Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1999Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  1995 • 1996 • 1997 • 1998 —  **1999**  — 2000 • 2001 • 2002 • 2003
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1970-мĕшсем • 1980-мĕшсем — **1990-мĕшсем** — 2000-мĕшсем • 2010-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XIX ĕмĕр — **XX ĕмĕр** — XXI ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

* Çу, 13 — Карло Адзелио Чампине Италин вуннăмĕш президенчĕ шутне суйласа илнĕ.
* Авăн, 4 — Буйнаксра (Дагестан) пурăнмалли çурта сирпĕтнĕ.
* Авăн, 13 — Мускаври Кашир шоссе çинче вырнаçнă пурăнмалли çурт сирпĕннĕ.
* Авăн, 16 — Волгодонск (Ростов облаçĕ) хулинче пурăнмалли çурта сирпĕтнĕ. 18 çын вилнĕ, 200 ытла аманнă.
* Авăн, 21 — Тайваньре çĕр чĕтренĕвĕ пулса иртнĕ. 2000 ытла çын вилнĕ.
* Раштав, 31 — Ельцин Борис Николаевич Раççей президент вырăнĕнне пушатнă, президент ĕçĕсене вăхăтлăха Путин Владимир Владимирович ертсе пыма пуçланă.

## Çуралнă

## Вилнĕ

* Пуш, 31 — Кнорозов Юрий Валентинович, совет чĕлхе тĕпчевçи, эпиграфика тата этнографи специалисчĕ.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# 1979Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  1975 • 1976 • 1977 • 1978 —  **1979**  — 1980 • 1981 • 1982 • 1983
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1950-мĕшсем • 1960-мĕшсем — **1970-мĕшсем** — 1980-мĕшсем • 1990-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XIX ĕмĕр — **XX ĕмĕр** — XXI ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

* Кăрлач, 27 — Макаров Владимир Геннадьевич, чăваш сăвăçи.
* Çĕртме, 10 — Захарова Светлана Юрьевна, Раççей балерини.

## Вилнĕ

* Утă, 28 — Вуколов-Эрлик Филипп Николаевич, прозаик.
* Çурла, 3 — Ырсем Ольга Ивановна, чăваш халăх артисчĕ.
* Çурла, 28 — Симонов Константин Михайлович, çыравçă, общество ĕçченĕ.
* Авăн, 5 — Петров Александр Арсентьевич, ял хуçалăх ăслăлăхĕсен кандидачĕ, доцент.
* Раштав, 12 — Аттил Алексей Васильевич, сăвăç.
* Раштав, 18 — Пиняев Иван Данилович, сăвăç, çыравçă, тăлмач.
* Раштав, 20 — Григорьев Иван Григорьевич, прозаик.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# ПанамаLatinitsopa vulani

**Панама** е **Панама Республики** — Тĕп Америкăра Кариб тинĕсĕпе Лăпкă океан хушшинче, Панама пымакĕнче вырнаçнă. Анăç енче Коста-Рикăпа, тухăçра Колумбипе чикĕленет; çĕр лаптăкĕ — 75 517 тв. çм; шĕкĕр хули — Панама Сити.

## Географи

Kунта тинĕсçум тропиклă климат; питĕ нӳрĕклĕ, пĕлĕтлĕ кунсем-каçсем тăраççĕ. Çу уйăхĕнчен кăрлача çити - çумăр тапхăрĕ, кăрлăчран çу уйăхĕ таран — типшек сезонĕ. Çĕр пичĕн чылайăшĕ пĕр пек тӳрĕ мар: тусемпе айлăмсем умлă-хыçлă. Чи çӳллĕ вырăнĕ - Де Чирики (Volcan de Chiriqui) вулканĕ (3,475 м). Çĕр айĕнче - пăхăр упранăвĕсем пур, вăрман-йывăç нумай, гидроэлектростанцисем туса лартма хăватлă юханшывсем пур, пулă тата креветка ĕрченĕ вырăнсем те чылай.

Панама çĕрĕсенче хăватлă урагансем тата вăрман çуннисем те пулса иртеççĕ. Юханшывсене ялхуçалăх ĕçĕсен мăшкăлтăк шывĕсене кĕртсе яраççĕ, çавсем пирки пулă ĕрчетес ĕçсене сиен кӳреççĕ. Ним шута илмесĕр тропик вăрманĕсене касни çĕр тухăçне-пуянлăхне начарлатать, тăприсем çумăр шывĕн юхăмĕпе Панама каналне çитсе тултараççĕ.

## Халăхĕ

Йышлăхĕ 3 232 пинĕ çын (2005). Çав шутра:

* Метиссем (Мestizo) — 70%,
* Анăç индеецсемпе карибсем — 14%,
* Европеецсем — 10%,
* Индеецсем — 6%

Çĕршывра тĕн енĕпе:

* Католиксем — 85%,
* Протестантсем — 15%

Панамăра икĕ чĕлхе сарăлнă:

* Испани чĕлхи (oфициаллă чĕлхе),
* Акăлчан чĕлхи (14% çын калаçать),
* Нумай çынсем темиçе чĕлхепе усă кураççĕ.

## Истори

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Наци ассамблейи
* Панама DMOZ-ра
* Панама в справочнике ЦРУ «The World Factbook» 2019 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 3-мӗшӗнче архивланӑ.(акӑлч.)
* Фед.исследовательская работа конгресса США(акӑлч.)
* encyclopedia.com(акӑлч.)

Шаблон:Панама темăсенче
Шаблон:Панама президенчĕсем
# КăткăLatinitsopa vulani

| ?Кӑткӑсем |
| --- |
|   |
| Ăслăх классификацийĕ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Патшалăх: |  |

 |
|  Латинла çырни |
| Formicidae |
|

| Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеВикитĕссенчи систематика
 | Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеӲкерчĕксем
 | Шаблон:Taxobox ITISКăткăБиотехнологи информацин наци центрĕн (NCBI) сайтĕнче.

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Кӑткӑсем** (лат. *Formicidae*) — хурт-кăпшанкăсен ҫурхах çунатлисем отрядри (уртари) кӑткă йышшисем çийямахатри ямахат, ушкӑнӑн пайташӗсем. Пӗрлӗхлӗ хурт-кăпшанкăсем.

Хальхи вӑхӑтри 14 пин ытла тӗс тата 345 йӑх, ҫавӑн пекех 166 шӑмӑ йӑхӗ тата 760 ытла кӑткӑ тӗсӗ пур, вӗсем ытларах тропиксенче сарӑлнӑ.
Раҫҫейре 44 йӑхран 260 ытла тӗс шута илнӗ.

## Кун-ҫулӗ

## Вуламалли

* Длусский Г. М. Муравьи рода Формика / Под ред. К. В. Арнольди. — М.: Наука, 1967. — 236 с. — 2300 экз.
* Длусский Г. М., Букин А. П. Знакомьтесь: муравьи!. — М.: Агропромиздат, 1986. — 224, [8] с. — (Научно-популярная литература). — 100 000 экз.
* Дунаев Е. А. Муравьи Подмосковья: методы экологических исследований. — М.: МГСЮН, 1997. — 96 с. Архивная копия от 16 мая 2017 на Wayback Machine
* Захаров А. А. Муравей, семья, колония / Под ред. К. В. Арнольди. — М.: Наука, 1978. — 144 с. — (Человек и окружающая среда). Архивная копия от 13 декабря 2016 на Wayback Machine
* Захаров А. А. Муравьи лесных сообществ, их жизнь и роль в лесу / Отв. редактор чл.-корр. РАН Стриганова Б. Р.. — М.: Товарищество научных изданий KMK, 2015. — С. 242. — 404 с. — 250 экз. — ISBN 978-5-9907157-1-4.
* Мариковский П. И. Маленькие труженики гор. Очерки о жизни муравьёв горного Тянь-Шаня. — Алма-Ата: Наука, 1975. — 166 с. — 20 000 экз. Архивная копия от 24 апреля 2017 на Wayback Machine
* Брайен М. В. Общественные насекомые: Экология и поведение = Social Insects: Ecology and Behavioural Biology / Под ред. Г. М. Длусского. — М.: Мир, 1986. — 400 с. — 5800 экз. Архивная копия от 5 марта 2016 на Wayback Machine
* Халифман И. А. Муравьи. — М.: Молодая гвардия, 1963. — 304 с. — 65 000 экз.
* Халифман И. А. Пароль скрещенных антенн (муравьи). — М.: Детгиз, 1967. — 415 с. — 75 000 экз.
* Шовен Р. От пчелы до гориллы. — М.: Мир, 1965. — 295 с.
* Hölldobler B., Wilson E. O. The Ants. — Harvard University Press, 1990. — 732 p. — ISBN 0674040759.
* Borror D. J., Triplehorn C. A., Johnson N. F. Introduction to the Study of Insects. — 6-е изд. — Филадельфия: Saunders College Publishing, 1989. — 875 p. — ISBN 0-03-025397-7.

## Каҫӑсем

* Клуб любителей муравьёв.  antclub.org. Тĕрĕсленĕ 29 Ака уйӑхӗн 2011.
# Микки Маус

1928 ҫулхи мультфильмри кадр
**Ми́кки Ма́ус**  (акӑл. *Mickey Mouse* «Микки пĕчĕк шăши») — мультипликаци персонажĕ, Уолт Дисней компанин тата американ поп-культури символĕсенчен пĕрри. Антропоморфлă пĕчĕк шăши евĕрскер.

## Микки Маус пирки мультфильмсен персонажĕсем

* Микки Маус (Mickey Mouse)
* Дональд Дак (Donald Duck)
* Гуфи (Goofy)
* Плуто (Pluto)
* Дейзи Дак (Daisy Duck)
* Минни Маус (Minnie Mouse)
* Чип тата Дейл (Chip and Dale)
* Пит (Pete)

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Официаллă сайт
* *Lauren Vanpelt* Mickey Mouse -- A Truly Public Character (акӑлч.) (весна 1999). çăлкуçран архивланă 11 Нарӑс уйӑхӗн 2012. Тĕрĕсленĕ 23 Ҫурла уйӑхӗн 2008.
* *Damien Cave* Mickey Mouse vs. The People (акӑлч.).  Salon Media Group, Inc. (2002-02-21). çăлкуçран архивланă 11 Нарӑс уйӑхӗн 2012. Тĕрĕсленĕ 23 Ҫурла уйӑхӗн 2008.
* *Doug Bedell* Professor says Disney, others typify copyright problems (акӑлч.).  Doug Bedell / The Dallas Morning News (2002-03-14). çăлкуçран архивланă 11 Нарӑс уйӑхӗн 2012. Тĕрĕсленĕ 23 Ҫурла уйӑхӗн 2008.

Шаблон:Уолт Дисней персонажĕсем
Шаблон:Микки Мауса сасă пани
# БоливиLatinitsopa vulani

Uyuni

**Боливи** (исп. Bolivia), официаллă ячĕ **Боливи Республики** (исп. Republica de Bolivia, кечуа чĕлхипе Bulibiya, аймара чĕлхипе Wuliwya), — Кăнтăр Америка варринче вырнаçнă патшалăх.

## Географи

Боливин çурçĕр тата çурçĕр-тухăçĕнче Бразили, кăнтăр-тухăçĕнче — Парагвай, кăнтăрта — Аргентина, кăнтăрта тата кăнтăр-анăçра — Чилипе Перу патшалăхĕсем вырнаçнă.

## Халăх йышĕ

## Истори

* 1532—1538 — хальхи Боливи çĕрĕсене Испани конкистадорĕсем хăйсен аллине ярса илнĕ.
* 1542—1776 — Испанин Перу вице-патшалăхне Туçа Перу ятпа кĕнĕ. Боливи çĕрĕсенче Испани çĕрулпучĕсем хуçăланма тытăннă. Тĕп халăхсене энкомьендсем шутĕнче тытса тăма тытăннă.
* 1776—1810 — Испанин Рио-де-Ла-Плата вице-патшалăхĕ шутĕнче.
* 1825 — Туçа Перу ирĕклĕхе тухнă. Симон Боливара хисеплесе çĕршыва Боливи ятне панă.
* 1879—1883 — Лăпкă океан вăрçи: Чилипе хирĕçнĕ, çĕнтереймен, Лăпкă океан хĕррине тухакан çĕрсене, Атакама пушхирти селитра вырăнĕсене çухатнă.
* 1932—1935 — Чак вăрçинче Парагвая çĕнтереймен: Чакпа Бореаль çĕрĕсенчи нефть çухатнă.
* 1952 — Боливи революцийĕ пуçланать, олово тупса кăларакан промыçлăна ционализациленĕ.
* 1964 — Альфредо Овандо Кандиа генерал Боливири влаçа вăйпа туртса илнĕ.
* 1967 — Эрнесто Че Гевара партизансен ушкăнĕ революци пуçланă. Юпа уйăхĕнче АПШан ЦРУ пулăшнипе Боливи çарĕсем Че Гевара ушкăнне çĕмĕрсе тăкнă.
* 2003 — халăх пăлхавĕ пуçланнă.
# Утă, 17Latinitsopa vulani

## Уявсем

Словакин ирĕклĕх кунĕ

## Пулса иртнĕ

Жанна д’Арк VII Карла кăшăлланă чухне
* 1429 — Франци астулне VII Карла лартнă: церемони вăхăтĕнче унăн пуçĕ çийĕнче ялава ахаль çын хĕрĕ Жанна д’Арк (*капăрл.*) тытнă
* 1716 — Пётр I хăйĕн флочĕпе Копенгагена çитнĕ
* 1785 — словак авантюрисчĕ Мориц Бенёвский хăйне Мадагаскарăн тăрамĕ тесе пĕлтернĕ
* 1868 — япун тĕп хулине Киоторан Токиона куçарнă
* 1918 — Екатеринбургра раççей юлашки императорне II Микулая, унăн çемьине тата çывăх çыннисене персе пăрахнă
* 1918 — Çĕпĕрĕн Вăхăтлă правительстви Омскра Çĕпĕрĕн ирĕклĕх декларацине йышăннă.
* 1929 — СССР КТЧÇ хирĕçĕве пула Китайпа дипломати хутшăнăвĕсене татса хунă
* 1975 — вĕçевçĕ тытса пырав тĕрлĕ патшалăхсен иккĕ космос карапĕ пĕрремĕш çакланăвĕ: «Союз-19»  (СССР) тата «Аполлон» (АПШ)
* 2006 — Индонезире цунами хумĕсен айне пулса 500 ытла çын вилнĕ.
* 2007 — Бразилири Сан-Паулу хулинчи Конгоньяс аэропортĕнче Airbus A320 самолёт çĕре ларнă чухне вĕçсе хăпармалли çул çинчен тухса кайса аэропортпа юнашар вырнаçнă çурта пырса тăрăннă. Самолётра пулнă 176 çын, тата ку вăхăтра çуртпа юнашар пулнă çынсен пурнăçĕ татăлнă. Пурĕ 200 ытла çын пĕтнĕ.

## Çуралнă

* 1889 — Курак Иван Игнатьевич, сăвăç.
* 1954 — Ангела Меркель, нимĕç политикĕ.

## Вилнĕ

* 1967 — Айзман Николай Спиридонович, драматург.
# ĔмпӳLatinitsopa vulani

Louis XIV of France. Людовик XIV, Франци королĕ
**Ĕмпÿ** е **Мона́рх** (грек μόναρχος, тÿреммĕн «пĕччен тытăмçă, влаç хуçи»; грек μόνος «пĕччен» + грек αρχός «тытăмçă») — йăхпа несĕле кура, ăруран ăрăва пыракан çÿлти влаçăн хуçи, патшалăх пуçлăхĕ (император, каган, шахиншах (падишах), патша, цезарь, кайзер, фараон, король, халиф, князь (пĕчĕкрех рангпа: герцог, принц), тагавор, экзарх, негус, шах, шейх, султан, эмир, хан, малик, бей, визирь, государь, махараджа тата ытти те); суверенитет пур сăпат.

Хĕрарăм монарха *майра-ĕмпÿ* теме пултараççĕ.

Ĕмпĕве влаç панă чухне суйлав элеменчĕсем те (уйрăм пайрăмсем) пулма пултараççĕ.

## Çавăн пекех

* Монархи
* Ĕмпӳлĕх
* Ĕмпÿлĕхсенчи монархсен ят-йышĕ
* Король
* Майра-патша

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Подборка общих материалов о королях 2025 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 22-мӗшӗнче архивланӑ..
# ВалуаLatinitsopa vulani

Гербӗ
**Валуа** (фр. *Valois*) — Франци королӗсен династийӗ, Капетингсен ҫурчӗн турачӗ. Хӑйӗн ятне ҫав туратӑн никӗслевҫи, Франци Карлӗ, граф де Валуа титулӗнчен илнӗ.

Валуа династийӗн пайташӗсем франци астулне 1328 - 1589 ҫулсенче пулнӑ, ун хыҫҫӑн вӗсене Капетингсен ҫурчӗн кӗҫӗнрех турачӗ, - Бурбонсен династийӗ йышӑннӑ.

## Вуламалли

* Валуа // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Каҫӑсем

* Фамильное дерево правителей династии Валуа 2011 ҫулхи Ака уйӑхӗн 16-мӗшӗнче архивланӑ..
# Историк

**Историк**, е **историçĕ** — историне тĕпчекен ăславçă.

Профессиллĕ ĕçлекен историксем университетсемпе тĕпчев институтĕсенче ĕçлеççĕ.

## Пайлани

Историксене вĕсен специализацийĕ тăрăх çак ушкăнсене пайлама пулать:

* темăсем тăрăх ĕçлекенсем (хальхи пулăмсен историне, халăх шухăшĕн историне тĕпчекенсем тата ыттисем кĕреççĕ);
* тапхăрсене тĕпчекенсем (авалхи тĕнчене, хальхи вăхăта тата ытти тапхăра тĕпчекенсем кĕреççĕ);
* тăрăх тĕпчевçисем (Чăваш Ен, Египет, Византи тата ытти тăрăхсене тĕпчекенсем кĕреççĕ).

Çавăн пекех историксенчен археологсене, тата ытти вак тĕпчевçĕсене уйăрса палăртаççĕ: нумизматсем, палеографсем, эпиграфистсем тата ыттисем.

Çавăн пекех историксем шутне историллĕ хавлавсем çыракан çыравçăсене, журналистсене кĕртеççĕ.

## Паллă чăваш историкĕсем

* Комиссаров Гурий Иванович
* Михайлов Спиридон Михайлович
* Никольский Николай Васильевич
# Тĕп хулаLatinitsopa vulani

**Тĕп хула**, — патшалăх, е урăх административлă пайланăвĕн тĕп хули. Тĕп хулара администраци органĕсем вырнаçнă: аслă суд, парламент тата ытти органсем.

Ытларахăш енчен илсен тĕп хула истори йăлипе пулать, анчах та хăш пĕр çухне тĕп хула вырăнне указ е саккун урлă палăртаççĕ. Чăваш Енĕн тĕп хули - Шупашкар, Раççейĕн çĕр пичĕ - Мускав.

## Çăвăн пекех пăхăр

* Тĕнчери тĕп хуласен списокĕ
# 706Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  698 • 699 • 700 • 701 —  **702**  — 703 • 704 • 705 • 706
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 680-мĕшсем • 690-мĕшсем — **700-мĕшсем** — 710-мĕшсем • 720-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| VII ĕмĕр — **VIII ĕмĕр** — IX ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# 892Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  884 • 885 • 886 • 887 —  **888**  — 889 • 890 • 891 • 892
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 860-мĕшсем • 870-мĕшсем — **880-мĕшсем** — 890-мĕшсем • 900-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| VIII ĕмĕр — **IX ĕмĕр** — X ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# ЦюйфуLatinitsopa vulani

| Цюйфу |
| --- |
| Skyline of Цюйфу |

Конфуци вилтӑпри ҫинчи палӑк
**Цюйфу** (кит. упр. 曲阜, пиньинь Qūfù, куҫарсан «Кукӑр сӑрт» пулать) - Китай Халӑх Республикинчи Цзинин хула тавралӑхӗн Шаньдун провинцинчи хула уесӗ.

Халӑх йышӗ 640 498 ҫын (2010).

## Кун-ҫулӗ

## Паллӑ ҫынсем

* Конфуци философӑн тӑван вырӑнӗ.

## Тӑванлӑ хуласем

## Вуламалли

## Каҫӑсем

* UNESCO World Heritage Listing
* CCTV
* Qufu Normal University
* orientalarchitecture.com: Confucius Temple
* qufu.pomosa.com: Extensive photos from 2004
* Panoramic photo of Confucius Temple
* Photographs of a Confucian Temple ceremony
* Confucian website

Шаблон:China-geo-stub
Шаблон:Китай культурин эткерлĕхĕ
# Юань йăх-несĕлĕLatinitsopa vulani

**Импери** (китай йăлипе — **йăх-несĕл**) **Юа́нь** (кит. 元朝, пиньинь *Yuáncháo*; монг.  Их Юан Улс — Аслă Юань патшалăхĕ) — монголсен патшалăхĕ, унăн пĕр пайĕ Китай (1271—1368) пулнă. Чингисханăн мăнукĕ, 1279 çулта Китая пĕтĕмпех ярса илнĕ монгол ханĕ Хубилай никĕсленĕ

1351-1368 çулсенче «Хĕрлĕ çар» пăлханма пуçланă хыççăн ăрун кун-çулĕ пăчланать.

## Кун-çулĕ

### Ум кун-çулĕ

Хубилай
## Çавăн пекех пăхăр

* Пысăк империсен ят-йышĕ
* Китай кун-çулĕ

## Асăрхавсем

## Вуламалли

1. *Далай Ч.*  Монголия в XIII—XIV веках / Яв. редактор Б. П. Гуревич. —  М.:  Наука, 1983.
2. *Россаби М.*  Золотой век империи монголов = Khubilai Khan: his life and times. —  СПб.:  Евразия, 2009. — (Историческая библтотека). — 1500 экз. — ISBN 978-5-8071-0335-2
3. The Cambridge history of China: Alien regimes and border states, 907-1368. —  Cambridge University Press, 1994. — P. 513—527. — 816 p. — ISBN 0 521 24331 9

Шаблон:Монгол империн ванчăкĕсем
# 608Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  600 • 601 • 602 • 603 —  **604**  — 605 • 606 • 607 • 608
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 580-мĕшсем • 590-мĕшсем — **600-мĕшсем** — 610-мĕшсем • 620-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| VI ĕмĕр — **VII ĕмĕр** — VIII ĕмĕр
 |

## Пулăмсем

* Астула Бонифаций IV Рим паппи, каярах ăна канонланă, астула ларнă.
* 608—615 — Св. Бонифаций IV папа.
* Перссем Сири çĕнтерсе илнĕ.
* 608-642 Чалукьи ăрăвĕнчи Пулакешин II патша вырăнĕнче.

## Çуралнă

## Вилнĕ

* Евлогий (александри патриархĕ)
* Айдан, гэлсен Дал Риада патши

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# ЭстуарийLatinitsopa vulani

Ла-Плата
**Эстуарий**

## Асăрхавсем

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку гидрологипе вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* |
# Урумчи

Урумчи хулин çӳллĕ çурчĕсем
**Ӳрӳмчи́** (транс.: *Улумуци*, уйг. ئۈرۈمچی, Ürümqi, китай ячĕ — Дихуа, кит. йăла 烏魯木齊, çăм. 乌鲁木齐, пиньинь *Wūlǔmùqí*) — çурçĕр-анăç Китайăн пысăк та хăват аталанса пыракан хули, Синьцзян-Уйгур автономлă районĕн тĕп хули.

Халăх йышĕ — 2,1 млн çын.

## Тавралăхĕ

## Топонимика

## Административлă пайĕсем

## Хуçалăхĕ

## Каçăсем

* Урумчи администрацин официаллă страници 2020 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 13-мӗшӗнче архивланӑ.

Шаблон:Китай хулисем
# ТураLatinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Тура (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
Çавăн пекех: Çӳç шчотки

**ТураТура** — çÿç-пуçа тирпейлемелли уйрăм çыннăн хатĕрĕ. Çавăн пекех чĕрчунсен çăмне тирпейлемелли турасем те пулаççĕ.

## Литература

* Расчёски // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1959. — Т. VII. — Стб. 704—706.

## Çăлкуçсем

* Гребінець // Словник української мови : в 11 т. — Київ : Наукова думка, 1970—1980.

* Гребінь // Словник української мови : в 11 т. — Київ : Наукова думка, 1970—1980.
* Гребінка // Словник української мови : в 11 т. — Київ : Наукова думка, 1970—1980.
# SARS-CoV-2

SARS-CoV-2 короновируса калăпăшласа кăтартни
**SARS-CoV-2** (*Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2*), маларах **2019-nCoV** (акӑл. *2019 novel coronavirus* тенĕ, çавăн пекех *Wuhan coronavirus*, *Wuhan seafood market pneumonia virus*) — коронавируссен çĕнĕ штамĕ, 2019 çул вĕçĕнче тупса палăртнă, **COVID-19 коронавирусла инфекци** сăлтавĕ. РНК пур тата пĕр вăчăраллă вирус.

## Асăрхавсем
# Пин-диLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Лю Цзицзы, Лю Кань |
| Çуралнă вăхăт | 9 до н. э. |
| Çуралнă вырăн | * Динчжоу[d], Китай Халăх Республики
 |
| Вилнĕ вăхăт | 6 çулхи нарăс, 3-мĕшĕ |
| Вилнĕ вырăн | * Сиань[d]
 |
| Гражданлăх | * династия Западная Хань[d]
 |
| Пăхăнулăх | * династия Западная Хань[d]
 |
| Ашшĕ | Лю Син[d] |
| Арăмӗ | Сяопин[d] |
|  Медиафайлы на Викиампар |

Пин-ди императорӑн вилтӑпри, Сяньян тавралӑхӗ, Шэньси
**Пин-ди** (кит. трад. 孝平帝) е кӗскен Пин-ди (кит. трад. 平帝), харпӑр ячӗ **Лю Цзицзы** (кит. трад. 劉箕子, п. эрч. 9 ҫ. — 3 нарӑс 6 ҫ.) каярах **Лю Кань** (кит. трад. 劉衎) тесе улӑштарнӑ — Китай Хань империйӗн вунтӑваттӑмӗш императорӗ.

## Пурнӑҫӗ

Ван Манӑн хунеҫи. 4-мӗш ҫулта император Ван Ман хӗрне качча илнӗ.

## Ӗҫӗ-хӗлӗ

## Вуламалли

## Каҫӑсем

* Официальная биография Ханьского Пин-ди в «Ханьшу» (Китай чĕлхи)
# ПушарLatinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Пушар (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
Пушара хирĕç кĕрешни
Смулен лапамĕнчи (Мускав) пушар (11, май, 2009
**Пушар**, çавăн пекех **Вут-шар** — тĕрĕслесе-йĕркелесе тăрайми çунни, çавна кура вăл пурлăх тĕлĕшĕнчен, çынсен сывлăхне-пурнăçне, пĕрлĕхпе патшалăха пĕтĕмĕшле сиен кÿрет

## Асăрхавсем

## Литература

* *Пресс А. А.*  Пожары // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.
* ГОСТ Р 54081-2010 Воздействие природных внешних условий на технические изделия. Общая характеристика. Пожар 2022 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.
* Топ-десятка самых известных поджогов в истории человечества 2018 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 17-мӗшӗнче архивланӑ. // Игорь Гончаренко, Портал гражданской журналистики. Интернет-издание ХайВей, 26, июнь, 2015 10:37:07

## Каçăсем

  Пожары Google Maps  KMZ (файл меток KMZ для Google Earth)
# ЭпиграфикаLatinitsopa vulani

Розетта чулĕ, ун çине пĕр текстах виç чĕлхепе çырнă
**Эпигра́фика** (ав.гр. ἐπιγραφή — çырни) — чул, керамика, металл е ытти йышши хытă материалсем çине çырса хăварнисене тĕпчекен тата вăхăтпа култтура контекстне кура классификацилекен историлле çумăслав (историлле тата филологилле çум дисциплина).

Тата кăна çывăх çавнашкал ăславсем пур:

* Палеографи — чернилпа çырса хăварнисене тĕпчет
* сфрагистика — пичетсемпе штампсене тĕпчени.

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Бехистунская надпись Дария I — крупнейший памятник мировой эпиграфики 2013 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 3-мӗшӗнче архивланӑ.