# МеталсемLatinitsopa vulani

*Рок-мусăк пирки метал вулăр.*
**Металсем** (лат. *metallum* — шахта) — тĕрлĕ тимĕрсем, çирĕп ăшă- тата электрокуçарулăхлă, металсенче электронсем (ток) çӳреме пултараççĕ (проводник).

Хальхи 117 хими элеменчĕнчен металлĕсен пайланăвĕ:

6 элемент сĕлтĕ металлĕсен ушкăнĕнче,

4 элемент сĕлтĕ çĕр металлĕсен ушкăнĕнче,

38 элемент куçăмлă металсен ушкăнĕнче,

11 элемент çăмăл металсен ушкăнĕнче,

7 элемент çурмаметалсен ушкăнĕнче,

14 элемент лантаноидсен ушкăнĕнче + лантан,

14 элемент актиноидсен ушкăнĕнче (физика пахалăхĕсене пуринне те тĕпчесе пĕтермен) + актини,

Палăртнă ушкăна кĕменнисем: бериллипе магни.

Çапла, металсем йышне 98 элемент кĕрет.

Металл (тимӗр лумӗ) — иккӗмӗш металлурги циклӗнче уилизациленӗ е йӗркене кӗртмен тӗрлӗ металл ҫӳп-ҫап (юрӑхсӑра тухнӑ) пӗтӗмӗшле, пӗрлехи металран тунӑ тӗрлӗ ҫӳп-ҫап ячӗ. Час-часах металлолома ятарлӑ вырӑнсенче тирпейлемелли е утилизаци тумалли тимӗр ҫӳп-ҫапа ятарласа концентрациленӗ вырӑнсенче тӑваҫҫӗ.

## Çутçанталăкра тупăнни

## Металл пахалăхĕсем

### Металсен физика пахалăхĕсем

Хăшпĕр металсен хытăлăхĕ, Моос шкалипе:

| Хытăлăх | Металл | Ӗçре усă курмалăхĕ |
| --- | --- | --- |
| 0.3 | Рубиди | чĕрнепе шăйăрăлать (тĕкĕнме хăрушăллă) |
| 0.4 | Кали | чĕрнепе çăмăллăн шăйăрăлать (тĕкĕнме хăрушăллă) |
| 0.5 | Натри | чĕрнепе çăмăллăн шăйăрăлать (тĕкĕнме хăрушăллă) |
| 0.6 | Лити | чĕрнепе çăмăллăн шăйăрăлать (тĕкĕнме хăрушăллă) |
| 1.2 | Инди |  |
| 1.2 | Талли | чĕрнепе çăмăллăн шăйăрăлать |
| 1.25 | Бари | чĕрнепе çăмăллăн шăйăрăлать |
| 1.5 | Стронци | чĕрнепе шăйăрăлать |
| 1.5 | Галли | чĕрнепе шăйăрăлать |
| 1.5 | Тăхлан | чĕрнепе шăйăрăлать |
| 1.5 | Хура тăхлан | чĕрнепе шăйăрăлать |
| 1.5 | Ртуть | чĕрнепе шăйăрăлать (хытă тăрăмĕнче) |
| 1.75 | Кальци | чĕрнепе шăйăрăлать |
| 2.0 | Кадми | алюмини кашăкĕпе шăйăрăлать |
| 2.25 | Висмут | алюмини кашăкĕпе шăйăрăлать |
| 2.5 | Магни | пăхăр пралукĕпе шăйăрăлать |
| 2.5 | Цинк | пăхăр пралукĕпе шăйăрăлать |
| 2.5 | Кĕмĕл | пăхăр вак укçапа шăйăрăлать |
| 2.5 | Ылтăн | пăхăр вак укçапа шăйăрăлать |
| 3.0 | Пăхăр | çĕçĕпе шăйăрăлать |
| 3.0 | Сурьма | çĕçĕпе шăйăрăлать |
| 3.5 | Платина | çĕçĕпе шăйăрăлать |
| 4.0 | Тимĕр | тутăхман хурçăран тунă çĕçĕпе шăйăрăлать |
| 4.0 | Никĕль | тутăхман хурçăран тунă çĕçĕпе шăйăрăлать |
| 4.75 | Паллади | тутăхман хурçăран тунă çĕçĕпе шăйăрăлать |
| 5.0 | Кобальт | кантăкпа тата хурçă пăтапа шăйăрăлать |
| 5.0 | Циркони | кантăкпа тата хурçă пăтапа шăйăрăлать |
| 5.0 | Берилли | напильникпа тата полевой шпатпа (чăв?) шăйăрăлать |
| 5.5 | Молибден | напильникпа тата полевой шпатпа (чăв?) шăйăрăлать |
| 5.5 | Гафни | напильникпа тата полевой шпатпа (чăв?) шăйăрăлать |
| 6.0 | Титан | кантăка шăйăртать; кантăкпа тата напильникпа шăйăрăлать |
| 6.0 | Марганец | кантăка шăйăртать; кантăкпа тата напильникпа шăйăрăлать |
| 6.0 | Германи | кантăка шăйăртать; кантăкпа тата напильникпа шăйăрăлать |
| 6.0 | Ниоби | кантăка шăйăртать; кантăкпа тата напильникпа шăйăрăлать |
| 6.0 | Роди | кантăка шăйăртать; кантăкпа тата напильникпа шăйăрăлать |
| 6.5 | Рутени | кантăка шăйăртать; кварцпа шăйăрăлать |
| 6.5 | Тантал | кантăка шăйăртать; кварцпа шăйăрăлать |
| 6.5 | Ириди | кантăка шăйăртать; кварцпа шăйăрăлать |
| 7.0 | Ванади | пур хурçăна та шăйăрать; топазпа шăйăрăлать |
| 7.0 | Рени | пур хурçăна та шăйăрать; топазпа шăйăрăлать |
| 7.0 | Осми | пур хурçăна та шăйăрать; топазпа шăйăрăлать |
| 7.5 | Вольфрам | пур хурçăна та шăйăрать; топазпа шăйăрăлать |
| 8.5 | Хром | кантăка тата пур металла та çăмăллăн шăйăрать; рубинпа шăйăрăлать |

### Металсен хими пахалăхĕсем

## Микроскопи тытăмлăхĕ

### Хăш металсем

1. Сĕлтĕ металсем:
	* Лити
	* Натри
	* Кали
	* Рубиди
	* Цези
	* Франци
2. Сĕлтĕ çĕр металлĕсем:
	* Кальци
	* Стронци
	* Бари
	* Ради
3. Куçăмлисем:
	* титан
	* Тимĕр
	* Платина
	* Пăхăр
	* Цинк
	* Ылтăн
	* Кĕмĕл
	* Паллади
	* Ртуть
	* Никĕль
	* Кобальт
	* Вольфрам
4. Çăмăллисем:
	* Алюмини
	* Галли
	* Тăхлан
	* Хура тăхлан
5. Урăххисем:
	* Берилли
	* Магни

## Металсемпе усă курни

## Çавăн пекех пăхăр

* Металлурги

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Инструмент материалĕсем пирки тĕплĕ хыпар 2009 ҫулхи Чӳк уйӑхӗн 22-мӗшӗнче архивланӑ.
* Электронный марочник сталей

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |