Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# КарттăLatinitsopa vulani

**Карттă** (грек χαρτος — хут) — нумай пĕлтерĕшлĕ термин.

## Карттăсен тĕсĕсем

Уçлăхăн (тавралăхăн) картти
* Географилле карттă
* Геологилле карттă
* Ландшафт картти
* Тинĕсри навигаци картти
* Космосри борт навигаци картти
* Топографилле карттă
* Спорт картти
* Цифрăлла карттă
* Электронла карттă
* Çăлтăрлă тӳпе картти
* Карточка
* Карччынкка
* Карччын

Пластик карттă
* Банкри тÿлев картти
* Медицина картти
* Смарт-карттă
* Дисконт карттă
* Сим-карттă
* Грин-карттă

Ытти карттăсем
* **Карттă** — математикăри ăнлав (пăхăр: Карттă тата Атлас).
* **Карттă** — психологири ăнлав (пăхăр.: Çыхăнусен диаграмми).
* Семантикăлла карттă — пăхăр: Семантикăлла тетел.
* Наталлĕ карттă, астрологире
* **Казы-картта** (пушк. ҡарта, каз. қарта)
* Эрех картти — ресторанри прейскурант

Компьютер техники тата вăйăсем
* Флеш-астăвăм картти (флеш-карттă) — пăхăр: Флеш-астăвăм.
* Пичетле платтă (сăмахран, видеокарттă
* Шай (компьютерла вăйăсем)

## Персоналисем

* Карта, Мария (1934—1994)
* Карта, Марко (род. 1985)

## Çавăн пек

* Карт (вăйă)
* Таро карчĕ
* Карт (сăвă терминĕ)
* Коллекцилле карт вăййи
* Карточка
* Талон
* Карт (пĕлтерĕшсем)
# ШкулLatinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Шкул (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
Шкул тумĕ тăхăннă шкул ачи (Пакистан)
Серекундăри (Гамби) Медресе

**Шкул** (грек. σχολή, *scholē*), — вĕрентӳ е вĕренӳ керменĕ.

Шкулсем вĕрентес енĕпе пуçламăш, вăтам, тата асли пулаççĕ.

Пуçламӑш шкул шутне 1-4 класс, вăтам шкул шутне 9-11 класс кĕрет. Аслă шкул университетсемпе тата институтсемпе пĕр пек танлашать.

Шкулта ачасем уроксене çӳреççĕ, вĕренеççĕ. Шкула вĕренсе тухма шкул ачисем экзамен тытаççĕ. Вĕренсе тухнă хыççăн аттестат илеççĕ.

Нумайăш шкулсене патшалăх тытать. Анчах та харпăр хăй çын шайĕнче те тытăнса тăма пултарать.

Чăвашсен пĕрремĕш шкулне Иван Яковлев уçнă.

## Кун-çулĕ

## Раççейри шкулсем

### 1917 çулченхи Раççейри шкулсем

### Раççейри шкулсем

### Раççейри шкулсем революци хыççăн

### Хальхи Раççейри шкул

## Хальхи шкул тĕрлĕ патшалăхсенче

### Германири шкулсем

## Онлайн шкул

Ку чухнехи тӗлӗнмелле инструмент, вӑл вӗрентӗве планлама май парать, ун вӑхӑтӗнче ача хӑйӗн вӑхӑтӗпе те, ашшӗ-амӑшӗсен вӑхӑтӗпе те оптималлӑ майпа усӑ курма пултарать.

«Бисмаркшуле»
## Çавăн пекех пăхăр

* Категори:Шкулсем
* Категори:Чăваш Енри Элĕк районĕн шкулĕсем

## Асăрхавсем

## Вуламалли

## Çавăн пекех пăхăр

|  |  |
| --- | --- |
|  | Википедире портал пур «» |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Википедире портал пур «Раççей шкулĕсем» |

* Вĕренекенсен хăй тытăмлăхĕ
* Вĕренӳ предмечĕсем
* Шкулсенчи вĕренӳ

## Каçăсем
# XXI ĕмĕрLatinitsopa vulani

XX ĕмĕр — **XXI ĕмĕр**

## Вунăçуллăхсемпе çулсем

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **1990** | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 |
| **2000** | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 |
| **2010** | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 |
| **2020** | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 |
| **2030** | 2030 | 2031 | 2032 | 2033 | 2034 | 2035 | 2036 | 2037 | 2038 | 2039 |
| **2040** | 2040 | 2041 | 2042 | 2043 | 2044 | 2045 | 2046 | 2047 | 2048 | 2049 |
| **2050** | 2050 | 2051 | 2052 | 2053 | 2054 | 2055 | 2056 | 2057 | 2058 | 2059 |
| **2060** | 2060 | 2061 | 2062 | 2063 | 2064 | 2065 | 2066 | 2067 | 2068 | 2069 |
| **2070** | 2070 | 2071 | 2072 | 2073 | 2074 | 2075 | 2076 | 2077 | 2078 | 2079 |
| **2080** | 2080 | 2081 | 2082 | 2083 | 2084 | 2085 | 2086 | 2087 | 2088 | 2089 |
| **2090** | 2090 | 2091 | 2092 | 2093 | 2094 | 2095 | 2096 | 2097 | 2098 | 2099 |
| **2100** | 2100 | 2101 | 2102 | 2103 | 2104 | 2105 | 2106 | 2107 | 2108 | 2109 |

### Хронологи Таблици 3 пинçуллăх
# Хĕçпăшаллă вăйсем

Австри гвардийĕ.
**Хĕçпăшаллă вăйсем** е **çарсем** — çĕршывăн пăхăнманлăхне сыхлакан тата тулаш хăрушăлăхĕсенчен хӳтĕлекен патшалăх тытăмĕсем. Вĕсем патшалăхăн çапăçу тата вăрçă вăхăтĕнче урăх ĕç-пуç тума хатĕр пур хĕçпăшалланă вăйĕсем шутланаççĕ. Часах усă куракан синонимĕ «*çар*» палăртăвĕ.

Ятарлă министерствăна пăхăнса тăраççĕ.

Çар шутне полици пăхăнăвĕнчи хĕçпăшалланнă йĕркелӳлĕхсем (милици, шалти çарсем, карабинерсем т. у.), чикĕ сыхлав хĕсмечĕ (чикĕ çарĕсем, çыран сыхлавĕ) тата ятарлă хĕсметсем кĕмеççĕ.

Кашни патшалăхăн хăйне кирлĕ йышлă, хăйне евĕр йĕркелӳ тытăмлăхлĕ хĕçпăшаллă вăйсем пулаççĕ. Çак уйрăмлăх çĕршывăн пымăкăшĕнчен, хăватĕнчен, унăн тавралăх вырăнĕнчен,социум, историпе этеплĕх йăлисенчен килет. Сăмахран, Монако кнеçлĕхĕн вăйĕсем çар оркестр (оркестăрта 85 çын) шутĕнчен сахал.

## Тĕсĕсем

Хĕçпăшаллă вăйсем Тинĕс-Çар флотĕнчен, Сывлăш-Çар вăйĕсенчен, типçĕр вăйĕсенчен тытăнса тăраççĕ.

## Кăсăк хыпарсем

Халичен те пур тĕнчери чи ватă хĕçпăшаллă ушкăн — Ватиканри Рим папин Швейцари гвардийĕ.

## Каçăсем

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |

Шаблон:Çар чăмăртавĕ
# УтравLatinitsopa vulani

Спутник ӳкерсе илнĕ Мадагаскар утравĕ, калăпăшĕпе тĕнчере тăваттăмĕш утрав.
**Утрав** – пур енчен шывпа хупланнă çĕр лаптăкĕ. Материксемпе танлаштарсан чылай пĕчĕк. Утравсем пĕчченшерĕн те ушкăнăн-ушкăнăн та вырнаçаççĕ. Ушкăнпа вырнаçнă чухне вĕсене архипелаг теççĕ.

## Утрав тĕсĕсем

* Континент утравĕсем
* Вулкан утравсем
* Коралл утравсем

## 30 000 çх² пысăкрах утравсем

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| № -ĕ | **Утрав ячĕ** | Лаптăкĕ çх² | *Çĕр-шыв'* |
| 1 | Гренланди | 2,175,600 |  Дани |
| 2 | Шаблон:Çĕнĕ ГвинейÇĕнĕ Гвиней | 790,000 | Шаблон:Папуа Çĕнĕ Гвиней ялавĕ Папуа Çĕнĕ Гвиней тата  Индонези |
| 3 | Калимантан (Борнео) | 737,500 | Шаблон:Бруней ялавĕ Бруней,  Индонези тата  Малайзи |
| 4 | Мадагаскар | 587,041 | Шаблон:Мадагаскар ялавĕ Мадагаскар Республики |
| 5 | Баффинов Çĕрĕ | 507,451 |  Канада |
| 6 | Суматра | 425,000 |  Индонези |
| 7 | Хонсю | 227,414 |  Япони |
| 8 | Аслă Британи | 219,000 |  Аслă Британи |
| 9 | Виктори | 217,291 |  Канада |
| 10 | Элсмир | 196,236 |  Канада |
| 11 | Сулавеси | 174,600 |  Индонези |
| 12 | Кăнтăр Утравĕ | 150,737 |  Çĕнĕ Зеланди |
| 13 | Ява | 126,700 |  Индонези |
| 14 | Çурçĕр Утравĕ | 114,050 |  Çĕнĕ Зеланди |
| 15 | Ньюфаундленд | 108,860 |  Канада |
| 16 | Куба | 105,007 |  Куба |
| 17 | Лусон | 104,688 | Шаблон:Филиппинсен ялавĕ Филиппинсем |
| 18 | Исланди | 102,828 |  Исланди |
| 19 | Минданао | 94,630 | Шаблон:Филиппинсен ялавĕ Филиппинсем |
| 20 | Ирланди | 84,406 | Шаблон:Ирланди Республики ялавĕ Ирланди Республики тата  Аслă Британи |
| 21 | Хоккайдо | 78,073 |  Япони |
| 22 | Сахалин | 76,400 |  Раççей |
| 23 | Гаити | 74,700 | Шаблон:Гаити ялавĕ Гаити тата Шаблон:Доминикан Республики ялавĕ Доминикан Республики |
| 24 | Банкс | 70,028 |  Канада |
| 25 | Шри-Ланка | 65,268 |  Шри-Ланка |
| 26 | Тасмани | 60,637 |  Австрали |
| 27 | Девон | 55,247 |  Канада |
| 28 | Çурçĕр Утравĕ, Çĕнĕ Çĕр | 48,904 |  Раççей |
| 29 | Вутлă Çĕр | 47,992 |  Аргентина тата  Чили |
| 30 | I Александр Çĕрĕ | 43,200 |  Антарктида |
| 31 | Аксель-Хайберг | 43,178 |  Канада |
| 32 | Мелвилл | 42,149 |  Канада |
| 33 | Саутгемптон | 41,214 |  Канада |
| 34 | Маражо | 40,100 |  Бразили |
| 35 | Шпицберген | 39,044 |  Норвеги |
| 36 | Кюсю | 36,555 |  Япони |
| 37 | Çĕнĕ Британи | 36,514 | Шаблон:Папуа Çĕнĕ Гвиней ялавĕ Папуа Çĕнĕ Гвиней |
| 38 | Тайвань | 35,801 |  КХР |
| 39 | Хайнань | 33,572 |  КХР |
| 40 | Уэльский принц утравĕ | 33,339 |  Канада |
| 41 | Кăнтăр Утравĕ, Çĕнĕ Çĕр | 33,275 |  Раççей |
| 42 | Ванкувер | 31,285 |  Канада |
| 43 | Тимор | 30,777 | Шаблон:Хĕвелтухăç Тимор ялавĕ Хĕвелтухăç Тимор тата  Индонези |

## Раççейри пысăк утравсем

1. Сахалин
2. Çурçĕр
3. Кăнтăр

## Асăрхавсем

## Каçăсем
# Сырдарья

| Сырдарья |
| --- |
|  Сырдарья анатри юхăмра хĕл умĕн . |
| Характеристика |
| Тăршшĕ | 2212 км |
| Бассейн  лаптăкĕ  | 219 000 км² |
| Шыв системи | Арал тинĕсĕ |
| Шыв тăкакĕ | 703 м³/ç |
| Шыв юххи |
| Шыв пуçламăшĕ   **(Т)** | Нарын/Карадарья |
|  • Координатсем | 46°09′15″ с. ш. 60°52′25″ в. д.Шаблон:Карттă/Бк/L |
| Шыв вăрри | Арал тинĕсĕ (Кĕçĕн Арал тинĕсĕ) |
| Вырнаçни |
|  |
| Патшалăхсем | Узбекистан Узбекистан, Таджикистан Таджикистан, Казахстан Казахстан |

**Сырдарья**  (кивелнĕ *Сыр-Дарья́*, узб. Sirdaryo, тадж. Сирдарё, каз. Сырдария, ав.гр. Ἰαξάρτης, *Якса́ртес*) — Узбекистан, Таджикистан тата Казахстан территоринчи юханшыв. Фергана айлăмĕнче Нарына тата Карадарьи пĕрлешнипе пуçланса (Кĕçĕн Арал тинĕсне) юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 2212 км.

## Сăнсем

Ӳкерчĕк:Syr9.jpgАнат Сырдарья йăлăмĕнчи хăйăр барханĕсем
Хĕллехи шуçăм Сырдарья çинче. Байконур
Сырдарья панорами Байконурти çырантан
Сырдарья спутникран
## Юпписем

Ангрен (Ахангаран), Чирчик тата Келес

## Хуласем

Сырдарья хĕрриинче Худжанд, Сырдарья, Бекабад, Шардара, Кызылорда, Байконур, Казалинск хулисем вырнаçнă.

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* *Масальский В. И.,*  Сыр-дарья // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.
* Воронцов М. Э. «История народов Узбекистана». —  АН УзССР.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку гидрологипе вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* |