Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# МетеорLatinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Метеор (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
Леонидсем метеор юхăмĕ
**Метео́р** (ав.гр. μετέωρος, «сывлăшра çакăанса тăракане») — Çĕр атмосферинче метеорла ĕскер (сăмахран, комета ванчăкĕ, астероид е космосри çӳп-çап) çунса кайнипе çыхăннă пулăм. Вăйсăр метеорсене ÿкекен çăлтăр теççĕ, пысăкраххисене болид теççĕ.

## Каçăсем

* Наблюдения метеоров
* International Meteor Organization
* The IAU Meteor Data Center (MDC)

## Асăрхавсем
# ВикикаларăшLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Викикаларăш |
|  |
|  |
| URL: | www.wikiquote.org |
| Коммерци: |
çук |
| Сайт тĕсĕ: |
цитатă управĕ |
| Регистраци: |
кирлех мар |
| Харпăрçă: | Фонд Викимедиа |
| Автор: | Джимми Уэйлс |
|  **Викикаларăш**  Викиампарта |

**Викицитатник** (акӑл. *Wikiquote*) — вулакансем пĕрле тăвакан паллă çынсен е илемлĕ пултарулăх ĕçĕсен геройĕсен каланисен цитатисен ирĕклĕ пуххи. Çак сайта Викимедиа фондăн MediaWiki движокĕ çинче тытса пырать.

Проектăн пĕтĕм ăшлăхĕпе GNU Free Documentation License никĕсĕпе усă кураççĕ. Кĕртĕмĕ харпăрçăнах юлать, çав вăхăтрах копилефт-лицензăланипе ăшлăхĕ ирĕклĕ сармаллă шутланать.

## Кун-çулĕ

Викицитатникăн вырăс уйрăмĕ 2004 çулхи авăн, 21 уçăлнă, çаплах Викицитатникăн ытти чĕлхеллĕ версисем те пур.

Викицитатникăн хальхи чи калăплă уйрăмĕ — акăлчанла, унта 16000 ытла статья, вырăс уйрăмĕнче 4400 ытла цитатăллă статья.

## Каçăсем

* Вырăс Викицитатникĕ
* Викицитатник уйрăмĕсен ӳсĕмĕн графикĕ(ĕçлемен каçă)
# 1751Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  1743 • 1744 • 1745 • 1746 —  **1747**  — 1748 • 1749 • 1750 • 1751
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1720-мĕшсем • 1730-мĕшсем — **1740-мĕшсем** — 1750-мĕшсем • 1760-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XVII ĕмĕр — **XVIII ĕмĕр** — XIX ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# Татăк (пуплев пайĕ)Latinitsopa vulani

**Татăк**, — сĕнӳ пайĕсене е пĕтĕм сĕнĕвĕн мĕнле те пулин сĕм паракан пуплев пайĕ. Татăк — пулăшав пĕлтерĕшлĕ сăмах, унăн хайĕн пĕлтерĕшĕ çук. Татăксем нимĕнле ыйтура та тăмаççĕ, çавăнпа сĕнӳ пайĕ пулмаççĕ. Сĕнӳре татăк ытларах хăйпе çыхăнакан сăмах çумĕнче тăрать (*сахал мар, ан кай, пĕлме çук, чи вăйлă, килчĕ çеç*). Хăш-пĕр сăмахсем çумĕнче иккĕ е виççĕ татăк пулма пултарать (*вăл çеç-и, илтĕн-çке-ха, канмалли кун мар-çке-ха*).

Татăксене тĕрлĕ енчен пăхса ушкăнлама пулать. Тĕслĕхрен, предложенири позицие шута илсен татăксем виççĕ тĕрлĕ пулаççĕ:

* сăмах умĕнче тăраканнисем (*ан, чи, кирек*);
* сăмах хыçĕнче тăраканнисем (*-ха, -çке, -ши, -и, -мĕн, мар, çук, та (те)*);
* тĕрлĕ вырăнта тăраканнисем (*акă, авă, веç, вĕт*).

Чĕлхе тĕпчевçисем татăксене пĕлтерĕшĕсене кура çакăн пек ушкăнлаççĕ:

* çĕнĕ пĕлтерĕш сĕмĕ тăваканнисем (*çеç, çех, анчах, кăна, пулин*);
* модальлĕх татăкĕсем (*ан, мар, çук, -и, -ши, -шим*);
* эмоципе экспресси татăкĕсем (*-ха, -çке, чи, чăн, ах(ех), та (те)*).

## Вуламалли

* Егоров В.Г. Частицы // Материалы по грамматике современного чувашского языка. Ч., 1957;
* Павлов И.П. Хальхи чăваш литература чĕлхи. Ш., 1965;
* Сергеев Л.П., Котлеев В.И. Чăваш чĕлхи. Ш., 1988.
# Мăйăр (кăк)Latinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Мăйăр (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
Ан пӑтраштарӑр Шĕшкĕпе.

| ?Мăйăр (кăк) |
| --- |
|   |
| Ăслăх классификацийĕ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Патшалăх: |  |

 |
|  Латинла çырни |
| Juglans |
|

| Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеВикитĕссенчи систематика
 | Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеӲкерчĕксем
 | Шаблон:Taxobox ITISМăйăр (кăк)Биотехнологи информацин наци центрĕн (NCBI) сайтĕнче.

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Мăйăр** (лат. *Júglans*) — Мăйăр йышшисем (*Juglandaceae*) ямахатри ÿсентăрансен речĕ (кăкĕ), мĕнпурĕ 20 ытла тĕс.

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* *Лещина обыкновенная* на сайте USDA NRCS 2025 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 15-мӗшӗнче архивланӑ. (англ.)
* Мăйăр (кăк): таксон пирки информаци *Плантариум* сайт хыпарĕсен базинче
* Журавли // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.
# Иран чĕлхисемLatinitsopa vulani

**Иран чĕлхисем**, — инди-европа чĕлхисен шутне кĕрекен чĕлхесен ушкăнĕ. Ку чĕлхесемпе Малти Тухăçра тата Вăтам Азире калаçаççĕ.

## Классификаци

**Кăнтăр хĕвеланăç иран ушкăнĕ авалхи перс чĕлхи †
* перссемпе таджиксен пайĕ
	+ вăтам перс чĕлхи (пехлеви) †
	+ перс чĕлхи (фарси)
	+ дари (фарси-кабули)
	+ таджик чĕлхи
	+ хазара
	+ чар аймак диалекчĕсем
* тат чĕлхи
* лурипа бахтияр чĕлхи (лури)
* Фарс диалекчĕсем
* лар чĕлхи (ларестани)
* курдшули
* кумзари

**Çурçĕр хĕвеланăç иран ушкăнĕ миди чĕлхи †
* пархи чĕлхи †
* Курд чĕлхисен пайĕ
	+ курманджи
	+ сорани (курди)
* Зазаки гурани пайĕ
	+ зазаки
	+ гурани
* Тат-талыш чĕлхесен пайĕ
	+ азери **†** (азербайджан чĕлхипе пăтраштармалла мар)
	+ талыш
	+ тати диалекчĕсем (тат чĕлхипе пăтраштармалла мар)
* Тĕп иран пайĕ
	+ Тĕп Иран диалекчĕсем
	+ сивенди
	+ таджриши †
* Каспиçум чĕлхесен пайĕ
	+ гилян чĕлхи
	+ мазандеран чĕлхи
	+ велатру
	+ шамерзади
* семнан чĕлхи (сангисари, ласгерди, сурхеи)
* Белудж чĕлхисен пайĕ
	+ белудж чĕлхи (2-3 чĕлхе те пулма пултарать)
	+ башкарди
* Омурипе парачи чĕлхисен пайĕ
	+ ормури
	+ парачи

**Тухăç иран ушкăнĕ авеста чĕлхи †
* Скифпа сармат чĕлхисен пайĕ
	+ скифпа сармат чĕлхи †
	+ алан чĕлхи †
		- яс чĕлхи
	+ осетин чĕлхи
* хорезм чĕлхи
* Сăкăт чĕлхисен пайĕ
	+ сăкăт чĕлхи
	+ ягноб чĕлхи
* бактра чĕлхи
* сакки чĕлхисен пайĕ
	+ хотаносак чĕлхи
	+ тумшукпа сак чĕлхи
	+ кашгар чĕлхи
* пушту (афгансен, пашто)
	+ ванеци
* памир чĕлхисем
	+ кăнтăр памир чĕлхисен пайĕ
		- мунждан чĕлхи
		- йидга
	+ саргулям чĕлхи
	+ ишкашим чĕлхи
		- санглич диалектчĕ
		- зебаки диалекчĕ
	+ вахан чĕлхи
	+ çурçĕр памир чĕлхесен пайĕ
		- авал вандж чĕлхи †
		- язгулем чĕлхи
		- шугнанпа рушансен чĕлхе пайĕ
			* шугнан чĕлхи
			* баджув чĕлхи
			* рушан чĕлхи
			* хуф чĕлхи
			* бартанг чĕлхи
			* рошорв чĕлхи
			* сарыколь чĕлхи
# П. эрч. 280Latinitsopa vulani

## Пулса иртнĕ

* Арсиноя II виҫҫӗмӗш хут хӑйӗн тӑван шӑллӗне Птолемей II Филадельфа качча тухать. Птолемей II пӗрремӗш арӑмне I Арсинояна хӑваласа кӑларса ярсан, унӑн ачисен амӑшӗ - Арсиноя II тесе пӗлтерет.

## Çуралнă

## Вилнĕ

## Вуламалли

## Каҫӑсем

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# Тунис

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Тунис (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.

|  |
| --- |
| الجمهرية التونسية
Тунис |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Тунис ялавĕ | Тунис гербĕ |

 |
|  |
| Патшалăх чĕлхисем | арап чĕлхи |
| Тĕп хула | Тунис |
| Чи пысăк хула | Тунис |
| Президент | Монсеф Марзуки |
| Премьер-министр | Мехди Джомаа |
| Лаптăкĕ  - Пĕтĕмпе | 89 вырăнта 163 610 км2 |
| Халăх йышĕ  - Пĕтĕмпе(2005)  - Йышлăхĕ | 80 вырăнта 10 102 000 61,6/км² |
| Валюта ячĕ | Тунис динарĕ |
| Вăхăт тăрăхĕ | ГВ +00 пуçласа +00 таран |
| Патшалăх гимнĕ | Himat Al Hima |
| Тетел доменĕ | .tn |
| Тел. префиксĕ | +216 |

**Тунис**, — Вăтаçĕр тинĕсĕ хĕрринче вырнаçнă Çурçĕр Африкăри патшалăх. Анăçпа кăнтăр-анăç енчи чикки Алжирпа юнашар иртет. Кăнтăр-тухăç чикки Ливипе юнашар вырнаçнă.

## Тавралăх

Патшалăхăн пĕрре виççĕмĕш пайĕ Атлас тăвĕсем йышăнаççĕ. Ытти çĕр çинче пушхирпе саваннăсем вырнаçнă.

## Истори

*Тĕплĕнрех Тунис историйĕ статьяна пăхăр*.
Тунис çĕрĕсем Рим империйĕ шутне кĕнĕ. Ку çĕрсем çинче малтан берберсен ялĕсем вырнаçнă пулнă. VII ĕмĕрте ку тăрăха арапсем килсе çитеççĕ те ислам тĕнĕн тăваттăмĕш хулине (Мекка, Медина тата Иерусалим хыççăн), Кайрауна, никĕслеççĕ. Каярах Тунис Осман империне кĕме пуçланă. XIX ĕмĕрте французсен колони империйĕ шутне кĕрет.

## Пайланăвĕ

*Тĕплĕнрех Тунисăн административлă пайланăвĕ статьяна пăхăр*.
Тунис 24 вилайетран тăрать. Вилайечĕсем вара 262 мутамадията, вĕсем хăйсем вара шайхатсем çине пайланаççĕ.

## Халăх йышĕ

Патшалахăн 98% — арапсем. Халăх йышĕнчен 1% — берберсем. Юлашки вăхăтра Тунисра ача çуратасси чака пуçланă. Вăтамран пĕр хĕрарăм 1,75 ача çуратни арап патшалăхĕсен хушшинче чи пĕчĕк кăтарту шутланать.

Халăхăн ытларах пайĕ, 98% ислам тĕнне ĕненеççĕ. Католиксен шучĕ те кăштах пур.

## Каçăсем

* Правительсво сайчĕ

Шаблон:Африка патшалăхĕсем
# Авăн, 22Latinitsopa vulani

## Уявсем

* Болгарин ирĕклĕх кунĕ (1908)

## Пулăмсем

Брест хулинчи совет-герман парачĕ
* 1236 — Саул патĕнчи çапăçу: хĕçпе çӳрекенсен орденне пĕтерес тапхăр пуçланать
* 1735 — Роберт Уолпол Даунинг-стритĕнчи 10 № çурта кĕрет
* 1784 — Григорий Шелихов Кадьяк утравĕ çинче вырăссен Америкăри пĕрремĕш пĕрмай вырнаçнă вырăнне никĕслет
* 1792 — Франци республикин календарĕн пĕрремĕш кунĕ
* 1869 — Мюнхенра «Рейн ылтăнĕ» оперăн премьери иртет
* 1939 — Хĕрлĕ çарпа вермахтăн Брестри пĕрлехи парачĕ(*капăрл.*)
* 1980 — Саддам Хуссейн Ирана тапăнать

## Çуралнă

* 1941 — Слипенчук Виктор Трифонович, вырăс çыравçи.

## Вилнĕ

* 1960 — Архип Абагинский, совет якут сăвăçи.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |
# 1821Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  1813 • 1814 • 1815 • 1816 —  **1817**  — 1818 • 1819 • 1820 • 1821
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1790-мĕшсем • 1800-мĕшсем — **1810-мĕшсем** — 1820-мĕшсем • 1830-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XVIII ĕмĕр — **XIX ĕмĕр** — XX ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

* Утă, 28 — Перу Испанине пăхăнманни çинчен пĕлтернĕ.

## Çуралнă

* Раштав, 16 — Михайлов Спиридон Михайлович, пĕрремĕш чăваш историкĕ.

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |