Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Юпа уйăхĕLatinitsopa vulani

Юпа** сăмахăн урăх пĕлтерĕшсем те пур:* Юпа (пĕлтерĕшсем)

**Юпа** — чăваш календарĕн вуннăмĕш уйăх ячĕ. Вырăс «*октябрь*» уйăхпа пĕр пек шутланать. Уйăх ячĕ ку вăхăтра Юпа уявĕ (вилнисене асăнни) иртнĕ пирки пулса кайнă. Юпа уйăхра пĕтĕмпе 31 кун.

Вырăс «Октябрь» лат. *octo* (саккăр) сăмахĕнчен пулнă. Авалхи Римре ку саккăрмĕш уйăх ячĕ пулнă. Славянсем авалтанпах ку уйăхах «листопад» (шулçă тăкăнăвĕ) тесе чĕннĕ.

## Чăвашсен аваллăхĕнче

Авал ку уйăхра çăвасенче тирпеленĕ. Христос тĕнне йышăнман чăвашсем вил тăприсем çине чи малтан салам калакĕсем лартнă, юпа уйăхĕнче вĕсене юпасемпе улăштарнă. Çак сăваплă ĕçе яланах пĕр вăхăтра йеркеленĕ пирки уйăх ятне те çавăн пекех ят панă.

## Уявсем

* Юпа, 4 — Сывлăш-космос çарĕсен кунĕ (Раççей).
* Юпа, 9 — Пĕтĕм тĕнчери çыру кунĕ.
* Юпа, 24 — Пĕтĕм тĕнчери ООН кунĕ.
* Юпа уйăхĕн виççĕмĕш вырсарникунĕ — Апат-çимĕç промăçлăхĕн уявĕ. 1966 çулта уявлама пуçланă.
* Юпа уйăхĕн виççĕмĕш вырсарникунĕ — Çул-йĕр ĕçлевçисен уявĕ. Путин указĕпе 2000, Пуш, 23 уявлама пуçланă.
* Юпа, 25 — Тăмха çуртĕнчи ĕçлевçи кунĕ.
# ПиратсемLatinitsopa vulani

Пиратсем
**Пиратсем** — тинĕс вăрă-хурахĕсем. *«Пират»* (лат. *pirata*) сăмах грек πειρατής, пĕр тымарлă сăмахран πειράω (*«тытăн, хăтлан»*) сăмахран пулса тухнă.

## Авалхи пиратсем

Римра пиратсене, вăрă-хурахсене пекех, хĕрес çине пăталанă.

## Хаваслă Роджер

## Пират тĕсĕсем

**Пират** —тĕрлĕ халăхăн, кирек епле карапа та харпăр ирĕкĕпе тустаракан тинĕс вăрă-хурахĕ.

Вăрă хĕрарăм пират Цзинь Ши 1800-мĕш çулсенче 2000 карап флотне ертсе пынă.
### Çекĕрсем

**Çекĕрсем** — çывăхтухăçри XV—XI ĕмĕрсенчи пиратсем. Латтинла çапла та çыраççĕ: *Tjeker, Thekel, Djakaray, Zakkar, Zalkkar, Zakkaray*.

### Долописем

**Долописем** (*Dolopians*) — авалхи грек пирачĕсем, çаплах вĕсене **скирисем**, пирĕн эрăччен VI ĕмĕрĕн иккĕмĕш пайĕнче Скирос утрав çинче пурăннă. Вĕсем Эгей тинĕсĕнче алхаснă.

Пирĕн эрăччен 478 çулта долописем çаратса чуралăха лекнĕ грек сутăçĕсем тараççĕ те Симонран — афин флочĕн тинĕс çарпуçлăхĕнчен — хута кĕме ыйтаççĕ. Пирĕн эрăччен 476 çулта Симон салтакĕсем Скирос çине тапăнаççĕ те утрава туртса илеççĕ, скирисене хăйсене чурана сутса яраççĕ.

### Ушкуйниксем

**Ушкуйниксем** — новгород юханшыв пирачĕсем, Атăлăн пур тăршшипе Аçтăрхана çитиех, XIV ĕмĕрте тустарнă. Костромана çаратнă хыççăн кунта пурăнакансем хулине урăх вырăна —хальхине— куçараççĕ.

### Буканьерсем

**Буканьер** (фр.— boucanier) — профессиллĕ тинĕсçи (моряк) мар, вăл тискер ĕнесемпе хир сыснисене тытакан çынна пĕлтерет.

### Буканирсем

Букaнир (акăлч.— buccaneer) — акăлчан флибустьeрĕ. Акăлчансем «флибустьeр» сăмаха çавăрса калама хĕн пулнипе, хăйсен «букaнир» — buccaneer — сăмахĕпе усă курнă, мĕне çак палăрту кăтартать, хăйсем те чухламан.

### Флибустьерсем

**Флибустьер** — XVII ĕмĕрти тинĕс вăрă-хурахĕĕ, ытларах енĕпе, испан карапĕсене, вĕсен Америкăри колонисене çаратнă. Сăмахĕ голланди «vrijbuiter» — «пайтисене (трофейсене) туртса илекен», мĕншĕн тесен Сан-Доминго (испансем хыççăн) пурăнакансем Нидерландăран куçса килнĕ пулнă. Францилле çак сăмах «flibustier» пулать.

### Корсарсем

### Каперсем

### Привaтирсем

**Привaтир** (акăлч.— privateer) — акăлчанла капер сăмаха пĕлтерет. Вăтам ĕмĕрсенче икĕ терминпа та усă курнă. «Привaтир» сăмаха хут çине пĕрремĕш 1664 çулта çырнă.

### Печелинкĕсем (флекселинкĕсем)

**Печелинк** е **флекселинк** — çапла Европăра Çĕнĕ Тĕнчере голланди каперĕсем пирки каланă.

## Çавăн пекех пăхăр

* Корсарсем
* Сомали пирачĕсем

## Каçăсем

* Хаваслă роджер 2008 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 7-мӗшӗнче архивланӑ. — тинĕс алхас историйĕ
* Пиратсен тăванлăхĕ — тĕнчери чи тӳрĕ пĕрлĕхĕ.
* Клан Gamestorm 2010 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 5-мӗшӗнче архивланӑ. - Рунетри пират тематикиллĕ сайт.
* Григорян В., Дмитриев В. Пиратство, разбой и терроризм на море 2013 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 29-мӗшӗнче архивланӑ.
* Либертали — тинĕспе пиратсен историне кăмăллакансен форумĕ
# 1950Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  1946 • 1947 • 1948 • 1949 —  **1950**  — 1951 • 1952 • 1953 • 1954
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1930-мĕшсем • 1940-мĕшсем — **1950-мĕшсем** — 1960-мĕшсем • 1970-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XIX ĕмĕр — **XX ĕмĕр** — XXI ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

* Дугаева Александра Константиновна, сăвăç, çыравçă.
* Кăрлач, 1 — Левуков Владимир Леонтьевич, прозаик, сăвăç.
* Кăрлач, 8 — Николаева Калиса Ивановна, доцент.
* Чарльз Николл — анкăл журналисчĕ, çыравçи тата режиссёр-документалисчĕ, истори, биографи, çыравлăх тишкерӳсен тата наука экспедицисен тĕлĕсен ăсти.
* Нарăс, 26 — Эктел Василий Петрович, чăваш çыравçи, сăвăçи.
* Ака, 25 — Трифонова Валентина Ивановна, актриса.
* Ака, 27 — Кубашина Лидия Михайловна, сăвăç, тăлмач.
* Утă, 3 — Ильин Станислав Петрович, юрăсем валли сăвă çыракан, публицист, куçаруçă.
* Çурла, 26 — Яковлев Пётр Яковлевич, чăваш чĕлхин тĕпчевçи.
* Раштав, 11 — Татарский Александр Михайлович, Раççей тата совет мультипликаторĕ.
* Раштав, 16 — Мартьянова Любовь Васильевна,чăваш сăвăçи.

## Вилнĕ

* Пуш, 19 — Берроуз Эдгар Райс, Тарзан çинчен çырнă америкăн çыравçи.
* Чӳк, 25 — Рамстедт Густав Ион, паллă финн чĕлхеçи.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# Синонимсем

**Синонимсем**, — тĕрлĕрен илтĕнекен, анчах çывăх е пĕр ăнлава пĕлтерекен сăмахсем. Вĕсем пĕр япаланах (тĕслĕхрен: *телей, ăраскал*), пĕр пахалăхах (тĕслĕхрен: *çирĕп, тĕрĕклĕ*), пĕр ĕçех (тĕслĕхрен: *пăрах, пер, ывăт*) кăтартма пултараççĕ.

Синонимсем пĕр ăнлавах тĕрлĕрен палăртаççĕ. Вĕсем пĕр-пĕринчен пĕлтерĕш сĕмĕпе е пуплевре нумайрах е сахалрах усă курнипе уйрăлса тăма пултараççĕ.

Синонимсем калаçăва илемлетме май параççĕ. Калас шухăша уçăмлă та тĕрĕс пултăр тесен, синоним сăмахĕсенчен юрăхлине суйласа илмелле.

## Çавăн пекех пăхăр

* Омонимсем
* Антонимсем
# СывлăшLatinitsopa vulani

**Сывлăш** — çутçанталăк газĕсен хуташĕ, ытларах Çĕр атмосферине тытса таракан азотпа йӳçлĕк. Сывлăшра чĕрчунсене сывлама çителĕклĕ йӳçлĕк, аэробсем пур). Сывлăшра çунакан япаласене çунтарса этемлĕх тахçанах пурнăçа тата хуçалăх ĕçĕсенче кирлĕ ăшша тупăçлать. Промышленноҫра тата кислород пурнӑҫӗнче ӑшша тата механика энергине шалти ҫуну двигателӗсенче ӑшӑ тата механика энергине илес тӗллевпе топливо ҫунтарма усӑ кураҫҫӗ. Сывлӑшран, хӗстермелли меслетпе усӑ курса, инертлӑ газсем кӑлараҫҫӗ.

Сывлӑш температурине зонӑри пек валеҫсе панине ҫирӗплетмелли сӑлтавсем: температура экватортан полюссем патнелле чакать. Ку енче хӗвел пайӑркисем ӳкекен кӗтес пӗчӗкленет, ҫакӑ вара ҫӗр ҫийӗн ӑшӑнассине антарать. Пӗтӗм ҫӗр ҫийӗнчи ҫулталӑкри вӑтам температура +14 °С. Кӑнтӑр полушарӗн Ҫурҫӗртинчен сивӗрех.

Сывлӑш рекуперацийӗ-ӑшӑ бомен эффекчӗ шучӗпе ӑшӑ энергийӗн пӗр пайне каялла тавӑрмалли процесс. Ӑшӑ сывлӑш юхӑмӗн рекуператорӗнче ӑшӑннӑ сывлӑш пӳлӗмӗнчен илсе тухакан ӑшӑ бменникре ӑшӑнать.

Сывлăш тытăмĕ, калăплă валĕсемпе| Элеменчĕ | Палăртни | Тӳпи, % |
| --- | --- | --- |
| Азот | N2 | 78,084 |
| Йӳçамăш | O2 | 20,9476 |
| Аргон | Ar | 0,934 |
| Йӳçнĕ кăмрăк газĕ | CO2 | 0,0314 |
| Неон | Ne | 0,001818 |
| Метан | CH4 | 0,0002 |
| Гелий | He | 0,000524 |
| Криптон | Kr | 0,000114 |
| Водород | H2 | 0,00005 |
| Ксенон | Xe | 0,0000087 |

## Шыв пăсĕн палăртăвĕсем

Сывлăшăн физикă констанчĕсем| Параметрĕ | Пĕлтерĕшĕ
  |
| --- | --- |
| Вăтам танлаштаруллă молекулярлă массă | 28,98
  |
| Типĕ сывлăшăн тивĕçлĕ атмосферă пусăмĕ чухне (101,325 кПа) тата кăтартнă температурăри тачăлахĕ:
  |
| *—25°С* | 1,424 кг/м³
  |
| *0°С* | 1,2929 кг/м³
  |
| *20°С* | 1,2047 кг/м³
  |
| *225°С* | 0,7083 кг/м³
  |
| Шĕвек сывлăшăн тачăлăхĕ 192°С чухне | 960 кг/м³
  |
| Шĕвек сывлăш вĕреме кĕртекен температури | 192,0°С
  |
| Вăтам удел ăшă шăнăçуллăхĕ:
  |
| *cp* 0—100°С температурă хушшинче тивĕçлĕ атмосферă пусăмĕ чухне (101,325 кПа) | 1,011 кДж/(кг•К)
  |
| *cv* 0—100°С температура хушшинче | 0,8382 кДж/(кг•К)
  |
| Япалан ăшăпа сарăлакан вăтам коэффициенчĕ 0—100°С температура хушшинче | 3,67•10-3К-1 |

## Каçăсем
# 1312Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  1304 • 1305 • 1306 • 1307 —  **1308**  — 1309 • 1310 • 1311 • 1312
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1280-мĕшсем • 1290-мĕшсем — **1300-мĕшсем** — 1310-мĕшсем • 1320-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XIII ĕмĕр — **XIV ĕмĕр** — XV ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# 268Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  260 • 261 • 262 • 263 —  **264**  — 265 • 266 • 267 • 268
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 240-мĕшсем • 250-мĕшсем — **260-мĕшсем** — 270-мĕшсем • 280-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| II ĕмĕр — **III ĕмĕр** — IV ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# Кăнтăр океанĕLatinitsopa vulani

Кăнтăр океанĕ
**Кăнтăр океанĕ** — (е **Антарктика океанĕ**) — Антарктидăна хупăрласа тăракан, Çĕр çинчи пысăккăшĕпе тăваттăмĕш вырăнти океан.

## Тавралăхĕ

Лаптăкĕ — 20 327 пин тв. çм (кăнтăр широтин 60-мĕш градусĕнчен шутласан). Чи тарăн вырăнĕ (Кăнтăр-Сандвич валакĕ) — 7235 м.

2000 çулта Тĕнче гидрографи пĕрлĕхĕ пысăк шыва пилĕк океана пайлама йышăннă., Кăнтăр океана Атлантика, Инди тата Лăпкă океанĕсен шывĕсенчен пуçтарса палартнă.

Çак термина темиçе хут та XVIII ĕмĕрте, çак шывсенче пĕрмай тĕпчев ĕçĕсем пынă май асăннă пулнă.

## Асăрхавсем

Шаблон:Субантарктика утравĕсем
# 1677Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  1669 • 1670 • 1671 • 1672 —  **1673**  — 1674 • 1675 • 1676 • 1677
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1650-мĕшсем • 1660-мĕшсем — **1670-мĕшсем** — 1680-мĕшсем • 1690-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XVI ĕмĕр — **XVII ĕмĕр** — XVIII ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# 1778

| Çулсем
 |
| --- |
|  1770 • 1771 • 1772 • 1773 —  **1774**  — 1775 • 1776 • 1777 • 1778
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1750-мĕшсем • 1760-мĕшсем — **1770-мĕшсем** — 1780-мĕшсем • 1790-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XVII ĕмĕр — **XVIII ĕмĕр** — XIX ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# ЛаптăкLatinitsopa vulani

*Ку сăмаха **лаптак** тенипе пăтраштармалла мар*
 Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Лаптăк (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.

|  |
| --- |
| Лаптăк |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |
| Ытти виçев пĕрчисемпе çыхăнни |
| СИ |
м² |
| СГС |
см² |
| Асăрхавсем |
|
скаляр |

Area
**Лаптăк**, — икĕ виçеллĕ геометрилле кĕлеткен хисеппе палăртакан енĕ (пахалăхĕ), интуици енчен пăхсан, çак фигурăн пысăкăшĕ.

## Палăрăмсем

* Пĕрчĕлле тăваткалăн лаптăкĕ 1-пе тан (нормăланăлăх).
* Лаптăк аддитивлă.
* Лаптăк минуслă мар.
* Конгруэнтлă фигурăсен лаптăкĕсем тан (инвариантлăх).

## Лаптăка шутласа тупмалли пĕрлехи меслет

### Лаптак фигурăн лаптăкĕ

Математикăлла анализ татăккăн яка чикĕллĕ лаптак кĕлеткесен лаптăкне тупмалли универсаллă меслет сĕнет.

#### Декартла координатсем

 Фигура лаптăкĕ - паллăлăхлă интеграл
Икĕ кукăр йĕр хушшинчи кĕлеткен лаптăкĕ
Ĕнтĕ WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 интервалри татăлми функцин графикĕ тата горизонталлĕ тĕнĕл хушшинчи кĕлеткен лаптăкне хайхи функцин паллăлăхлă интегралĕ пек тупаççĕ:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
Çавăн пекех, WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 интервалри татăлми икĕ WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 функцисем хушшинчи кĕлеткен лаптăкне хайхи функцисен паллăлăхлă интегралĕсен расналăхĕ пек тупаççĕ:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10

#### Полярла координатсем

### Çий лаптăкĕ

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 Вектор-функципе кăтартса панă *A* кукăрăлчăк çийĕн лаптăкне иккĕллĕ интегралпа тупаççĕ:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_14
Çавах, координатсенче:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_16
Кунта WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 .

## Лаптăк пĕрчисем

### Метрла системăра

* Тăваткаллă çухрăм, 1км2=1 000 000 м2
* Гектар, 1га =10 000 м2
* Ар, 1а=100 м2
* Тăваткаллă метр, — мăн виçе.
* Тăваткаллă сантиметр, 1 см2=0,0001 м2
* Тăваткаллă миллиметр, 1 мм2=0,000 001 м2

### Авалхи

* Арура

## Çавăн пекех пăхăр

* Кĕлетке лаптăкĕ — ăнлавăн математика аспекчĕсем.
* Йĕр тăршшĕ
* Тăваткаллатав (математика)
* Калăпăш
* Çий

## Асăрхавсем

## Вуламалли

* *Рашевский П. К.* Риманова геометрия и тензорный анализ. Изд. 3-е, М.: Наука, 1967.
* *Фихтенгольц Г. М.*  Курс дифференциального и интегрального исчисления. —  М.:  ФИЗМАТЛИТ, 1960. — Т. 2. — ISBN 5-9221-0155-2

## Каçăсем

* *Болтянский В.* О понятиях площади и объёма. 2017 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 5-мӗшӗнче архивланӑ. Квант, № 5, 1977.
* *Рохлин В. А.* Площадь и объём. Энциклопедия элементарной математики, Книга 5, Геометрия.
# Наполеон I Бонапарт

|  |
| --- |
| Наполеон I Бонапарт |
| фр. *Joséphine de Beauharnais* |
|  |
| Çуралнă чухнехи ят | корс. Napulione Buonaparte итал. Napoleone di Buonaparte |
| Чӑн ят | корс. Napulione Buonaparte |
| Çуралнă вăхăт | 1769 çулхи çурла, 15-мĕшĕ(1769-08-15)[…] |
| Çуралнă вырăн | * Аяччо, Королевство Франция[d][…]
 |
| Вилнĕ вăхăт | 1821 çулхи çу, 5-мĕшĕ(1821-05-05)[…] (51 çул) |
| Вилнĕ вырăн | * Лонгвуд-Хаус[d], Острова Святой Елены, Вознесения и Тристан-да-Кунья[d], Аслă Британи тата Ирланди пĕрлĕхлĕ короллĕхĕ
 |
| Гражданлăх | * Франци[…]
 |
| Пăхăнулăх | * Франци[…]
 |
| Альма-матер | * Военная школа[d]
 |
| Ашшĕ | Карло Буонапарте[d] |
| Амăшĕ | Летиция Рамолино[d] |
| Арăмӗ | Жозефина Богарне, Австри Мария-Луизи |
| Ачисем | Наполеон II[d], Шарль Леон[d], Александр Жозеф Флориан Колонна-Валевский[d], Ойген Мегерле фон Мюльфельд[d] и Жюль Бартелеми Сен-Илер[d] |
| Чыславсемпе парнесем |                            кавалер Большого креста Императорского ордена Христа[d] (1810)       |
| Автограф |  |
|  Медиафайлы на Викиампар |

**Наполеон I Бонапарт** (итал. Napoleone Buonaparte, фр. *Napoléon Bonaparte*, çурла, 15 1769, Аяччо, Корсика — çу, 5 1821, Таса Елена утравĕ) — франци революци çарĕн генералĕ, Франци республикин пĕрремĕш консулĕ, 1804—1814 тата 1815 çулсенчи франци императорĕ.

## Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ

## Наполеон I çемйи

### Ашшĕ-амăшĕ, тăванĕсем

| Ашшĕ-амăшĕ | Братья и сёстры | Тăван ывăлĕсемпе тăван хĕрĕсем |
| --- | --- | --- |
| * Карло Буонапарте (1746—1785)
* Летиция Рамолино (1749/1750-1836)
 | * Жозеф Бонапарт (1768-1844)
* Люсьен Бонапарт (1775-1840)
* Элиза Бонапарт (1777-1820)
* Луи Бонапарт (1778-1846)
* Полина Бонапарт (1780-1825)
* Каролина Бонапарт (1782-1839)
* Жером Бонапарт (1784-1860)
 | * Наполеон III Бонапарт (1808-1873)
 |

## Ачалăхĕ

Карло Буонапарте (Анн-Луи Жироде-Триозон, 1806)
Летиция Рамолино
## Çамрăклăхĕ

Наполеон 16 çулта (ӳнерçи паллă мар, пурă)
## Çар-вăрçă ĕçĕ-хĕлне пуçлани

Çырса вĕçлемен Бонапарт сăнӳкерчĕкĕ, Ж.-Л. Давид 1797 ç.
## Патшалăх тытăмне (влаçа) кĕни

Наполеон Империйĕ, 1811:
Франци тĕксĕм кăвакпа, тамăрĕсем — сенкер кăвакпа
## Вуламалли

* Чандлер Д. Военные кампании Наполеона. М.: Центрополиграф, 1999.
* Саундерс Э. 100 дней Наполеона. М.: АСТ, 2002.
* Манфред А. З. Наполеон Бонапарт. М.: Мысль, 1989
* Египетский поход ISBN 978-5-91181-419-9
* Максимы и мысли узника Святой Елены. ISBN 978-5-91181-320-8
* Наполеон Бонапарт. О военном искусстве. Избранные произведения. ISBN 5-699-03899-X
* И.Л. Волгин, М.М. Наринский. Диалог о Достоевском, Наполеоне и наполеоновском мифе 2012 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 4-мӗшӗнче архивланӑ. // Метаморфозы Европы. М., 1993, с. 127-164

## Кăсăк пĕлÿсем

Наполеон питĕ вăйлă хĕрлĕ пылаксăр Жевре-Шамбертен лаптăкран (Бургунди ) эрехĕ юратнă.

## Каçăсем

* Наполеон сегодня — исторические места и хроника событий(ĕçлемен каçă)
# Çурла, 20Latinitsopa vulani

## Уявсем

Таса Иштван кунĕ — Венгрин тĕп уявĕ

## Пулса иртнĕ

«Усал чечекĕсем» пĕрремĕш кăларăмĕ, автор ал çырăвепе.
* 1672 — «инкек çулĕ»: Гаагăри урам арăш-пирĕш, аслă пенсионарий Ян де Витт сарăмсăр вилет
* 1812 — вырăс çарĕсен тĕп çарпуçĕ пулма Михаил Голенищев-Кутузова хушнă
* 1857 — «Усал чечекĕсене» (*капăрл.*) пичетленĕ хыççăн харкашу: Шарль Бодлер сăвăçа «этем пĕрлĕхĕн намăс йăли-йĕркине пăснăшăн» штрафланă
* 1882 — Христос Çăлăвçăн храмĕнче пĕрремĕш хут Пётр Чайковскин увертюрине
* 1940 — Николай Вавилов селекционера аресленĕ
* 1960 — Çĕр çине пĕрремĕш хут космоса хăпартнă чĕр чунсем — Белкăпа Стрелка — таврăннă.
* 1968 — «Тăнай» операцийĕ: Варшава килĕшĕвĕн çарĕсем Чехословакие Прагăри çуркуннене пусарма тытăннă

## Çуралнă

* 1914 - Вавилов Сергей Васильевич, Совет Союзĕн Паттăрĕ.

## Вилнĕ

* 1984 — Малышев Юрий Александрович, сăвăç.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |