# Итальян чĕлхиLatinitsopa vulani

| Итал чĕлхи |
| --- |
| Тӑван ячӗ:
  | italiano, lingua italiana итлеме  |
| Патшалӑхсем: | Итали, Сан-Марино, Ватикан, Швейцари, Словени, Хорвати, Франци, Монако, Ливи, Тунис, Эритрей, Эфиопи, Сомали, Мальта, Албани |
| Официаллӑ статус:
  | Итали, Ватикан, Сан-Марино, Швейцари, ЕП |
| Рейтинг:
  | 18 |
| Классификаци |
| Категори: | Еврази чĕлхисем |
| Инди-европа çемьи
Роман ушкăнĕ
Итал-роман кĕçĕн ушкăнĕ |
| Ҫырулӑх:
  | латиница |
| Чӗлхе кочӗсем |
| ISO 639-1: | it |
| ISO 639-2: | ita |
| ISO 639-3: | ita |
| *Ҫавӑн пекех пӑхӑр: Проект:Лингвистика* |

Тĕнчере итал чĕлхин ареалĕ
**Итал чĕлхи** (*lingua italiana*) — Итали, Ватикан (латин чĕлхипе пĕрле), Сан-Марино, Швейцари (нимĕç, франци тата швейцар ретороман чĕлхисемпе пĕр танах). Хорватипе Словенири чылай итал халăхĕ пурăнакан темиçе тăрăхра иккĕмĕш официалă чĕлхе пулать.

Итал чĕлхи Итали территоринче саралнă халăх латынĕнчен пуçланать. Вăтам ĕмĕрлĕхре, ун чухне Итали политика енчен сапаланнă пулнă, пĕрлĕ литература чĕлхи пулман, çапах та тĕрлĕ диалектлă çыру палăкĕсем сыхланса юлнă. Çĕнетӳ тапхăрĕнчен пуçласа чи хисеплĕ диалект Тоскана, терĕсрех — Флоренци диалекчĕ шутланать, çак диалектпа Данте, Петрарка тата Боккаччо çырнă. Çапах та, пуян пĕлӳ илнĕ çынсем классик таса латыньпе танлаштарса итал чĕлхине «вульгарлă» — *volgare* тенĕ. XVIII—XIX ĕмĕрсенчен пуçласа çурçĕрпе кăнтăр идиомĕсен хушшинчи куçăмлă тоскана диалекчĕн никĕсĕпе пĕрлешӳллĕ итал чĕлхи хормăланать. Çав хушăрах Итали территоринче темиçе диалект саралнă пулнă, вĕсем хушшинчи хутшăну йывăр шутланнă: çурçĕр итал диалекчĕсем истори енчен галл-роман, кăнтăр итал — итал-роман шутне кĕнĕ. Диалектсемсĕр пуçне, итал литература чĕлхин темиçе тĕслехĕ, çаплах уйрăм чĕлхе шутланакан идиомăсем (пирваях сардинпа фриул) пур.

## Кун-çулĕ

Данте Алигьери
## Лингвистика пахалăхĕ

### Алфавит тата орфографи

Итал алфавичĕ (alfabeto)| Сасă палли | Пуплев | Ячĕ |
| --- | --- | --- |
| A a | [a] (а) | a |
| B b | [b] (б) | bi |
| С с | [k], [ʧ] (к, ч) | сі |
| D d | [d] (д) | di |
| E e | [e], [ɛ] (э) | e |
| F f | [f] (ф) | effe |
| G g | [g], [ʤ] (г, дж/ж) | gi |
| H h | текста пăхăр | acca |
| I i | [i], [j] (и, й, ь) текста пăхăр | i |
| L l | [l] (ль) | elle |
| M m | [m] (м) | emme |
| N n | [n] (н) | enne |
| O o | [o], [ɔ] (о) | o |
| P p | [p] (п) | pi |
| Q q | [k] *qu* [kw] юнашар кăна | cu |
| R r | [r] (р) | erre |
| S s | [s], [z] (с, з) | esse |
| T t | [t] (т) | ti |
| U u | [u], [w] (у) | u |
| V v | [v] (в) | vi, vu |
| Z z | [ʦ], [ʣ] (ц, дз/ѕ) | zeta |
| Ют çĕр сăмахĕсене çырнă чух кăна |
| J j | [j] (й) | i lungo |
| K k | [k] (к) | cappa |
| X x | [ks] (кс) | ics |
| W w | [v] (в, у) | vu doppia |
| Y y | [i] (и, й) | ipsilon, i greca |

### Фонетика тата фонологи

#### Уçă сасăсем

Литература итал чĕлхинчи уçă монофтонгĕсене таблицăра кăтартнă:

Итал чĕлхин уçă сассисем|  | Малти | Вар | Кайри |
| --- | --- | --- | --- |
| Çӳлти | i |  | u |
| Вăтам-çӳлти | e |  | o |
| Вăтам-аялти | ɛ |  | ɔ |
| Аялти |  | a |  |

### Грамматика

Итали шкулӗнче алӑпа ҫырнӑ курсив (20-21 ӗмӗрсем)
#### Ятсем

Итал чĕлхинче:

Икĕ ăрат:аçа (*maschile*) тата ама (*femminile*).
Ӳкĕмсем çук, предлогсем кăна.

#### Глаголсем

## Антропонимика

## Вуламалли

* *Berruto, Gaetano*  Sociolinguistica dell'italiano contemporaneo. —  Carocci, 1987.
* *Berloco, Fabrizio*  The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition. —  Lengu, 2018. — ISBN 978-8894034813
* *Serianni, Luca*  Italiano. Grammatica, sintassi, dubbi.. —  Garzanti, 1997.

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Итало-Акăлчан сăмахсарĕ
* Интернет Полиглот çинчи итал чĕлхин выляв урокĕсем 2014 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 10-мӗшӗнче архивланӑ.
* iPhone/iPod Touch çинчи итал-вырас сăмахсарĕ тата кашнин хăйĕн вĕренмелли кĕнеке 2010 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 29-мӗшӗнче архивланӑ.

Wikipedia
Википедин Pagina principale уйрăмĕ.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |