwyrdd, yn eu gwahanu.
## Gweler hefyd

* Hanes Lloegr
* Saeson

Wiciadur
Chwiliwch am Lloegr
yn Wiciadur.
# Traffordd yr M48

Traffordd yr M48|  |
| Math | traffordd  |
|  |
| Cysylltir gyda | Traffordd yr M4  |
| Sefydlwyd | * 1966
 |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Cymru  Lloegr |
| Cyfesurynnau | 51.6179°N 2.6927°W  |
| Hyd | 12 milltir  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Yr M48 yn croesi Pont Gwy o Gymru i Loegr, gyda Phont Hafren yn y cefndir
Traffordd sy'n cysylltu Sir Fynwy yng Nghymru a Swydd Gaerloyw yn Lloegr yw'r **M48**.

Traffordd gymharol fyr yw'r M48. Mae'n gadael Traffordd yr M4 gerllaw Magwyr, ac yn arwain tua'r dwyrain i'r gogledd o'r M4. Ychydig i'r de o dref Cas-gwent, mae'n croesi'r ffin i Loegr dros Afon Gwy, yna'n croesi Afon Hafren ar draws Pont Hafren, y bont wreiddiol. Mae'r M4 yn croesi ymhellach i'r de, ar hyd Ail Groesfan Hafren. Ceir tollfa yma, ond dim ond wrth deithio tua'r gorllewin. Ymuna a'r M4 eto gerllaw Olveston yn Swydd Gaerloyw.

Adeiladwyd y draffordd yma fel rhan o'r M4 yn 1966. Cafodd y rhif M48 yn 1996, pan agorwyd rhan newydd o'r M4 dros Ail Groesfan Hafren.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ffordd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Ail Groesfan Hafren

Pont Tywysog Cymru|  |
| Math | pont ffordd, pont gablau, segmental bridge  |
| Enwyd ar ôl | Afon Hafren, Charles III  |
|  |
| Agoriad swyddogol | 5 Mehefin 1996  |
| Sefydlwyd | * 1996
 |
| Daearyddiaeth |
| Lleoliad | De-orllewin Lloegr  |
| Sir | De Swydd Gaerloyw, Sir Fynwy  |
| Gwlad |  Cymru  Lloegr |
| Cyfesurynnau | 51.5745°N 2.7016°W  |
| Hyd | 5,128 ±0.5 metr  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Perchnogaeth | John Laing plc, Vinci, Bank of America, Barclays Investment Bank  |
| Statws treftadaeth | Henebion Cenedlaethol Cymru  |
| Cost | 380,000,000 punt sterling  |
| Manylion |
| Deunydd | concrit, dur  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Pont draffordd sy'n cysylltu Cymru a Lloegr dros aber Afon Hafren yw **Pont Tywysog Cymru** (gynt **Ail Groesfan Hafren**). Fe'i hagorwyd ar 5 Mehefin 1996 i leddfu anawsterau traffig ar Bont Hafren, y groesfan gyntaf dros yr aber. Fe'i lleolir i'r de o'r bont wreiddiol.

Mae Ail Groesfan Hafren yn dwyn traffordd yr M4, oedd yn rhedeg dros Bont Hafren cyn iddi gael ei hadeiladu. Mae'r bont gyntaf yn dwyn traffordd yr M48 erbyn hyn.

Pont grog yw'r Bont Hafren gyntaf, ond mae'r ail bont yn wahanol.

Yn 2018, datganwyd bydd y bont yn cael ei hail-enwi'n Bont Tywysog Cymru i nodi pen-blwydd Siarl, Tywysog Cymru yn 70 oed. Cafodd y penderfyniad ei groesawu gan Alun Cairns, Ysgrifennydd Gwladol Cymru, a'i galwodd yn "deyrnged addas". Gwrthwynebid enw newydd gan nifer fawr o Gymry, ac arwyddwyd deiseb yn gwrthwynebu'r ailenwi gan dros 38,000 (Gorffennaf 2018). Codwyd 2 arwydd, un naill pen y bont, gydag enw newydd y bont ar gost o £216,513.39

Golygfa ar y bont o lan ddeheuol aber Hafren
Y bont o draeth yr Hafren
## Cyfeiriadau
# Adeilad rhestredig

Adeilad rhestredig|  |
| Enghraifft o: | cofrestr diwylliannol  |
| Math | safle treftadaeth yn y Deyrnas Unedig, adeilad  |
| Yn cynnwys | adeilad rhestredig Gradd I, adeilad rhestredig Gradd II\*, adeilad rhestredig Gradd II, Grade A listed building, Grade B listed building, Grade B+ listed building, Grade B1 listed building, Grade B2 listed building  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/01cq1t  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Pont reilffordd dros Afon Forth, a gynlluniwyd gan Syr Benjamin Baker a Syr John Fowler, ac a agorwyd i'r cyhoedd yn 1890. Mae wedi'i gofrestru fel Adeilad Categori A gan Historic Scotland.
Mae **adeilad rhestredig** yn adeilad yng ngwledydd Prydain neu ogledd Iwerddon sydd ar gofrestr statudol o adeiladau sydd o ddiddordeb arbennig neu hanesyddol. Ceir tua hanner miliwn o adeiladau wedi'u rhoi ar restrau sawl corff: Cadw yng Nghymru, Historic Scotland, English Heritage a NIEA (Asiantaeth Amgylchedd Gogledd Iwerddon).

Defnyddir y term hefyd yng Ngweriniaeth Iwerddon, gyda *National Inventory of Architectural Heritage* yn gyfrifol am y cofrestru. Y term swyddogol yno yw "strwythur wedi'i warchod".

Ni chaniateir dymchwel adeilad cofrestredig, na'i ehangu neu ei addasu heb ganiatâd arbennig gan yr awdurdod cynllunio lleol, sydd yn ei dro'n ymgynghori gydag asiantaeth y llywodraeth ganolog perthnasol (ee Cyfoeth Naturiol Cymru neu Cadw), yn enwedig gydag adeiladau o nod (Gradd 1 neu 1\*). Gellir gwneud eithriad o adeiladau crefyddol lle'i defnyddir heddiw i addoli, ond dim ond yn yr achosion hynny ble ceir gweithdrefnau caniatâd wedi'u cymeradwyo.

Nantclwyd y Dre, Rhuthun; Gradd I
Ar adegau gorfodir perchnogion i gynnal a chadw'r adeilad neu ei drwsio, a gallant gael eu herlyn os na wnânt hynny, neu pe baent yn newid yr adeilad mewn unrhyw fodd, heb y caniatâd priodol. Mae'r gyfraith yn caniatau tynnu adeilad o'r rhestr os profir ei fod yno drwy gangymeriad.

### Categoriau

Ceir tri math o gategoriau neu ddosbarth o adeiladau yng Nghymru a Lloegr:

* Gradd I: adeiladau o ddiddordeb arbennig,
* Gradd II\*: adeiladau pwysig sydd o ddiddordeb uwch na'r cyffredin,
* Gradd II: adeiladau sydd o ddiddordeb arbennig.

Arferid cael dosbarth anstatudol sef Gradd III, a ddaeth i ben ym 1970. Rhennid adeiladau crefyddol Eglwys Loegr i Raddau A, B ac C cyn 1977 ac mae llond dwrn ohonyn nhw'n parhau gyda'r hen drefn.

Yn Lloegr, mae tua 2% o holl adeiladau'r wlad wedi eu cofrestru. Ym Mawrth 2010, roedd oddeutu 374,000 ar y gofrestr: tua 92% wyn Radd II, 5.5% yn Radd II\*, a 2.5% yn Radd I.

## Gweler hefyd

* Adeiladau rhestredig yng Nghymru

## Cyfeiriadau
# Harri Webb

| Harri Webb |
| --- |
| Ganwyd | 7 Medi 1920  Sgeti  |
| Bu farw | 31 Rhagfyr 1994  Abertawe  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| *Alma mater* | * Prifysgol Rhydychen
 |
| Galwedigaeth | ysgrifennwr, bardd  |

Bardd Eingl-Gymreig, gweriniaethwr, a chenedlaetholwr oedd **Harri Webb** (7 Medi 1920 – 31 Rhagfyr 1994).

Ganwyd Harri ar y 7fed o Fedi 1920 yn Abertawe, yn 45 Heol Ty Coch ar gyrion y dref. Yn 1938 enillodd ysgoloriaeth yr awdurdod addysg lleol, ac aeth i brifysgol Rhydychen i astudio ieithoedd, gan arbenigo mewn Ffrangeg, Sbaeneg a Phortiwgaleg.

Bu yn aelod o Fudiad Gweriniaethwyr Cymru, ac yna o'r Blaid Lafur. Ond gadawodd y blaid wedi ei siomi gan ei hymateb i hunanlywodraeth i Gymru a'i gwrth-Gymreigrwydd ac ymunodd â Phlaid Cymru yn 1958.

Ni welai Harri Webb ddim gwahanaieth rhwng swyddogaeth gwleidyddiaeth a llenyddiaeth. Ysgrifennai yn bennaf yn Saesneg ond daeth ei gerdd Colli Iaith a ganwyd gyntaf gan Heather Jones yn rhan o'r gynhysgaeth Gymraeg.

## Llyfryddiaeth

* *The Stone Face and other poems*, gol. M. Stephens (2005)
* *Looking Up England's Arsehole: Patriotic Poems and Boozy Ballads*, gol. M. Stephens (2000)
* *A Militant Muse: Selected Literary Journalism* (1998)
* *No Halfway House: selected political journalism 1950-1977*, gol. M. Stephens (1997)
* *Collected Poems*, gol. M. Stephens (1995)
* *Tales from Wales* (1984)
* *Poems and Points* (1983)
* *Rampage and Revel* (1977)
* *A Crown for Branwen* (1974)
* *The Green Desert: collected poems 1950-1969* (1969; repr. 1976)
* *Our National Anthem* (1964)
* *Triad* (gyda M. Stephens, P. Griffith) (1963)
* *Dic Penderyn and the Merthyr Upsrising of 1831* (1956)

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lenor** neu **awdur** o **Gymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# 1237

12g - **13g** - 14g

1180au 1190au 1200au 1210au 1220au - **1230au** - 1240au 1250au 1260au 1270au 1280au

1232 1233 1234 1235 1236 - **1237** - 1238 1239 1240 1241 1242

---

## Digwyddiadau

## Genedigaethau

* Adam de la Halle, bardd (m. 1288)

## Marwolaethau

* 2 Chwefror - Y Dywysoges Siwan, gwraig Llywelyn Fawr a merch John, brenin Lloegr, yn Abergwyngregyn
* 6 Mehefin - John de Scotia, Iarll Huntingdon, mab-yng-nghyfraith Llywelyn Fawr, 30
# John de Scotia, Iarll Huntingdon

| John de Scotia, Iarll Huntingdon |
| --- |
| Ganwyd | 1206  |
| Bu farw | Mehefin 1237, 6 Mehefin 1237, 5 Mehefin 1237  |
| Dinasyddiaeth | Teyrnas Lloegr  |
| Galwedigaeth | pendefig, Magnate  |
| Tad | David of Scotland  |
| Mam | Matilda of Chester, Countess of Huntingdon  |
| Priod | Elen ferch Llywelyn  |

Arfbais John de Scotia
Uchelwr Eingl-Albanaidd oedd **John de Scotia** (tua 1207 – 6 Mehefin 1237). Roedd yn fab i David o'r Alban, Iarll Huntingdon a'i wraig Maud o Gaer, merch Hugh de Kevelioc.

Priododd John Elen ferch Llywelyn, merch Llywelyn Fawr, tua 1222. Daeth yn Iarll Huntingdon ym 1219 ar farwolaeth ei dad, ac ym 1232 daeth yn Iarll Caer, gan etifeddu'r teitl gan ei ewythr Ranulph de Blondeville.

Ni chafodd John ac Elen blant, ac wedi iddo farw, prynwyd Iarllaeth Caer gan y brenin Harri III, a'i rhoddodd i'w fab, Edward.

| Pendefigaeth Lloegr
 |
| --- |
| Rhagflaenydd: **David o'r Alban** | **Iarll Huntingdon** 1219–1237
 | Olynydd: **Diflanedig** |
# 1599

15g - **16g** - 17g

1540au 1550au 1560au 1570au 1580au - **1590au** - 1600au 1610au 1620au 1630au 1640au

1594 1595 1596 1597 1598 - **1599** - 1600 1601 1602 1603 1604

---

## Digwyddiadau

* 12 Mawrth – Mae Robert Devereux, 2il Iarll Essex, yn Castell Cahir yn Iwerddon.
* **Gorffennaf** – Siarl IX yn dod yn frenin Sweden.

### Llyfrau

* Mateo Alemán - *Guzmán de Alfarache*
* John Bodenham - *Wits' Theater*
* Esgob William Morgan - *Llyfr Gweddi Gyffredin* (argraffiad newydd)

### Drama

* William Shakespeare - *Julius Caesar*

### Cerddoriaeth

* Anthony Holborne - *Pavans, Galliardes, ac Almaines*
* Philipp Nicolai - *Wie schön leuchtet der Morgenstern*

## Genedigaethau

* 13 Chwefror - Pab Alexander VII (m. 1667)
* 22 Mawrth - Anthony van Dyck, arlunydd (m. 1641)
* 25 Ebrill - Oliver Cromwell, gwleidydd a milwr (m. 1658)
* 6 Mehefin - Diego Velázquez, arlunydd (m. 1660)

## Marwolaethau

* 13 Ionawr - Edmund Spenser, bardd, *tua* 46
* 10 Ebrill - Gabrielle d'Estrées, cariad Harri IV, brenin Ffrainc, 28
* 11 Medi – Beatrice Cenci, llofrudd (wedi dienyddio)
* 8 Tachwedd - Francisco Guerrero, cyfansoddwr, 70

## Cyfeiriadau
# 1903

19g - **20g** - 21g

1850au 1860au 1870au 1880au 1890au - **1900au** - 1910au 1920au 1930au 1940au 1950au

1898 1899 1900 1901 1902 - **1903** - 1904 1905 1906 1907 1908

---

## Digwyddiadau

## Genedigaethau

* 3 Mai - Bing Crosby, canwr ac actor (m. 1977)
* 29 Mai - Bob Hope, comediwr (m. 2003)
* 25 Mehefin - George Orwell, awdur (m. 1950)
* 1 Gorffennaf - Amy Johnson (m. 1941)
* 3 Awst (peth ansicrwydd) - Habib Bourguiba, arlywydd a gwleidydd (m. 2000)
* 28 Hydref - Evelyn Waugh, nofelydd (m. 1966)

## Marwolaethau

* 17 Chwefror - Joseph Parry, cyfansoddwr, 61
* 12 Ebrill - Daniel Silvan Evans, awdur, 85
* 9 Mai - Paul Gauguin, arlunydd, 54
* 20 Gorffennaf - Pab Leo XIII, 93
* 1 Tachwedd - Theodor Mommsen, hanesydd, 85

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* Georges Méliès – *La Lanterne magique*

### Llyfrau

* Samuel Butler – *The Way of All Flesh*
* Bertrand Russell - *The Principles of Mathematics*

### Drama

* J. M. Synge - *In the Shadow of the Glen*

### Barddoniaeth

* Rudyard Kipling - *The Return*
* Giovanni Pascoli - *Canti di Castelvecchio*
* William Butler Yeats - *In the Seven Woods*

### Cerddoriaeth

* Edward Elgar - *The Apostles* (oratorio)

## Eisteddfod Genedlaethol (Llanelli)

* **Cadair:** J. T. Job
* **Coron:** John Evans Davies

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Pierre Curie, Marie Curie ac Henri Becquerel
* **Cemeg:** Svante Arrhenius
* **Meddygaeth:** Niels Finsen
* **Llenyddiaeth:** Bjornstjerne Bjornson
* **Heddwch:** Syr William Cremer

## Cyfeiriadau
# Diego Velázquez

| Diego Velázquez |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Diego Rodríguez de Silva y Velázquez  6 Mehefin 1599  Sevilla  |
| Bedyddiwyd | 6 Mehefin 1599  |
| Bu farw | 6 Awst 1660  Madrid  |
| Dinasyddiaeth | Sbaen  |
| Galwedigaeth | arlunydd, celfyddydwr, artist  |
| Swydd | arlunydd llys, Great Lodging Master of the Palace  |
| Adnabyddus am | The Triumph of Bacchus, Las Meninas, Apollo in the Forge of Vulcan, Christ in the House of Martha and Mary, The Surrender of Brea, The Waterseller of Seville, Equestrian Portrait of Philip IV  |
| Arddull | portread (paentiad), paentiad mytholegol, peintio hanesyddol, paentiadau crefyddol, portread, architectural painting, celf genre, celf tirlun, noethlun, figure, animal art, celfyddyd grefyddol, bywyd llonydd  |
| Mudiad | Baróc  |
| Tad | João Rodrigues da Silva  |
| Mam | Jerónima Velázquez  |
| Priod | Juana Pacheco  |
| Plant | Francisca de Silva Velázquez y Pacheco  |
| Gwobr/au | Urdd Santiago  |
| llofnod |
|  |

Arlunydd o Sbaen oedd **Diego Rodríguez de Silva y Velázquez** (6 Mehefin 1599 – 6 Awst 1660). Roedd yn un o arlunwyr pwysicaf ei gyfnod; ei gampwaith yw *Las Meninas* (1656). Bu'n ddylanwad pwysig ar arlunwyr diweddarach megis Pablo Picasso a Salvador Dalí. Ymhlith ei weithiau pwysicaf y mae: *Gwener yn y Drych* (Sbaeneg: *La Venus del espejo*) a *Chwedl Arachne* (Catalaneg: *Les filadores*).

Ganed ef yn Sevilla, Andalucía, Sbaen. Roedd yn fab i Juan Rodríguez de Silva, cyfreithiwr o dras Iddewid-Potiwgeaidd. Astudiodd arlunwaith dan Francisco de Herrera, yna pan oedd tua 12 oed aeth yn brentis i Francisco Pacheco yn Sevilla, lle bu am bum mlynedd. Priododd Juana Pacheco yn 1618; cawsant ddwy ferch.

Aeth i Madrid yn Ebrill 1622, gyda llythyr yn ei gyflwyno i Don Juan de Fonseca, caplan y brenin. Bu farw Rodrigo de Villandrando, prif arlunydd y llys brenhinol, yn Rhagfyr 1622. Cafodd Velázquez ei swydd wedi iddo wneud llun o'r brenin Felipe IV, a chafodd arian i symud ei deulu i Madrid. Bu'n byw yno am y gweddill o'i fywyd, heblaw am flwyddyn o hanner yn byw yn yr Eidal o 1629. Cafodd hyn gryn ddylanwad ar ei arddull. Bu ar ymweliad a'r Eidal eto yn 1649, gan ddychwelyd yn 1651.

## Dylanwad

Dylanwadodd Velázquez yn aruthrol ar y paentwyr a ddaeth ar ei ôl. Caiff ei adnabod fel y prif ddylanwad ar Édouard Manet - ffaith sy'n goblyn o bwysig pan ystyriwn mai Manet yw'r brif bont rhwng realaeth ac argraffiadaeth (*impressionism*). Galwodd Manet ef yn "baentiwr y paentwyr" a broliodd yn fwy na dim ei ddefnydd o'i frws cyflym, dewr mewn cyfnod Barocaidd o ddefnydd cynnil, perffaith, academaidd. Gellir gweld ei ddylanwad yn y modd y cafodd ei waith Gwener yn y Drych ei gopio, yn enwedig gan Édouard Manet yn ei baentiad olew *Yr Olympia*, yn 1863 ac arlunwyr eraill megis Jean Auguste Dominique Ingres a Paul-Jacques-Aimé Baudry.

## Cyfeiriadau

*Vieja friendo huevos* ("Hen Wraig yn Ffrio Wyau", 1618)
Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Diego Velázquez
# Ceri Richards

| Ceri Richards |
| --- |
| Ganwyd | 6 Mehefin 1903  Dynfant  |
| Bu farw | 9 Tachwedd 1971  Llundain  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| *Alma mater* | * y Coleg Celf Brenhinol
* Ysgol Gowerton
 |
| Galwedigaeth | arlunydd, celfyddydwr  |
| Mudiad | moderniaeth  |
| Priod | Frances Richards  |
| Plant | Rachel Richards  |

Peintiwr o Gymru oedd **Ceri Richards** (6 Mehefin 1903 – 9 Tachwedd 1971).

Cafodd ei eni yn Abertawe a'i fagu yn nhref Dynfant. Roedd yn gyfaill i'r bardd a chyfarwyddwr John Ormond, yntau'n frodor o Ddynfant.

## Gweithiau

* *Still Life with Music* (1933)
* *The Sculptor and his Object* (1934)
* *The Sculptor in his Studio* (1937)
* *The Female Contains All Qualities* (1937)
* *Blossoms* (1940)
* *The Coster Woman* (1943
* *The force that through the green fuse drives the flower* (three lithographs) (1947)
* *The Pianist* (1948)
* *White Blossom* (1968)
* *Elegy for Vernon Watkins* (1971)

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Gymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 1930

19g - **20g** - 21g

1880au 1890au 1900au 1910au 1920au - **1930au** - 1940au 1950au 1960au 1970au 1980au

1925 1926 1927 1928 1929 - **1930** - 1931 1932 1933 1934 1935

---

## Digwyddiadau

* 13 Medi - Mae Chwarel Rhosydd yn rhoi'r gorau i gynhyrchu llechi.
* *yn ystod y flwyddyn* - Mae Glofa Cefn Coed yn dechrau cynhyrchu anthrasit.

## Genedigaethau

* 17 Chwefror - Ruth Rendell, nofelydd (m. 2015)
* 22 Mawrth - Stephen Sondheim, cyfansoddwr (m. 2021)
* 30 Mawrth - Rolf Harris, canwr ac arlunydd (m. 2023)
* 22 Mai
	+ Kenny Ball, cerddor jazz (m. 2013)
	+ Marisol Escobar, arlunydd (m. 2016)
* 31 Mai - Clint Eastwood, actor
* 7 Ebrill - Cliff Morgan, chwaraewr rygbi
* 10 Gorffennaf - Wyn Roberts, gwleidydd (m. 2013)
* 5 Awst - Neil Armstrong, cofodwr (m. 2012)
* 8 Awst - Terry Nation, awdur (m. 1997)
* 17 Awst - Ted Hughes, bardd (m. 1998)
* 30 Awst - Warren Buffett, dyn busnes
* 9 Medi - Dixie Browning, arlunydd (m. 2024)
* 23 Medi - Ray Charles, cerddor (m. 2004)
* 29 Medi - Colin Dexter, awdur (m. 2017)
* 1 Hydref - Richard Harris, actor (m. 2002)
* 6 Hydref
	+ Hafez al-Assad, Arlywydd Syria (m. 2000)
	+ Richie Benaud, cricedwr a chyflwynydd teledu (m. 2015)
* 10 Hydref - Harold Pinter, dramodydd (m. 2008)
* 14 Hydref - Alan Williams, gwleidydd (m. 2014)
* 19 Hydref - Mavis Nicholson, awdur (m. 2022)
* 29 Hydref - Niki de Saint Phalle, arlunydd (m. 2002)
* 31 Hydref - Michael Collins, gofodwr (m. 2021)

## Marwolaethau

* 2 Mawrth - D. H. Lawrence, nofelydd, 44
* 8 Mawrth - William Howard Taft, Arlywydd yr Unol Daleithiau, 72
* 25 Mawrth - John Gwenogvryn Evans, paleograffydd, 78
* 1 Mai - Richard Bell, gwleidydd, 70
* 17 Mehefin - H. R. Jones, cyd-sylfaenwr Plaid Genedlaethol Cymru, 36 (diciâu)
* 22 Mehefin - Mary Davies, cantores, 75
* 7 Gorffennaf - Syr Arthur Conan Doyle, awdur, 71
* 15 Awst - R Silyn Roberts, awdur, 59
* 13 Medi - Jehoiada Hodges, chwaraewr rygbi, 53
* 7 Hydref - Margaret Verney, 85

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *All Quiet on the Western Front*
* *Der blaue Engel* (Marlene Dietrich)

### Llyfrau

* Dashiell Hammett - *The Maltese Falcon*
* Saunders Lewis - *Monica*
* Hilda Vaughan - *Her Father's House*
* Edward Tegla Davies - *Y Doctor Bach*

### Drama

* Noël Coward - *Private Lives*
* Federico Garcia Lorca - *La zapatera prodigiosa*

### Cerddoriaeth

* George ac Ira Gershwin - "Embraceable You" (cân)
* Kurt Weill - *Mahagonny*

## Eisteddfod Genedlaethol (Llanelli)

* **Cadair:** Dewi Emrys
* **Coron:** William Jones (Gwilym Myrddin)

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Syr Chandrasekhara Venkata Raman
* **Cemeg:** Hans Fischer
* **Meddygaeth:** Karl Landsteiner
* **Llenyddiaeth:** Sinclair Lewis
* **Heddwch:** Nathan Söderblom

## Cyfeiriadau
# Bronwen Astor

| Bronwen Astor |
| --- |
| Ganwyd | 6 Mehefin 1930  Llundain  |
| Bu farw | 28 Rhagfyr 2017  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| *Alma mater* | * Ysgol Dr. Williams
 |
| Galwedigaeth | model  |
| Tad | John Alun Pugh  |
| Priod | William Astor, 3ydd is-iarll Astor  |
| Plant | Janet Astor, Pauline Marian Astor  |

Clawr llyfr: *Bronwen Astor: Her Life and Times* gan Peter Stanford
Model oedd **Bronwen Astor**, Is-iarlles Astor (née Alun Pugh; 6 Mehefin 1930 – 28 Rhagfyr 2017). Bu hefyd yn awen ac yn *couturier* i Pierre Balmain, a'i disgrifiodd fel un o'r merched prydferthaf iddo erioed gyfarfod.

## Bywgraffiad

Ganwyd **Janet Bronwen Alun Pugh** yn Llundain, yn ferch i Syr John Alun Pugh, adnabyddir yn gyffredinol wrth ei henw canol, Bronwen. Addysgwyd yn Ysgol Dr. Williams yn Nolgellau, Gwynedd.

Ar 14 Hydref 1960 priododd â 3ydd Is-iarll Astor, mab Nancy Astor, y ddynes gyntaf i gymryd sedd yn Nhŷ'r Cyffredin. Bronwen oedd ei drydydd gwraig. Wedi tair blynedd o briodas, tröwyd ei bywyd ar ei ben i lawr yn sgil Helynt Profumo, a ddymchwelodd llywodraeth Harold Macmillan. Ym 1966, bu farw ei gŵr yn ifanc, gan ei gadael i ofalu am ddau blentyn dan 5 oed.

Agorodd ei thŷ i'r digartref, ac ym 1983 hyfforddodd fel seicotherapydd. Cyhoeddwyd ei bywgraffiad, *Bronwen Astor: Her Life and Times*, yn 2000.

## Teulu

### Gŵr

* William Astor, 3ydd Is-iarll Astor (13 Awst 1907 – 7 Mawrth 1966)

### Plant

* Janet Elizabeth Astor (ganwyd 1 Rhagfyr 1961)
* Pauline Marian Astor (ganwyd 26 Mawrth 1964)

## Llyfryddiaeth

* Peter Stanford (1999). *Bronwen Astor : Her Life and Times*. HarperCollins. ISBN 9780002558396

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

*  Archifwyd 2009-03-09 yn y Peiriant Wayback