Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ярăнхăма

**Ярăнхăма** (англ. skateboard — *«роликовая доска»)* е урăхла кустăрхăма, урапаллă хăма, атсем ярăнмалли тетте. Хӑмаçине пӗчӗк диаметрлă кустӑрмасем ҫине вырнаҫтарнӑ япала. Транспорт хатӗрӗпе е тӗрлӗ трюксене пурнӑҫлама спорт хатӗрӗпе усӑ курма пу.
# Лабрадор-ретриверLatinitsopa vulani

Лабрадор-ретривер
Лабрадор-ретривер
**Лабрадор-ретривер** (акӑл. *labrador retriever*) — йытă ăрачĕ. Чи малтанах сунара каймалли йытӑ пулнӑ. Лабрадорсемпе сунарта, куҫӗсем курман ҫынсене ҫавӑртса ҫуреме, ҫӑлавҫӑ-йытӑ вырӑнне усӑ кураҫҫӗ, анчах ытларах тус-юлташ пулма ҫынпа юнашар тытаҫҫӗ.

Ӑрат Канадари Ньюфаундленд утравӗн хӗвелтухӑҫ ҫыранӗнче пулса тухнӑ.

## Епле курӑнни

## Темперамент

Ашӑ кӑмӑллӑ, ҫынпа туслӑ йытӑ.

## Вуламалли

* ЛабКлаб, или Клуб любителей лабрадоров // Собачий остров : журнал. — СПб.: Благотворительный фонд «Верность», 2012. — № 5(19). — С. 6—9.
* Фаларри Р. Собаки: Справочник / Перевод И. Чайковской. — М.: АСТ, 2001. — С. 378—379. — ISBN 5-17-015230-2
* Шлегль-Кофлер К. Ретриверы. Стандарты. Содержание. Разведение. Профилактика заболеваний / Перевод Е. Захарова. — М.: АКВАРИУМ ЛТД, 1999. — С. 11—12. — ISBN 5-85684-396-7

## Каҫӑсем
# Христос РаштавĕLatinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Раштав пӑхӑр.
 Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Христос Раштавĕ (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
**Христос Раштавĕ**, е, кĕскен, **Раштав** — Христос çуралнипе çыхăннă тĕн уявĕ.

## Раштав Евангелисенче

Евангели тарăх Иисус Христос Август тытăмĕн тапхăрĕнче иудейсен Вифлеем хулинче Иосиф Кăшăлçă Назарет платникĕпе унăн усравĕнче çитĕннĕ Мари (Турă амăшĕ тата Приснодевы) çемйинче çуралнă (ӳтĕленнĕ). Вĕсем Вифлеем халăх çыравне килнĕ пулнă. Хăна çуртĕнче вырăн çуккипе çемйен выльăха ахăр çутçанталăкра пытантармалли сăрт хăвăлĕнче çĕр каçма тивнĕ. Христос çуралнă самантра ту хăвăлĕ çийĕн тӳпере çăлтăр хăпарнă. Çăлтăрăн тӳпери вырăнĕпе çак пулăм пирки виçĕ ăсчах пĕлнĕ. Пĕрремĕш Çĕр çине аннă Турра саламлама кĕтӳçсем пынă, вĕсене çак хыпара ангел, кайран ăсчахсем пĕлтернĕ. Ăсчахсем Христоса парнесем — ылтăн, ладан тата смирнă — илсе пынă.

Христос çурални çинчен пĕлсен, Иудейăн патши Ирăт 2 çулченхи ачасене çапса вĕлерме хушать, анчах та Христос вилĕмрен асамлăн çăлăнать. Çапах Иосифăн çемйин Икĕпата тухса тарма тивет, унта вăл Ирăт патша виличчен пурăнать.

## Раштавăн тĕнчери халăхсен уяв апат-çимĕçĕсем

* Раççей: сочиво, сыть, кăвакал е хур какайĕ панулмисемпе;
* Бельги: пăру какайĕ кăлпасси трюфельсемпе, хир сысни какайĕ, ятарлă торт, эрех;
* Аслă Британи: кăркка какайĕ йĕплĕ хурлăхан соусĕпе, раштав пудингӗпе бренди;
* Венгри: çӳхе облатка, пылпа сĕрнĕ, ыхрапа ;
* Германи: ӑшаланӑ хур;
* Греци: кăркка эрех ăшĕнче;
* Дани: кăвакал е хур, ăшне вакланă пахча-çимĕç кĕртнĕ, корицапа сапнӑ хир тулли пудингӗ;
* Ирланди: кăркка е окорок;
* Испани: ӑшаланӑ така, моллюскăсем, кăркка, сĕтлĕ сысна çури, херес;
* Итали: пăспа пĕçернĕ треска е уланкӑ шурă эрехпе;
* Люксембург: юн кăлпасси, панулмисем, çăмăл эрех;
* Нидерландсем: кролик, пăлан е сунар чӗрчунӗн какайӗ;
* Португали: баккалао, питĕ пылак портвейн;
* Словаки: капустница тата карп с ҫĕрулми салачӗ, ҫӳхе облатка пылпа тата ыхрапа;
* Финлянди: окорок, кишӗр, брюква е ҫĕрулми запеканки, булочки из слоёного теста со сливовым вареньем, симӗс пӑрҫа, брусника, клюква;
* Франци: устрицасем, паштет хур пĕверӗ, шурӑ эрехри кăркка, шампанское тата чăкăтсем.

## Çав. пекех

* Раштав чăрăшки
* Çĕнçул чăрăшки

## Каçăсем

* Раштав посчĕ 2007 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 13-мӗшӗнче архивланӑ..
* Европа йăлисем 2007 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 29-мӗшӗнче архивланӑ.
* Авалхи раштав саламĕсем
# Лилия

| ?Лилия |
| --- |
|   |
| Ăслăх классификацийĕ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Патшалăх: |  |

 |
|  Латинла çырни |
| Lílium |
|

| Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеВикитĕссенчи систематика
 | Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеӲкерчĕксем
 | Шаблон:Taxobox ITISЛилияБиотехнологи информацин наци центрĕн (NCBI) сайтĕнче.

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Лилия** (лат. Lílium) — лилия йышшисен ӳсентӑранӗ.

## Вуламалли

* Заливский И. Л. Лилии. — М.: Сельхозгиз, 1959. — 112 с.
* Лилия — статья из Большой советской энциклопедии.
* Лилия // Биологический энциклопедический словарь (рус.). в Биологическом энциклопедическом словаре (Проверено 8 сентября 2009)
* Пугачева Г. М. Методы селекции лилий // Цветоводоство: история, теория, практика : Материалы VII международной научной конференции. — Минск: Конфидо, 2016.

## Каҫӑсем

* Отрошко А. В. Каталог сортов лилий, выращиваемых в СССР. Москва, ВОГиС, Всесоюзное объединение лилиеводов, 1991 год.
* Путеводитель по лилиям
* Лилия в символике
* Royal General Bulb Growers' Association (KAVB)
* The Online Lily Register
* Библиотека статей на сайте Lilium Breeding
# УниверситетLatinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Университет (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
**Университет** (ним. *Universität*, лат. *universitas*) — аслă пĕлӳ паракан вĕрентӳ шкулĕ. Пĕрремĕш университетсем XI — XIII ĕмĕрсенче Италире, Испанире, Францире пулнă.

Университет ертӳçлĕхĕ — ректорат, унăн пуçлăхĕ — ректор.

## Истори

## Çав. пекех

* Вĕренӳ аслă шкулĕ
* Университетсен ят-йышĕ
	+ Раççей университечĕсем
* Студент
* Абитуриент

## Литература

* Университет // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.
* *Суворов Н.* Средневековые университеты. — М., 1898; 2013.
* *Ощепков М. Ю.* Академические свободы // *Комиссия РАН по борьбе с лженаукой и фальсификацией научных исследований* В защиту науки. — 2016. — № 17.

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Из истории университетов. Как появились университеты 2018 ҫулхи Ака уйӑхӗн 1-мӗшӗнче архивланӑ.
* *Камалдинова Э. Ш., Сагитов Р. В.* Учебная тропа в современном вузе // *Знание. Понимание. Умение*. — 2005. — № 3.
* *Луков Вл. А.* Мировая университетская культура // *Знание. Понимание. Умение*. — 2005. — № 3.
* *Тлостанова М. В.* Судьба университета в эпоху глобализации // *Знание. Понимание. Умение*. — 2005. — № 3.
* Хайдуков Д. С. Университетские города — точки роста // Сб.: Материалы Международного молодёжного научного форума «Ломоносов — 2012». — М.: МАКС Пресс, 2012
* Интеллектуальный университет — инкубатор талантов
* У истоков университетской корпорации. Лекция Павла Уварова 2018 ҫулхи Чӳк уйӑхӗн 18-мӗшӗнче архивланӑ.
* *Липатникова Г. И.* Документы по истории университетов Европы XII—XV вв.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |
# Тиркевçĕ

**Тиркевçĕ** (грек κριτικός, κριτική — сÿтсе явас ÿнер, тÿре тăвасси, хакласси) — çын ĕçхĕĕн пĕр-пĕр енĕпе, ытларах чухне культурăра, тиркев, урăхла каласан, тишкерÿ, анализ, хаклав тăвассине специалист пек пулса пурнăçлакан.

## См. также

* Автокритика
* Ӳнер тиркевçи

## Литература

* *Г. Г—ль.*  Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. —  СПб.: 1908—1913.
* *Иванов И. И., Стороженко Н. И.*  Критика литературная // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.
* *Кареев Н. И.*  Критика историческая // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.
# ТохомураLatinitsopa vulani

**Тохомура** (японла: 東峰村 (кандзи), とうほうむら (хирагана)) - Японире, Фукуока префектурарине кĕрекен ял.

## Тавралăхĕ

### Тусем

* Маакии тăвĕ

### Юханшывсем

* Оохигава
* Хошуяма
* Коищивара

## Транспорт

* Автобус

### Массăллă информаци хатĕрĕсем

* Кабеллĕ телекурав

## Каçăсем

* **Тохо** Викиампарта
* Официаллă сайт 2012 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 8-мӗшӗнче архивланӑ.(яп.)
# Тӳрĕ кĕтеслĕ виçкĕтеслĕх

Triangle rectangle
**Тÿрĕ кĕтесле виçкĕтеслĕх** тесе шалти кĕтессенчен пĕри 90 градуспа танлашакан виçкĕтеслĕхе калаççĕ.

## Каçăсем

* Calculator for right triangles
* A Text-Book of Geometry. Ginn & Co. 1895 Каçă
# Алжир (патшалăх)

|  |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
| Патшалăх чĕлхисем |  |
| Тĕп хула |  |
| Чи пысăк хула |  |
|  |  |
|  |  |
| Лаптăкĕ  - Пĕтĕмпе |  вырăнта  км2 |
| Халăх йышĕ  - Пĕтĕмпе([[]])  - Йышлăхĕ |  вырăнта /км² |
| Валюта ячĕ |  |
| Вăхăт тăрăхĕ | ГВ пуçласа таран |
| Патшалăх гимнĕ |  |
| Тетел доменĕ | [[]] |
| Тел. префиксĕ |  |

**Алжир** (Арап: الجزائر ТФА [ɛlʤɛˈzɛːʔir], Бербер: ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ (*Lz̦ayer* [ldzæjər])), çурçĕр Африка енче вырнаçнă патшалăх. Вăтаçĕр тинĕсĕ хĕрринче ларать. Хĕвеланăç енче унпа Марокко, Хĕвеланăç Сахара, кăнтăр-хĕвеланăç енче Мавритани, Мали, кăнтăр-хĕвелтухăç енче Нигер, хĕвелтухăç енче Ливипе Тунис патшалăхĕсем юнашар вырнаçнă.

Шаблон:Африка патшалăхĕсем
# ПортугалиLatinitsopa vulani

**Португали** (порт. *Portugal*), официаллă ячĕ **Португали Республики** (порт. *República Portuguesa*) — Европăри чи анăçри патшалăх.
Тӗп хули Лиссабон.

## Географи

Çĕршыв Пиреней çурутравĕ н кăнтăр-анăçĕнче вырнаçнă. Çурçĕрте тата тухăçра — Испани çĕрĕсем, кăнтăрта тата анăçра — Атлантика океанĕ.

## Халăхĕ

## Кун-çулĕ

## Каçăсем

Шаблон:Португали патшисем
# Бельги

|  |
| --- |
| Koninkrijk België Royaume de Belgique Königreich Belgien
Бельги |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Бельги ялавĕ | Бельги гербĕ |

 |
|  |
| Патшалăх чĕлхисем | нидерланд, франци, нимĕç |
| Тĕп хула | Брюссель |
| Чи пысăк хула | Брюссель |
| Патша | Филип Бельгийский |
| Премьер-министр | Шарл Мишел |
| Лаптăкĕ  - Пĕтĕмпе | 137 вырăнта 30 510 км2 |
| Халăх йышĕ  - Пĕтĕмпе(2005)  - Йышлăхĕ | 79 вырăнта 10 364 388 342/км² |
| Валюта ячĕ | Евро |
| Вăхăт тăрăхĕ | ГВ +01 пуçласа +01 таран |
| Патшалăх гимнĕ | Бельги патшалăхĕн гимнĕ |
| Тетел доменĕ | .be |
| Тел. префиксĕ | 32 |

**Бельги**, — Хĕвеланăç енчи Европăн патшалăхĕ. Нидерландăпа, Германипе, Люксембургпа тата Франципе юнашар вырнаçнă. Çыранĕсем Çурçĕр тинĕсне тухаççĕ.

## Пайланăвĕ

Бельгире икĕ тĕрлĕ, пĕр тан пайланăв пур.

Бельги виçĕ округа пайланать. Иккĕшĕ вĕсенчен тата провинцисем çине пайланаççĕ:

* Фламанд округĕ
	+ Антверпен провинциĕ
	+ Лимбург провинциĕ
	+ Хĕвелтухăç енчи Фландри
	+ Хĕвеланăç енчи Фландри
	+ Фламанди Брабандĕ
* Валлони округĕ
	+ Эно провинциĕ
	+ Льеж провинциĕ
	+ Люксембург провинциĕ
	+ Намюр провинциĕ
	+ Валлони Брамандĕ
* Брюссель тĕп хулин округĕ

Çавăн пекех Бельги чĕлхе тĕсĕпе виççĕне пайланать:

* Нидерланд чĕлхеллĕ пĕрлешĕвĕ (кунта Фламанд округĕпе Брюссель тĕп хулин округĕ кĕреççĕ)
* Франци чĕлхеллĕ пĕрлешĕвĕ (кунта Валлони округĕпе Брюссель тĕп хулин округĕ кĕреççĕ)
* Нимĕç чĕлхеллĕ пĕрлешĕвĕ (кунта Льеж провинциĕн пайĕ кĕрет)

## Хулисем
# Çĕртме, 24

## Уявсем

* Чăваш Республикин кунĕ, Йонинес — Литван официаллă уявĕ, Çу варрин кунĕ (Ирланди, Уэльс)

## Пулса иртнĕ

* 1314 — Баннокберн патĕнчи çапăçура Роберт Брюс анкăл патшин II Эдуардăн çарне аркатать, Шотландин ирĕклĕхне тавăрать
* 1497 — Джон Кабот Ньюфаундленд утравне уçать
* 1793 — франци Конвенчĕ пĕрремĕш демократиллĕ конституцине йышăнать
* 1812 — Тăван Çĕршывăн вăрçи: Аслă çар, Неман шывне каçса Раççее кĕрсе каять
* 1920 — Чăваш автономи облаçне (ЧАО) туса хунă.
* 1945 — Хĕрлĕ лапамри Çĕнтерӳ парачĕ (*капăрл.*)
* 1948 — совет влаçĕсем Берлинри хăйсем тĕрĕслесе тăракан секторне анăç тамăрĕсене кĕме чарнă
* 1963 — Лондонри Би-би-си студинче пĕрремĕш хутчен килти видеомагнитофона кăтартнă
* 1995 — Чăваш патшалăх кунне йышăннă, ăна пĕрремĕш хут уявланă.

## Çуралнă

* 1881 — Котовский Григорий Иванович, — совет вăхăтĕнчи çар пуçĕ.
* 1895 - Кутузов Никифор Иванович, генерал-майор
* 1892 — Ырсем Ольга Ивановна, чăваш халăх артисчĕ.
* 1952 — Асамат Светлана Васильевна, сăвăç, кĕвĕçĕ.

## Вилнĕ

* 1978 — Келдыш Мстислав Всеволодович, паллă тĕпчевçĕ, математик, механик.