Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Çул капланчăкĕ

Пăкăсем — пысăк хуласенче яланхилле пулăм. Санкт-Петербург.
Çул пăккисем этем пĕрлĕх транспортне çӳреме кансĕрлеççĕ. Мускав.
Тегеран
**Çул капланчăкĕ**, е **автомобиль пăкки** — çул çинче транспорт хатĕрĕсен капланăвĕ. Çул çинче транспорт хатĕрĕсен куçарулăхĕ тулса ларсан пăкăсем пулса тухаççĕ. Транспорт юхăмĕ тачăланать, автомобильсем хушшинчи интервал кĕскеленет, водительсем хăвăртлăха хăрушлă мар таран чакараççĕ.

Çулăн куçарулăхĕ 5-20 хут чакать. Автомобиль юхăмĕ пайланса кайсан капланчăк сапаланса каять.

## Раççей правинче палăртăвĕ

РФ хальхи Çул çинчи куçăм йĕркинче тӳррĕн «капланчăк» тата «пăкă» палăртăвсене ăнлантарса паман.

## Капланчăксен тупсăмĕсем

* Ырă мар çанталăкра (тĕтре, çумăр, пăр çапни, юр, пăрлăк) курăмлăх чакнипе транспорт хатĕрĕсене тытса пыма йывăрри хăвăртлăха чакарать.
* Çул-транспорт инкекĕ (ДТП);
* Транспорт хатĕрĕсем тата çуран çынсем çул çинчи куçам йĕркине пăхăнманни;
* Çул çинчи ĕçсем;
* Çулсене лайăх тытса тăманни (шатăксем, лакăмсем);
* Тăратмалли вырăн çукки, тăмалли йĕркене пăсни;
* Аварисем тата автомобильсен техника тăрамĕ юрăхлă марри;
* Маятник евĕр миграци, т.с. çул эрешĕпе транспорт юхăмĕсем пĕр-пĕринпе татăçуллă пулманни.
* Нумай шайлă уйăракан çулсем çукки;
* Çулсене ансăрлатни (5 ярăм 2 е 3 ярăма куçни, çак вара автомобилистсене мăран хăвăртлăхпа пыма хистет).

Капланчăксен математика моделĕпе çак каçăпа Симулятор дорожного движения (вырăсла куçарнă) 2010 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 2-мӗшӗнче архивланӑ. паллашма пулать.

## Капланчăксен начар хӳрисем

* *Вăхăта çухатни.* Водительсем (тăтăшах пассажирсем те) пăкăра ĕçлеме те, канма та пултараймаççĕ.
* *Çул çинче чарăнусем.* Çынсем ĕçе, вĕренĕве кая юлса çитеççĕ, экономикăна тăкак кӳреççĕ.
* *Бензин нумай пĕтет.*

## Çавăн пекех пăхăр

* Çул çинчи куçăм
* Час пик
* Carpool
* Кĕленче пырĕ

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* «Заторология» (çул капланчăкĕсем, весен сăлтавĕсем тата вĕсемпе епле кĕрешмелли мелсем пирне канашлу) 2011 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 27-мӗшӗнче архивланӑ.
* Çул пăккисем. Автомобиль пăккисем — йывăрлăха уçса памалли меслетсем 2010 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 11-мӗшӗнче архивланӑ.
* Çул çинчи куçăм симуляторĕ 2010 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 3-мӗшӗнче архивланӑ.
* Çул çинчи куçăм симуляторĕ (вырăсла куçарни) 2010 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 2-мӗшӗнче архивланӑ.
* Перерасход топлива при езде в «пробках» 2010 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 31-мӗшӗнче архивланӑ.
* Россия на пороге транспортного коллапса
# 1825Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  1817 • 1818 • 1819 • 1820 —  **1821**  — 1822 • 1823 • 1824 • 1825
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1800-мĕшсем • 1810-мĕшсем — **1820-мĕшсем** — 1830-мĕшсем • 1840-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XVIII ĕмĕр — **XIX ĕмĕр** — XX ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

* Туçа Перу ирĕклĕхе тухнă. Симон Боливара хисеплесе çĕршыва Боливи ятне панă.

## Çуралнă

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# Блуа

| фр. *Blois* |
| --- |
| Skyline of фр. *Blois* |
|

|  |
| --- |
|  **Logo** |

 |
| Веб-сайчĕ |  |

**Блуа** - (фр. *Blois*) — Луар тата Шер департаменчӗн тӗп хули, Луаран ҫӳллӗ сылтӑм ҫыранӗнче, Орлеанпа Тур хушшинче вырнаҫнӑ. Вӑтам ӗмӗрсенче Блуа графӗсем Шампань хуҫисем те пулнӑ; Этьен де Блуа Англи королӗ, Шарль де Блуа вара — Бретань герцогӗ пулнӑ.

Халӑхӗ — 47 854 ҫын (2007 ҫул).

## Кун-ҫулӗ

## Халӑхӗ

## Паллӑ ҫынӗсем

* Мишель Бегон — Франци патшалӑхӗн ӗҫченӗ.

## Вуламалли

## Каҫӑсем
# БуржLatinitsopa vulani

| Бурж |
| --- |
| **хула** |
| Skyline of Бурж |
|

|  |
| --- |
|  **Logo** |

 |
| Веб-сайчĕ | Официальный сайт города Бурж(фр.)(акӑлч.) |

**Бурж** (фр. *Bourges*), Францири Шер департаменчӗн префектури.
Историллӗ — Берри провинцин тата Берри герцоглӑхӗн тӗп хули. Халӑхӗ — 68 980 ҫын (2008).

## Кун-ҫулӗ

## Паллӑ ҫынӗсем

## Тӑванлӑ хуласем

## Вуламалли

## Каҫӑсем

* Официальный сайт города Бурж(фр.)(акӑлч.)
# Çĕртме, 1

## Уявсем

Тĕнчери ача-пăчана хӳтĕлев кунĕ, Раççей Çурçĕр флочĕн кунĕ

## Пулса иртнĕ

«Корона» карапа путарни 1686 çулхи сăнар ĕçĕнче.
* 1676 — Эланд çапăçăвĕнче пысăкран пысăк парӑслӑ йĕрлĕ карапĕ «Stora Kronan» сирпĕннĕ (*капăрл.*).
* 1793 — Парисра мадам Ролана хурала тытнă.
* 1869 — американ ăслайĕ Томас Алва Эдисон хăйĕн пĕрремĕш патентне туянать.
* 1922 — Алтай Енĕн (халĕ Алтай Республики) шутĕнче Ойрат автоноим облаçне йĕркеленĕ.
* 1967 — The Beatles *Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band* концепциллĕ альбома кăлараççĕ.
* 1980 — *CNN*, пĕрремĕш талăкĕпе ĕçлекен хыпар телеканалĕ, калаçма тытăнать.

## Çуралнă

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |
# 1135

| Çулсем
 |
| --- |
|  1127 • 1128 • 1129 • 1130 —  **1131**  — 1132 • 1133 • 1134 • 1135
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1110-мĕшсем • 1120-мĕшсем — **1130-мĕшсем** — 1140-мĕшсем • 1150-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XI ĕмĕр — **XII ĕмĕр** — XIII ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# Астрономи

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Астрономи (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
Хĕвел системи
Кайăк Хур Çулĕ
20m radio telescope Ny-Ålesund
Herschel Space Observatory
**Астроно́ми** (ав.гр. ἄστρον — «çăлтăр» тата νόμος — «саккун») — тӳпери объектсене, вĕсен йĕркеленĕвĕсене, Çут Тĕнчен тытăмлăхне, палăрăмĕсене, пулса кайнипе аталанăвне тишкерекен ăслăлăх.

Астрономи Хĕвеле, Хĕвел Системин планетисене тата вĕсен çулташĕсене, астероидсене, кометăсене, метеоритсене, планетăсем хушшинчи япалалăха; çăлтăрсене тата Хĕвел Системине кĕмен планетăсене, тĕтрелĕхсене, çăлтăрсем хушшинчи япалалăха, галактикăсене тата вĕсен пуçтарăнчăкĕсене, пульсарсене, квазарсене, хура хăвăлсене тата урăх нумай объекта тĕпчет.

## Астрономин сыпăкĕсем, тĕпчев объекчĕсем тата меслетсемпе тĕллевĕсем

* + Астрометри
	+ Çăлтăрлăх
	+ Тӳпе сфери
	+ Тӳпери координатсен тытăмĕсем
	+ Вăхăт
	+ Тӳпери механика
	+ Пĕтĕмĕшле астрофизика
	+ Çăлтăрсен эволюцийĕ
	+ Нейтронлă çăлтăрсем тата хура хăвăлсем
	+ Галактикăсем
	+ Хуркайăк Çулĕ
	+ Галактика тытăмĕ
	+ Галактикăсен эволюцийĕ
	+ Космологи
	+ Хĕрлĕ шăвăну
	+ Реликт пайăркалав
	+ Пысăк сирпĕнӳ теорийĕ
	+ Альтернативлă теорисем
	+ Тĕксĕм япалалăх
	+ Тĕксĕм энерги
	+ Астрономи историйĕ
* Астрономсем
* Професилле мар астрономи
* Астрономири ĕç хатĕрĕсем
* Астрономи обсерваторийĕ
* Астрономири символсем
* Космоспа усă курни
* Планетологи

## Вуламалли

* Илларионов И.К. Çамрăк астроном. Шупашкар, 1927.

## Каçăсем

* Раççей Астрономи Эрешĕ (Astronet)
* Патшалăх астрономи П.К.Штернберг ячĕллĕ институчĕ (ГАИШ)
* 'Астрогалактика' проекчĕ
* cartomanzia 2016 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 4-мӗшӗнче архивланӑ. University of Milan research
* Хĕвел системине тĕпчени
# Франклин БенджаминLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Франклин Бенджамин |
| англ. Benjamin Franklin |
|  |
| Чӑн ят | акӑл. *Benjamin Franklin* |
| Çуралнă вăхăт | 1706 çулхи кăрлач, 17-мĕшĕ(1706-01-17)[…] |
| Çуралнă вырăн | * Бостон, Массачусетс-Бэй[d][…]
 |
| Вилнĕ вăхăт | 1790 çулхи ака, 17-мĕшĕ(1790-04-17)[…] (84 çул) |
| Вилнĕ вырăн | * Филадельфи, Пенсильвани
 |
| Гражданлăх | * Британская Америка[d]
* Америкăри Пĕрлешӳллĕ Штатсем
 |
| Пăхăнулăх | * Британская Америка[d]
* Америкăри Пĕрлешӳллĕ Штатсем
 |
| Альма-матер | * Бостонская латинская школа[d] (1716)
 |
| Ĕçе илекен | * Пенсильванский университет[d]
 |
| Ашшĕ | Джозайя Франклин[d] |
| Амăшĕ | Abiah Folger[d] |
| Арăмӗ | Дебора Рид Франклин[d] |
| Ачисем | Уильям Франклин[d], Фрэнсис Фолджер Франклин[d] и Сара Франклин Бач[d] |
| Чыславсемпе парнесем |  почётный доктор Сент-Эндрюсского университета[d] член Американской академии искусств и наук[d] (1781) |
| Автограф |  |
|  Медиафайлы на Викиампар |

**Бенджамин Франклин** (англ. Benjamin Franklin [ˈbɛndʒəmɪn ˈfɹæŋklɪn]; 17 кӑрлач 1706, Бостон, Массачусетс-Бэй Провинцийӗ, Британи империйӗ — 17 ака 1790, Филадельфи, Пенсильвани, АПШ) — Америка политика ӗҫченӗ, дипломачӗ, тӗвчевҫи, ӑсчахӗ, философӗ, ҫыравҫи, масон, полимат. XVIII ӗмӗрӗн чи вӑйлӑ сӗм янӑ пайташӗсенчен пӗри.
АПШ никӗслевҫисенчен пӗри.

## Пурнӑҫӗ

## Ӗҫӗ-хӗлӗ

## Вуламалли

* Абрамов Я. В. В. Франклин, его жизнь, общественная и научная деятельность: Биографический очерк. — СПб.: Типография товарищества "Общественная польза", 1891.
* Аникин А. В. Глава седьмая. Франклин и политическая экономия за океаном // Юность науки: Жизнь и идеи мыслителей-экономистов до Маркса. — 2-е изд. — М.: Политиздат, 1975. — С. 135—148. — 384 с. — 50 000 экз.
* Б. Франклин и Россия. Философский век, альманах № 32-33. СПб, 2006.
* Айзексон У. Бенджамин Франклин. Биография = Benjamin Franklin: An American Life. — М.: «Манн, Иванов и Фербер», 2013. — 480 с. — ISBN 978-5-91657-672-6.
* Владимиров В. Н. Франклин — 1934 год. — 224 с. (Жизнь замечательных людей)

## Каҫӑсем

* Автобиография Бенджамина Франклина 2007 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.
* Франклиновский дневник 2019 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 9-мӗшӗнче архивланӑ.
* Квадраты Франклина
* Система управления временем Бенджамина Франклина 2019 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 8-мӗшӗнче архивланӑ.
* Б. Франклин «Об уголовных законах и об обычае каперства» 2018 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 6-мӗшӗнче архивланӑ.
* Б. Франклин «Исторический очерк конституции и правительства Пенсильвании» 2018 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 6-мӗшӗнче архивланӑ.