Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Хӳре

Йытӑ хӳри
 Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Хӳре (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
**Хӳре** (лат. cauda) танлаштаруллӑ анатомире — сегментсине пайланӑ ӳт-пӗвӗн уйрӑмӗ, анус хыҫҫӑн вырнаҫнӑ пыршӑлӑхсӑр пайӗ. Хорда пур чӗрчунсене ҫех хӳреллӗ тесе палӑртаҫҫӗ.

## Пулӑсен хӳри

## Амфибисен хӳри

## Вĕçен кайăксен хӳри

## Сĕтпе ӳсекенсен хӳри

### Этемĕн хӳри

Этемĕн эмбрионӗн хӳри пур, анчах ытти пайсем аталаннӑ ҫемӗн унран ӳссе ҫитсе иртеҫҫӗ. Аталанман хӳре вӗҫӗ ӑйхă пулать. Хӑш чух хӳре атавизм пулса тулашра пулать.

## Тӗрлӗ чӗрчунсен хӳрисем

* Скорпионӑн «хӳри» (чӑннипе хырӑмӗ)
* *Lactoria cornuta* хӳри
* Комод варанӗн хӳри
* Крокодил хӳри
* Турткăш аҫин хӳри тӗпӗ
* Кит хӳри
* Лемур хӳри

## Вуламалли

* Хвост // Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — М. : Сов. энциклопедия, 1986. — С. 684. — 831 с. — 100 000 экз.

## Каҫӑсем
# Кĕçнерникун

**Кĕçнерникун**, — эрнен тăваттăмĕш кунĕн ячĕ. Кĕçнерникун юнкун хыççăн пырать, унăн хыççăн эрнекун пуçланать.

## Истори

Çак куна Авалхи Римра Юпитер турăна, çурçĕр германи йăхĕсенче Тор турăна халалланă.

Аслă Британире суйлавсене яланах йăла йĕркипе кĕçнерникун ирттереççĕ.
# Хутăш шăранчăк

**Хутăш шăранчăк** — макроскопла тата тытăм енчен пĕр тикĕс металла материал, енчен те вăл хими элеменчĕсен тĕпрен илсен металсенчен тăракан хутăшĕ пулсан.

Кулленхи калаçура (контекстран паллă пулсан официаллă çыравсенче те) хутăш шăранчăка кĕскен шăранчăк теме пултараççĕ.

## Каçăсем

* *Хутăш шăранчăк* — ПСЭ
* Сплавы 2020 ҫулхи Раштав уйӑхӗн 8-мӗшӗнче архивланӑ. — статья из Энциклопедии «Кругосвет»
# «Гутенберг» проекчĕ

**«Гутенберг» проекчĕ** (акӑл. *Project Gutenberg*, е акӑл. *PG* ) — универсаллӑ электронлӑ вулавӑшсене пуҫтарса хатӗрлесе анлӑн сарма 1971 ҫулта никӗсленӗ пӗрлӗх пуҫарӑвӗ. Ку проект тӗнчери тӗрлӗ литература хайлавӗсене компьютер чӗлхи ҫине куҫарса текст форматӗнче ҫирӗплетсе сыхласа хӑварать — тӗппипе илсен ирӗклӗ илме юракан текстсене.

Текстсем ытларах акӑлчанл. Ытти чӗлхесенчен француз, нимӗҫ, финн, нидерландсен чӗлхисем те пур тата вырӑсла,каталан, санскрит, ыт. те.

Проектӑн тексчӗсен нумайӑшне LibriVox проект аудиокӗнекесем хатӗрлет.

## Вуламалли

## Каҫӑсем

* \* *Marie Lebert* A History of Project Gutenberg from 1971-2005 (акӑлч.).  Project Gutenberg (15 August 2005). — Project Gutenberg, from 1971 to 2005 – Dossiers du NEF – A History of PG — Project Gutenberg News:.çăлкуçран архивланă 9 Нарӑс уйӑхӗн 2012. Тĕрĕсленĕ 10 Утӑ уйӑхӗн 2011.
* Русские тексты в проекте «Гутенберг»
* Project Gutenberg Australia
# ТурциLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Türkiye Cumhuriyeti
Турци Республики |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Турци ялавĕ | Турци гербĕ |

 |
|  |
| Патшалăх чĕлхисем | турккă |
| Тĕп хула | Анкара |
| Чи пысăк хула | Анкара |
| Президент | Реджеп Тайип Эрдоган |
|  |  |
| Лаптăкĕ  - Пĕтĕмпе | 36 вырăнта 780 580 км2 |
| Халăх йышĕ  - Пĕтĕмпе(2001)  - Йышлăхĕ | 17 вырăнта 67 308 928 86,2/км² |
| Валюта ячĕ | Турци лири |
| Вăхăт тăрăхĕ | ГВ +02 пуçласа +02 таран |
| Патшалăх гимнĕ | İstiklâl Marşı |
| Тетел доменĕ | .tr |
| Тел. префиксĕ | 90 |

**Турци** (туркк. Türkiye) — Кăнтăр-хĕвеланăç Азипе (97%) Кăнтăр Европăра (3%) вырнаçнă патшалăх. 1922 çулчен Осман Империĕ пек паллă пулнă. Патшалăхăн ытларах пайĕ Анатоли çурутравĕ çинче вырнаçнă. Çавăн пекех Армян тăвăсем тата Курдистан Турцине кĕрет. Турци Грузипе, Арменипе, Азербайджанпа, Иранпа, Иракпа, Сирипе, Греципе тата Болгарипе çуммăн вырнаçнă.

## Географи

Турцин ытларах пайĕ Анатоли çурутравĕ çинче вырнаçнă. Вăл çурутрав тата çаван пекех Пĕчĕк Ази ятпа та паллă.

## Халăх йышĕ

Турцире 85,2 (2023) млн яхăн çын пурăнать, чылайăш - турккăсем.

## Турци Ертӳçисем

### Президенчĕсем

* 1923 - 1938 Мустафа Кемаль Ататюрк - пĕрремĕш президенчĕ ;
* 1938 - 1950 Исмет Инёню ;
* 1950 - 1960 Махмуд Баяр ;
* 1961 - 1966 Джемаль Гюрсель ;
* 1966 - 1973 Джевдет Сунай ;
* 1973 - 1980 Фахри Корутюрк ;
* 1982 - 1989 Кенан Эврен ;
* 1989 - 1993 Озал Тургут ;
* 1993 - 2000 Сулейман Демирель ;
* 2000 - 2007 Ахмет Недждет ;
* 2007 - 2014 Абдулла Гюль;
* 2014 çултан Редже́п Тайи́п Эрдога́н

## Пайланăвĕ

Турци 81 **илрен (тăрăх, провинци) тăрать. Турци илĕсен ят-йышĕ.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Агры
* Адана
* Адыяман
* Айдын
* Аксарай
* Амасья
* Анкара
* Анталья
* Ардахан
* Артвин
* Афьон
* Байбурт
* Балыкесир
* Бартын
* Батман
* Биледжик
* Бингёль
* Битлис
* Болу
* Бурдур
* Бурса
* Ван
* Газиантеп
* Гиресун
* Гюмюшхане
* Денизли
* Диярбакыр
 | * Дюздже
* Зонгулдак
* Измир
* Йозгат
* Кайсери
* Карабюк
* Караман
* Карс
* Кастомону
* Кахраманмараш
* Килис
* Коджаэли
* Конья
* Кыркларели
* Кыршехир
* Кырыккале
* Кӳтахья
* Малатья
* Маниса
* Мардин
* Мерсин
* Мугла
* Муш
* Невшехир
* Нигде
* Орду
* Османие
 | * Ризе
* Сакарья
* Самсун
* Сивас
* Сиирт
* Синоп
* Стамбул
* Текирдаг
* Токат
* Трабзон
* Тунджели
* Ушак
* Хаккяри
* Хатай
* Чанаккале
* Чанкыры
* Чорум
* Шанлыурфа
* Ширнак
* Ыгдыр
* Ыспарта
* Эдирне
* Элязыг
* Эрзинджан
* Эрзурум
* Эскишехир
* Ялова
 |

## Çавăн пекех пăхăр

* Турци хулисем
* Турци хронологийĕ

* Maiden's Tower, Bosphorous
* Измир çырăнĕ
* дервишсем
* Аланья
* Памуккале
* Manavgat шывсикки

## Асăрхавсем