Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1674Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  1666 • 1667 • 1668 • 1669 —  **1670**  — 1671 • 1672 • 1673 • 1674
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1650-мĕшсем • 1660-мĕшсем — **1670-мĕшсем** — 1680-мĕшсем • 1690-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XVI ĕмĕр — **XVII ĕмĕр** — XVIII ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# 1632Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  1624 • 1625 • 1626 • 1627 —  **1628**  — 1629 • 1630 • 1631 • 1632
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1600-мĕшсем • 1610-мĕшсем — **1620-мĕшсем** — 1630-мĕшсем • 1640-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XVI ĕмĕр — **XVII ĕмĕр** — XVIII ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

* Çурла, 29 — Джон Локк, акăлчан вĕрентӳçĕ, филосов.

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# 1573

| Çулсем
 |
| --- |
|  1565 • 1566 • 1567 • 1568 —  **1569**  — 1570 • 1571 • 1572 • 1573
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1540-мĕшсем • 1550-мĕшсем — **1560-мĕшсем** — 1570-мĕшсем • 1580-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XV ĕмĕр — **XVI ĕмĕр** — XVII ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# Сьюдад-БоливарLatinitsopa vulani

| Сьюдад-Боливар |
| --- |
| **хула** |
| Skyline of Сьюдад-Боливар |
|

|  |
| --- |
|  **Logo** |

 |

**Сьюдад-Боливар** (исп. *Ciudad Bolívar*) — Венесуэла патшалӑхӗн хули, Боливар штачӗн тӗп хули, штатӑн Сьюдад-Гуаяна хыҫҫӑн иккӗмӗш хули.

Халӑх шучӗ 338 пин çын (2005).

## Кун-ҫулӗ

## Тӑванлӑ хуласем

## Вуламалли

* Информация на начало XX века: Ангостура // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Каҫӑсем
# Виктор ГюгоLatinitsopa vulani

Виктор Гюго
**Виктор Мари Гюго** (*Victor Marie Hugo*), — паллă француз çыравçи. 1802 çулхи нарăсăн 26 Безансон хулинче çуралнă. 1885 çулхи çу уйăхĕн 22 Парижра вилнĕ.

## Пурнăçĕ

Виктор Гюго пĕчĕк буржуази çемьинче çурална. Унăн кил-йышĕ Пĕрремĕш импери вăхăтĕнче социал пусми тăрăх самай хăпарнă. Ашшă Наполеон генералĕ пулнă, амăшĕ, карапсем тытаканăн хĕрĕ пулнă, роялпе вылянă.

Виктор Гюго ачалăхĕ Марсельте, Корсикăра, Эльбăра (1803-1805), Италире (1807), Мадридра (1811) иртнĕ. Ашшĕн çар служби ăçта иртнĕ — çемье çавăнта пулнă. Кашнинчех, каялла, Парижа таврăннă пулсан та.

1814-1818 çулсенче «Аслă Людовик» лицейĕнче пĕлӳ пухнă. 14 çулта (1816) çырма пуçланă.

## Вуламалли

## Каҫӑсем
# 1787Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  1779 • 1780 • 1781 • 1782 —  **1783**  — 1784 • 1785 • 1786 • 1787
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1760-мĕшсем • 1770-мĕшсем — **1780-мĕшсем** — 1790-мĕшсем • 1800-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XVII ĕмĕр — **XVIII ĕмĕр** — XIX ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# Пуш, 16Latinitsopa vulani

## Уявсем

## Пулăмсем

* 1565 — филиппинсемпе испансем Сандуго (*капăрл.*) ритуалне иртернĕ чухне тăванла ыталаннă
* 1831 — «Парисри Турă Амăшĕн соборĕ» романа пичетленĕ
* 1886 — Владивосток хулин пĕрремĕш гербне йышăннă.
* 1915 — петроград полицийĕ «Бродячая собака» кафене хупнă
* 1924 — Итали Фиуме ирĕклĕ хулана аннексиленĕ
* 1925 — «Капкăн» журналăн пĕрремĕш номерĕ пичетленсе тухнă.
* 1926 — Роберт Годдард шĕвек топливо хăвачĕпе вĕçекен пĕрремĕш ракетăна ĕçре тĕрĕсленĕ
* 1936 — Горькири автомобиль савутĕнче «М-1» çăмăл автомобиль маркине кăларма тытăннă
* 1962 — Шупашкарта телецентр ĕçлеме пуçланă.
* 1962 — Никита Хрущёв СССР континент хушшинчи ракетăна хĕсмете тăратнă пирки хыпарланă
* 1968 — кăнтăр вьетнам Сонгми ялĕнче пурăнакансене американ салтакĕсем пĕтĕмпех вĕлернĕ
* 2001 — Нимĕç Википедийĕ ĕçе пуçланă.

## Çуралнă

* 1913 — Нар Урини, чăваш çыравçи, драматургĕ, сăвăçи.
* 1933 — Михаил Мерчен, чӑваш ҫыравҫи.
* 1953 — Юппер Изабель, франс актриси.

## Вилнĕ

* 1898 — Обри Винсент Бердслей, акăлчан ӳнерçи-график, сăвăç.
* 1943 — Ириков Николай Романович, кĕçĕн лей­тенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ.
* 1949 — Кореньков Гаврил Алексеевич, сăвăç, тăлмач.
* 2001 — Йоханнес Бенцинг, тунгус-маньчжур тата тĕрĕк чĕлхисен тĕпчевçи.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |
# Тĕкел çулталăк

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Тĕкел çулталăк (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
**Тĕкел çулталăк** (лат. *bis sextus* —

## Кĕртнĕ историйĕ

## Григориан календарĕ

## Еврейсен календарĕ

## Ислам календарĕ

## Çав. пекех

## Литература

* Високосный год // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.
* Високосный год // Великий князь — Восходящий узел орбиты. — М. : Большая российская энциклопедия, 2006. — С. 387. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 5). — ISBN 5-85270-334-6.
* *Идельсон Н. И.*  История календаря. —  Л.:  Научное книгоизд-во, 1925. — (Астрономическая библиотека под редакцией П. И. Савкевича). — 3000 экз.
* Шаблон:Кĕнеке:Нить времён

## Асăрхавсем
# ЛейпцигLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Лейпциг |
|  |
| **Хула гербĕ**  |
| Патшалăх: | Германи |
| Регион: | Саксони |
| Никĕсленĕ: | 1015 |
| Хула, çултан: | 1165 |
| Халăх йышĕ, пин çын: | 510 (2008) |
| Хула лаптăкĕ: | 297,62 км2 |
| Геогр. анлăхĕ: | 51° 20' ç. ш. |
| Геогр. вăрăмлăхĕ: | 12° 23'х. т. д. |

**Лейпциг**(нимĕç: *Leipzig* славянла *çăка* сăмахĕнчен), — Германин Саксонире вырнаçнă чи пысăк хули. Кунта пĕтĕм тĕнчепе çыхăнтаракан аэропорт вырнаçнă. Кашни çул промышленностьпа кĕнеке ярмаркисене, Иоганн Бах ячĕпе кашни çул кĕвĕ фестивальне иртереççĕ.

## Паллă çыннисем

* Бах Иоганн Себастьян, паллă кĕвĕçĕ.

## Каçăсем

* Лейпцигăн официаллă сайчĕ

Лейпцигăн тĕп чугун çул вокзалĕ (2002)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |
# КаирLatinitsopa vulani

Хальхи Каир, 2004, юпа. Каир телетурулĕнчен Гезирăн кăнтăр вĕçнелле пăхсан.
**Каи́р** (арап. القاهرة, *al-Qāhira* — «çĕнтерӳллĕ») — Икĕпат тĕп хули, Африкăн чи пысăк хули. Икĕпатсем ăна часах **مصر** — *Маср* тесе палăртаççĕ.

## Тавралăхĕ

## Халăх йышĕ

Каирта пурăнакансен шучĕ, çулсемпе (пин çын)| 1907 | 1927 | 1947 | 1960 | 1972 | 1992 | 2005 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 678 | 1 100 | 2 091 | 3 445 | 5 384 | 6 800 | 7 500 |

## Истори

Метро станцийĕ «Мар-Гиргис»
## Каçăсем

* Каир - "пур хуласен амăшĕ" 2009 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 27-мӗшӗнче архивланӑ.
* Каир WikiMAPIA çинче
* Икĕпат Музейĕнче 2014 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 14-мӗшӗнче архивланӑ. Видео

## Вуламалли

* Густерин П.В. Города Арабского Востока 2008 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 13-мӗшӗнче архивланӑ. М.: Восток-Запад, 2007.
* Н. А. Длин «Каир». М., 1957.
* Дж. Олдридж «Каир. Биография города» М., 1970.
* С. И. Ходжаш «Каир» М., 1967, 1975.
* Э. Битти «Каир. История города» М.: Эксмо, 2007.
# НепалLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| नेपाल अधिराज्य Nepal Adhirajya
Непал |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Непал ялавĕ | Непал гербĕ |

 |
|  |
| Патшалăх чĕлхисем | непали |
| Тĕп хула | Катманду |
| Чи пысăк хула | Катманду |
| Патша | Гьянендра Бир Бикрам Шах Дева Сушил Койрала |
|  |  |
| Лаптăкĕ  - Пĕтĕмпе | 94 вырăнта 140 800 км2 |
| Халăх йышĕ  - Пĕтĕмпе(2005)  - Йышлăхĕ | 40 вырăнта 27 676 547 184/км² |
| Валюта ячĕ | Непал рупийĕ |
| Вăхăт тăрăхĕ | ГВ +5:45 пуçласа +5:45 таран |
| Патшалăх гимнĕ | Непал патшалăхĕн гимнĕ |
| Тетел доменĕ | .np |
| Тел. префиксĕ | 977 |

**Непал**, — Азири патшалăх. Гемалай тăвĕсенче вырнаçнă. Тĕп тĕн шучĕнче индуизм шутланать.

## Географи

Непал патшалахĕ Ази континенчĕ çинче, 26-пе 30-мĕш çурçĕр широти градусĕсен тата 80-пе 88-мĕш хĕвелтухăç долготи градусĕсен хушшинче вырнаçнă. 140 пин тăваткал метр лаптăкĕнчен 4-ăшне шалти шывсем йышăнаççĕ. Непал икĕ нумай халахлă патшалăхсем хушшинче, Индипе Китай хушшинче вырнаçнă.

## Халăх

Культурăпа халăх енĕнчен Непалта çĕр ытла халăхпа кастăсем пурăнаççĕ. Непал халăхĕ çитмĕл ытла терлĕ чĕлхепе тата вырăнти калаçупа калаçать. Вĕсем çав енченех аталансах пыраççĕ.

Непал халăхĕсем ытларах енĕпе тибетпа бирма тата индо-европа чĕлхе ушкăнĕсене кĕреççĕ. Халăхсем хушшинче тарса хăталнисем те, куçса килнисем те, тапăнса килекенсем те пур. Сăмахран илсен, Бахунсем 1300 çулта Непала арабсенчен кăнтар енчен тарса килнĕ. Шерпсем вара, 500 çул каялла çурçĕр енчен монголсенчен тарса килнĕ. Хăш-пĕр халăхсем, тĕслĕхрен, неварсем тата тхару, ăçтан пулса кайни паллă мар.

Чи йышлă Непал халăхĕсем:

* Чхетри (пур халăх йышĕнчен 12, 8% йышăнаççĕ)
* Сăртри Бахунсем (пур халăх йышĕнчен 12, 7% йышăнаççĕ)
* Магарсем (пур халăх йышĕнчен 7, 1% йышăнаççĕ)
* Тхару (пур халăх йышĕнчен 6, 8% йышăнаççĕ)
* Тамангăсем (пур халăх йышĕнчен 5, 6% йышăнаççĕ, Катманду айлăмĕнче тата тĕп сăрт-тусенче пурăнаççĕ)
* Неварсем (пур халăх йышĕнчен 5, 5% йышăнаççĕ, Катманду айлăмĕнче пурăнаççĕ)

Çавăн пекех гурунгăсене, шерпсене, лимбу тата раи халăхĕсене асăнса хăвармалла.

* Непал
* Kathmandu
* Pashupatinath
* Bhaktapur
* Changu Narayan
* Patan
* Himalaya
* Himalaya
* Mustang
* Mustang
# Лазер

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Лазер (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
Лазер (NASA лабораторийĕ)
Лазерла пайăркалав (хум тăршшĕсем, çÿлтен аялалла: 405, 445, 520, 532, 635 тата 660 нм.
**Ла́зер** (акӑл. *laser*, акроним: l**ight **a**mplification by **s**timulated **e**mission of **r**adiation* «çутта хистевлĕ пайăркалавпа вăйлатни»), е **оптикăлла квантла генера́тор** — çутăлла, электро, ăшăлла, химилле тата ытти те уçлав энергине когерентлă, монохроматикăлла, поляризациленĕ тата уйрăм ене хĕсĕннĕ пайăркалав юхăмĕн энергине куçаракан (трансформацилекен) хатĕр.

Лазерăн физикăлла никĕсĕ — хистевле (индукциленнĕ) пайăркалавăн квантла механикăлла пулăмĕ. Пайăркалав улшăнми хăватпа, татăлмасăр е пысăк хăватсене çитекен импульссемпе пулса иртме пултарать. Хăшпĕр чухне лазерăн ĕçлев элементне оптикăлла вăйлатавăш пек (тепĕр çăлкуçран пайăркалантарма) усă кураççĕ. Лазер тĕсĕсем нумай, ĕçлев талккăшĕ пек япалалăх агрегатла тăрăмĕсем пурте пулаççĕ.

Лазерсем мӗн пултарнӑранпах"паллӑ мар проблемӑсене татса пама хатӗр" тесе шутланӑ. Яланхи пекех, вӗсем наукӑпа техникӑн нумай отраслӗсенче анлӑн усӑ кураҫҫӗ (компакт-дисксене выляса яракансем, лазерлӑ принтерсем, штрихкодсем, лазер указкисем т.ыт. те). Сӳс энергине ҫӑмӑллӑнах ҫитсен, вӑл локаллӑ соединенисемпе механически доработкӑсем тума пултарать (касни, шӑратса сыпни, пайка, гравировка). Зонӑн тӗрӗс тӗрӗслевне яланхи меслетпе (сӑмахран, керамикӑпа металл шӑратса сыпас) пурнӑҫа кӗртме пултарать. Лазера микроэлектроникӑра ҫут ҫанталӑк материалӗсемпе (ҫурма проводник кристалӗсемпе, пичет платйи ҫинче ятарласа тунӑ ҫинҫе наночастицӑсемпе усӑ курма пултараҫҫӗ). Лазер маркировкипе художество гравировкине тӗрлӗ материалтан тунӑ изделисен гравировкипе усӑ кураҫҫӗ. Лазерсемпе ҫиелтен витнӗ материалсемпе усӑ кураҫҫӗ (лазерлӑ ҫӑмӑллӑх, лазерлӑ шӑрату, вакуаллӑ-лазерлӑ направлени). Вӗсене материал механикӑлла витӗм кӳмест, ӑшӑтмалли вырӑн пӗчӗк, ҫавӑнпа та пысӑках мар термика деформацийӗсем ҫеҫ йӗркеленеҫҫӗ. Унсӑр пуҫне, технологи процесне пӗтӗмпех автоматизациленӗ. Ҫаксене пурне те вӑл тӗп-тӗрӗс те тухӑҫлӑ тӑвать.

## Каçăсем

* Список статей, опубликованных в УФН по теме «Лазеры» (PACS: 42.55.-f Lasers)
* Квантовый светоч: история одного из самых важных изобретений XX века — лазера 2011 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 1-мӗшӗнче архивланӑ.
* Лазерный портал
* Образовательные материалы НГУ по лазерам и фотонике 2009 ҫулхи Ака уйӑхӗн 10-мӗшӗнче архивланӑ.
* Sam’s Laser FAQ: Практическое руководство по лазерам для экспериментаторов и любителей 2014 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 11-мӗшӗнче архивланӑ. (кăштах вырăсла куçарнă)
* Sam’s Laser FAQ: A Practical Guide to Lasers for Experimenters and Hobbyists(Акăлчанла)
* Sources. Laser: Fundamentals (François BALEMBOIS — et Sébastien FORGET)(Акăлчанла)
* Мощный лазер своими руками за один вечер
* Из истории создания высокоэнергетических лазеров и лазерных систем в СССР(ĕçлемен каçă), профессор, к.ф.-м.н. П. В. Зарубин, д. т. н. С. Д. Польских
* Лазер на основе биологической клетки(ĕçлемен каçă)

## Асăрхавсем
# ЕвроLatinitsopa vulani

Евро палли

Евро 2023
**Евро**, Европа Пĕрлешĕвĕн укçа ячĕ. Еврăна Европăн 20 патшалăхĕнче тата Андорра, Монако, Сан-Марино, Ватикан, Хурату (Черногори), Косово патшалăхĕсенче усă кураççĕ.

1 Евро = 100 цент. Пĕтĕм тĕнче хушшинче ку укçана EUR (ISO 4217 кочĕ тăрăх) тесе палăртаççĕ.

* 5 €
* 10 €
* 20 €
* 50 €
* 100 €
* 200 €
* 500 €

## Каçăсем

* Текущий курс и история курса евро 2017 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 6-мӗшӗнче архивланӑ.
* Каталог евромонет на русском в формате PDF 2016 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 16-мӗшӗнче архивланӑ.
* Всё о монетах евро (включая золотые и серебряные)
* Каталог евро монет
* Euro coins. Монеты евро. 2010 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 25-мӗшӗнче архивланӑ.
* Банкноты Европейского центрального банка
# ДурресLatinitsopa vulani

**Дуррес** (авалхи грексем ăна Диррахий (Δυρράχιο) итальянецсем Дураццо (Durazzo); албанецсем Durrës, Durrësi тенĕ) — Албанин ватă тата хуçалăх енчен ăнăçлă хули.

## Географи

Хула Тиранăран 33 çухрăмра анăç енче вырнаçнă.

## Халăхĕ

Хулара 2003 çулта 114 пине яхăн çын пурăннă.

## Истори

Хулана пирĕн эрăччен 627 çулта Коринф тата Корфу утравĕсем çинчен куçса килнĕ грексем никĕсленĕ.
# Авăн, 2Latinitsopa vulani

## Уявсем

* Демократи республикине туса хуни (Вьетнам)

## Пулса иртнĕ

* 911 — Олег кнеçпе Византи империйĕ килĕшӳ туса алă пуснă.
* 1789 — АПШ финанс министерствине йĕркеленĕ.
* 1834 — Сэмюэль Кольт револьвер патентленĕ.
* 1958 — Китайра пĕрремĕш телеканал ĕçлеме пуçланă.
* 1996 — Украинăра çĕнĕ валютăна, гривнăна, хута кĕртнĕ.

## Çуралнă

* 1875 — Делла-Вос-Кардовская Ольга Людвиговна, вырăс канаш сăрă ӳнерçи тата кĕнеке капăрлатакан.
* 1925 — Павел Винник, актёр.
* 1926 — Леонов Евений Павлович, актёр.
* 1930 — Ахун Валем, чăваш сăвăçи.
* 1930 — Петров Андрей Павлович, совет кĕвĕçи.
* 1934 — Игнатьев Василий Герасимович, чăваш çыравçи.
* 1941 — Долгов Владимир Васильевич, чăваш прозаикĕ, сăвăçи, тăлмачĕ.
* 1971 — Фомин Эдуард Валентинович, чăваш чĕлхин тĕпчевçи.

## Вилнĕ

* 1813 — Жан Виктор Моро, Франци çарпуçĕ.
* 1973 — Джон Рональд Руэл Толкин, акăлчан çыравçи, чĕлхе тĕпчевçи, филолог.
* 1994 — Мартинсон Сергей Александрович, совет кино актёрĕ.
# Çу, 7

## Уявсем

Радио кунĕ

## Пулса иртнĕ

Друри-Лейн.
* 1663 — Лондонра англин ватă Друри-Лейн театрĕ уçăлать (*капăрл.*).
* 1744 — Лисавет Петровна хутайĕпе Раççейре айăпласа вĕлерессине пăрхăçланă.
* 1883 — Виçтĕслĕ (шурă-сенкер-хĕрлĕ) ялав Раççейĕн официаллă ялавĕ пулса тарать.
* 1895 — Петербургра вырӑс физикĕ тата электротехникĕ Александр Степанович Попов радио прототĕсĕн приборне кăтартать.
* 1904 — Раççей империнче латин шрифчĕпе (1864 ç. кĕртнĕ) усă курма чарнă йĕркене пăрахăçланă; Литвара Пичете тавăрнă кун евĕр уявлвççĕ.
* 1915 — «U-20» герман шывай кимми англин «Лузитани» пассажир карапне атакăлать; 1198 пассажир пĕтет.
* 1940 — Мускав патшалăх университетне М.В. Ломоносов ятне панă.
* 1946 — Токиора «Токио цусин когё» («Токиори телеçыхăну компанийĕ») компание никĕсленĕ, каярах вăл «Sony» ятпа палăрать.
* 2000 — Владимир Путин тупа туса официаллă Раççей Федерацин президенчĕн ĕç вырăнне йышăнать.
* 1940 — Мускав патшалăх университетне М.В. Ломоносов ятне панă.
* 2000 — Путин Владимир Владимирович Раççей президенчĕн ĕç вырăнне йышăннă.
* 2004 — Путин Владимир Владимирович Раççей президенчĕн ĕç вырăнне иккĕмĕш хут йышăннă.
* 2008 — Медведев Дмитрий Анатольевич Раççей президенчĕн ĕç вырăнне йышăннă.

## Çуралнă

* 1840 — Чайковский Пётр Ильич, паллă та пултаруллă кĕвĕçĕ.

## Вилнĕ

* 1980 — Юрьев Михаил Иванович, сăвăçă, литература критикĕ, журналист, куçаруçă.
# СыпăкLatinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Сыпăк (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
**Сыпăк** — чĕлхе пĕлĕвĕнчи ăнлав, сăмах пайĕ (е сăмахĕ хăй пĕр сыпăкран тăрать).

## Çавăн пекех

* Мора (лингвистика)

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Syllable Dictionary: Look up the number of syllables in a word. Learn to divide into syllables. Hear it pronounced.
* Do syllables have internal structure? What is their status in phonology? CUNY Phonology Forum 2019 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 30-мӗшӗнче архивланӑ.
* Syllable Word Counter A comprehensive database of words and their syllables 2023 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 24-мӗшӗнче архивланӑ.
* Syllable drill. Listen to syllables and select its representation in Latin letters
* Syllable counter: Count the number of syllables for any word or sentence.

## Литература

* Актуальные проблемы культуры речи / АН СССР, Ин-т рус. яз.; под ред.: В. Г. Костомарова, Л. И. Скворцова. — М.: Наука, 1970. — 403, [5] с.
* *Трубецкой Н. С*. Основы фонологии / Пер. с нем. А. А. Холодовича; Ред. С. Д. Кацнельсона; Послесл. А. А. Реформатского [с. 326—361]. — Москва: Изд-во иностр. лит., 1960. — 372 с.
# VII ĕмĕр

VI ĕмĕр — **VII ĕмĕр** — VIII ĕмĕр

## Вунăçуллăхсемпе çулсем

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **590** | 590 | 591 | 592 | 593 | 594 | 595 | 596 | 597 | 598 | 599 |
| **600** | 600 | 601 | 602 | 603 | 604 | 605 | 606 | 607 | 608 | 609 |
| **610** | 610 | 611 | 612 | 613 | 614 | 615 | 616 | 617 | 618 | 619 |
| **620** | 620 | 621 | 622 | 623 | 624 | 625 | 626 | 627 | 628 | 629 |
| **630** | 630 | 631 | 632 | 633 | 634 | 635 | 636 | 637 | 638 | 639 |
| **640** | 640 | 641 | 642 | 643 | 644 | 645 | 646 | 647 | 648 | 649 |
| **650** | 650 | 651 | 652 | 653 | 654 | 655 | 656 | 657 | 658 | 659 |
| **660** | 660 | 661 | 662 | 663 | 664 | 665 | 666 | 667 | 668 | 669 |
| **670** | 670 | 671 | 672 | 673 | 674 | 675 | 676 | 677 | 678 | 679 |
| **680** | 680 | 681 | 682 | 683 | 684 | 685 | 686 | 687 | 688 | 689 |
| **690** | 690 | 691 | 692 | 693 | 694 | 695 | 696 | 697 | 698 | 699 |
| **700** | 700 | 701 | 702 | 703 | 704 | 705 | 706 | 707 | 708 | 709 |

### Хронологи Таблици 1 пинçуллăх
# П. эрч. II ĕмĕрLatinitsopa vulani

## Паллăрах пулнисем

* П. эрч. 146 çул — Карфагена çĕмĕрнĕ.
* Рим республикине сарни.
* Аслă Пурçăн Çулне уçни.
* Луций Опимий, Сенатран ятарлă тулли ирĕклевсене илсен, Рима крит перевçисен уртине кĕртнĕ, вара вĕсемпе Марк Фульвие, Гай Гракха тата вĕсен майлисене çапса çĕмĕрнĕ.

## Чаплă персонăсем: грек-рим тĕнчи

* Родос Агесандрĕ, Авалхи Греци скульпторĕ.
* Александр, Меандрти Антиохирен, авалхи грек скульпторĕ.
* Гиппарх, авалхи грек астрономĕ, астрологĕ, географĕ тата математикĕ, астрономи никĕслевçи.
* Гостиус, авалхи рим эпос поэчĕ.

## Чаплă персонăсем: Ази

## Уçнисем, ăслайсем

* Аслă Пурçăн Çулĕ, Европăна Азипе çыхăнтарнă.
* Цуцзю.
# НалукLatinitsopa vulani

**Налук**, е **куланай** (анчах та юлашки ăнлава кăшт урăхларах пĕлтерĕшпе усă курма пултараççĕ).

## Литература

* Налоговое право: Учебник для вузов / Под ред. С. Г. Пепеляева.. — М.: Альпина Паблишер, 2015. — 796 с. — ISBN 978-5-9614-4891-7.
* *Горский И.* Сколько функций у налога? // Налоговый вестник. — 2002. — № 3.
* *Щепотьев А. В., Яшин С. А.* Налоги и налогообложение: учеб. пособие/ А. В. Щепотьев, С. А. Яшин. — Тула: НОО ВПО НП «Тульский институт экономики и информатики», 2011 . — 161 с.
* *Яроцкий В. Г.*  Налоги // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.

## Каçăсем

* Журнал «Российский налоговый курьер»

## Асăрхавсем
# Çурçĕр (географи)Latinitsopa vulani

**Çурçĕр** - тĕнчен çурçĕр полюсне пăхакан енĕ.
Географи картисем çинче çурçĕр ялан çӳл енче пулать.

Тĕнчере çурçĕре N сас паллипе палăртаççĕ ("nord" сăмахран), чăвашла **Ç** сас паллипе паллă тума йышăннă.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Тĕнче енĕсем

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | Çурçĕр |   |
| Хĕвеланăç |  | Хĕвелтухăç |
|   | Кăнтăр |   |

 |

Шаблон:Статьясенче çеç категорисем
# КачакаLatinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Качака (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
**Качака** (лат. Caprinae) — мăшăр чĕрнеллĕ чĕрчунсен пĕр аййышĕ

## Çавăн пекех

* Килти качака

## Асăрхавсем

## Литература

* D. E. Wilson, D. M. Reeder: *Mammal Species of the World*. Johns Hopkins University Press, Baltimore 2005. ISBN 0-8018-8221-4
* Wilson D. E. & Reeder D. M. (eds). Mammal Species of the World. — 3rd ed. — Johns Hopkins University Press, 2005. — Vol. 1. — P. 743. — ISBN 0-8018-8221-4. OCLC 62265494.
# V ĕмĕрLatinitsopa vulani

IV ĕмĕр — **V çыруллăхлă** — VI ĕмĕр

## Вунăçуллăхсемпе çулсем

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **390** | 390 | 391 | 392 | 393 | 394 | 395 | 396 | 397 | 398 | 399 |
| **400** | 400 | 401 | 402 | 403 | 404 | 405 | 406 | 407 | 408 | 409 |
| **410** | 410 | 411 | 412 | 413 | 414 | 415 | 416 | 417 | 418 | 419 |
| **420** | 420 | 421 | 422 | 423 | 424 | 425 | 426 | 427 | 428 | 429 |
| **430** | 430 | 431 | 432 | 433 | 434 | 435 | 436 | 437 | 438 | 439 |
| **440** | 440 | 441 | 442 | 443 | 444 | 445 | 446 | 447 | 448 | 449 |
| **450** | 450 | 451 | 452 | 453 | 454 | 455 | 456 | 457 | 458 | 459 |
| **460** | 460 | 461 | 462 | 463 | 464 | 465 | 466 | 467 | 468 | 469 |
| **470** | 470 | 471 | 472 | 473 | 474 | 475 | 476 | 477 | 478 | 479 |
| **480** | 480 | 481 | 482 | 483 | 484 | 485 | 486 | 487 | 488 | 489 |
| **490** | 490 | 491 | 492 | 493 | 494 | 495 | 496 | 497 | 498 | 499 |
| **500** | 500 | 501 | 502 | 503 | 504 | 505 | 506 | 507 | 508 | 509 |

### Хронологи Таблици 1 пинçуллăх
# VI ĕмĕрLatinitsopa vulani

V ĕмĕр — **VI ĕмĕр** — VII ĕмĕр

## Вунăçуллăхсемпе çулсем

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **490** | 490 | 491 | 492 | 493 | 494 | 495 | 496 | 497 | 498 | 499 |
| **500** | 500 | 501 | 502 | 503 | 504 | 505 | 506 | 507 | 508 | 509 |
| **510** | 510 | 511 | 512 | 513 | 514 | 515 | 516 | 517 | 518 | 519 |
| **520** | 520 | 521 | 522 | 523 | 524 | 525 | 526 | 527 | 528 | 529 |
| **530** | 530 | 531 | 532 | 533 | 534 | 535 | 536 | 537 | 538 | 539 |
| **540** | 540 | 541 | 542 | 543 | 544 | 545 | 546 | 547 | 548 | 549 |
| **550** | 550 | 551 | 552 | 553 | 554 | 555 | 556 | 557 | 558 | 559 |
| **560** | 560 | 561 | 562 | 563 | 564 | 565 | 566 | 567 | 568 | 569 |
| **570** | 570 | 571 | 572 | 573 | 574 | 575 | 576 | 577 | 578 | 579 |
| **580** | 580 | 581 | 582 | 583 | 584 | 585 | 586 | 587 | 588 | 589 |
| **590** | 590 | 591 | 592 | 593 | 594 | 595 | 596 | 597 | 598 | 599 |
| **600** | 600 | 601 | 602 | 603 | 604 | 605 | 606 | 607 | 608 | 609 |

### Хронологи Таблици 1 пинçуллăх
# УйгурсемLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| **Уйгурсем ئۇيغۇرلار** |
|

|  |
| --- |
|  |
| Ипархан |
| Ӳкерчĕк:Alahan Sultan.jpg | Ӳкерчĕк:Вали Ахун Юлдашев, кульджинец.jpeg |  |
| Алахан Султан | Вали Ахун Юлдашев | Ходжа Нияз |
| Ӳкерчĕк:Ахмаджан Касыми.jpg |  |  |
| Ахметжан Касыми | Мурат Насыров | Рабия Кадыр |
|  |
| Джеки Шрофф |

 |
| Хальхи вырнаҫӑвӗ тата йышӗ |
|
Пурӗ: ~ 11 млн. \* Шаблон:Ялавлани/PRC: ~ 10 млн. 69 пин
* Казахстан Казахстан: ~ 238 пин
* Кăркăсстан Кăркăсстан: ~ 49 пин
* Шаблон:Ялавлани/Uzbekistan: ~ 20 пин
* Турци Турци: ~ 40 пин
* Сауд Аравийĕ Сауд Аравийĕ: ~ 30 пин
* Пакистан Пакистан: ~ 10 пин
* Раҫҫей Федерацийӗ Раҫҫей Федерацийӗ: ~ 4 пин (2010)
* Туркменистан Туркменистан: ~ 3 пин
* Шаблон:Ялавлани/Европа: ~ 10 пин
* АПШ АПШ: ~ 4 пин
* Канада Канада: ~ 2 пин
* Австрали Австрали: ~ 3 пин
* Япони Япони: ~ 1,5 пин
 |
| Чӗлхе |
уйгур, китай |
| Тӗн |
ислам суннă енлĕ |
| Кӗрет  |
Алтай çемьи
  Тĕрĕк турачĕ
    Карлук ушкăнĕ |
| Тӑван халӑхсем |
узбексем |
| Пулса кайни |
тохарсем, карлуксем, авалхи уйгурсем |

**Уйгу́рсем** (уйг. ئۇيغۇرلار, Уйғурлар, Uyghurlar; китай 维吾尔, Wéiwú'ěr) — Тухăç Туркестанăн (халĕ Синьцзян-Уйгур автономи районĕ КХР) — вырăнти халăх. Тĕне тытнипе — мăсăльман-суннитсем. Уйгур чĕлхи алтай çемьин тĕрĕк чĕлхин ушкăнне кĕрет.

## Асăрхавсем

## Вуламалли

* Кадырбаев А. Ш. Очерки истории средневековых уйгуров, джалаиров, найманов и киреитов. — Алматы: «Рауан», «Демеу». 1993—168 с. ISBN 5-625-02513-4

## Каçăсем

* Уйгуры Узбекистана
* London Uyghur Ensemble 2019 ҫулхи Чӳк уйӑхӗн 20-мӗшӗнче архивланӑ.
* Introduction to Uyghur Culture and History 2015 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 4-мӗшӗнче архивланӑ. Links to cultural and historical background, current news, research materials and photographs.