# Гаусс, Карл Фридрих

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Гаусс пӑхӑр.

|  |
| --- |
| Карл Фридрих Гаусс |
| *Carl Friedrich Gauß* |
|
Carl Friedrich Gauß, Namenszug von 1794.jpg |
| Çуралнă вăхăт: |
1777, ака, 30 |
| Çуралнă вырăн: |
Брауншвейг |
| Вилнĕ вăхăт: |
1855, нарăс, 23 |
| Вилнĕ вырăн: |
Гёттинген |
| Ăслăх сфери: |
математика, механика, физика, астрономи, геодези |
| Ĕç вырăнĕ: |
Гёттинген университечĕ |
| Альма-матер: |
Гёттинген университечĕ |
| Ăслăх ертӳçи: |
Пфафф Иоганн Фридрих |
| Паллă вĕренекенсем: |
Бойяи Фаркаш, Август Фердинанд Мёбиус, Петер Густав Лежён Дирихле тата Густав Роберт Кирхгоф |
| Чыславсемпе парнесем |

Парис ĂА Лаланд ячĕллĕ премийĕ (1810) Копли медалĕ (1838) |

**Иога́нн Карл Фри́дрих Га́усс** (ним. *Johann Carl Friedrich Gauß*; 30.4.1777, Брауншвейг — 23.2.1855, Гёттинген) — XIX ĕмĕрти хисепсен теоринче ĕçленĕ нимĕç математикĕ, механикĕ, физикĕ, астрономĕ тата геодезисчĕ. Мĕнпур вăхăтсен мăн математикĕсенчен пĕри, «математиксен королĕ». Копли медалĕн лауреачĕ (1838), Швед (1821) тата Петербург (1824) ăслăхĕсен академисен, акăлчан Королĕн пĕрлĕхĕн ютçĕр пайташĕ.

## Биографи

Гаусс çуралнă çурт (упранса юлман)
Брауншвейг нимĕç херцăклăхĕнче çуралнă. Маçаккăшĕ чухăн çын пулнă çĕр ĕçĕпе хăтланнă; ашшĕ, Гебхард Дитрих Гаусс, — пахчаçă, каменщик, канал пăхаканĕ; амăшĕ, Доротея Бенц, — каменщик хĕрĕ пулнă. Хут çырма пĕлменскер, амăшĕ ывăлĕн çуралнă кунне çырса хăварман, астуса юлнипе, ача юнкун çуралнă, Турă Чĕрĕлни уявĕччен сакăр кун маларах, ăна Мăнкун иртсен 40-мĕш кунне асăнаççĕ. 1799 çулта Гаусс хăй çуралнă кунне формулăпа тĕп-тĕрĕс шутласа кăларнă.

## Вырăсла куçарнă ĕçĕсем

* *Гаусс К. Ф.* Избранные геодезические сочинения. Т. 1. — М.: Геодезиздат, 1957.
* *Гаусс К. Ф.* Исследования по оптике. — НИЦ «Регулярная и хаотическая динамика», 2011. — ISBN 978-5-93972-871-3.
* *Гаусс К. Ф.* Общие исследования о кривых поверхностях // Основания геометрии (сб.). — М.: ГИТТЛ, 1956.
* *Гаусс К. Ф.* Отрывки из писем и черновиков, относящиеся к неевклидовой геометрии. // Основания геометрии (сб.). — М.: ГИТТЛ, 1956.
* *Гаусс К. Ф.* Пояснение возможности построения семнадцатиугольника // *Историко-математические исследования*. — М.: Наука, 1976. — № 21.
* *Гаусс К. Ф.* Труды по теории чисел. Перевод Б. Б. Демьянова, общая редакция И. М. Виноградова, комментарии Б. Н. Делоне. — М.: Изд-во АН СССР, 1959.

## Асăрхавсем

## Литература

* *Белл Э. Т.*  Творцы математики. — М.: Просвещение, 1979.
* *Боголюбов А. Н.*  Математики. Механики. Биографический справочник. — Киев: Наукова думкаçул=1983.
* *Бюлер В.*  Гаусс. Биографическое исследование. — М.: Наука, 1989. — ISBN 5-02-013919-X
* Гаусс К. Ф.: Сб. статей под ред. И. М. Виноградова (к 100-летию со дня смерти). — М.: АН СССР, 1956.
* *Гиндикин С. Г.*  Рассказы о физиках и математиках. 3-е изд. — М.: МЦНМО, 2001. — ISBN 5-900916-83-9
* *Голубев Ю. Ф.*  Основы теоретической механики. — М.: Изд-во Моск. ун-та, 2000. — ISBN 5-211-04244-1
* *Колмогоров А. Н., Юшкевич А. П. (ред.)*  Математика XIX века. Т. 1. Математическая логика. Алгебра. Теория чисел. Теория вероятностей. — М.: Наука, 1978.
* *Колмогоров А. Н., Юшкевич А. П. (ред.)*  Математика XIX века. Т. 2. Геометрия. Теория аналитических функций. — М.: Наука, 1981.
* *Колчинский И. Г., Корсунь А. А., Родригес М. Г.*  Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп. — Киев: Наукова думка, 1986.
* *Маркеев А. П.*  Теоретическая механика. — М.: Наука, 1990. — ISBN 5-02-014016-3
* *Моисеев Н. Д.*  Очерки истории развития механики. — М.: Изд-во Моск. ун-та, 1961.
* *Тюлина И. А.*  История и методология механики. — М.: Изд-во Моск. ун-та, 1979.
* *Храмов Ю. А.*  Гаусс, Карл Фридрих // Физики: Биографический справочник / А. И. Ахиезер ред.. — 2-мĕ, тӳрл. тата хуш.. — {{{1}}} м: Наука, 1983. — 200 000 экз. (куçар.)