# МатематикаLatinitsopa vulani

**Математика** (ав.гр. μᾰθημᾰτικά < μάθημα «тишкерни; ăслав») — тытăмсене, йĕркене тата çыхăнусене палăртакан ăслав. Шутлас, виçес, ăнлантарас кирлĕлĕхсене кура историре (пурнăçра) йĕркеленнĕ.

Пифагор теореми. Схема туса куçа курăнмалла кăтартни (сăнарлă интерпретаци)
## Математика кунçулĕ çинчен (кĕскен)

А. Н. Колмогоров академик математика историне çапла кăтартнă:

1. Математика çуралнă тапхăр, çак вăхăтра чылай ĕç валли пĕлӳ-хăнăху пухнă;

1. Элементарлă математика тапхăрĕ, пирĕн эрăччен VI—V ĕмĕрсенче пуçланса, XVI ĕмĕр вĕçĕнче вĕçленет.

1. Улшăнуллă капсен математикин тапхăрĕ, XVII—XVIII ĕмĕрсем, «ăна çаплах тепĕр сăмахпа „аслă математика“ тапхăрĕ теме пулать»;

1. Хальхи математика тапхăрĕ —XIX—XX ĕмĕрсем

## Математикăн тĕп темисем

Хисепсем – Пурлăх хисепĕсем – Тулли хисепсем – Ваклă хисепсем – Чăн хисепсем – Тытăмлă хисепсем – гипертытăмлă хисепсем – Кватернионсем – Октонионсем – Седенионсем – Гиперчăн хисепсем – Сюрреаллă хисепсем – **p**-адикăлла хисепсем – Математика константисем – Хисепсен ячĕсем – Вĕçсĕрлĕх – Никĕссем
### Хисепсем

«Хисеп» паллă малтан пурлăх хисепĕсем шутне кĕрет. Кайран çак палăрту ваклă хисепсем, чăн хисепсем, тытăмлă хисепсем тата ытти хисепсем çине те сарăлать.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  |
| Пурлăх хисепĕсем | Тулли хисепсем | Ваклă хисепсем |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_6  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_8  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_10  |
| Чăн хисепсем | Тытăмлă хисепсем | Кватернионсем |

### Улăштармасăр урăхлатни (Трансформацилени)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_12  |  |  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_14  |
| Арифметика | Дифференциаллă тата Интеграллă шутлав | Векторла анализ | Анализ |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_16  |  |  |
| Дифференциаллă танлăхсем | Динамикăллă системăсем | Пăтрашу теорийĕ |

Арифметика – Векторла анализ – Анализ – Виçе теорийĕ – Дифференциаллă танлăхсем – Динамикăллă системăсем – Пăтрашу теорийĕ – Тивĕçсен шучĕсем
### Структурăсем

Йышсен теорийĕ – Абстрактлă алгебра – Ушкăнсен теорийĕ – Алгебрăллă структурăсем – Алгебрăллă геометри – Хисепсен теорийĕ – Топологи – Линилле алгебра – Универсаллă алгебра – Категорисен теорийĕ – Умлă-хыçлăх теорийĕ
## Уçлăхла тытăмсем

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |
| Геометри | Тригонометри | Дифференциаллă геометри | Топологи | Фракталсем |

### Дискретлă математика

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_18  |  |  |  |
| Математикăлла логика | Шутланаяслăх теорийĕ | Криптографи | Графсен теорийĕ |

Комбинаторика – Йышсен теорийĕ – Чĕнтĕр теорийĕ – Математикăлла логика – Хисепсен теорийĕ– Криптографи – Дискретлă функционаллă системăсен теорийĕ – Графсен теорийĕ – Логикăлла шутлавсен теорийĕсем
## Пĕлӳлĕх сайчĕсем

* Allmatematika.ru. Вĕренӳ математика сайчĕ. Форум.
* Exponenta.ru. Вĕренӳ математика сайчĕ.
* МЦНМО шутлавĕсем

### Математика энциклопедийĕсем

* *Математическая энциклопедия* (в 5-ти томах), 1980-е гг. // Общие и специальные справочники по математике на EqWorld
* Н.И.Кондаков, *Логический словарь-справочник*, М.: "Наука", 1975.
* *Энциклопедия математических наук и их приложений*(ĕçлемен каçă). 1899-1934 гг. (Нем., крупнейший обзор литературы 19 века)

### Математикăн халăх валли кĕнекисем

* *Ф. Клейн*. Элементарная математика с точки зрения высшей.

* Том первый. Арифметика. Алгебра. Анализ. 2015 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 16-мӗшӗнче архивланӑ., М., Наука, 1987, 432 с.
* Том второй. Геометрия. 2015 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 16-мӗшӗнче архивланӑ., М., Наука, 1987, 416 с.

* *А. Пуанкаре*. Наука и метод — текст эссе на русском и французском языках
* *Р. Курант, Г. Роббинс*. Что такое математика?

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Математикăн вăрттăнлăхĕ

## Пĕлӳсен классификаци системин кодĕсем

* УДК 51
* Государственный рубрикатор научно-технической информации (ГРНТИ) (по состоянию на 2001 год): 27 МАТЕМАТИКА(ĕçлемен каçă)