Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Charles-Augustin de Coulomb

| Charles-Augustin de Coulomb |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 14 Mehefin 1736  Angoulême  |
| Bu farw | 23 Awst 1806  Paris  |
| Dinasyddiaeth | Ffrainc  |
| *Alma mater* | * Collège des Quatre-Nations
* École royale du génie de Mézières
 |
| Galwedigaeth | ffisegydd, peiriannydd, swyddog milwrol, peiriannydd milwrol, person milwrol, milwr  |
| Swydd | president de l'Académie des sciences  |
| Adnabyddus am | Coulomb friction, Deddf Coulomb, Coulomb blockade, Mohr–Coulomb theory, Coulomb's constant, Coulomb force, Coulomb damping  |
| Priod | Louise Françoise LeProust Desormeaux  |

Peiriannydd, ffisegydd a swyddog ym myddin Ffrainc oedd **Charles-Augustin de Coulomb** (4 Mehefin 1736 – 23 Awst 1806). Mae'n adnabyddus am iddo ddarganfod yr hyn a elwir bellach yn Ddeddf Coulomb, sef disgrifiad o rymoedd electrostatig atyniad a gwrthyriad. Gwnaeth ymchwil bwysig hefyd i ffrithiant, yn ogystal â sefydlu sylfeini gwyddoniaeth peirianneg pridd.

Mae'r coulomb, un o unedau'r System Ryngwladol o Unedau a ddefnyddir i fesur gwefr drydanol, wedi'i enwi ar ei ôl.

## Bywyd

Fe'i ganwyd yn ninas Angoulême yn 1736. Dewisodd yr alwedigaeth o fod yn beiriannydd milwrol, a byddai'n codi i reng capten yn y pen draw. Dros yr ugain mlynedd canlynol bu'n gweithio yn y rôl honno mewn amrywiol leoliadau, gan arbenigo mewn amddiffynfeydd a peirianneg pridd. O ganlyniad i dreulio tair blynedd ar brosiect ar ynys Martinîc, trefedigaeth Ffrengig ym Môr y Caribî, dioddefodd ei iechyd niwed a barhaodd drwy gydol ei oes. Yn 1781 fe'i trosglwyddwyd i Baris, ond ar ddechrau'r Chwyldro Ffrengig yn 1789 ymddiswyddodd o'i benodiad fel arolygydd dyfrffyrdd a chamlesi, ac ymddeolodd i ystâd fach iddo yn Blois. Cafodd ei alw'n ôl i Baris am gyfnod er mwyn cymryd rhan yn y penderfyniad newydd o bwysau a mesurau, a oedd wedi'i orchymyn gan y llywodraeth Chwyldroadol. Roedd yn un o aelodau cyntaf o Institut de France (sefydlwyd yn 1795); a chafodd ei benodi'n arolygydd addysg gyhoeddus yn 1802. Ond roedd ei iechyd eisoes yn eiddil, a bu farw ym Mharis yn 1806.

Mae Coulomb yn nodedig ym meysydd mecaneg, trydan a magnetedd fel ei gilydd. Cyhoeddodd astudiaethau pwysig ynghylch ffrithiant a gwrthiant hylif. Dyfeisiodd glorian ddirdro, a defnyddiodd yr offeryn i ymchwilio i ddosbarthiad trydan ar arwynebau a thrwy hynny sefydlu egwyddorion gweithredu trydanol a magnetig.

Mae ei ysgrifau ar y pwnc yn cynnwys:

* "Premier mémoire sur l’électricité et le magnétisme".
* "Second Mémoire sur l’Électricité et le Magnétisme".
* "Troisième Mémoire sur l’Électricité et le Magnétisme".

## Cyfeiriadau
# Kerry Ferguson

| Kerry Ferguson AS |
| --- |
|  |
|  |
| **Deiliad** |
| **Cychwyn y swydd** 12 Mai 2026 |
| Aelod Senedd Cymru |
| **Deiliad** |
| **Cychwyn y swydd** 8 Mai 2026 |
| Etholaeth | Ceredigion Penfro |
|  |
| Manylion personol |
| Plaid wleidyddol | Plaid Cymru |

Gwleidydd sy'n aelod o Senedd Cymru yw **Kerry Elizabeth Ferguson** (ganwyd Ebrill 1989). Hi yw dirprwy lywydd y Senedd ers 12 Mai 2026. Roedd hi'n faer Aberystwyth o 2023 tan 2024 ac yn gynghorydd tref.

Fe'i magwyd yng Ngherrigydrudion.

## Cyfeiriadau
# Deddf Senedd Cymru (Aelodau ac Etholiadau) 2024

Deddf Senedd Cymru (Aelodau ac Etholiadau) 2024| Enghraifft o: | Deddf Senedd Cymru  |
| Gwlad |  Cymru |
| Iaith | Cymraeg, Saesneg  |
| Dynodwyr |

Mae **Deddf Senedd Cymru (Aelodau ac Etholiadau) 2024** yn un o ddeddfau Senedd Cymru, a basiwyd gyda'r bwriad o ehangu a diwygio'r Senedd. Fe greodd 16 etholaeth fawr newydd, pob un yn ethol chwe aelod o'r Senedd (ASau) drwy gynrychiolaeth gyfrannol. Cyflwynwyd y bil ar 18 Medi 2023, a derbyniodd gydsyniad brenhinol ar 24 Mehefin 2024

Cyflwynwyd y newidiadau a wnaed i system etholiadol y Senedd yn Etholiad Senedd Cymru, 2026.

## Darpariaethau

Prif nodweddion y Ddeddf:

* cynyddu maint y Senedd o 60 i 96 o Aelodau
* mynnu bod darpar Aelodau o’r Senedd ac Aelodau’r Senedd wedi eu cofrestru i bleidleisio mewn etholiadau llywodraeth leol yng Nghymru (sy’n golygu bod rhaid iddynt breswylio yng Nghymru)
* caniatáu i Lywodraeth Cymru gael mwy o Weinidogion a chaniatáu i’r Senedd ethol mwy o Ddirprwy Lywyddion
* newid system etholiadol y Senedd fel bod pob Aelod yn cael ei ethol gan ddefnyddio rhestr gyfrannol gaeedig, gan ddefnyddio fformwla d’Hondt
* gostwng y cyfnod rhwng etholiadau cyffredinol arferol y Senedd o 5 mlynedd i 4 blynedd
* ailenwi Comisiwn Ffiniau a Democratiaeth Leol Cymru yn Gomisiwn Democratiaeth a Ffiniau Cymru, a rhoi iddo’r swyddogaethau angenrheidiol i sefydlu a chynnal diwygiadau rheolaidd o ffiniau etholaethau’r Senedd

## Gweler hefyd

* Rhestr Mesurau a Deddfau Senedd Cymru

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* "Deddf Senedd Cymru (Aelodau ac Etholiadau) 2024", deddfwriaeth.gov.uk – Testun y Ddeddf
* "Cyfraith Cymru: Deddf Senedd Cymru (Aelodau ac Etholiadau) 2024", Llywodraeth Cymru – Crynodeb o amodau'r Ddeddf
# Abadan

Abadan|  |
| Math | dinas Iran, dinas fawr, dinas â phorthladd  |
|  |
| Poblogaeth | 231,476  |
| Cylchfa amser | UTC+03:30  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Central District  |
| Gwlad | Iran  |
| Uwch y môr | 6 metr  |
| Gerllaw | Shatt al-Arab, Afon Karun  |
| Cyfesurynnau | 30.3392°N 48.3042°E  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas a phorthladd yn ne-orllewin Iran yw **Abadan** (Perseg: آبادان) sy'n brifddinas y Dosbarth Canolog a Swydd Abadan yn nhalaith Khuzestan. Lleolir hi ar Ynys Abadan ar lan ddwyreiniol Shatt al-Arab, gyda'r Bahmanshir, un o aberoedd Afon Karun, i'r dwyrain. Saif 53 km o Gwlff Persia, ger y ffin rhwng Iran ac Irac, a 140 km o Ahvaz, prifddinas talaith Khuzestan. Yn ôl y cyfrifiad cenedlaethol yn 2016, mae ganddi boblogaeth o 231,476.

Honnir iddi gael ei sefydlu gan ŵr duwiol, ʿAbbād, yn yr 8g. Daeth yn dref arfordirol lewyrchus, ac yn enwog drwy'r Galiffiaeth Abasidaidd am ei halen a'i matiau wedi'u gwehyddu. Fodd bynnag, ehangodd delta Shatt al-Arab o ganlyniad i ddyddodiad silt yn y cyfnod hwn, gan achosi arfordir y Gwlff i encilio'n raddol, ac erbyn i Abadan gael ei hymweld gan y daearyddwr Arabaidd Ibn Battuta yn y 14g fe'i disgrifiwyd fel dim ond pentref mawr mewn gwastadedd hallt.

Yng nghanol yr 17g, wrth i'r Saffafidiaid a'r Otomanaid gystadlu dros reolaeth Gorllewin Asia, daeth Abadan yn diriogaeth ddadleuol rhwng y ddwy ymerodraeth. Wedi anghytuno hir ynghylch pwy oedd yn berchen arni, enillodd Persia feddiant ohoni yn sgil Cytundeb Erzerum (1847). Arhosodd ei statws fel pentref yn ddigyfnewid tan ddechrau'r 20g, pan ddarganfuwyd meysydd olew cyfoethog yn Khuzestan. Ym 1909 sefydlodd yr Anglo-Persian Oil Company burfa ei derfynell piblinell yn Abadan. Dechreuodd y burfa weithredu ym 1913, ac erbyn 1956 roedd Abadan wedi tyfu'n ddinas â mwy na 220,000 o drigolion, gyda'i heconomi bron yn gyfan gwbl yn seiliedig ar buro olew a'i gludo. Cafodd y burfa ei chyflenwi gan biblinellau'n rhedeg o'r meysydd olew i'r gogledd, ac yn ddiweddarach adeiladwyd piblinellau o Abadan i Tehran ac i Shiraz. Erbyn diwedd y 1970au purfa olew Abadan, o bosibl, oedd y fwyaf yn y byd.

Ym Medi 1980, ar ddechrau Rhyfel Iran ac Irac, bu bron i'r ddinas gael ei goresgyn yn ystod ymosodiad annisgwyl ar Khuzestan. Methodd yr Iraciaid gipio Abadan, ond dinistriodd eu magnelau a bomiodd o'r awyr y purfeydd gan leihau'r rhan fwyaf o'r ddinas yn adfail. Ar ôl i'r rhyfel ddod i ben ym 1988, ailgychwynnodd Iran buro olew a chynhyrchu petrogemegolion yn Abadan ar raddfa lai gan ddefnyddio gweithfeydd wedi'u hailadeiladu. Ailagorwyd porthladd Abadan ym 1993.

## Cyfeiriadau
# Owain Rhys Davies

| Owain Rhys Davies |
| --- |
| Ganwyd | 20 Chwefror 1982  Caerdydd  |
| Bu farw | 27 Mai 2026  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| *Alma mater* | * Sefydliad Celfyddydau Perfformio Lerpwl
 |
| Galwedigaeth | actor  |
| Gwefan |   |

Actor a chyfarwyddwr o Gymru oedd **Owain Rhys Davies** (20 Chwefror 1982 – 27 Mai 2026).

## Bywyd cynnar ac addysg

Ganwyd Davies yng Nghaerdydd i Helen a Conway Davies. Bu farw ei fam yn Mai 2021. Symudodd ei deulu i Sanclêr yn Sir Gaerfyrddin pan oedd yn naw oed. Mynychodd Ysgol Gynradd Y Dderwen ac Ysgol Bro Myrddin ond nid oedd Drama yn cael ei gynnig fel pwnc yn yr ysgol uwchradd pan oedd yn ddisgybl yno.

Dywedodd ei fod yn ddiolchgar i griw Theatr y Lyric yng Nghaerfyrddin am ei hudo i fyd theatr a ffilm. Daeth yn rhan o gwmni cymunedol Opera Ieuenctid Caerfyrddin a sylfaenwyd gan Liz Evans yn y Lyric. Aeth i wneud BTEC perfformio yng Ngholeg Gorseinon cyn mynd i astudio yn Sefydliad Celfyddydau Perfformio Lerpwl, gan raddio gyda BA mewn actio yn 2003.

## Gyrfa

Ei swydd broffesiynol gyntaf oedd rhan ‘Pepper’ yn *Mamma Mia!* yn y Prince Edward Theatre yn 2003. Cafodd ran yn *The Wizard of Oz* yn y Royal Festival Hall yn 2009 – sioe y dychwelodd ati yn 2011. Bu'n gweithio mewn sioeau cerdd ar draws y byd yn cynnwys *The Lion King*, *Something Rotten*, *Imagine This*, *Grease*, *The Lion, The Witch, and the Wardrobe.*

Ymddangosodd mewn dramau ar S4C yn cynnwys *Cowbois ac Injans* yn 2006, *Y Pris* yn 2007 a'r ffilm *Teulu Tŷ Crwn* yn 2012.

Aeth i weithio i'r Unol Daleithiau ar ôl cael rhan yn y ffilm Disney, *Alice Through The Looking Glass* (2016*)*, dilyniant i *Alice in Wonderland.* Tra roedd yno, cafodd ran yng nghyfres newydd *Twin Peaks*, dilyniant i'r gyfres wreiddiol o'r 1990au gan chwarae rhan Agent Wilson o'r FBI. Cafodd ran hefyd yng nghyfres Netflix, *The OA*.

Yn 2019 actiodd a chyd-gyfarwyddodd y sioe gerdd *The Unauthorized Musical Parody of Summer Blockbusters!.*

## Marwolaeth a theyrngedau

Ar ddiwedd Mai 2026 cyhoeddwyd ei farwolaeth ar Facebook gan ei frawd Rhodri a'i dad Conway. Roedd yn 44 mlwydd oed.

Dywedodd ei ffrind Carys Eleri fod gan "Owain nifer fawr o dalentau, ac ro'n nhw yn anferth, i'w clywed, i'w gweld ac i'w teimlo.. Roedd yn goleuo pob stafell, ac mae e wedi goleuo bob ffôn, dyfais a chyfrifiadur gyda'i gariad yn y dyddie d'wetha 'ma wrth iddo ein gadel ni ar ormod o garlam."

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Owain Rhys Davies ar IMDb
* Gwefan swyddogol
# Judith Chalmers

| Judith Chalmers |
| --- |
| Ganwyd | 10 Hydref 1935  Stockport  |
| Bu farw | 21 Mai 2026  o clefyd Alzheimer  Llundain  |
| Dinasyddiaeth |  Lloegr |
| *Alma mater* | * Withington Girls' School
 |
| Galwedigaeth | cyflwynydd teledu, newyddiadurwr  |
| Priod | Neil Durden-Smith  |
| Plant | Mark Durden-Smith  |
| Gwobr/au | OBE  |

Cyflwynydd teledu a radio o Loegr oedd **Judith Rosemary Locke Chalmers** (10 Hydref 1935 – 21 Mai 2026), yn fwyaf adnabyddus am gyflwyno'r gyfres deithio ITV *Wish You Were Here...?* o 1974 i 2003. Ymunodd y BBC yn ei harddegau, fel cyn-gyflwynydd ''Children's Hour'' ar BBC Northern. Aeth ymlaen i gyflwyno rhaglenni radio gan gynnwys *Family Favourites a* *Woman's Hour.* *Daeth hi'n gyflwynydd Come Dancing* a rhaglenni cylchgrawn dyddiol ITV.

Cafodd Chalmers ei geni yn Gatley, Stockport, Manceinion Fwyaf; cafodd ei magu yn Cheadle. Roedd ei thad yn bensaer, ac roedd ei mam, Millie (ganwyd Broadhurst), yn ysgrifennydd meddygol.

## Cyfeiriadau
# Felicity Lott

| Felicity Lott |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 8 Mai 1947  Cheltenham  |
| Bu farw | 16 Mai 2026  Sussex  |
| Label recordio | Chandos Records, EMI Classics  |
| Dinasyddiaeth |  Lloegr |
| *Alma mater* | * Conservatory of Grenoble
* Royal Holloway, Prifysgol Llundain
* Pate's Grammar School
* Yr Academi Gerdd Frenhinol
 |
| Galwedigaeth | canwr opera  |
| Arddull | opera  |
| Math o lais | soprano  |
| Priod | Gabriel Woolf  |
| Gwobr/au | Chevalier de la Légion d'Honneur, Bonesig Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig, Doethor Anrhydeddus Prifysgol Paris-Sorbonne, ‎chevalier des Arts et des Lettres, CBE  |
| Gwefan |   |

Cantores opera soprano o Loegr oedd y **Fonesig Felicity Ann Emwhyla Lott** (8 Mai 1947 – 15 Mai 2026). Roedd hi'n gantores flaenllaw ar gyfer operâu gan Richard Strauss a Mozart ac operetâu gan Jacques Offenbach. Roedd gan Lott gysylltiad hir ag Opera Gŵyl Glyndebourne lle oedd hi'n perfformio yn gyson rhwng 1976 a 1990.

Cafodd Felicity ei geni yn Cheltenham, yn ferch i'r dyn busnes John Lott a'i wraig Whyla (ganwyd Williams). Roedd John Lott yn bianydd, ac roedd John a Whyla yn aelodau o Gymdeithas Gorawl Cheltenham.

Roedd Felicity Lott yn gyn-fyfyriwr o Royal Holloway, Prifysgol Llundain, ble'r ennillodd radd BA mewn Ffrangeg a Lladin ym 1969. Astudiodd ganu yn yr Academi Gerdd Frenhinol o 1969.

## Cyfeiriadau
# Sefydliad Wicimedia

Sefydliad Wicimedia|  |
| Math | sefydliad di-elw |
| Math o fusnes | sefydliad 501(c)(3) |
| Sefydlwyd | 20 Mehefin 2003 |
| Sefydlydd | Jimmy Wales |
| Cadeirydd | Jimmy Wales, Florence Devouard, Michael Snow, Ting Chen, Kat Walsh, Jan-Bart de Vreede, Patricio Lorente, Christophe Henner, María Sefidari, Natalia Tymkiv |
| Pencadlys | San Francisco |
| Pobl allweddol | Sue Gardner (Prif Weithredwr) |
| Cynnyrch | Wicipedia |
| Refeniw | 185,418,243 $ (UDA) (2024) |
| Cyfanswm yr asedau | 286,759,938 $ (UDA) (2024) |
| Nifer a gyflogir | 700 (3 Tachwedd 2023) |
| Rhiant-gwmni | Wicimedia |
| Gwefan |   |

Sefydliad di-elw elusennol ydy **Sefydliad Wicimedia** (Saesneg: *Wikimedia Foundation*). Mae ei bencadlys yn San Francisco, Califfornia, Unol Daleithiau America, trefnir eu gweithgareddau o dan cyfraith talaith Florida, lle seilwyd y sefydliad yn wreiddiol. Mae'n gweithredu sawl prosiect wici cydweithredol ar y we, gan gynnwys Wicipedia, Wiciadur, Wiciddyfynnu, Wicilyfrau, Wicitestun, Comin Wikimedia, Wicirywogaeth, Wicinewyddion, Wiciversity, *Wikimedia Incubator* a Meta-Wici. Y prosiect mwyaf yw'r Wicipedia Saesneg, sy'n un o'r deg gwefan a gaiff ei ymweld amlaf yn fyd-eang.

## Ffynonellau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am y **rhyngrwyd** neu'r **We Fyd-Eang**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Wici

**Wici** (Saesneg: *Wiki*) yw gwefan sy'n galluogi ei ddefnyddwyr i olygu'r cynnwys, weithiau heb angen cofrestru. Mae'r rhwyddineb hwn o ryngweithiad a gweithrediad yn gwneud wicïau yn offer effeithiol ar gyfer ysgrifennu cydweithredol. Gall y gair "wici" hefyd cyfeirio at y feddalwedd gydweithredol ei hunan sy'n galluogi gweithrediad gwefannau wici, gan gynnwys y wefan gyfrifiadurol WikiWikiWeb (y wici cyntaf) a gwyddoniaduron ar-lein megis Wicipedia.

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Howstuffworks "How Wikis Work"

 *Eginyn erthygl sydd uchod am y **rhyngrwyd** neu'r **We Fyd-Eang**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.

Wiciadur
Chwiliwch am wici
yn Wiciadur.
# Jimmy Wales

| Jimmy Wales |
| --- |
|  |
| Ffugenw | Jimbo  |
| Llais | Jimmy Wales voice.ogg  |
| Ganwyd | Jimmy Donal Wales  7 Awst 1966  Huntsville  |
| Man preswyl | Llundain  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America, y Deyrnas Unedig  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Auburn
* Prifysgol Alabama
* Prifysgol Indiana Bloomington
* Randolph School
 |
| Galwedigaeth | person busnes, entrepreneur, wicimediwr, gwyddonydd cyfrifiadurol, ymchwilydd, areithydd, masnachwr  |
| Swydd | Chair of the Wikimedia Foundation Board of Trustees, non-executive director, Founder's seat of the Wikimedia Foundation Board of Trustees  |
| Cyflogwr | * Bomis
* Fandom, Inc.
 |
| Adnabyddus am | Wikipedia, The Seven Rules of Trust  |
| Prif ddylanwad | Ayn Rand, Friedrich Hayek  |
| Priod | Kate Garvey, Christine Rohan, Pamela Green  |
| Gwobr/au | Quadriga, Gwobr EFF, Gottlieb Duttweiler Prize, UNESCO Niels Bohr Medal, Gwobr Hall of Fame y Rhyngrwyd, Young Global Leaders, Leonardo Award, Gwobr Dan David, Medal y Llywydd, prix Giles, Nokia Foundation Recognition Award  |
| Gwefan |   |
| llofnod |
|  |

Dyn busnes o'r Unol Daleithiau yw **Jimmy Donal** "**Jimbo**" **Wales** (/ˈdʒɪmi ˈdoʊnəl ˈweɪlz/; ganwyd 7 Awst 1966). Mae'n un o gyd-sylfaenwyr a hyrwyddwyr y gwyddoniadur dielw arlein Wikipedia a'r cwmni lletya gwe di-elw Wikia.

Ganwyd Wales yn Huntsville, Alabama, lle mynychodd Randolph School, ysgol baratoi i brifysgol. Yn ddiweddarach fe enillodd raddau baglor a meistr mewn cyllid o Brifysgol Auburn ac yna Prifysgol Alabama, yn ôl eu trefn.

Tra yn ysgol raddedigion, fe ddysgodd mewn dwy brifysgol, ond gadawodd cyn cwblhau PhD i gymryd swydd mewn cyllid a gweithiodd yn ddiweddarach fel cyfarwyddwr ymchwil mewn cwmni cyllid yn Chicago. Yn 1996, fe wnaeth e a dau bartner ffurfio Bomis, porth gwe ar gyfer dynion, yn cynnwys adloniant a deunydd i oedolion. Fe fyddai'r cwmni yn ffynhonnell arian cychwynnol ar gyfer y gwyddoniadur am ddim Nupedia (2000–2003) a'i olynydd, Wikipedia.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Unol Daleithiau America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Florida

Florida|  |
|  |
| Arwyddair | In God We Trust  |
| Math | taleithiau'r Unol Daleithiau  |
| Enwyd ar ôl | Pasg  |
| En-us-Florida.ogg  |
| Prifddinas | Tallahassee  |
| Poblogaeth | 21,538,187  |
| Sefydlwyd | * 3 Mawrth 1845
 |
| Anthem | Old Folks at Home, Florida, Where the Sawgrass Meets the Sky  |
| Pennaeth llywodraeth | Ron DeSantis  |
| Cylchfa amser | Cylchfa Amser y Dwyrain  |
| Gefeilldref/i | Wakayama  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | taleithiau cyfagos UDA, South Atlantic states  |
| Sir | Unol Daleithiau America  |
| Gwlad |  Unol Daleithiau |
| Arwynebedd | 170,304 km²  |
| Uwch y môr | 30 metr  |
| Gerllaw | Gwlff Mecsico, Cefnfor yr Iwerydd, Florida Strait  |
| Yn ffinio gyda | Georgia, Alabama  |
| Cyfesurynnau | 28.1°N 81.6°W  |
| US-FL  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | State of Florida  |
| Corff deddfwriaethol | Florida Legislature  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Governor of Florida  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Ron DeSantis  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Un o daleithiau dwyreiniol Unol Daleithiau America yw **Talaith Florida** neu **Florida**, neu weithiau'n Gymraeg: **Fflorida**, gorynys fawr rhwng Cefnfor Iwerydd a Gwlff Mecsico. Fe enwodd Juan Ponce de León y dalaith yn 1513.
Ym 1763 bu Prydain yn ffeirio Cuba am Florida wedi i'r Prydeinwyr feddiannu dinas La Habana/Hafana. Symudwyd y boblogaeth Sbaenaidd i Giwba wedyn. Yn 2010 roedd y boblogaeth yn 18,801,310.

Mae gan y dalaith arwynebedd o 65,755 milltir sgwâr (170,305 km2), a dyma yw'r 22 dalaith fwyaf o ran maint o holl daleithiau'r Unol Daleithiau. Mae gan Florida yr arfordir cydgyffyrddol hiraf yn yr Unol Daleithiau, yn gorchuddio tua 1,350 o filltiroedd (2,170 km). Ceir pedair ardal ddinesig fawr, nifer o ddinasoedd diwydiannol llai o ran maint, a nifer o drefi bychain yno.

Florida oedd 27ain talaith i ymuno â’r Unol Daleithiau ym 1845. Prifddinas y dalaith yw Tallahassee.

Florida yn yr Unol Daleithiau
O’r 19g ymlaen daeth pobl o daleithiau eraill, denwyd gan dywydd cynhesach Florida. Erbyn y 20g roedd twristiaeth wedi dod yn bwysig i Florida. Agorwyd Disney World ym 1971. Mae'n 30,500 o aceri o faint, ac mae'n denu tua 46 miliwn o ymwelwyr bob blwyddyn.

Mae Canolfan Ofod Kennedy wedi bod yn allweddol i’r hyn mae'r Unol Daleithiau wedi'i gyflawni yn y maes gofod ac mae hefyd yn denu twristiaid.

Mae gan Florida gorsydd mawr. Yr un mwyaf yw Cors Everglades. Rhennir un arall, Cors Okefenokee, efo Georgia.

## Dinasoedd Florida

| 1 | Jacksonville | 813,518
 |
| 2 | Miami | 399,457
 |
| 3 | Tampa | 345,556
 |
| 4 | St. Petersburg | 248,098
 |
| 5 | Orlando | 235,860
 |
| 6 | **Tallahassee** | 172,574
 |
| 7 | Fort Lauderdale | 184,892
 |
| 8 | Melbourne | 76,068
 |
| 9 | Pensacola | 76,068
 |
| 10 | Key West | 25,478
 |
| 11 | Lake Wales | 12,071
 |

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Gwefan swyddogol y dalaith

## Oriel

* Y neuadd arddangos, Canolfan Ofod Kennedy
* Cors Okefenokee

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Florida**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Iaith

Carreg Rosetta
Cyfundrefn gyfathrebu yw **iaith**. Gelwir astudiaeth ieithoedd yn ieithyddiaeth. Mae'n cynnwys astudiaeth cystrawen, seineg a morffoleg iaith.

Does dim cytundeb pryd y dechreuwyd defnyddio iaith gan yr hil ddynol. Mae amcangyfrifon yn amrywio o ryw ddwy filiwn o flynyddoedd yn ôl hyd at mor ddiweddar â phedwar deng mil o flynyddoedd yn ôl.

Mae ieithoedd y byd wedi eu rhannu'n deuluoedd ieithyddol lle mae'r ieithoedd ym mhob teulu yn tarddu o'r un ffynhonnell hanesyddol. Ond mae rhai ieithoedd sydd ddim yn dangos perthynas ag unrhyw iaith arall e.e. Basgeg. Mae'r prif deuluoedd ieithyddol yn cynnwys yr ieithoedd Indo-Ewropeaidd, yr ieithoedd Affro-Asiaidd, a'r ieithoedd Sino-Tibetaidd.

## Gweler hefyd

* Rhestr ieithoedd
* Rhestr ieithoedd yn nhrefn nifer eu siaradwyr brodorol
* Rhestr o wledydd lle mae iaith yn bwnc dadl gwleidyddol.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
iaith

Wiciadur
Chwiliwch am iaith
yn Wiciadur.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ieithyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Ffilm gerdd

Ffilm gerdd|  |
| Enghraifft o: | genre mewn ffilm  |
| Math | ffilm  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/04t36  |
| Quora | Musical-films  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Mae **ffilm gerdd** yn genre ffilm lle mae'r cymeriadau'n perfformio caneuon, weithiau gyda dawnsio. Fel arfer mae'r caneuon yn cyfrannu at y plot neu'n datblygu cymeriadau'r ffilm, ond mewn rhai achosion, dim ond torri'r naratif maen nhw, fel seibiant o'r stori.

Gall fod gan ffilmiau cerdd stori wreiddiol a thrac sain, fel *Footloose*, neu gallant fod yn seiliedig ar sioeau cerdd llwyfan, fel *Evita*, neu *Chicago* (2002).

Datblygodd ffilm gerdd yn naturiol o'r sioe gerdd. Gwnaethpwyd hyn yn bosibl gan ymddangosiad technoleg ffilm sain yn 1927, pan ddyfeisiwyd y system Vitaphone. Gwnaed miloedd o ffilmiau cerddorol byr. Y gwahaniaeth mwyaf rhwng sioeau cerdd ffilm a llwyfan yw’r lleoliadau a golygfeydd cefndir moethus mewn ffilm na fyddai’n bosibl mewn theatr. Er hynny, mae ffilmiau cerdd yn cynnwys elfennau sy'n dwyn y theatr i gof; yn aml bydd perfformwyr yn trin eu heitemau caneuon a dawns fel petai cynulleidfa fyw yn eu gwylio.

Y ffilm gerdd lawn gyntaf gyda'i thrac sain ei hun oedd *The Jazz Singer*.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ffilm**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.