Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# МĕрселинLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Иерусалим |
|  |
| **Хула гербĕ**  |
| Патшалăх: | Израиль |
| Регион: |  |
| Никĕсленĕ: | 933 200 |
| Хула, çултан: | 2012 |
| Халăх йышĕ, пин çын: |  ( ç. ш.) |
| Хула лаптăкĕ: |  х.т.д. км2 |
| Геогр. анлăхĕ: | {{{10}}} |
| Геогр. вăрăмлăхĕ: | {{{11}}} |

Иерусалимăн хĕвелтухăç енчи сăнĕ
**Мĕрселин** (ивр. ירושלים‎ *Йерушала́им*, арап. القدس *аль-Кудс*) — çывăх тухăçрри авалхи хула,Израилĕн официаллă тĕп хули.

## Иерусалим статусĕ

## Иерусалим — виçĕ тĕнĕн сăваплă вырăнĕ

### Иерусалим иудей тĕнĕнче

Ӳле хӳтлĕхĕ.
### Иерусалим ислам тĕнĕнче

Ӳкерчĕк:Мечеть Омара в Иерусалиме.jpgСăрт тӳпи.
### Иерусалим христос тĕнĕнче

## Иерусалим историйĕ

### Библи тапхăрĕ

### Вăтам ĕмĕрсем

### Çĕнĕ самана

Авалхи Иерусалим картти, 1900 çулхи Иерусалим картти.
## Муниципалитет

### Иерусалим мэрĕсем

* Юсуф Аль-Халиди (1899—1907)
* Файди ал-Алами (1907—1909)
* Селим ал-Хусейни (1909—1917)
* Ареф ал Даджани (1917—1918)
* Муса ал-Хусейни (1918—1920)
* Раджиб Нашашиби (1920—1934)
* Хусейн Аль-Халиди (1934—1937)
* Даниэль Остер (1937—1938)
* Мустафа ал-Халиди (1938—1944)
* Даниэль Остер (1944—1945)
* Муниципальный совет (1945—1948)
* Военный губернатор (1948—1949)
* Даниэль Остер (1950—1951)
* Залман Шрагаи (1951—1952)
* Ицхак Карив (1952—1955)
* Гершон Агрон (1955—1959)
* Мордехай Иш-Шалом (1959—1965)
* Тедди Коллек (1965—1993)
* Эхуд Ольмерт (1993—2003)

2003 çултанпа Иерусалимăн пуçлăхĕ Ури Луполянски пулать.

Яффо урамĕ, Иерусалим варринче. Çĕртме, 2006
## Халăхĕ

## Тухăç Иерусалим

Ӳкерчĕк:Панормама Нового Иерусалима.jpgИерусалимри ООН резиденци пăхăнăвĕнчи арап районĕн курăмĕ.
## Ватă хула

Ӳкерчĕк:ARI-Jerusalaim.jpgИерусалим, Ватă хула, Ари çуралнă кил-музейĕ.

## Çавăн пекех пăхăр

* Иерусалим кунĕ
* Иерусалим синдромĕ

## Асăрхавсем

## Каçăсем

Официаллисем

* Иерусалим муниципалитечĕ

Хыпарлисем

* Иерусалим хыпар порталĕ 2019 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 2-мӗшӗнче архивланӑ.
* Израиль аваллăхĕ
* Портал **Иерусалим вырăсла**(ĕçлемен каçă)
* **Lonely Planet** — Иерусалим 2007 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 12-мӗшӗнче архивланӑ.
* Пирĕн савнă тĕп хула порталĕ 2012 ҫулхи Чӳк уйӑхӗн 6-мӗшӗнче архивланӑ.

Очерксем

* Шăматкун Иерусалимре 2009 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 15-мӗшӗнче архивланӑ. Михаэль Дорфман

Кинофильмсем

* Чĕрери Иерусалим(ĕçлемен каçă)

Проектсем

* Иерусалимри палăк пуласиллĕхĕ 2009 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 12-мӗшӗнче архивланӑ.

Шаблон:Иерусалим тăрăхĕ
# Гравитаци энергийĕLatinitsopa vulani

**Гравитаци энéргийĕ** — ĕскерсен тытăмĕн (пĕрчĕсен) потенциалла энергийĕ, вĕсен хире-хирĕçле гравитацилле туртăмĕнчен тухса тăраканскер.

## Çавăн пекех

* Потенциалла энерги
* Кинетикăлла энерги
* Космосла пĕрремĕш хăвăртлăх
* Космосла иккĕмĕш хăвăртлăх
* Гравитацилле потенциал

## Асăрхавсем

## Литература

* . — revised. — Cambridge University Press, 2010. — ISBN 978-0-521-13821-5
* . — illustrated. — Springer Science & Business Media, 2012. — ISBN 978-1-4614-5444-1
* For a demonstration of the negativity of gravitational energy, see Alan Guth, *The Inflationary Universe: The Quest for a New Theory of Cosmic Origins* (Random House, 1997), ISBN 0-224-04448-6, Appendix A—Gravitational Energy.

## Каçăсем

* *Fitzpatrick Richard* Gravitational potential energy.  The University of Texas at Austin (2006-02-02).
# ÇулталăкLatinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Çул (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
**Çулталăк**, кĕскен, **çул** — вăхăт виçи, Çĕр чăмăрĕ Хĕвел тавра çаврăннипе танлашать. Календарь çулталăкĕ 12 уйăхпа тан. Тĕкел çулсенче 366 кун, ахаль çулсенче — 365 кун.

## Çулталăкăн тĕрлĕ вăрăммăшĕсем

* 346,620047 кун — аçтаха çулĕ. Ку вăхăт хушшинче Хĕвел малтанхи уйăх орбитине çаврăнса çитет;
* 353, 354 е 355 кун — тĕрлĕ уйăхпа хĕвел календарĕсен çӳллĕ мар çулсен тăршшĕ;
* 354,37 кун — 12 уйăх; уйăх çинче никĕсленекен календарьсен вăтам тăршшĕ
* 365 кун — нумайăш Хĕвел çинче никĕсленекен çӳллĕ мал çулăн тăршшĕ; ~31,53 миллион çеккунд
* 365,24219 кун — 2000 çул çывăхĕнчи тропик енчи çул тăршшĕ.
* 365,24222 кун — Çĕнĕ Юлиан календарĕнчи çулталăкăн вăтам тăршшĕ.
* 365,2424 кун — çуркуннехи равноденстисем хушшинчи вăхăт.
* 365,2425 кун — Григориан календарĕнчи çулталăкăн вăтам тăршшĕ
* 365,25 кун — Юлиан календарĕнчи çулăн вăтам тăршшĕ; ун çинче çутă сулĕ никĕсленсе тăрать; 31 557 600 çеккунтпа танлашать
* 365,2564 кун — сидериуc (çăлтăр) çулĕ
* 365,259641 кун — аномалистикăллă çул тăршшĕ, Çĕр чăмăрĕ икĕ пĕр пĕрин хыççăн иртекен прегелий урлă иртнĕ вăхăт.
* 366 кун — Хĕвел çинче никĕсленекен календарьсен йĕкĕр çулсен тăршшĕ; 31,62 миллион çеккунтпа танлашать.
* 383, 384 е 385 дней — Хĕвелпа Уйăх çинче никĕсленекен хăш-пĕр календарьсен йĕкĕр çулăн тăршшĕ
* 383,9 дней — 13 уйăх; çавăн пекех Хĕвелпа Уйăх çинче никĕсленекен хăш-пĕр календарьсен йĕкĕр çулăн тăршшĕ

## Çавăн пекех пăхăр

* Çĕнĕ çул
* Çутă çулталăкĕ
* Тĕкел çулталăк
* Календарь
* Финансă çулталăкĕ
* Вĕренӳ çулталăкĕ

## Асăрхавсем

## Каçăсем
# Кăмрăк йÿçлĕхĕлле газ

Сывланă чухне ÿпкесене кĕрекен сывлăшра кăмрăкамăш-диоксид çукпа пĕрех. Каялла ÿпкесенчен тухакан сывлăшра вара кăмрăкамăш-диоксидăн шайĕ вара тăватă процента çитет
Carbon-dioxide-2D-dimensions
Carbon dioxide 3D spacefill
**Кăмрăкамăш-диоксид** е **Кăмрăкамăш диоксичĕ** (çавăн пекех *Кăмрăкамăш (IV) оксичĕ*, кăмрăк йÿçлĕхĕлле газ, *кăмрăк ангидри́чĕ*, *кăмрăк йÿçлĕхĕ*, химилле формула — **CO2**) — кăмрăкамăшăн йӳçекле оксичĕ пулса тăракан химилле пĕрлешӳ, вăл кăмрăкамăшĕн пĕр тата йÿçамăшĕн икĕ атомĕсенчен тăрать.

Нормаллĕ (стандартлă) малсăлтавсенче, **кăмрăкамăш диоксичĕ** — тĕссĕр, шăршăсăр пекех газ, анчах пысăк концентраци чухне «содăлла» шăршă пулма пултарать.

## Çавăн пекех

* Кăмрăкамăш-диоксид Çĕр атмосферинче
* Угольная кислота
* Выхлопные газы
* Лимнологилле катастрофа
* Глобаллĕ ăшăту
* Эмисси квотисемпе суту-илӳ туни
* Сĕрĕм

## Асăрхавсем

## Литература

* *Вукалович М. П., Алтунин В. В.* Теплофизические свойства двуокиси углерода. — М.: Атомиздат, 1965. — 456 с.
* *Гродник М. Г., Величанский А. Я.* Проектирование и эксплуатация углекислотных установок. — М.: Пищевая промышленность, 1966. — 275 с.
* *Раков Э. Г.* {{{пуçелĕк}}}. — Большая российская энциклопедия. — Т. 32.
* *Тезиков А. Д.* Производство и применение сухого льда. — М.: Госторгиздат, 1960. — 128 с.
* *Талянкер Ю. Е.* Особенности хранения баллонов со сжиженным газом // Сварочное производство. — 1972. — № 11.

## Каçăсем

* International Chemical Safety Card 00212008 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 13-мӗшӗнче архивланӑ.(акӑлч.)
* CID 2802012 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 18-мӗшӗнче архивланӑ. — PubChem(акӑлч.)
* CO2 Диоксид углерода, свойства, применение2021 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 13-мӗшӗнче архивланӑ.(акӑлч.)
* Фазовая диаграмма (давление-температура) для диоксида углерода
* Диоксид углерода в 3D
* Dry Ice information2004 ҫулхи Ака уйӑхӗн 3-мӗшӗнче архивланӑ.(акӑлч.)
* Phase Diagram of Carbon Dioxide(акӑлч.)
* Experiment 071 — Triple Point Phase Transition for Carbon Dioxide
* CO2 как природный рефрежерант — FAQs(акӑлч.)
* Великобритания разрабатывает метод сохранения двуокиси углерода
* Онлайн калькулятор свойств CO22011 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 30-мӗшӗнче архивланӑ.(акӑлч.)
# Аддис-АбебаLatinitsopa vulani

| Аддис-Абеба |
| --- |
| **хула** |
| Skyline of Аддис-Абеба |

**Аддис-Абеба** (амх. አዲስ አበባ — «ҫӗнӗ чечек») — Эфиопин тата Африка пӗрлешӗвӗн тӗп хули.

Халӑх йышӗ 3 039 002 ҫын (2012 ҫулта).

## Кун-ҫулӗ

## Вуламалли

## Каҫӑсем
# Операци системиLatinitsopa vulani

OpenSolaris 2009.06
**Операци системи** (акӑл. *operating system*) — компьютерăн аппарат хатĕрлĕхĕсене тытса пырса ĕçлеттерекен функцисен никĕс пуххи.

Компьютерăн логика тытăмĕнчи операци системин вырăнĕ.
## Функцисем

## ОС тĕшшин объукчĕсем

* Процессем
* Файлсем
* Пулăмсем
* Юхăмсем
* Семафорсем
* Мьютекссем
* Каналсем
* Астăвăма проециленекен файлсем.

## Операци системисен йышĕ

* UNIX
* Windows

## Асăрхавсем

## Вуламалли

* *Вильям Столлингс.*  Операционные системы = Operating Systems: Internals and Design Principles. —  {{{1}}} м:  Вильямс, 2004. — 848 с. — ISBN 0-13-031999-6
* Деннинг П. Дж., Браун Р. Л. Операционные системы // Современный компьютер — М.: 1986.
* Керниган Брайан, Пайк Роб. UNIX — универсальная среда программирования. — М.: 1992. (классическое введение в открытые ОС, по большей части сохранившее актуальность).
* Отставнов Максим. Свободные программы и системы в школе. — М.: 2003.
* Э. Таненбаум, А. Вудхалл. Операционные системы: Разработка и реализация 2016 ҫулхи Ака уйӑхӗн 11-мӗшӗнче архивланӑ. — СПб.: 2006. — ISBN 5-469-00148-2
* Э. Таненбаум. Современные операционные системы. 2-е изд. — СПб.: Питер, 2005. — 1038 с.: ил. ISBN 5-318-00299-4
* Дмитрий Иртегов. Введение в операционные системы 2-е. изд. — BHV-СПб, 2007. ISBN 978-5-94157-695-1
* А. Гордеев. Операционные системы — СПб.: Питер, 2007. ISBN 978-5-94723-632-3 (учебник для ВУЗов)
* Raymond Eric S. The Art of Unix Programming. — 2003.
* Sobell Mark G. Unix System V. A Practical Guide. 3rd ed. — 1995.
* Шоу А. Логическое проектирование операционных систем. Пер. с англ. — М.: Мир, 1981. — 360 с.
* Таненбаум А. Многоуровневая организация ЭВМ. Пер. с англ. — М.: Мир, 1979. — 547 с. (Structured Computer Organization. Andrew S. Tanenbaum. Vrije Unuversiteit, Amsterdam, The Netherlands. Prentice-Hall, Inc. Englewoods Cliffs, New Jersey. 1976)
* Олифер В. Г., Олифер Н. А. Сетевые операционные системы — СПб.: Питер, 2002. — 544 с. ISBN 5-272-00120-6

## Каçăсем

* Операци системи DMOZ-ра
* Тĕрлĕ операци системи 2009 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 22-мӗшӗнче архивланӑ.

Шаблон:ОС
Шаблон:Раççей операци системисем
# Нарăс уйăхĕLatinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Нарăс (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
**Нарăс**, — чăваш календарĕн иккĕмĕш уйăх ячĕ. Тепĕр тĕрлĕ ку уйăха «Кĕçĕн кăрлач» теççĕ. Вырăс «февраль» уйăхпа пĕр пек шутланать. Уйăх ячĕ перс чĕлхинче çуралса ("новруз" перс. **نوروز** — «çĕнĕ кун») тĕрексем урлă чăваш чĕлхине кĕнĕ. «Нар» (вырăс *румянец*) сăмахĕнчен пулнă текенсем те пур.

## Уявсем

* Нарăс, 8 — Раççей ăслăлăхĕн кунĕ.
* Нарăс, 10 — Дипломати ĕçченĕн кунĕ (Раççей).
* Нарăс, 23 — Тăван çĕршыв хӳтĕлевçин кунĕ (Раççей)

## Вуламалли

## Каçăсем

* Февраль // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907. Статья Обнорского Н. П.
* Календарь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907. Статья Витковского В. В.
# МалавиLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Republic of Malawi Dziko la Malaŵi
Малави |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Малави ялавĕ | Малави гербĕ |

 |
|  |
| Патшалăх чĕлхисем | акăлчан чĕлхи, ньянджа |
| Тĕп хула | Лилонгве |
| Чи пысăк хула | Блантайр |
| Президент | Бингу ва Мутарика |
|  |  |
| Лаптăкĕ  - Пĕтĕмпе | 98 вырăнта  118 494 км2 |
| Халăх йышĕ  - Пĕтĕмпе(2008)  - Йышлăхĕ | 65 вырăнта 13 931 000 118/км² |
| Валюта ячĕ | малави квачи |
| Вăхăт тăрăхĕ | ГВ +02 пуçласа +02 таран |
| Патшалăх гимнĕ | Малави патшалăхĕн гимнĕ |
| Тетел доменĕ | [[.mw]] |
| Тел. префиксĕ | 265 |

**Мала́ви республики** (акӑл. *Republic of Malawi*; 1964-мĕш çулччен Нья́саленд (акӑл. *Nyasaland* — кăнтăр Африкăри патшалăх. Кăнтăр тата кăнтăр-хĕвелтухăçĕнче Мозамбикпа чикĕ тытать (чикĕ тăршшĕ 1569 çх), хĕвеланăçĕнче Замбипе (837 çх), çурçĕрте - Танзанипе (475 çх). Хĕвелтухăçĕнчи Мозамбикпа Танзани чикки Ньяса кулллипе иртет.

## Административла пайлану

| № | Провинци | Центр | Лаптăкĕ пин кв. км | Халăх йышĕ çын |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | Балака | Балака | 2,193 | 253098 |
| 2. | Блантайр | Блантайр | 2,012 | 809397 |
| 3. | Чикуава | Чикуава | 4,755 | 356682 |
| 4. | Чирадзулу | Чирадзулу | 0,767 | 236050 |
| 5. | Мачинга | Мачинга | 3,771 | 369614 |
| 6. | Мангочи | Мангочи | 6,273 | 610239 |
| 7. | Муланже | Муланже | 2,056 | 428322 |
| 8. | Мванза | Мванза | 2,259 | 138015 |
| 9. | Нсанье | Нсанье | 1,942 | 194924 |
| 10. | Фаломбе | Фаломбе | 1,394 | 231990 |
| 11. | Фиоло | Фиоло | 1,715 | 458976 |
| 12. | Зомба | Зомба | 2,580 | 546661 |
| 13. | Читипа | Читипа | 4,288 | 126799 |
| 14. | Каронга |  | 3,355 | 194572 |
| 15. | Ликома | Ликома | 0,018 | 13 |
| 16. | Мзимба | Мзимба | 10,430 | 610944 |
| 17. | Нкхата Бай | Нкхата Бай | 4,071 | 164761 |
| 18. | Румпхи | Румпхи | 4,769 | 128360 |
| 19. | Дедза | Дедза | 3,624 | 486682 |
| 20. | Доуа | Доуа | 3,041 | 411387 |
| 21. | Касунгу | Касунгу | 7,878 | 480659 |
| 22. | Лилонгве | Лилонгве | 6,159 | 1346360 |
| 23. | Мчинджи | Мчинджи | 3,356 | 324941 |
| 24. | Нхотакота | Нхотакота | 4,259 | 229460 |
| 25. | Нитчеу | Нитчеу | 3,424 | 370757 |
| 26. | Нтчиси | Нтчиси | 1,655 | 167880 |
| 27. | Салима | Салима | 2,196 | 248214 |

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Книга мировых фактов ЦРУ: Малави 2018 ҫулхи Раштав уйӑхӗн 24-мӗшӗнче архивланӑ.
* Малави правительствин официаллă сайчĕ 2020 ҫулхи Ака уйӑхӗн 16-мӗшӗнче архивланӑ.
* Сайт с туристической информацией о Малави 2009 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 21-мӗшӗнче архивланӑ.

Шаблон:Африка
Шаблон:Африка союзĕ
# Аризона (штат)

**Аризона** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Аризона гербĕ |
| Аризона ялавĕ | Аризона гербĕ |

 |
|  Ытти штатсем |
| Тĕп хули | Финикс |
| Чи пысăк хула
  | Финикс |
| Кĕпернетор
 | Джанет Наполитано |
| Лаптăкĕ  - Пурĕ  - Çĕрĕн  - шыв % | АПШ-ра 6-мĕш вырăнта 295 254 çх² 295 км² 0,32% |
| Халăх йышĕ  - Пурĕ (2000)  - Халăх йышлăхĕ
 |  5 939 292 17.43/км² |
| Йĕркеленнĕ:
  | Шучĕпе 48-мĕш |
| Широта Долгота
 | 31°20' ç. ш.-нчен 37° ç. ш. таран 109°3' х.а. д.-нчен 114°50' х.а. д. таран |

**Аризона**, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Финикс хулинче вырнаçнă.

## Истори

## Тавралăхĕ

Штат лаптăкĕ — 295 254 км2.

## Экономика

## Культура

## Каçăсем

*
*
*
# 824Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  816 • 817 • 818 • 819 —  **820**  — 821 • 822 • 823 • 824
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 800-мĕшсем • 810-мĕшсем — **820-мĕшсем** — 830-мĕшсем • 840-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| VIII ĕмĕр — **IX ĕмĕр** — X ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |