# Сивĕ вăрçăLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Сивĕ вăрçă |
| Вăхăт |
пуш, 5 1946 — раштав, 26 1991 |
| Вырăн |
Пĕтĕм тĕнче, космос. |
| Пĕтĕмлетни |
СССР арканăвĕ, Германи пĕрлешĕнни, Варшава килĕшĕвĕ ĕçне вĕçлени, Югославипе Чехословаки арканăвĕ. |
| Тăшмансем |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ӳкерчĕк:Warsaw Pact seal.png **ВКЙ тата  ЭПК:СССР**
Албани
Болгари (1990 çулчен)
Венгри (1990 çулчен)
ГДР (1955—1990)
Польша
Румыни (1989 çулчен)
Чехословаки (1990 çулчен)

---

Куба (1961 çулчен)
Китай
КХДР
Ангола (с 1975)
Вьетнам
Лаос
[[]]
Афганистан (1978 çултанпа)

---

Икĕпат (1952—1972)
Сири
Ирак
Ливи (1969 çултанпа)
Палестина
Алжир
Мозамбик
Эфиопи (1974 çултанпа)
Конго Республики
Инди
Индонези (1959—1965)
Никарагуа (1979—1990)
Кени
Сенегал
Мали (1968 çултанпа)
Мьянма
Комбоджа (1975 çултанпа)
Шри-Ланка
Бангладеш
…
 | **ÇАПУ тата  ЕЭП:АПШ**
Бельги
Аслă Британи
Франци (1966 çултанпа)
Германи (1955 çултанпа)
Греци
Дани
Исланди
Испани
Итали
Канада
Люксембург
Нидерландсем
Норвеги
Португали
Турци

---

Япони
Тайвань
Кăнтăр Корей
Австрали
Çĕнĕ Зеланди
Кăнтăр Вьетнам
Таиланд
Малайзи
Израиль
Иран (1979 çулчен)
Пакистан
Сауд Аравийĕ
КАР
Заир
Бахрейн
Катар
Кувейт
ПАЭ
Оман
Тамил-Илам
 |

 |
| Çарпуçсем |
|

|  |  |
| --- | --- |
| *паллă мар* | *паллă мар* |

 |
| Енсен вăйĕсем |
|

|  |  |
| --- | --- |
| *паллă мар* | *паллă мар* |

 |
| Çухатнисем |
|

|  |  |
| --- | --- |
| *паллă мар* | *паллă мар* |

 |
|  |
|  **Аудио, фото, видео**  Викиампарта |

**Сивĕ вăрçă** — пĕтĕм тĕнчери геополитика, экономика тата идеологи сферисенче Совет Союзĕпе тата унăн тăмарĕсемпе, пĕр енчен, тата АПШ-па тăмарĕсем — тепĕр енчен, хушшинче 1940-мĕш çулсенчен пуçласа 1990-мĕш çулсем пуçламăшĕччен пынă конфронтаци.

## Истори

Конфронтацин паллă пайĕ идеологи шутланать. Капитализм тата социализм моделĕсен хирĕçлевĕсем сивлек вăрçăн тĕп сăлтавĕ пулаççĕ. Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинче çĕнтерӳ тупăшланă икĕ мăнаç патшалăх кашни хăйĕн идеологи тĕлĕпе тĕнчене урăхлатас тесе хăтланаççĕ. Вăхăт иртнĕçем конфронтаци икĕ енĕн те идеологин тĕп элеменчĕ пулса тăрать.

«Сивлек вăрçă» термина пĕрремĕш 1947 çулхи акан 16-мĕшĕнче АПШ президенчĕн Гарри Трумэнăн канашçи, Бернард Барух хăйĕн Кăнтăр Каролина штачĕн элчисен палатти умĕнче каланă.

### Сивĕ вăрçăн пуçламăшĕ

Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи вĕçленнĕ хыççăн советсен сĕмне Тухăç Европа патшалăхĕсем лекеççĕ, çак вара, уйрăмах Польшăра Лондонри поляксен эмиграцири правительстви маар, советсем майлă правительствăна йышăннипе Аслă Британипе АПШ килĕшмесĕр Совет Союзне хирĕçлеме тытăнать.

1945 çулхи ака уйăхĕнче Аслă Британи премьер-министрĕ Винстăн Черчĕл СССР-а хирĕç вăрçă планне хатĕрлеме хушать. Çак шухăш пĕтĕмлетĕвĕсене Черчĕл хăйĕн мемуарĕсенче çырать:

|  |
| --- |
|

* **пĕрремĕшĕ,** Совет Раççейĕ ирĕкле тĕнчешĕн вилĕмлĕ хăрашу пулса тăчĕ;
* **иккĕмĕшĕ,** пĕр тăхтамасăрах ăна хирĕçле çĕнĕ фронт йĕркелемелле;
* **виççĕмĕшĕ,** çак фронта Европăра тухăçалларах куçармалла;
* **тăваттăмĕшĕ,** анкăл-американ çарĕсен тĕп чăн тĕллевĕ — Берлин;
* **пиллĕккĕмĕшĕ,** Чехословакие ирĕке кăларасси, американ çарĕсем Прагăна кĕресси паллă вырăн йышăнать;
* **улттăмĕшĕ,** Вена хулине, тĕрĕссипе пĕтĕм Австрие анăç патшалăхсем, тепĕр енчен, вырăс Совечĕсемпе пĕрле, ертсе пымалла;
* **çиччĕмĕшĕ,** Тито маршалăн Итали пирки хапсăнусене чармалла…

 |

### 1946—1953

Европа территоринче пĕр-пĕрне хирĕç тăракан вăрçă-политика блокĕсем
1947 çулхи пушăн 12-мĕшĕнче АПШ президенчĕ Гарри Трумэн Греципе Турцие вăрçă тата экономика пулăшăвĕ пама 400 миллион доллар уйăрнине пĕлтерет.

### 1953—1962

Хрущёв «ирĕлĕвĕ» пуçлансан тĕнче вăрçи тухас хăрушлăх чакнă — уйрăмах çак особенно это было характерно для конца 1950-х гг, увенчавшегося визитом Хрущёва в США.

### 1962—1979 (Разрядка)

### 1979—1985

### 1985—1991

## Сивлек вăрçă пулăмĕсем

Икĕ полярлă тĕнче 1959 çулта
Икĕ полярлă тĕнче 1980 çулта
## Сивĕ вăрçăн урокĕсем

## Сивĕ вăрçин астăвăмĕ

### Музейсем

### «Сивĕ вăрçинче çĕнтернĕшĕн» медаль

Ӳкерчĕк:Coldwarvic.jpgCold War Service Medal — «Сивлек вăрçинче çĕнтернĕшĕн» медаль (АПШ)
## Çавăн пекех пăхăр

* Портал:Сивлек вăрçă
* Ялта-потсдам тĕнчери хутшăнусен системи
* Ядерлă паритет
* Хурçă чаршав
* Чураланă халăхсен эрни
* Европа пикникĕ
* Домино теорийĕ
* Разрядка международной напряжённости
* Раççей-американ хутшăнăвĕсем
* Территориальная экспансия России
* Виççĕмĕш Тĕнче вăрçи
* Ядерлă вăрçă

## Асăрхавсем

## Вуламалли

* *Сб.*

Lewkowicz, Nicolas, The German Question and the Origins of the Cold War, IPOC, Milan, 2008  *Пламя "холодной войны": Победы, которых не было. = Cold War Hot:Alternative Decisuicions of the Cold War / под ред. Питера Цуроса, пер. Ю.Яблокова. — М.: АСТ, Люкс, 2004. — С. 480. — (Великие противостояния). — 5000 экз. — ISBN 5-17-024051*

* *Федоров Александр Викторович*  Трансформации образа России на западном экране: от эпохи идеологической конфронтации (1946-1991) до современного этапа (1992-2010). —  М.:  МОО "Информация для всех", 2010. — С. 202. — 500 экз.

## Каçăсем

* Холодная война на проекте Хиросима
* Coldwar.ru — «История холодной войны»
* Web-сайт, посвящённый "холодной войне"
* Интервью с историком В. Зубком о холодной войне
* Послевоенный мир в условиях «холодной войны» 2010 ҫулхи Раштав уйӑхӗн 17-мӗшӗнче архивланӑ.
* А. С. Орлов «Тайная битва сверхдержав» 2019 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 25-мӗшӗнче архивланӑ.
* Лавренов С. Я, Попов И. М. «Советский Союз в локальных войнах и конфликтах»
* Россия (СССР) в войнах второй половины XX века
* «КОЛОСС С ГЛИНЯНОЙ ГОЛОВОЙ» НЕСБЫВШИЕСЯ НАДЕЖДЫ Ю.АНДРОПОВА И Д.Устинова 2012 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 24-мӗшӗнче архивланӑ.
* Директива NSC20/1 — «План Даллеса»
* Джузеппе Боффа «От СССР к России. История неоконченного кризиса. 1964—1994» Глава II: «Биполярный мир»
* Джузеппе Боффа «От СССР к России. История неоконченного кризиса. 1964—1994» Глава IX: «Поражение в холодной войне»
* Группа американских конгрессменов во главе с Хиллари Клинтон предлагает учредить Медаль за победу в холодной войне над СССР
* — Аудио-Слайд. Американ плакачĕсем: ядерлă атакăра епле сыхланса юлмалла 2011 ҫулхи Утӑ уйӑхӗн 9-мӗшӗнче архивланӑ.
* Холодная война в БСЭ(ĕçлемен каçă)
* Почему ни Рейган, ни Соединенные Штаты не выиграли "холодную войну (интервью с Джэком Мэтлоком)