Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1877Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  1869 • 1870 • 1871 • 1872 —  **1873**  — 1874 • 1875 • 1876 • 1877
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1850-мĕшсем • 1860-мĕшсем — **1870-мĕшсем** — 1880-мĕшсем • 1890-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XVIII ĕмĕр — **XIX ĕмĕр** — XX ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

* Çурла, 30 — Праксиноскопа патентленĕ.

## Çуралнă

* Игнатьев Сидор Игнатьевич, «Хыпар» хаçат редакторĕ, пултаруллă журналист тата публицист.

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# Тăван Çĕршывăн 1812 çулхи вăрçиLatinitsopa vulani

Тĕрлĕ ÿнерçĕ ĕçĕсенчен ăсталанă коллаж.
**Тăван Çĕршывăн 1812 çулхи вăрçи** (фр. *campagne de Russie pendant l 'année 1812*) — 1812 çулхи Раççейпе унăн террриторине тапăнса кĕнĕ Наполеон Бонапартăн çарĕ хушшинчи вăрçă ĕçĕсем. Наполеон тĕпчевĕнче çаплах «**1812 çулхи вырăс кампанийĕ**» терминпа усă кураççĕ.

## Асăрхавсем

## Çавăн пекех пăхăр

* Наполеон вăрçисем
* Бородино патĕнчи çапăçу
* Аслă Çар
* 1812 çулхи вырăс çарĕ
* Наполеон I Бонапарт
* Вырăс-франци вăрçисем

## Каçăсем

* Çарсен йышĕ
* 1812 çулхи вăрçă çапăçăвĕсем 2012 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 6-мӗшӗнче архивланӑ.
* Тарле Е. В., Нашествие Наполеона на Россию, — М.: Гиз, 1941 : ,
* Клаузевиц К., 1812 год, — М.: Госвоениздат, 1937 : 2012 ҫулхи Ака уйӑхӗн 17-мӗшӗнче архивланӑ.,
* Count Philip de Segur, History of the expedition to Russia undertaken by the emperor Napoleon in the year 1812, на русском языке: Граф Филипп де Сегюр. Поход в Россию, М. : «Захаров», 2002
* Тăван Çĕршывăн 1812 çулхи Аслă вăрçине халалланă музей сайчĕ
* Тăван Çĕршывăн 1812 çулхи Аслă вăрçи тата 1813—14 çç. кампанисем (Брокгаузпа Ефронăн энциклопеди сăмахсарĕ)
* Тăван Çĕршывăн 1812 çулхи Аслă вăрçи, энциклопеди
* Толстой Л. Н., Война и мир—романăн 3 тата 4 томĕсенче Тăван Çĕршывăн 1812 çулхи Аслă вăрçине çырса катартнă.
* Глава «Тăван Çĕршывăн 1812 ç. Аслă вăрçи» Н. А. Троицкин «Россия в XIX веке: Курс лекций.» кĕнекинче
* 1812 çулăн паттăрĕсем. Серия ЖЗЛ, вып. № 680. М.: Молодая гвардия. 1987.
* Из истории Отечественной войны 1812 года: переправа у Боровского перевоза // Российский Архив: История Отечества в свидетельствах и документах XVIII—XX вв.: Альманах. — М.: Студия ТРИТЭ: Рос. Архив, 1994. — С. 97—98. — Т. V. 2012 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 6-мӗшӗнче архивланӑ.

Шаблон:XIX ĕмĕрти вăрçăсем
# СирпĕнӳLatinitsopa vulani

Çак статья физика процесĕ пирки; лингвистика терминĕ пирки пăхăр: Сирпĕнӳллĕ хупă сасăсем.
Демонстрацилле çĕр çинчи сирпĕнӳсем. Мирамар база çинчи авиашоу, Сан-Диего, АПШ
**Сирпĕнӳ** — сирпĕнӳ продукчĕсем çав тери хăвăрт сарăлнипе пысăках мар калăпăшра кĕске хушăрах чылай энерги кăларса тавра хутлăха çапакан, вибраци тата ăшă паракан хăвăрт пулса иртекен физика е физика-хими процесĕ.

## Усă курни

Çӳллĕ мăрьене тĕллĕшлĕ сирпĕнӳпе аркатни (стоп-кадр)
Çав мăрьенех сирпĕнĕвне анимацилени.
Сирпĕнӳ процесĕсен технологисемпе вăрçă ĕçĕнче усă кураççĕ.

Лăпкă пурнăçра çак технологиемпе кăткăс та çӳллĕ конструкцисене тĕллĕшлĕ сирпĕнӳпе çĕмĕреççĕ, сирпĕнӳпе шăрантарса çыпăçтараççĕ, материалсене сирпĕнӳпе синтезлеççĕ.

## Çавăн пекех

* Камуфлетле сирпĕнӳ
* Калăпăшла сирпĕнӳ
* Сивĕ сирпĕнӳ
* Сирпĕнӳрен хӳтĕленӳ

## Асăрхавсем

## Литература

* *Андреев С. Г., Бабкин А. В., Баум Ф. А. и др.*  Физика взрыва / ред. Л. П. Орленко. — 3-мĕш кăларăм, тӳрл. тата хушнă. —  М.:  Физматлит, 2004. — ISBN 5-9221-0220-6

## Каçăсем

* ГОСТ Р 22.0.08-96, Сирпĕнӳсем. Терминсем. 2014 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 22-мӗшӗнче архивланӑ.
# Электро хиврелĕхLatinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Хиврелĕх (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
*Çавăн пекех кăна «хиврелĕхлĕх» тенинчен уйăрма тăрăшмалла: **Хиврелĕхлĕх (пĕлтерĕшсем)

|  |
| --- |
| **Классикăлла электродинамика** |
|  |
| Электро · Магнетизм

| Электростатика |
| --- |
| Кулон саккунĕ Гаусс теореми Электро диполь саманчĕ Электро каплам Электро индукци Электро уй Электростатикăлла потенциал |

| Магнитостатика |
| --- |
| Био — Савар — Лаплас саккунĕ Ампер саккунĕ Магнитла самант Магнитла уй Магнитла юхăм |

| Электродинамика |
| --- |
| Векторла потенциал Диполь Лиенар — Вихерт потенциалĕсем Лоренц вăйĕ Шăвăну токĕ Униполярлă индукци Максвелл танлăхĕсем Электро ток Электрокуçтару вăйĕ Электромагнитла индукци Электромагнитла пайăркалав Электромагнитла уй |

| Электро вăчăра |
| --- |
| Ом саккунĕ Кирхгоф саккунĕсем Индуктивлăх Радиохум ярăш Резонатор Электро шăнăçтарăш Электро ярăш Электро хирĕçтăру Электро импеданс |

| Ковариантлă каланăлăх |
| --- |
| Электромагнитла уй тензорĕ Энерги-импульс тензорĕ 4-потенциал 4-юхăм |

| Паллă ăсчахсем |
| --- |
| Генри Кавендиш Майкл Фарадей Никола Тесла Андре-Мари Ампер Густав Роберт Кирхгоф Джеймс Клерк (Кларк) Максвелл Генри Рудольф Герц Альберт Абрахам Майкельсон Роберт Эндрюс Милликен |

 |
| * пăх
* сӳтсе яв
* тӳрлет
 |
| Çавăн пекех **«Физика порталĕ»** |

**Электро хиврелĕх** (*A* тата *B* пăнчăсем хушшинчи) — электро вăчăрари е электро уйри *A* пăнчăран *B* патне пăнчăлла тата пĕрчĕлле электро каплама куçарнă чухне эффективлă электро уй (ун шутне айккинчи уйсем те кĕреççĕ) тăвакан ĕçе кăтартакан скалярла физикăлла кап.

## Каçăсем

* Электрическое напряжение // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.
* Про разность потенциалов, электродвижущую силу и напряжение
* «Глоссарий.ру»: Словарь по естественным наукам. 2021 ҫулхи Утӑ уйӑхӗн 30-мӗшӗнче архивланӑ.

## Асăрхавсем
# ĔмĕрLatinitsopa vulani

**Ĕмĕр**, — вăхăт виçи, çĕр çула тан.

## Кĕркури календарĕ

Кĕркури календарĕнче 0-мĕш ĕмĕр çук, пирĕн эрăччен I ĕмĕр хыççăн пирĕн эрăри I ĕмĕр пуçланать.

Кĕркури календарĕнче çулсене ĕмĕрсене вырнаçтарни| 200
  | 199
  | ...
  | 102
  | 101
  | 100
  | 99
  | ...
  | 2
  | 1
  | 1
  | 2
  | ...
  | 99
  | 100
  | 101
  | 102
  | ...
  | 199
  | 200
  |
| п.эрч. II ĕмĕр
  | п.эрч. I ĕмĕр
  | п.э. I ĕмĕр
  | п.э. II ĕмĕр
  |
# Джон ТайлерLatinitsopa vulani

Джон Тайлер, Д. Хили ĕçĕ, 1859
**Джон Тайлер кĕçĕнни** (акӑл. *John Tyler, Jr.,*) Чарльз-Сити тавралăхĕ, Вирджини штачĕ Пуш, 29 1790 - Ричмонд, Вирджини штачĕ Кăрлач, 18 1862 — 1841-1845-мĕш çулсенчи АПШн вуннăмĕш президенчĕ.

Тайлер вице-президент пулнă çĕртрен суйланмасăр президент пулса тăнисенчен пĕрремĕшĕ, вăл ĕç вырăнĕнчи президент вилнĕ сăлтавпа унăн вырăнне йышăннă.

## Кун-çулĕ

## Çавăн пекех пăхăр

* АПШ президенчĕсен ят-йышĕ
# 1111

| Çулсем
 |
| --- |
|  1107 • 1108 • 1109 • 1110 —  **1111**  — 1112 • 1113 • 1114 • 1115
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1090-мĕшсем • 1100-мĕшсем — **1110-мĕшсем** — 1120-мĕшсем • 1130-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XI ĕмĕр — **XII ĕмĕр** — XIII ĕмĕр
 |

## Пулнисем

* Владимир Всеволодович Мономахăн тата урăх кнеçсен (Святополк Изяславич, Аслă Мстислав Владимирович тата ыт.) çарĕсем Шарукань кармана туртса илнĕ;
* Пăлхава пуçарнăшăн айăпласа Збигневе, Польша кнеçне — поляксен патшин Владислав Германăн айкинчи ывăлне — тĕрмене хупнă та куçне шăтарнă;
* Сăваплă Рим императорĕ Генрих V император кăшăла кĕртнĕ; умĕн вăл тыткăнри Пасхалий II Рим попĕнчен инвеститури правине илнĕ;
* Императорпа поп хушшинчи ятлаçу. Генрих V попа тыткăна илнĕ те Римран тухса кайнă. Ирĕке тухас шутпа поп Генрих çине кăшăл хунă, ăна епископсене суйлама ирĕк панă.
* Адальберта, Саарбрюккен графне, Майнц архиепископĕ вырăнне суйланă;
* Португалири çĕр ĕçтешĕсен пысăк пăлхавĕ, Бургунди Энрикки хаяррăн пусарнă;
* Людовик VI Лана коммунине çирĕплетнĕ;
* Китайра 200 томран тытăнса тăракан «Шэнь-цзы-цзунь-лу» медицина энциклопедине кăларнă.
* Генрих V Римра II Пасхалий поппа тĕл пулнă чухне ашшĕ çинчен анафеминчен хăтарса чиркӳ йăлипе пытарма ирĕк ыйтнă.

## Çуралнă

*Çавăн пекех: Категори:1111 çулта çуралнисем*

* Андрей Боголюбский, вырăс кнеçĕ;
* Альфонс Завоеватель, пĕрремĕш португал патши;
* Оттон Фрейзингский, нимĕç историкĕ.

## Вилнĕ

*Çавăн пекех: Категори:1111 çулта вилнисем*

* Юпа, 5 — Роберт II, Фландрин графĕ, çаплах Иерусалим Роберчĕ ятлăскер
* Раштав — Абу Хамид Аль-Газали (1058—1111), арап философĕ тата турă сăмахлавçи.
* Анна, Половец кнеçĕн хĕрĕ - Киев аслă кнеçĕн Всеволод I Ярославичăн иккĕмĕш арăмĕ.
* Боэмунд I, Антиохи кнеçĕ, Апуло херцăкĕ, Хĕрес харçисене хутшăннăскер.

## Çавăн пекех

*1111 çул* категори тупăнмарĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# Нуклонсарла энергетикаLatinitsopa vulani

Пало-Верде АЭСĕ — СШАри атомла чи пысăк электростанци, пушхирте вырнаçнă, çывăхра шултра шыв шăнăçтарăшĕ çук
**Нуклонсарла энергетика** (**Атомла энергетика**) — энергетикăн нуклонсарла энергие трансформацилесе электро энерги тата ăшă энергийĕ туса илекен уйрăмĕ.

## Каçăсем

* Уран — главный металл атомной энергетики // proatom.ru
* *А. В. Яблоков*. (РАН) Неизбежная связь ядерной энергетики с атомным оружием(ĕçлемен каçă)
* В мире активизируется строительство АЭС несмотря на фукусимскую аварию // НГ, 8.04.2019
* World Nuclear Power Reactors & Uranium Requirements — Атомная энергетика по странам 2012 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 14-мӗшӗнче архивланӑ.(акӑлч.)

Раççейри саккунсем
* Федеральный Закон «Об использовании атомной энергии» № 170-ФЗ (принят Государственной Думой 21 ноября 1995) в действующей редакции (от 02.07.2013)

Тĕнчери килĕшÿсем
* Декларация о предотвращении ядерной катастрофы (1981)
* Конвенция об оперативном оповещении о ядерной аварии (Вена, 1986)
* Конвенция о ядерной безопасности (Вена, 1994)
* Конвенция о физической защите ядерного материала (Вена, 1979)
* Венская конвенция о гражданской ответственности за ядерный ущерб
* Объединённая конвенция о безопасности обращения с отработавшим топливом и безопасности обращения с радиоактивными отходами

Вĕренткĕчсем
* Атомная энергетика и её безопасность

## Асăрхавсем
# Франци ИндокитайĕLatinitsopa vulani

**Франци Индокитайĕ** (фр. Indochine française) — Индокитай çурутравĕнчи Францин XIX-XX ĕмĕрсенчи колони çĕрĕ.

## Кун-çулĕ

1858 — 1884 çулсенче Франци Вьетнама вăрçса çĕнтерет те çак çĕрсенче хăйĕн колонине туса хурать. Колони çĕрĕсене тыса тăма ансат пулма виççĕне пайлаççĕ: Кохинхина (Намбо), Аннам (Чунгбо) протекторачĕ тата Тонкин (Бакбо) протекторачĕ.
Çак çĕрсем пуçсăр, Франци Индокитайĕ шутне XIX ĕмĕрĕн 60-мĕш — 90-мĕш çулĕсенче туртса илнĕ Камбоджа тата Лаос протекторачĕсене хушаççĕ. Çаплах Индокитай шутне Китайран усă курма (арендăна) илнĕ Гуанчжоувань çĕрне çыпăçтараççĕ.

1887 официаллă ятне **Индокитай Пĕрлĕхĕ** (фр. Union indochinoise) тесе палăртнă.

Тĕнчен Иккĕмĕш вăрçи хыççăн **Франци Индокитайĕн** çĕрĕнче наци-ирĕклĕхлĕ юхăмĕсем çĕнтернĕ. Вара унăн вырăнне Вьетнам, Камбоджа тата Лаос патшалăхĕсем йĕркелесе тунă.

## Иккĕмеш Тĕнче вăрçи

## Индокитай вăрçи

## Çавăн пекех пăхăр

## Женева килĕшĕвĕсем

Шаблон:Section-stub

## Каçăсем

* Индокитай картти 2008 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 27-мӗшӗнче архивланӑ.
# ТанайLatinitsopa vulani

| Танай шывĕ |
| --- |
| рум. Dunărea, венг. *Duna*, ним. *Donau*, серб *Дунав*, словак. *Dunaj*, болг. /Дунав, хорв. Dunav, укр. Дунай |
|  Тăнай Будапешра (Геллерт тăвĕнчен пăхсан) |
| Характеристика |
| Тăршшĕ | 2960 км |
| Бассейн  лаптăкĕ  | 817 000 км² |
| Шыв системи | Хура тинĕс |
| Шыв тăкакĕ | 6700 м³/ç |
| Шыв юххи |
| Шыв пуçламăшĕ | юханшывсем пĕрлешни: Бригах и Брег  |
|  • Вырнаçу | Германи |
|  • Çӳллĕшĕ | 678 |
| Шыв вăрри | Хура тинĕс  |
|  • Вырнаçу | Румыни/Украина/ |
|  • Çӳллĕшĕ | 0 м |
| Юханшыв тайлăмĕ | 0,237 м/км |
| Вырнаçни |
|  |
| Патшалăхсем | Германи Германи, Австри Австри, Словаки Словаки, Венгри Венгри, Хорвати Хорвати, Серби Серби, Болгари Болгари, Румыни Румыни, Молдави Молдави, Украина Украина |

**Танай** (болг. Дунав, ним. *Donau*, ав.гр. Ἴστρος / Ister, венг. *Duna*, хорв. Dunav, лат. *Danuvius е Danubius*, рум. Dunărea, серб *Дунав*, словак. *Dunaj*) — хăйĕн тăршшĕпе Европăра иккĕмĕш вырăнта (Атăл хыççăн) тăракан юханшыв. Юханшыв тăршшĕ 2960км

## Авал çырса хăварни

Танай çинчен çырнă чи авалхи çырусем шутĕнче грексен авалхи историкĕ Герадот çырнинче паллăртаççĕ. Вăл «Историĕн» иккĕмĕш кĕнекинче Истр юханшывĕ кельтсен çĕрĕнче пуçласа Европа варрипе юхнине çырса хăварнă. Юханшыв ятне кельтсем панă. Вĕсем чĕлхинче *Danuvius* (хăвăрт шыв) сăмахĕ *danu* (хăвăрт) тата *vius* (шыв) сăмахĕсенчен пулнă.

## Физика географиĕ

Танай юханшывĕ. (нимĕçле ятсем)Юханшыв Шварцвальд тăвĕсенче, Донауэшинген хули патĕнче тинĕс шайĕнче 678 метр çӳллешĕнче вырнаçнă Бреге (тăршшĕ 48 км) тата Бригах (тăршшĕ 43 км) юханшывĕсем пĕрлешнĕ çĕрте пуçланать.

Юханшыв 10 патшалăх урлă юхать: Германи, Австри, Словаки, Хункăри, Хорвати, Серби, Пăлхари, Румыни, Молдави тата Украина.

## Хуласем

Танай çинче нума пысăк хула вырнаçнă. Вĕсем шучĕнче тăватă патшалăхăн тĕп хулисем: Австри — Вена (1 597 пин çын), Серби — Белград (1 168 пин çын), Хункăри — Будапешт (2 016 пин çын), Словаки — Братислава (425 пин çын). Изар юппи çинче Баварин тĕп хули, Мюнхен вырнаçнă.

Пысăк хуласем:

* Регенсбург (Германи);
* Вена (Австри);
* Линц (Австри);
* Братислава (Словаки);
* Будапешт (Хункăри);
* Белград (Серби);
* Русе (Пăлхари);
* Браилов (Румыни);
* тата ыттисем.

## Литература

* *Максаковский В. П.*  Дунай. —  М.:  Географгиз, 1959. — 30000 экз.
* Шаблон:ГИ
* *Яновский, А.*  Дунай // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.
* *Сапожников І. В.*  Матеріали з історичної географії та етнографії дельти Дунаю: (до 170- річчя скасування Задунайської Січі) / Буго-Дністровська експедиція ІА НАН України, Перша українська гімназія, ПП «Пєтро Екзотик». —  Іллічівськ: 1998. — ISBN 966-95448-3-1
# 1834Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  1826 • 1827 • 1828 • 1829 —  **1830**  — 1831 • 1832 • 1833 • 1834
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1810-мĕшсем • 1820-мĕшсем — **1830-мĕшсем** — 1840-мĕшсем • 1850-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XVIII ĕмĕр — **XIX ĕмĕр** — XX ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

* Авăн, 2 — Сэмюэль Кольт револьвер патентленĕ.

## Çуралнă

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# Гравитацилле тата инерцилле массăсен эквиалентлăхĕн принципĕLatinitsopa vulani

**Эквивалентлăх принципĕ** — физикăра: гравитацилле уйри уçлăх-вăхăтăн кашни пăнчинче çавăн пек «координатсен локаллĕ-инерциаллă тытăмне» суйласа илме пулать, хăшĕнче асăннă пăнчăн çителĕклĕ пĕчĕк таврашĕнче çутçанталăк мĕнпур саккунĕсем СТОн координатсен хăвартлануллă мар Декартла тытăмĕнчи пекех.

Çакна эквивалентлăх принципĕн «вăйлă» палăртавĕ теме пулать. Унăн «вăйсăртарах» тантăшĕ те пур. Унта калани гравитаци вăйĕпе е инерципе ирĕклĕн ÿкекен ĕскерсене (пĕрчĕсене) çеç пырса тивет, инерцилле тата гравитацилле массăсем, çавăн пекех гравитацилле тата инецилле вăйсем те эквивалентлă иккенне пĕлтерет.

Икĕ ÿкерчĕкрен тăракан иллюстраци. Сулахайра пĕрремĕш ÿкрчĕк, сылтăмра — иккĕмĕш
Эквивалентлăх принципĕн вăйсăртарах калавне ăнланас тесен, шухăшпа эксперимент туса илме пулать (иллюстрацие пăхăр, асăннă эксперимента Эйнштейн лифчĕ теççĕ). Иллюстрацин пĕрремĕш ÿкрчĕкĕнче гравитацилле вăйсенчен аякра WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 хăвăртланупа вĕçекен аппарата кăтартнă. Аппаратри ĕскерсене инерцилле вăйсем пырса тивеççĕ:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
Иллюстрацири тепĕр ÿкерчĕкре вырăнта тăракан, анчах пĕр тикĕс гравитици вăйăмĕнче тăракан çав объектсенех кăтартнă. Унти ĕскере тивекен гравитаци вăйĕ çакнашкал:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
Асăннă икĕ вăй та пĕр-пĕринпе танах тата вĕсене уйăрса илме те май çук:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 ,   вара,   WIKINIUM\_MATH\_PH\_8   пулнă май (шухăшри эксперимент малсăлтавĕ тейĕпĕр),   WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 ,    тата   WIKINIUM\_MATH\_PH\_12
## Вуламалли

* Курс теоретической физики Ландау и Лифшица Том 2. Стр. 304
* Тредер Г.-Ю. Теория гравитации и принцип эквивалентности.— М.: Атомиздат.— 1973
* Иваненко, Д. Д., Сарданашвили, Г. А. Гравитация. Изд. 3-е.— М.: ЛКИ.— 2008
* Вейнберг C. Гравитация и космология. — М.: Мир, 1975. — 696 с.
* Вейнберг C. Квантовая теория полей, т. 1. — М.: Мир, 2001. — 800 с.

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Первый закон термодинамики в теории относительности
* Equivalence Principle at NASA, including tests
* Introducing The Einstein Principle of Equivalence from Syracuse University
* The Equivalence Principle at MathPages
* The Einstein Equivalence Principle at Living Reviews on General Relativity
# Нуклонсар физики

NuclearReaction. Диаграмма
CNO Cycle Диаграмма
**Нуклонсар физики** — атомсен нуклонсарĕсене, çавсен тĕрлĕрен паларăмĕсене, вăл шутра сĕртĕнсе çапăннисене те тишкерекен ăслав, физикăн пĕр пайĕ.

Атомăн нуклонсарĕ нуклонсенчен (протонсемпе нейтронсенчен) тăрать. Çапла вара кăтартуллă нуклонсарсенче вуншар тата çĕршер нуклон шутланать. Нумай-и ку е сахал-и? Тĕп-тĕрĕссĕн тĕпчеме — нумайрах, статистика мелĕсемпе тĕпчеме — сахалтарах. Çапла вара урăх меслетсем шыраса хăшкăлма тивет.

## Вуламалли

* Маляров В. В. Основы теории атомного ядра. — М: Физматлит, 1959. — 471 с. — 18 000 экз.
* ред. Арцимович Л. А. Справочник по ядерной физике. — М: Физматлит, 1963. — 632 с. — 20 000 экз.
* Широков Ю. М., Юдин Н. П. Ядерная физика. — М: Наука, 1980. — 727 с. — 24 500 экз.

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Научные статьи по физике ядра и элементарных частиц
* Ядерная физика в интернете
* Видео Лекции: Теория электрослабых взаимодействий (профессор Черняк В. Л., 2013 г.). (Вырăсла)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |
# Çĕпĕр (пĕлтерĕшсем)Latinitsopa vulani

**Çĕпĕр** — нумай пĕлтерĕшлĕ термин.

## Географи объекчĕсем

* Çĕпĕр — северная часть Азии.
* Çĕпĕр (ял) — деревня в Няндомском районе Архангельской области.
* «Çĕпĕр» — Çĕпĕр ханлăхĕн тĕп хулин Кашлыкăн тепĕр ячĕ.

## Спорт клубĕсем

* Çĕпĕр ФК Çĕн Çĕпĕр) — Çĕн Çĕпĕр хулин футбол клубĕ.
* Çĕпĕр ХК — Çĕн Çĕпĕр хулин хоккей клубĕ.
* Тобол ФК Курган — 1991—1998 çулсенче «Тобол» (Курган) футбол клубĕн ячĕ.

## Транспорт

* Çĕпĕр (атомлă пăрçĕмрен) — атомлă пăрçĕмрен.

## Йĕркелевсем

* Çĕпĕр (спичка фабрики) — Томскри спичка фабрики.
* Сибирь (журнал) — Иркутск хулинче тухакан литература журналĕ.
* Сибирь (газета) — 1873 çулта Иркутскра йĕркеленĕ хаçат.
* Радио Çĕпĕр — Томскри радиостанци.

## Ыттисем

* Syberia — компьютер вăййи.
* 1094 Çĕпĕр — Хĕвел системине кĕрекен астероид.

## Çавăн пекех

* Çĕпĕр ханлăхĕ — Анăç Çĕпĕрти тĕрĕк халăхĕн феодаллă патшалăхĕ.
* Çĕпĕр тутарĕсем —
# ТайгаLatinitsopa vulani

Тайга вăрманĕ.
**Тайга́** — (биом) икĕ тĕслĕ, ытларах лапăс йывăçлă, вăрман.

### Тайга вырнаçни

Тайга
### Флора

Ӳкерчĕк:Пинежье.JPGАрхангел облаçĕнчи тайга вăрманĕ
### Фауна

#### Тайгара пурнакансем