Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ystlum

| Ystlumod
 |
| --- |
|  |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Chordata |
| Dosbarth:
 | Mammalia |
| Urdd:
 | **Chiroptera** Blumenbach, 1779 |
| Teuluoedd
 |
|
Is-urdd: Megachiroptera

* Pteropodidae (ystlumod ffrwythau)

Is-urdd: Microchiroptera

* Craseonycteridae
* Emballonuridae
* Furipteridae
* Megadermatidae
* Miniopteridae
* Molossidae
* Mormoopidae
* Mystacinidae
* Myzopodidae
* Natalidae
* Noctilionidae
* Nycteridae
* Phyllostomidae
* Rhinolophidae (ystlumod pedol)
* Rhinopomatidae
* Thyropteridae
* Vespertilionidae
 |

Mamaliaid sy'n gallu hedfan yw **ystlumod** (*Chiroptera*). Mae'r rhan fwyaf o ystlumod yn bwyta pryfed; mae rhywogaethau eraill yn bwydo ar ffrwythau, neithdar neu bysgod. Anifail nosol ydyw fel rheol. Mae'r ystlumod fampir o Dde America yn yfed gwaed. Ceir dros 900 o rywogaethau yn y byd, a cheir 16 rhywogaeth yn rheolaidd ym Mhrydain.

## Cymru

O'r 18 rhywogaeth o'r mamaliaid hedegog hyn ym Mhrydain cofnodwyd 15 ohonynt yng Nghymru yn cynnwys:

* Ystlum adain lydan (*Eptesicus serotinus*)
* Ystlum barfog (*Myotis mystacinus*)
* Ystlum Bechstein (*Myotis bechsteinii*)
* Ystlum Brandt (*Myotis brandtii*)
* Ystlum du (*Barbastella barbastellus*)
* Ystlum y dŵr (*Myotis daubentonii*)
* Ystlum hirglust (*Plecotus auritus*)
* Ystlum hirglust llwyd (*Plecotus austriacus*)
* Ystlum Leisler (*Nyctalus leisleri*)
* Ystlum lleiaf (*Pipistrelle pipistrellus* a *Pipistrellus pygmaeus* – dwy rywogaeth ar wahân)
* Ystlum mawr (*Nyctalus noctula*)
* Ystlum Natterer (*Myotis nattereri*)
* Ystlum pedol mwyaf (*Rhinolophus ferrumequinum*)
* Ystlum pedol lleiaf (*Rhinolophus hipposideros*)

Mae Cymru, felly, yn gartref i rai o'r ystlumod mwyaf prin gwledydd Prydain: yr ystlum pedol mwyaf, yr ystlum pedol lleiaf a'r ystlum du, sy'n rhywogaethau a warchodir gan ddeddfau Ewropeaidd. Mae 10 safle yng Nghymru wedi cael eu dynodi'n Ardaloedd Cadwraeth Arbennig fel rhan o rwydwaith 'Natura 2000' i ddiogelu cynefinoedd yr ystlumod anghyffredin hyn, a rheolir y cynefinoedd er mwyn amddiffyn y rhywogaethau gwahanol.

Ystlumod prin Cymru, a sut y mae Cyfoeth Naturiol Cymru yn eu gwarchod
Yr ystlym lleiaf a'r hirglust yw'r mwyaf cyffredin ac yn ddibynnol iawn ar adeiladau i glwydo ynddynt. Ystlymod pedol yn brin iawn, a'u cadarnleoedd Ewropeaidd yn ogystal â Phrydeinig yng Nghymru a'r Gororau. Oherwydd i ystlymod yn gyffredinol brinhau yn arw yn ystod yr 20g maent oll dan warchodaeth gyfreithiol erbyn hyn.

### Coelion cefn gwlad

Yng Nghymru ystyrid gweld ystlymod yn arwydd o lwc dda a phriodas cyn pen y flwyddyn, ond yn anlwcus yn rhai ardaloedd os ehedent o gylch y pen. Roedd coel gyffredin - ond di-sail - y buasent yn mynd yn sownd yng ngwallt person, neu eu bod yn arwydd o dywydd braf os hedfan yn gynnar gyda'r nos.

## Cyfeiriadau

 *Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun a sgwennwyd ac a briodolir i Twm Elias ac a uwchlwythwyd ar Wicipedia gan Defnyddiwr:Twm Elias. Cyhoeddwyd y gwaith yn gyntaf yn : Gwyddoniadur Cymru (Gwasg y Brifysgol).*

Wiciadur
Chwiliwch am ystlum
yn Wiciadur.
# Ballasg

Ballasg|  |
| Enghraifft o: | organebau yn ôl enw cyffredin  |
| Math | Hystricognathi  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0c568  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

| Ballasgod
 |
| --- |
|  |
| Ballasg Gogledd America
 |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Chordata |
| Dosbarth:
 | Mammalia |
| Urdd:
 | Rodentia |
| Is-urdd:
 | Hystricomorpha |
| Inffra-urdd:
 | Hystricognathi (rhan) |
| Teuluoedd
 |
|
Hystricidae (ballasgod yr Hen Fyd) Erethizontidae (ballasgod y Byd Newydd)

 |

Cnofilod yw'r **ballasgod** sydd â chôt o ddrain i'w cuddio a'u hamddiffyn rhag ysglyfaethwyr. Maent yn byw yn yr Amerig, De Asia, ac Affrica. Y ballasg yw'r cnofil trydydd mwyaf, ar ôl y capybara a'r afanc.

## Gweler hefyd

* Draenog
* Echidna

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gnofil**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Afanc

Afanc| Delwedd:Bäver närbild.jpg, American Beaver.jpg, 00 1197 Durch Biber gefällter Baum.jpg |
| Enghraifft o: | tacson  |
| Math | llysysydd  |
| Safle tacson | genws  |
| Rhiant dacson | Castoridae, Castorinae, Castorini  |
| Dechreuwyd | Mileniwm 25. CC  |
| Yn cynnwys | Cynffon  |
| Dynodwyr |
| Thesawrws y BNCF | 513  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

| Afanc
 |
| --- |
|  |
| Afanc Ewropeaidd
 |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Chordata |
| Dosbarth:
 | Mammalia |
| Urdd:
 | Rodentia |
| Teulu:
 | Castoridae |
| Genws:
 | Castor Linnaeus, 1758 |
| Rhywogaethau
 |
| *C. canadensis* *C. fiber* *C. californicus* (diflanedig) |

Cnofil mawr lled-ddyfrol cynffonlydan o'r genws *Castor* gyda blaenddannedd ffurf cŷn sy'n byw ger afonydd yw **afanc**. Ceir dwy rywogaeth o afanc heddiw: yr afanc Ewropeaidd (*Castor fiber*) a'r afanc Americanaidd (*Castor canadensis*). Maent yn aml yn cnoi coed i lawr ac yn adeiladu camlesi ac argaeau ohonynt i ffurfio pyllau cronedig lle maent yn adeiladu gwalau ynysol, sych a chromennog gyda mynedfeydd tanddwr.

Enw gwyddonol yr afanc Ewropeaidd yw *Castor fiber*. Ei hen enw oedd ‘llostlydan’ ac yng Nghyfraith Hywel rhoid gwerth uchel i'w groen - 120 ceiniog o'i gymharu â 24 ceiniog am groen bele goed, blaidd a llwynog - oedd efallai yn dynodi ei brinder. Dywed Gerallt Gymro yn 1188 mai Afon Teifi oedd ei gynefin olaf ym Mhrydain. Tebyg iddo ddarfod yng Nghymru yn y 13g. Yr Afanc oedd enw'r anghenfil dŵr chwedlonol dynnwyd o Lyn yr Afanc yn Afon Lledr, Betws-y-coed gan yr Ychain Banog a'i lusgo hyd at Lyn y Ffynnon Las.

## Ymlediad

Darllen bore ddoe (18 Mehefin 2010) yn ein papur dyddiol, fod y llostlydan a fu bron â diflannu oddi allan i ran afon Rhône wedi croesi i afon Loire a bellach wedi cyrraedd ei haber yng nghyffiniau Nantes.

## Prosiect Afancod Cymru

Mae Prosiect Afancod Cymru wedi bod yn ymchwilio i ymarferoldeb dod ag afancod gwyllt yn ôl i Gymru ers 2005. Mae’r gwaith hwn yn cael ei arwain gan Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru ar ran y pum Ymddiriedolaeth Natur yng Nghymru fel rhan o’n strategaeth Tirweddau Byw. Eu gobaith ydy ailgyflwyno afancod i Gymru dan reolaeth.

## Afancod enwog

* Dau Afanc yn y nofel The Lion, the Witch and the Wardrobe
* The Angry Beavers - cyfres animeiddiedig ar Nickelodeon

## Cyfeiriadau

Wiciadur
Chwiliwch am afanc
yn Wiciadur.

 *Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun a sgwennwyd ac a briodolir i Twm Elias ac a uwchlwythwyd ar Wicipedia gan Defnyddiwr:Twm Elias. Cyhoeddwyd y gwaith yn gyntaf yn : Gwyddoniadur Cymru (Gwasg y Brifysgol).*

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gnofil**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
## Dolenni allanol

* How Beavers Are Restoring Wetlands in North American Deserts! fideo ar effaith amgylcheddol bositif yr afanc
# Mochyn cwta

| Mochyn cwta
 |
| --- |
|  |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Chordata |
| Dosbarth:
 | Mammalia |
| Urdd:
 | Rodentia |
| Teulu:
 | Caviidae |
| Is-deulu:
 | Caviinae |
| Genws:
 | *Cavia* |
| Rhywogaeth:
 | C. porcellus |
| Enw deuenwol
 |
| Cavia porcellus (Linnaeus, 1758) |

Cnofil digynffon clustgwta bach dof â chorff stowt o'r enw *Cavia porcellus* yw **mochyn cwta** neu **mochyn Gini**. Mae'n dod o'r Andes yn Ne America. Cafodd ei ddofi am ei gig ac mae'n dal yn ffynhonnell bwysig o fwyd ym Mheriw a Bolifia. Mae wedi dod yn boblogaidd fel anifail anwes.

* *Yr Arwr Cwta*

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gnofil**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Bochdew

Bochdew| Delwedd:Syrian hamster filling his cheek pouches with Dandelion leaves cropped.jpg, A pet hamster named Peach.jpg |
| Enghraifft o: | tacson  |
| Math | Cricetidae  |
| Safle tacson | Isdeulu  |
| Rhiant dacson | Cricetidae  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

| Bochdew Amrediad amseryddol: Miosenaidd Canol i Ddiweddar |
| --- |
|  |
| Bochdew Syriaidd
 |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Chordata |
| Is-ffylwm:
 | Vertebrata |
| Dosbarth:
 | Mammalia |
| Urdd:
 | Rodentia |
| Is-urdd:
 | Myomorpha |
| Uwchdeulu:
 | Muroidea |
| Teulu:
 | Cricetidae |
| Is-deulu:
 | **Cricetinae** Fischer de Waldheim, 1817 |
| Genera
 |
| *Mesocricetus*
*Phodopus*
*Cricetus*
*Cricetulus*
*Allocricetulus*
*Cansumys*
*Tscherskia* |

Cnofil sy'n perthyn i'r is-deulu **Cricetinae** yw'r **bochdew** (lluosog: bochdewion), a elwir hefyd yn **fochog** (ll: bochogion), **twrlla'r Almaen** (ll: twrllaod yr Almaen), **codlyg** (ll: codlygod), neu **lygoden fochog** (ll: llygod bochog). Mae'r is-deulu yn cynnwys tua 25 o rywogaethau, mewn chwech neu saith genws. Maent yn anifeiliaid anwes poblogaidd.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gnofil**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Lawrasia

Lawrasia| Enghraifft o: | archgyfandir, paleogyfandir  |
| Daeth i ben | Unknown  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/012jl3  |
| Quora | Laurasia  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Archgyfandir oedd **Lawrasia** a fodolodd fel rhan o hollt yr archgyfandir Pangaea yn hwyr yn y cyfnod Mesosöig. Roedd yn cynnwys y rhan fywaf o'r eangdiroedd sydd yn cyfansoddi cyfandiroedd yr hemisffer y gogledd presennol, sef Lawrensia (rhan fwyaf o'r Gogledd America modern), Baltica, Siberia, Casachstania, a thariannau Gogledd Tsieina a Dwyrain Tsieina.

Diagram i ddangos gwahanu Pangaea a symudiad y cyfandiroedd hynafol i'w safle presennol (gwaelod y llun). Mae'r rhif ar waelod pob map yn cyfeirio at 'miliwn o flynyddoedd cyn y presennol'.
## Gweler hefyd

* Yr archgyfandiroedd: Gondwana a Pangaea.
* Gweler hefyd y cyfnodau: Permaidd, Triasig, Jwrasig a'r Cretasaidd.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ddaearyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Anifail anwes

Anifail anwes|  |
| Enghraifft o: | animal role  |
| Math | domesticated animal, beneficial organism  |
| Y gwrthwyneb | working animal  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/068hy  |
| Thesawrws y BNCF | 298  |
| Quora | Pets  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Cath a chi, yr anifeiliaid anwes mwyaf poblogaidd.
**Anifail anwes** yw anifail a gedwir am gwmni a mwynhad yn hytrach nag anifeiliaid labordy, da byw, anifeiliaid gwaith neu anifeiliaid chwarae a gedwir am resymau economaidd. Mae'r anifeiliaid anwes mwyaf poblogaidd yn chwaraegar a theyrngarol, gydag ymddangosiad deniadol, fel arfer. Mae'n bosib fod anifeiliaid anwes hefyd yn elwa eu perchnogion o ran iechyd. Fe ddangoswyd bod cadw anifeiliaid yn rhyddhau straen i bobl sy'n hoffi cael anifeiliaid o amgylch y tŷ.

Yr anifeiliaid anwes mwyaf poblogaidd yw cathod, cŵn, cwningod, moch cwta a bochdewion.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **anifail**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*

Wiciadur
Chwiliwch am anifail anwes
yn Wiciadur.