Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Утă, 16Latinitsopa vulani

## Уявсем

## Пулса иртнĕ

* 622 — ислам календарьне пуçланă.
* 1054 — папа легачĕ Софи соборĕнче Михаил Керуларий патриарха ĕç вырăнĕнчен хăтарни тата чиркӳрен уйăрни пирки хут хăварать
* 1676 — наркăмăш ĕçĕ: ашшĕпе тăванĕсене вĕлернĕшĕн маркиза де Бренвильене ĕçсе асаплантарса вĕлерме хушнă

Ато бомбин пĕрремĕш хут ăнăçлă тĕрĕслевĕ
* 1945 — йĕтре хĕçпăшалĕн Çĕнĕ Мексико штатĕнчи (АПШ) полигонра пĕрремĕш ăнăçлă тĕрĕслевĕ иртет (*капăрл.*)
* 1950 — Мараканасо — бразил футболĕн кун-çулĕнчи пирки чи пысăк куляну
* 1990 — УССР Аслă Канашĕ Украинăн патшалăх суверенитечĕн Декларацине йышăнать
* 1994 — Шумейкер — Леви 9 комети Юпитерпа çапăннă

## Çуралнă

* 1723 — Джошуа Рейнольдс, ÿнерçĕ, анкăл кун-çулпа çын-сăпат ÿнерçи, XVIII ĕмĕрĕн анкăл çын-сăпат ÿнер шкулĕн пайташĕ.
* 1928 — Роберт Шекли, америка çыравçи.

## Вилнĕ

* 1964 — Евдокимов Николай Евдокимович, юптаруçă, прозаик.
# Чакăл (пĕлтерĕшсем)

**Чакăл**:

* Чакăл — чуллă та чăнкă енсемлĕ, шĕвĕр мăкăрăлчăксемлĕ сăрт-ту е çыран. Шывра чухне утрав пулма пултарать.
* Чакăл — урлăм.
* Чакăл (шай)

## Çавăн пекех

* Чакăллă
* Чакăлтăм
# Моль (пĕлтерĕшсем)

**Моль** — нумай терминлĕ сăмах:

* Моль — япалалăх шутлавлăхĕн пĕрчи,

## Пурăнан вырăнсем

* Моль — Алье департаментĕнчи (Франци) коммуна.
* Моль — Кальвадос департаментĕнчи (Франци) коммуна.

## Хушамат

* Моль Альберт (1917—2004) — голланд актёрĕ
* Моль Гуго (1805—1872) — нимĕç ботаникĕ, цитологĕ; Роберт Молĕн пиччĕшĕ.
* Моль Жюль (1800—1876) — франс лингвисчĕ тата ориенталисчĕ.
* Моль Мориц (Шаблон:De; 1802—1888) — нимĕç экономисчĕ тта парламент ĕçченĕ, Юлиус (Жюль) М. пиччĕшĕ.
* Моль Оттмар фон (Шаблон:De} (1846—1922) — нимĕç дипломачĕ.
* Моль Питер ван (1599-—1650) — фламанд ӳкерçи.
* Моль Роберт фон (1799—1875) — нимĕç юрисчĕ, право пĕлӳçи; Гуго Молĕн пиччĕшĕ.

## Асăрхавсем
# Колумби

|  |
| --- |
| República de Colombia
Колумби |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Колумби ялавĕ | Колумби гербĕ |

 |
|  |
| Патшалăх чĕлхисем | испани чĕлхи |
| Тĕп хула | Санта-Фе-Де-Богота (Богота |
| Чи пысăк хула | Медельин, Кали, Барранкилья, Картахена (де Индиас) |
| Президент | Густаво Петро Франсия Маркес |
|  |  |
| Лаптăкĕ  - Пĕтĕмпе | 25 вырăнта 1 138 910 км2 |
| Халăх йышĕ  - Пĕтĕмпе(2005)  - Йышлăхĕ | 38 вырăнта 42 451 279 37/км² |
| Валюта ячĕ | колумби песи |
| Вăхăт тăрăхĕ | ГВ -05 пуçласа -05 таран |
| Патшалăх гимнĕ | Колумби патшалăхĕн гимнĕ |
| Тетел доменĕ | .со |
| Тел. префиксĕ | 57 |

**Колу́мби** (исп. *Colombia*) (исп. *República de Colombia* [reˈpuβlika ðe koˈlombja]) — Кăнтăр Америкăн çурçĕр хĕвеланăçенче вырнаçнă патшалăх.

## Этимологи

Христофор Колумб
Патшалăх ячĕ Христофор Колумбпа çыхăннă.

### Уяв тата кану кунĕсем

* 1 кăрлач — Çĕнĕ çул;
* 6 кăрлач — Крещение;
* 19 пуш — День Святого Иосифа(Жозефа);
* 20 ака — Мăн кĕçнерикун;
* 21 ака — Страстная пятница;
* 1 çу — День солидарности трудящихся;
* 13 çу — День Св. Марии;
* 1 июня — Вознесение;
* 22 июня — Праздник тела Господня;
* 29 июня — День Святых Петра и Павла;
* 20 июля — День Независимости;
* 7 августа — Годовщина битвы при Бойака;
* 15 августа — Успение;
* 20 сентября — Туслăх кунĕ;
* 8 раштав — Праздник Непорочного зачатия Пресвятой Девы Марии;
* 25 раштав — Раштав.

## Примечания

## Каçăсем

* Многоликая земля — История, география, культура, экономика, фотографии
* Колумби DMOZ-ра
* Статья о Колумбии в журнале «Вокруг света» 2005 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 28-мӗшӗнче архивланӑ.
* Карта Колумбия

## См. также

Шаблон:Навигация
Шаблон:Дерево статей

\*
# Лăпкă океан

**Лăпкă океан**, — Çĕр çинчи чи пысăк океан. Тинĕссемпе пĕрле 178,6 млн. км2 лаптăк йышăнать, калăпăшĕ 710 млн. км3, вăтам тарăнăшĕ 3980 метрпа танлашать.

## Тинĕссем

Лăпкă океан
* Беринг тинĕсĕ
* Охот тинĕсĕ
* Япун тинĕсĕ
* Тухăç Китай тинĕсĕ
* Сарă тинĕс
* Кăнтăр Китай тинĕсĕ
* Ява тинĕсĕ
* Сулавеси
* Сулу
* Филиппин тинĕсĕ
* Коралл тинĕсĕ
* Фиджи
* Тасман тинĕсĕ
* Тата ыттисем

|  |  |  |  |
| Южно-Курильскри хĕвел ларăшĕ
  | Мăн Чараклă риф. Космосран пăхсан
  | Калифорни патĕнчи океанри шторм
  | Росс тинĕсĕнчи пăрсем ăшĕнчи контейнеровоз |

## Юханшывсем

Азири чи пысăк юханшывсем Амур, Хуанхэ, Янцзы, Меконг тата ыттисем, кашни çул Лăпкă океана 1767 миллион тонна юшкăн илсе пыраççĕ. Америкăн пысăк юханшывĕсем — Юкон, Колорадо, Колумби, Фрейзер, Гуаяс тата ыттисем çулталăка 380 миллион тонна юшкăн илсе пыраççĕ, вĕсенчен 70—80 % шельф ансар пулнипе океана юхса тухать.

## Çавăн пекех пăхăр

* Лăпкă океан вăрçи

## Вуламалли

* Тихий океан. (АН СССР. Институт океанологии). В 13 томах. —  Наука.
* *Лăпкă океан* — ПСЭ
* Атлас океанов. Термины, понятия, справочные таблицы. —  ГУНК МО СССР.
* Физическая география материков и океанов. —  Высшая школа.
* *Шило Н. А., Ващилов Ю. Я.* Роль сил Кориолиса в формировании асимметричной структуры восточка и запада Тихого океана и его континентального обрамления // Докл. РАН. 2008. Т. 419. № 4. С. 530—532.

## Каçăсем
# XVI ĕмĕр

XV ĕмĕр — **XVI ĕмĕр** — XVII ĕмĕр

## Вунăçуллăхсемпе çулсем

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **1490** | 1490 | 1491 | 1492 | 1493 | 1494 | 1495 | 1496 | 1497 | 1498 | 1499 |
| **1500** | 1500 | 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 |
| **1510** | 1510 | 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 |
| **1520** | 1520 | 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 |
| **1530** | 1530 | 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 |
| **1540** | 1540 | 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 |
| **1550** | 1550 | 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 |
| **1560** | 1560 | 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 |
| **1570** | 1570 | 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 |
| **1580** | 1580 | 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 |
| **1590** | 1590 | 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 |
| **1600** | 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 |

### Хронологи Таблици 2 пинçуллăх
# 1831

| Çулсем
 |
| --- |
|  1823 • 1824 • 1825 • 1826 —  **1827**  — 1828 • 1829 • 1830 • 1831
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1800-мĕшсем • 1810-мĕшсем — **1820-мĕшсем** — 1830-мĕшсем • 1840-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XVIII ĕмĕр — **XIX ĕмĕр** — XX ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

## Вилнĕ

* Авăн, 4 — Юзеф Пешка, Польша художникĕ.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# 1903Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  1899 • 1900 • 1901 • 1902 —  **1903**  — 1904 • 1905 • 1906 • 1907
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1880-мĕшсем • 1890-мĕшсем — **1900-мĕшсем** — 1910-мĕшсем • 1920-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XIX ĕмĕр — **XX ĕмĕр** — XXI ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

* Çурла, 2 — Македонире Турци пусмăрне хирĕç пăлхав пуçланать.

## Çуралнă

* Калинух Кĕркурийĕ, «Вăрман айĕнче, Саврăшпуçĕнче» юрра çыраканĕ, сăвăç.
* Кăрлач, 28 — Юн Тани, чăваш актриси.
* Нарăс, 17 — Васянка Никифор Тарасович, сăвăç.
* Пуш, 11 — Логинов Алексей Романович, Совет Союзăн Паттăрĕ.
* Ака, 25 — Алентей Григорий Тимофеевич, сăвăç, прозаик.
* Авăн, 10 — Хумма Çеменĕ, чăваш çыравçи, сăвăçи, драматургĕ, тăлмачĕ.
* Чӳк, 29 — Тихăн Петĕркки, чăваш çыравçи, драматургĕ.

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# 1904Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  1900 • 1901 • 1902 • 1903 —  **1904**  — 1905 • 1906 • 1907 • 1908
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1880-мĕшсем • 1890-мĕшсем — **1900-мĕшсем** — 1910-мĕшсем • 1920-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XIX ĕмĕр — **XX ĕмĕр** — XXI ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

* Утă, 1 - чӳк, 23 - III-мĕш Çуллахи Олимп вăййисем иртернĕ.

## Çуралнă

* Çу, 11 — Сальвадор Дали испан сăрă ӳнерçи, графикĕ, скульпторĕ, режиссёрĕ, çыравçи,сюрреализм юхăмĕн чи паллă пайташĕсенчен пĕри.
* Фролов Иван Александрович, çыравçă.
* Юпа, 4 — Кривоносов Владимир Михайлович, кĕвĕç.
* Чӳк, 17 — Саломея Нерис, Литва сăвăçи.

## Вилнĕ

* Çу, 1 — Антонин Дворжак, чех кĕвĕçи.
* Çу, 4 — Фёдоров Михаил Федорович, этнограф, çыравçă.
* Утă, 15 — Чехов Антон Павлович, паллă вырăс çыравçи.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# 1914Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  1910 • 1911 • 1912 • 1913 —  **1914**  — 1915 • 1916 • 1917 • 1918
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1890-мĕшсем • 1900-мĕшсем — **1910-мĕшсем** — 1920-мĕшсем • 1930-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XIX ĕмĕр — **XX ĕмĕр** — XXI ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

* Çурла, 30 — Тенненберг патĕнчи çапăçу пулса иртнĕ.
* Çурла, 31 — Санкт-Петербурга Петроград ята панă.

## Çуралнă

* Елем Семён Семёнович, чăваш сăвăçи.
* Митта Иван Егорович, чăваш çыравçи, тăлмачĕ.
* Пименов Иван Сергеевич, чăваш сăвăçи, тăлмачĕ.
* Нарăс, 10 — Эсхель Аркадий Александрович, чăваш сăвăçи, çыравçи, драматургĕ, критикĕ.
* Нарăс, 27 — Ивник Иван Николаевич, сăвăç, тăлмач.
* Çĕртме, 30 — Челомей Владимир Николаевич, механикăпа управлени енĕсен совет вăхăтĕнчи асчах.
* Çурла, 20 - Вавилов Сергей Васильевич, Совет Союзĕн Паттăрĕ.
* Çурла, 26 — Хулио Кортасар, «асамлă романтизм» енĕн аргентин çыравçи тата сăвăçи.
* Авăн, 19 — Жакова Вера Николаевна, çыравçă.
* Юпа, 6 — Тур Хейердал, паллă Норвеги çулçӳревçи, антрополог-тĕпчевçĕ.
* Юпа, 19 — Пушкай Леонид Иванович — чăваш сăвăçи, драматург.
* Юпа, 25 — Ухли Владимир Васильевич, чăваш çыравçи, драматургĕ.
* Чӳк, 7 — Вашки Иван Никифорович, сăвăçă, прозаик, драматург, куçăруçă.

## Вилнĕ

* Акимов Михаил Фёдорович, прозаик, драматург, публицист, тăлмач.
* Чӳк, 14 — Стеллан Рийе, Дани кинорежиссёрĕ, нимĕçсен пуçламăш киноматографине самай ӳсĕм кĕртекен.
# 1977

| Çулсем
 |
| --- |
|  1973 • 1974 • 1975 • 1976 —  **1977**  — 1978 • 1979 • 1980 • 1981
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1950-мĕшсем • 1960-мĕшсем — **1970-мĕшсем** — 1980-мĕшсем • 1990-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XIX ĕмĕр — **XX ĕмĕр** — XXI ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

* Çу, 27 — СССР патшалăх гимне йышăннă, ăна СССР пĕтиччен усă курнă.
* Авăн, 5 — Вояджер-1 ятлă хăй тĕллĕн ĕçлекен планетăсем хушшинчи станцине хăпартса янă.

## Çуралнă

* Ака, 3 — Раман Иринкки, прозаик.
* Авăн, 20 — Намиэ Амуро, яппун юрăçи.
* Чӳк, 10 — Ягупова Ирина Николаевна, чăваш спортсменĕ.

## Вилнĕ

* Çĕртме, 15 — Алга Александр Егорович, чăваш сăвăçи, çыравçи, драматургĕ, тăлмачĕ, критикĕ.
* Авăн, 16 — Мария Каллас — грек тата американ юрăçи, XX ĕмĕрти опера юрăçисенчен чи аслисен пĕри.
* Юпа, 6 — Юн Тани, чăваш актриси.
* Юпа, 16 — Агаков Леонид Яковлевич, прозаик, драматург, сатирик, театр критикĕ.
* Раштав, 15 — Галич Александр Аркадьевич, вырăс сăвăçи, драматургĕ, юрăçи.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# Раштав, 31

Çулăн юлашки кунĕ.

Микита Тилли

## Пулса иртнĕ

* 1980 — Шупашкар ГЭСĕн пĕрремĕш гидроагрегатне хута янă.
* 1999 — Ельцин Борис Николаевич Раççей президент вырăнĕнне пушатнă, президент ĕçĕсене вăхăтлăха Путин Владимир Владимирович ертсе пыма пуçланă.

## Çуралнă

* 1869 — Анри Матисс, франци ӳнерçи тата скульпторĕ, фовизм юхăмĕн ертӳçи.
* 1898 — Ахах Иван Евграфович, сăвăç, прозаик, критик.
* 1978 — Барсукова Юлия Владимировна, Раççей спортсменки.

## Вилнĕ

* 1995 — Дедушкин Николай Степанович, критик, литературовед.