Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Авиаци

|  |  |
| --- | --- |
|  | Википедире портал пур «Авиаци» |

**Авиа́ци** (фр. *aviation*, лат. *avis* — кайăк) — атмосферăри вĕçев теорипе практики, çаплах çак ĕç-пуçпа çыхăннă тĕрлĕ тĕслĕ ĕç. Вĕçевсене тухма Авиаци инфраструктурине туса хунă.

## Кун-çулĕ

Тĕнче авиаци ĕмĕрне контр-адмирал А.Ф. Можайский уçнă. Вăл тунă сывлăшра ишекен снаряда (самолет) 1882 çулта тунă. Анчах та пĕр конструкцийĕ те тӳпене çĕкленеймен. Сăлтавĕсем: питĕ йывăр тата ун чухнехи (пăс машини) двигательсем авиацире усăллă пулайман, вĕçев теорине хатĕрлемен, самолётсене «апăр-тапăр» хатĕрленĕ, тата авиации пионерĕсен инженер хăнăхăвĕ çукки.

Вĕçев теорипе практикине нимĕç ăсчахĕ О. Лилиенталь .

Пĕрремĕш вĕçевсем:

* 1891 — 1896 Отто Лилиенталь проект хатĕрлесе темиçе планер тунă, вĕçсе тĕрĕсленĕ.
* 1903 çулхи раштавăн 17-мĕшĕнче американ Уилбер тата Орвилл Райт механиксем краççынпа ĕçлекен шалта çунтаракан двигатель самолёчĕпе вĕçеве хăпарнă.
* Жуковскипе Можайский.

## Тытăмĕ

* Граждан авиацийĕ
	+ Граждан авиацин тĕнче йĕркелĕвĕ
	+ çăмăл авиаци
		- ĕç авиацийĕ
		- кĕçĕн авиаци
		- спорт авиацийĕ
* Патшалăх авиацийĕ
	+ Çар авиацийĕ
	+ вăй ведомствисен авиацийĕ
	+ МЧС авиацийĕ
* Экспериментлă авиаци
* Авиаци промăçлăхĕ
* Авиаци инфраструктури

## Официаллă ăнлантарни

### РФ права акчĕсем

Гл. 3 Воздушного кодекса РФ от 19.03.1997 № 60-ФЗ.

Ст. 1 Федерального закона «О государственном регулировании развития авиации» от 8.01.1998 № 10-ФЗ.

## Çавăн пекех пăхăр

* Раççей Сывлăш Флочĕн кунĕ
* Сывлăш транспорчĕ
* Икĕ тĕллĕ авиаци техники
* Космонавтика
* Авиаци институчĕсем
* Авиасимулятор
* самолёт, вертолёт (геликоптер), автожир, винтокрыл, аэростат, дирижабль, планер, мускулолёт.

## Каçăсем

* АэроВокзалНет 2009 ҫулхи Чӳк уйӑхӗн 21-мӗшӗнче архивланӑ.
* Авиаци техники 2009 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 2-мӗшӗнче архивланӑ.
* Пĕтĕм авиаци. Тĕнче авиаци порталĕ
* Авиация. А. С. Яковлев. Пысăк Совет энциклопедийĕ. Каçă 1(ĕçлемен каçă),
* Каçă 2(ĕçлемен каçă)
* www.airforce.ru
* Тӳпе кĕтесĕ
* scilib.narod.ru/avia.html 2009 ҫулхи Раштав уйӑхӗн 5-мӗшӗнче архивланӑ. — авиаци кĕнекисем
* АВИА-форум
* Самолет хыпар бази - çырса кăтартни, фотографисем, салон схемисем 2010 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 7-мӗшӗнче архивланӑ.
* Сывлăшри вăрçă
* Авиаколлекци
* Эссекс тĕслĕ авианосец çинчи самолётсен ТТП 2008 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 12-мӗшӗнче архивланӑ.
* ICAO - Граждан авиацин тĕнче йĕркелĕвĕ
* ЕКГА - Граждан авиацин европа конференцийĕ
* МАК - Патшалăхсем хушшинчи авиаци комитечĕ 2009 ҫулхи Ака уйӑхӗн 10-мӗшӗнче архивланӑ.
* НАТО - Çурçĕр Атлантика альянсĕ
* Авиаци пĕлтерӳ хăми 2009 ҫулхи Ака уйӑхӗн 20-мӗшӗнче архивланӑ.
* Авиаци информаци-почтă серверĕ
* Авиаци штурманĕн кĕсье кĕнеки 2008 ҫулхи Раштав уйӑхӗн 11-мӗшӗнче архивланӑ.
* Аренда, заказ самолета. Сайт о деловой (бизнес) авиации в России.
* Раççей авиаци пирки 2009 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 10-мӗшӗнче архивланӑ.

Шаблон:Авиаци йышĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |
# Юпа, 9Latinitsopa vulani

## Уявсем

* Пĕтĕм тĕнчери почта кунĕ, Угандăн ирĕклĕх кунĕ (1962)

## Пулăмсем

Тотлебен, вырăс генералĕ.
* 1708 — Аслă Çурçĕр вăрçи: Лесной патĕнчи çапăçу
* 1760 — Çичçул вăрçи: Тотлебен ертсе пынă вырăс салтакĕсем Берлина туртса илнĕ (*капăрл.*)
* 1789 — Францире асаплавсене чарнă
* 1874 — Пĕтĕм тĕнчери почта пĕрлешĕвĕ йĕркеленнĕ
* 1918 — Фридрих Карл Гессен-Кассельский Финлянди патша астулне йышăнать
* 1926 — Фредерик Жолиопа Ирен Кюри франци тĕпчевçисем мăшăрланнă
* 1989 — Тĕп Телекуравра Анатолий Кашпировскин пĕрремĕш телесеансĕ иртнĕ
* 2006 — КХДР йĕтре сирпĕнĕвне иртернĕ.

## Çуралнă

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |
# Хăйĕнлетӳ

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Хăйĕнлетӳ (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.

**Хăйĕнлетӳ** — харпăрлăха хирĕç криминал , çаратăвăн хăйне уйрăм форми,

## Çавăн пекех

* Салатса пĕтерӳ
* Ултав

## Асăрхавсем

Шаблон:Пуçиле тивĕç-ирĕкĕ
# Драматурги

**Драматурги** (ав.гр. δραματουργία «драма ĕçĕсене хайлани е лартни») — драма хайлавĕн майлаштарăвĕ, а çаплах çак хайлавăн сюжетпа сăнар концепцийĕн теорийĕ.

Драматурги тесе уйрăм çыравçăн, патшалăхăн е халăхăн, тапхăрăн драма хайлавĕсен пĕрлепухăмне калаççĕ.

## Паллă драматургсем

* Максимов-Кошкинский Иоаким Степанович, чăваш драматургĕ.
* Бомон Франсис, акăлчан драматургĕ.
* Вильям Шекспир, паллă акăлчан драматургĕ.
* Габриэль Аннунцио, паллă итал драматургĕ.
* Чиндыков Борис, паллă чăваш драматургĕ.

## Çавăн пекех

* Инверси (драматурги)
* Çĕнĕ драма

## Вуламалли

* О драме вообще см. «Гамбургскую драматургию» Лессинга (пер. Рассадина)
* A. W. Schlegel, «Vorlesungen ü ber dramatische Kunst und Literatur» (Гейдельберг, 2 изд. 1817), Freytag, «Technik des Dramas» (4 изд. Лейпциг, 1881)
* Carrière, «Die Kunst in Zusammenhange der Kulturentwickelung» (3 изд. 1877, русский перевод E. Корша — «Искусство в связи с общим развитием культуры», М. 1870—75)
* Klein, «Geschichte des Dramas» (Лейпциг, 1865—76); Ал. Веселовский, «Старинный театр в Европе» (М. 1870)
* Alph. Roger, «Histoire universelle du th éâ tre» (II., 1869)
* П. Полевой, «Исторические очерки средневековой Д.» (СПб. 1865)
* Аверкиев, «О драме. Критическое рассуждение» с приложением статьи «Три письма о Пушкине» (СПб. 1893).

## Каçăсем

* Решетов Ю. В. Ремесло и искусство драматургии // Издательская система «Литсовет».
* Луков Вл. А. Драма (драматургия) // Электронная энциклопедия «Мир Шекспира».
* Онлайн библиотека современной драматургии.

Çак статьяна çырнă чухне Брокгаузпа Ефронăн Энциклопеди сăмахсарĕн (1890—1907) материалĕпе усă курнă.