Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# АПШ президенчĕLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Америкăри Пĕрлешĕннĕ Штатсен президенчĕ |
|
АПШ призиденчĕн пичечĕ |
|  **Ӗҫ вырӑнне йышӑнать** Дональд Трамп 2025 çул, кăрлач, 20  |
| Официаллӑ резиденци |
Шурă çурт |
| Лартать |
суйлаççĕ (АПШ суйлавçисен коллегийĕ) |
| Тивӗҫсен хуши |
4 çул, 2 ăстрăмран ытла мар |
| Ӗҫ вырӑнӗ уҫӑлнӑ |
1787 |
| Ӗҫ вырӑнӗнче пӗрремӗш |
Джордж Вашингтон |
| Сайт |
 |

**АПШ президенчĕ** — АПШ патшалăхĕн администраци ертӳçи, ĕçтăвакан влаç (АПШ Конституципе АПШ федераци правительствин пуçлăхĕ тата Çарĕпе Флочĕн тĕп çарпуçĕ) пуçлăхĕ. АПШ конгресĕ йышăннă саккун проекчĕсем (биллĕсем) çине вето хума пултарать. Ĕç вырăнне 1787 çулта йышăннă АПШ конституципе туса хунă. АПШ пĕрремĕш президенчĕн ĕç вырăнне 1789 çулта Джордж Вашингтон кĕрет. Вăл ĕçе кĕриччен Ирĕклĕх декларицийĕ çине алă пуснă Штатсен конфедерацин аслă ертӳç ĕç вырăнĕнче Иккĕмĕш Континент конгресĕн президенчĕ пулнă.

Халь ĕçлекен АПШ президенчĕ — Дональд Трамп. Официаллă АПШ 47-мĕш президенчĕ ĕç вырăнне 2025 çулхи кăрлачăн 20-мĕшĕнче йышăннă.

## Суйлавсем

## Ĕç вырăнне кĕни

Каллех суйланă президент тата çум-президент ĕç вырăнне суйлав иртсен çитес çулăн кăрлачăн 20-мĕшĕнче кăнтăрла йышăнать; мăнаçлă церемони — АПШ президенчĕн инагурацийĕ — ирттереççĕ. 1933 çулта АПШ конституцин çирĕммĕш турлетĕвне кĕртиччен инаугурацие пуш уйăхĕн 4-мĕшĕнче ирттернĕ.

## Çавăн пекех пăхăр

* АПШ президенчĕсен ят-йышĕ
* Текумсе ылханăвĕ
* Супер ытларикун
* АПШ президент суйлавĕсем (2008)
* АПШ президент суйлавĕсем (2004)
* АПШ президент суйлавĕсем (2000)
* Уотергейт харкашăвĕ

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* АПШ президенчĕн официаллă сайчĕ (акăлч.) 2008 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 12-мӗшӗнче архивланӑ.

Шаблон:АПШ темăсенче
Шаблон:АПШ президент суйлавĕсем
Шаблон:АПШ ХВ
# ЙыхравLatinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Йыхрав (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.

**ПитлĕхПитлĕх-
тытавçиПитлĕх-
тытавçи(йыхрав)НашлемникБурелетНамётÇĕлемКăшăлТăпраОрденЙыхрав**

Гербăн тĕп элеменчĕсем
**Йыхрав** (фр. *devise*) — герб фигури е герб çинче касса çырни.

Çынăн пурнăçри слоганĕ е йĕркемĕ. Хăшпĕр геральдикăра (сăмахран, Сакенсем) йыхрава çарçă кăшкăрнине те кĕртеççĕ.

## Истори

## Çав. пекех

* Наци йыхравĕсен ят-йышĕ
* Тытăмлу йыхравĕ

## Асăрхавсем

## Литература

* Девизы русских гербов. —  СПб: 1882.
* *Тройницкий С.Н.*  Гербовые девизы русского, польского, финляндского и прибалтийского дворянства. —  Пг.:  тип. Сириус, 1910. Архиври копи, 12 Нарӑс уйӑхӗн 2013 Wayback Machine çинче
* Йыхрав // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.
* *Сост: П. А. Дружинин*. Общий Гербовник Дворянских Родов. Части I—X. М., Изд. Трутень. 2009 г. ISBN 978-5-904007-02-7.
* *Сост: И. В. Борисов*. Дворянские гербы России: опыт учёта и описание XI—XXI частей «Общего Гербовника дворянских родов Всероссийской империи». М., ООО Старая Басманная. Тип: Форгрейфер. 2011 г. стр. ISBN 978-5-904043-45-2.
# Варринченле вăй

**Варринченле вăй**, **Варринчен тапакан вăй** — механикăра — ăслăхпа техника терминологинче пĕр йĕркелĕх çуккине пула тата ăслăх-техника пĕрлĕхĕнче килĕшӳ пулманнипе тахçантанпах çирĕпленсе пынă нумай пĕлтерĕшлĕ ăнлав.

Хăвăртлану пирки сăмах пырать пулсан — **Варринченле хăвартлану**.

Иллюстраци. Вăл сăмахран, ĕскерĕн траекторийĕ дискпа çыхăннă тата дискпа çыхăнман пуçлав тытăмĕсенче еплерех пулнине кăтартать.
## Вуламалли

* *Матвеев А. Н.* Механика и теория относительности: Учебник для студентов вузов. — 3-е издание. — М.: ООО "Издательский дом «ОНИКС 21 век»: ООО "Издательство «Мир и образование», 2003. — с. 405—406

## Каçăсем

* «Центробежная сила» в Большой советской энциклопедии
# РядовойLatinitsopa vulani

Рядовой тата офицер (Лейб-Регимент, 1727-1730)
**Рядовой**  — çарти чын.

Çарти чынсен вĕçе-вĕçлĕхĕ| Кĕçĕнрех çар чынĕ: **çук** |     Рядовой  | Аслăрах çарти хисепĕ: Ефрейтор |

«Чын» сăмах чăваш чĕлхин сăмахсарĕнче (Тезаврус Лингве Чувашорум)
Чынла — с чином. Чын — чин. N. Пысăк чын. Чынлă çын — чиновник.

## Каçăсем

* Полковники, военные инженеры, коллекция погон, Sapper-Museum
* Макс Бут «Борьба за трансформацию военной сферы» / «Россия в глобальной политике» 2011 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 8-мӗшӗнче архивланӑ..

## Асăрхавсем
# Сурков Михаил Ильич

|  |
| --- |
| Михаил Ильич Сурков |
| Ӳкерчĕк:Surkov MI.jpg |
| Çуралнă вăхăт |
1921 |
| Çуралнă вырăн |
Большая Салырь поç., Ачинск районĕ, Красноярск Ен |
| Вилнĕ вăхăт |
1953 |
| Вилнĕ вырăн |
Большая Салырь поç., Ачинск районĕ, Красноярск Ен |
| Пăхăнулăх |  ССРП |
| Çар ăрачĕ |
Пехота |
| Хĕсмет çулĕсем |
1941—1946 |
| Хисеп | Кĕçĕн лейтенант |
| Чыславсем тата парнесем |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

Медальсем |

**Михаил Ильич Сурков** (1921—1953) — Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннăскер, Кăнтăр фрончĕн 12-мĕш çарĕнчи 4-мĕш перевçĕ дивизин 39-мĕш перевçĕ полкĕн 1-мĕш батальон батальонра çапăçнă снайпер, кĕçĕн лейтенант. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче чи маттур совет снайперĕ, совет çăлкуçĕсемпе, 702 тăшмана пĕтернĕ.

## Биографи

1921 çулта çуралнă. Вăрçăччен Большая Салырь поçолăкĕнче (халĕ Красноярск Енри Ачинск районне кĕрет) пурăннă. Тайгана сунара ачаранах çӳренĕ.

### Кăсăклă факт

Суркова Совет Союзĕн Паттăрĕ чысне илме тăратнă, анчах та тивĕçеймен, ытти снайперсем ун пек результата çитеймен пулсан та.

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Сурков Михаил Ильич
* У кого из снайперов был самый большой счет уничтоженных фашистов?
* Рассказ о фронтовом хирурге и о герое снайпере Южного фронта
# Ăвăс (çилĕм)Latinitsopa vulani

Ăвăс çурта.
Пыл хурчĕн ăвăсли? (вощина).
**Ăвăс** — ӳсентăран тата чĕрчун тĕнчинче сарăлнă ансат липидсен хутăшĕ, тепĕр сăмахсемпе, чечексен сухăрĕ. Ăвăсри липид молекули йышне (структури çу ӳçекĕсен пекех), глицерин кĕмест.

Вĕсем саланмаççĕ, шывра ирĕлмеççĕ, анчах та бензинпа, хлороформпа тата эфирпа усă курсан — саланаççĕ.

Ăвăссем шутне çавăн пекех парафина, минераллă ăвăса, тата ытти хăш-пĕр япалана та кĕртеççĕ.

Пулса тухнипе ăвăса *чĕрчунсен* тата *ӳсентăрансен* класĕсене уйăраççĕ.

## Ăвăс çутçанталăкра

*Чĕрчун* ăвăсĕ:

* пыл хурчĕн ăвăсĕнче пыл тăвакан хуртăн ятарлă парĕсем пур, вĕсенчен пыл хурчĕсем карассем тăваççĕ;
* çăм ăвăсĕ (ланолин) чĕрчунсен çăмне тата ӳтне ытлашши нӳрĕкрен, типĕрен, тусанран сыхлать;
* спермацет; ăна кашалотсен спермацет çăвĕнчен тăваççĕ;

*Ӳсентăран* ăвăсĕ çулçăна, кĕпçене, улмана çинçен хупласа нӳрелесрен, типесрен, сиенлĕ микроорганизмсенчен сыхлать, хăш чухне резервăри липидсем евĕрлĕ тĕшĕ йышне (жожоба «çăвĕ») кĕрет.

Чылай ӳсентăран *эпикутикуллă ăвăс* япалалăхне (çак япалалăха чĕрĕ хăяр тата слива улмисем çинчи шурă тĕслĕ пулнипе асăрхама пулать). Эпикутикуллă ăвăс ультрафиолетлă тата инфрахĕрлĕ пайăркасене тавăрса ярать, çавна пула Çĕр çинчи «симĕс» вырăнĕсене спутникран ӳкерсе илме юрать.

## Ускурни

* Çуртасем
* Вар тунă чухне.
* Политурăпа мастикăна кĕрет
* Шăмăри гемостаз ăвăсне шăмăран юн юхнине чармашкăн тата нейрохирургире.
* Ăвăсграфири компонент (сӳрет ӳнерĕ)
* сасă çыракан хатĕрлĕхсен — фонографсен — валикĕсене тата дискĕсене ăвăспа сĕрнĕ.
* Йĕлтĕрпе хăвăрт ярăнмашкăн шуçакан енне ăвăспа якатаççĕ.
* Тăркăч (коньки) лезвине (?) юлашкинчен питĕ паха хăйранă чуҳне.

## Çав. пекех

* Пыл хурт ăвăсĕ
* Карнауб ăвăсĕ
* Парафин
* Стеарин

## Асăрхавсем
# Фортификаци хапавĕLatinitsopa vulani

Китай Аслă Хÿмин пĕр сыпăкĕ
**Фортификаци хапавĕ**

## Çавăн пекех

* Засека
* Вăтам ĕмĕрсенчи фортификаци
* Раççей тĕрек линийĕсем
* HESCO bastion
* Фортификаци терминĕсен ят-йышĕ
* Инженерла çар

## Асăрхавсем

## Литература

* *Цабель С. А.*  Фортификация // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.

## Каçăсем

* «Бункер как спасение» — краткий обзорный документальный фильм про различные закрытые фортификационные сооружения, выпуск программы «Военная Приёмка» телеканала «Звезда».
# КăмăрлăхLatinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Кăмăрлăх (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
КăмăрлăхУр умĕнхи кăмăрлăх
**Кăмăрлăх** — пысăк йывăçсене тÿнтерсе тунă фортификаци хапавĕ; тÿнтернĕскерсене урлă-пирлĕ те (хĕреслĕ) хума пулать, — анчах ытларах тăррисемпе тăшман еннелле. Тураттисене шĕвĕрлетнĕ.

## Çавăн пекех

* Сапан (карта)
* Капланчăк
* Чăрмав йĕрĕ

## Асăрхавсем

## Литература

* *Бобровский М. В.* «Козельские засеки (эколого-исторический очерк).» Калуга: Изд-во Н. Бочкаревой. ISBN 5-89552-063-4, 2002. 92 с.
* *Никитин А. В.* Оборонительные сооружения Засечной черты XVI—XVII вв. // Материалы и исследования по археологии СССР. № 44: Материалы и исследования по археологии Москвы -. М., 1955. -С. 116 −213.
* *Яковлев А. И.* Засечная черта Московского государства в XVII веке: Очерк из истории обороны южной окраины Московского государства. М., 1916.
* *Цабель С. А.*  Фортификация // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.
# ШăтăрнакLatinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Шăтăрнак (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.

**Шăтăрнак**, çавăн пекех **чикме**, **тĕкме**, **шалча карта**, **ракатка**. Йывăç вуллисене е вĕсен пайĕсене çĕре пĕрре виççĕмĕш пайĕ чухлĕ юнашар чавса лартса тунă хӳме. Ку вертикаллĕ юпасене урлă тĕрлĕ пăрăссемпе çирĕплетме пултараççĕ.

## Асăрхавсем

## Литература

* Палисад // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.
* Палисад // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. —  СПб.: 1907—1909.
* *Цабель С. А.*  Фортификация // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.

## Каçăсем

* Шăтрнак сăмахсарсенче
# Çĕр хăвăлĕLatinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Ханкăр (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
Çĕр хăвăлĕ.
**Ханкăр**, **Çĕр хăвăлĕ** — Çĕр витĕмĕн çӳлти хулăмăшĕнчи çутçанталăк ĕçĕ-пуçĕпе пулса тăнă хăвăлсем,çĕр çийĕпе çын куçмаллăх пĕр е темиçе шăтăкпа çыхăннă. Чи пысăк çĕр хăвăлĕсем — кăткăс йĕркеллĕ иртмеллсемпе залсенчен, сайра мар пĕтĕм тăсăлăвĕпе темиçĕ вунпӳ çухрăма çитет. Çĕр хăвăлĕсене спелеологи ăслăлăхĕ тĕпчет.

## Çĕр хăвăлĕсен тĕсĕсем

### Пăрлăх çĕр хăвăлĕсем

 Пăрлăхлă çĕр хăвăлĕ Фолл пăрлăхĕ хĕрринче (Fallbreeen), Шпицберген.
Пăрлăх кĕлеткинче ирĕлекен юр шывĕ хăвăл туса хурать. Çакăн евĕр çĕр хăвăлĕсем чылай пăрлăхсенче тĕл пулаççĕ.

### Вулканлă çĕр хăвăлĕсем

Шăранчăклă çĕр хăвăлĕ, Гавай.
### Тектоникăллă çĕр хăвăлĕсем

### Эрозиллĕ çĕр хăвăлĕсем

Шывпа ирĕлтереймен тăпрасенче çĕр хăвăлĕ механикăллă эрози ĕçĕпе пулса каять. Часах çак çĕр хăвăлĕсемтинĕс хĕрринче хум çапнипе пулаççĕ. Çаплах, çĕр хăвăлĕсем малтанхи тектоника çурăкĕсемпе пĕчĕк шыв юхнипе пулса тăраççĕ. Хăйăрлăхсенче те, гранитлăхсенче те çĕр м тăсалăвлĕ эрозиллĕ çĕр хăвăлĕсем тĕл пулаççĕ.

Ӳкерчĕк:Ice cave2.jpgАльдегонд пăрлăхне кĕмелли çăлĕ çине 55 м тарăнăш тĕпĕнчен ахсан, 2002 г, Шпицберген. Çӳлте çын ĕмĕлки курăнать (танлаштарма).
### Карст çĕр хăвăлĕсем

Кризна Яма карст çĕр хăвăлĕнчи кӳлĕ, Словени.
Катерлох çĕр хăвăлĕнчи натечные образования, Австри.
## Тĕнчери чи тарăн çĕр хăвăлĕсем

|  | Чул хăвăлĕ | Тарăнăшĕ, м | Тăршши, м | Вырнаçăвĕ
  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Крубера-Воронья | -2191 | 13 232 | Абхази
 |
| 2 | Юр | -1753 | 24 080 | Абхази
 |
| 3 | Лампрехтсофен | -1632 | 50 000 | Австри
 |
| 4 | Мирольда | -1626 | 13 000 | Франци
 |
| 5 | Жан Бернар | -1602 | 20 536 | Франци
 |
| 6 | Торка дель Сьерра | -1589 | 7060 | Испани
 |
| 7 | Сарма | -1543 | 6370 | Абхази
 |
| 8 | Пантюхинская | -1508 | 5530 | Абхази
 |
| 9 | Чеки-2 | -1502 | 5291 | Словени
 |
| 10 | Чеве | -1484 | 26 194 | Мексика
 |

## Тĕнчери вăрăм чул хăвăлĕсем

|  | Çĕр хăвăлĕ | Тăршши, м | Тарăнăше, м | Вырнаçăвĕ
  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Мамонт | 590 629 | -115 | АПШ
 |
| 2 | Джуэл кэйв | 225 405 | -193 | АПШ
 |
| 3 | Оптимислăя | 215 000 | -15 | Украина
 |
| 4 | Уинд кэйв | 202 633 | -197 | АПШ
 |
| 5 | Лечугия | 196 034 | -489 | АПШ
 |
| 6 | Хёллох | 194 193 | -939 | Швейцари
 |
| 7 | Фишер Ридж | 177 314 | -108 | АПШ
 |
| 8 | Окс Бель Ха | 164 457 | -33 | Мексика
 |
| 9 | Сак Актун | 157 533 | -72 | Мексика
 |
| 10 | Зибенхёнгсте-хохгант | 154 000 | -1340 | Швейцари
 |

## СССР территоринчи калăплă çĕр хăвăлĕсем

* Юр
* Çĕнĕ Афон
* Мăн Мăйăр
* Барлог карланки
* Орди

## Спелеофауна, экологи

## Археологиллĕ хаклăхĕ

Чул хăвăлĕнчи ӳкерчĕксем. Ласко çĕр хăвăлĕ, Франци.
## Çавăн пекех пăхар

* Ту айĕнчи патша

## Каçăсем

* Уралăн çĕр хăвалĕсем 2007 ҫулхи Чӳк уйӑхӗн 18-мӗшӗнче архивланӑ.
* Кугитанга (Туркменистан) çĕр хăвăлĕсем 2008 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 16-мӗшӗнче архивланӑ..
* çĕр хăвăлĕнчи пăрлăх. 2008 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 19-мӗшӗнче архивланӑ.
* Пермь енĕн çĕр хăвăлĕсем. Орди çер хăвăлĕ. Кэйв-дайвинг
# Флюгер

**Флю́гер** (гол. Vleugel) — тунă япала, çил ăçталла вĕрнине (хăш чухне хăвăртлăхне те) кăтартакан метеорологи приборĕ е декораци аксессуарĕ, тахçан сăнă çинчи пĕчĕк ялав.

Раççейре XVIII ĕмĕрчен прапор, прапорец, прапорица терминсемпе усă курнă. Çырнă çăлкуссенче 1720 çулта кăларнă Тинĕс уставĕнче «флюгель» теме тытăннă.

## Галерея

* Вильд флюгерĕ, ЭСБЕ
* Декорациллĕ флюгер, Таллин
* 11-метр çӳллĕш флюгер. Лаздинай, Вильнюс
* Пистолет евĕр ĕлĕкхи флюгер. Юрмала, Латви
* Кушак сăнарлĕ декорациллĕ флюгер (Украина)
* Гинес рекорд кĕнекине кĕртнĕ декорациллĕ чи пысăк флюгер, (Херес-де-ла-Фронтера)
* Мăрье çинчи флюгер
* Меересблик вилла çинчи флюгер. Отрадное (Калининград облаçĕ) поçолăк.

## Литература

Флюгер (видео)
* *Воейков А. И.*  Ветер // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.
* Флюгер // Большая Советская Энциклопедия / Тĕп. ред. А. М. Прохоров. — 3-мĕш кăл. —  М.:  Советская Энциклопедия, 1977. — Т. 27 : Ульяновск — Франкфорт. — 632000 экз.
* Bishop, Robert; Coblentz, Patricia (1981), A Gallery of American Weather Vanes and Whirligigs, New York: Dutton, p. 127, ISBN 9780525931515
* Burnell, Marcia (1991), Heritage above: a tribute to Maine's tradition of weather vanes, Camden, ME: Down East Books, p. 84, ISBN 9780892722785
* Crépeau, Pierre; Portelance, Pauline (1990), Pointing at the wind : the weather-vane collection of the Canadian Museum of Civilization, Hull, Quebec: Canadian Museum of Civilization, p. 84, ISBN 9780660129044
* Kaye, Myrna (1975), Yankee weathervanes, New York: Dutton, p. 236, ISBN 9780525238591
* Klamkin, Charles (1973), Weather Vanes: The history, design and manufacture of an American folk art, New York: Hawthorn Books, p. 209, OCLC 756017
* Lane Arts Council (Or.) (1994), Whirligigs & weathervanes, Eugene, OR: Visual Arts Resources, p. 54, OCLC 33052846
* Lynch, Kenneth; Crowell, Andrew Durkee (1971), Weathervanes, Architectural Handbook series, Canterbury, CN: Canterbury Publishing Company, p. 95, OCLC 1945107
* Messent, Claude John Wilson (1937), The weather vanes of Norfolk & Norwich, Norwich: Fletcher & Son Limited, p. 127, OCLC 5318669
* Miller, Steve (1984), The art of the weathervane, Exton, PA: Schiffer Pub., p. 160, ISBN 9780887400056
* Mockridge, Patricia; Mockridge, Philip (1990), Weather vanes of Great Britain, London: Hale, p. 256, ISBN 9780709037224
* Needham, Albert (1953), English weather vanes, their stories and legends from medieval to modern times, Haywards Heath, Sussex: C. Clarke, p. 102, OCLC 1472757
* Nesbitt, Ilse Buchert; Nesbitt, Alexander (1970), Weathercocks and weathercreatures; some examples of early American folk art from the collection of the Shelburne Museum, Vermont., Newport, RI: Third & Elm Press, OCLC 155708
* Reaveley, Mabel E.; Kunhardt, Priscilla (1984), Weathervane secrets, Dublin, NH: W.L. Bauhan, p. 71, ISBN 9780872330757
* Westervelt, A. B.; Westervelt, W. T. (1982), American Antique Weather Vanes: The Complete Illustrated Westervelt Catalog of 1883, New York: Dover, p. 100, ISBN 9780486243962

## Асăрхавсем
# Электро ток

Яланхи электроюхăм сăнчăрĕ.
**Электроюхăм** — электро капламсемлĕ пĕрчĕсен е квазипĕрчĕсен пĕр енлĕ (йĕркеленÿллĕ) куçăмĕ.
Электро тока тăваканнисем çаксем пулаççĕ:

металсенче — электронсем, электролитсенче — ионсем (катионсемпе, анионсем), газсенче — ионсемпе электронсем, вакуумра, ятарлă малсăлтавсем пур чухне — электронсем, çурмаярăшсенче — электронсем е шăтăксем. Электро уй улшăннине кура пулакан куçăма та тепĕр чухне электро ток теççĕ.

## Вуламалли

* Правила устройства электроустановок (ПУЭ).

## Асăрхавсем
# ÇулăмLatinitsopa vulani

Çулăм
**Çулăм** е **вут**, **вут-çулăм**, **вут-хĕм** — хĕрнĕ газсемпе плазма пĕтĕмлĕхĕ. Вăл çак сăлтавсенчен сиксе тухма пултарать :

* çунакан япаласене кирлĕ тăмпературăна çити хĕртсен;
* хими реакцийĕ;
* пысăк напряжениллĕ электричество çунакан япаласемпе лексе хĕлхем кăларсан.

Çулăм çунас процессăн тĕп фази пулса тăрать. Вăл çунакан материалсем тăрăх хăйне хăй сарма пултарать.

Çарта 'çулăм' сăмахпа хĕçпăшалпа пемеллине палăртаççĕ. Ку сăмах малтанхи пăшалсене фитильсемпе чĕртнипе çыхăннă.

Çулăма вĕрсе кăларни
Çулăм çӳлелле
## Çулăм тĕсĕсем

Тĕрлĕ хими элеменчĕсем çунсан çулăм тĕсĕ тĕрлĕрен пулать.

* Кăвак (Кăмрăкамăш)
* Сарă-хĕрлĕ сарă (натри тăварĕсем)
* Симĕс (пăхăр, молибден, фосфор, бари, сурьма)
* Симĕс-кăвак (бор)
* тĕттĕм кăвак (селен)
* Хĕрлĕ (лити, кальци)
* Фиолет (кали)

* Бор çунăвĕ
* Кали çунăвĕ
* Лити çунăвĕ

>
> …Добывание огня трением впервые доставило человеку господство над определенной силой природы и тем окончательно отделило человека от животного царства.
>
> — Ф. Энгельс, «Анти-Дюринг»
>
>

## Çавăн пекех пăхăр

## Вуламалли

* Промышленность и техника. Том I. История и современная техника строительного искусства. — СПб.: Типография товарищества «Просвещение», 1903.

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* С. Токарев «Символика огня в истории культуры»
# Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗLatinitsopa vulani

Ӗлемӗ

**Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ** (ивр. ‏צבא הגנה לישראל‏‎ — Цва хагана́ ле-исраэ́ль) е кӗскен ЦАХАЛ (ивр. ‏צה"ל‏‎ — Ца́халь / Ца́аль) — Израиль Патшалӑхӗн хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсем тата унӑн тӗп сыхлав органӗ. ЦАХАЛ-ӑн Тӗп штабӗн хальхи пуҫлӑхӗ — генерал-лейтенант Авив Кохави.

## Вуламалли

* Вооружённые силы Израиля // «Зарубежное военное обозрение», № 7, 1994. стр. 9-15

## Каҫӑсем

* Электронлă еврей энциклопединче статья пур «*Вооружённые силы Израиля*»
* Вооружённые силы Израиля // «Зарубежное военное обозрение», № 7, 1994. стр. 9-15
* Фигуры на доске: ЦАХАЛ // Техника, вооружение, возможности Армии обороны Израиля, 19.07.2006, Lenta.ru
* Официальный сайт Цахала 2014 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 19-мӗшӗнче архивланӑ.(акӑлч.)
* The Official Blog of the IDF 2020 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 8-мӗшӗнче архивланӑ.(акӑлч.)
* Видеоканал Армия обороны Израиля YouTube видеохостинг сервисĕ çинче(акӑлч.)
* Обзор военно-политической обстановки в Израиле 2018 ҫулхи Раштав уйӑхӗн 30-мӗшӗнче архивланӑ.
* «Этический кодекс» Документальный фильм об Армии обороны Израиля.
* Israel’s War History Документальный фильм(акӑлч.)
* צה"ל 2012 — ISRAELI FORCES 2012—2013 | IDF NEW POWER! | LONG VIDEO | HQ
* Юрий Веремеев Таблица званий Армии Обороны Израиля.
* Ни одна армия не бережёт своих врагов так, как ЦАХАЛ 2020 ҫулхи Чӳк уйӑхӗн 24-мӗшӗнче архивланӑ.
* Олег Грановский. ЦАХАЛ/статьи. Танки и истребители танков
* Девушки на службе в армии Израиля Пресс-служба ЦАХАЛа. Слайд-шоу. 30 фотографий.
# Канополо

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Поло (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
**Канополо** (акӑл. *canoe polo*) (акӑл. *kayak polo*) — Каноэ е каяк текен шыв çийĕн кимĕри ушкăнпа вылямалли вăйă тĕсĕ. Икĕ ушхăн выляççĕ. Кашни ушкăнра 8 çын вылять. Кашни спортсмен уйрăм кимĕре кĕсменпе авăсса ишет. Вăйă тĕлĕ — хирĕç вылякан ушкăнăн хапхине хăшĕ ушкăнĕ те пулсан ытларах пÿске çапса кĕртесси.

Вăйă хатĕрĕсем — каяк, кĕсмен, пӳске, хапхасем, жилет, шлем.

Раççейра вăйă ятне кануполо тесе йышăннă.

## Çавăн пекех

* Пилсем çинчи поло
* Яксем çинчи поло
* Поло
* Шыври поло

## Каçăсем

* Международный сайт игры 2017 ҫулхи Утӑ уйӑхӗн 8-мӗшӗнче архивланӑ.
* Российский сайт канополо
* Федерация гребного слалома России
# Çăтмахринчен те тĕлĕнмеллерехLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Çăтмахринчен те тĕлĕнмеллерех |
| Stranger Than Paradise |
| Фильм постерĕ |
| Жанр |
драма, камит элеменчĕсемпе |
| Режиссёр |
Джим Джармуш |
| Продюсер |
Сара Драйвер |
| Сценари авторĕ |
Джим Джармуш |
| Тĕп рольсенче |
Джон Лури Эстер Балинт Ричард Эдсон |
| Оператор |
Том Дичилло |
| Композитор |
Джон Лури |
| Кинокомпани |
Cinesthesia Productions, Grokenberger Film Produktion, Zweites Deutsches Fernsehen (ZDF) |
| Тăсăлу |
86 мин |
| Бюджет |
90 пин $ |
| Патшалăх |  АПШ  ФРГ |
| Чĕлхе |
акăлчан, хункăр |
| Çул | 1984 |
| IMDb |
ID 0088184 |
| «Çăтмахринчен те тĕлĕнмеллерех» фильм тухни (тăван ячĕ — Stranger Than Paradise) |

**«Çăтмахринчен те тĕлĕнмеллерех»** (акӑл. *Stranger Than Paradise*) — Джим Джармуш 1984 çулта ӳнерленĕ хура-шурă кинофильм. Синефильсен хутлăхне режиссёр çак фильм стилĕпе кĕнĕ, темелле.

2002 çулта Конгрес библиотеки «Çăтмахринчен те тĕлĕнмеллерех» фильма çĕршыври культура, истори е ӳнер пĕрлерĕшлĕ Фильмсен наци реестрне кĕртнĕ.

.

## Сюжет

## Рольсенче

* Джон Лури — *Вилли*
* Эстер Балинт — *Ева*
* Ричард Эдсон — *Эдди*
* Сесилия Старк — *Лотти акка*
* Дэнни Розен — *Билли*
* Rammellzee — *укçăллă çын*
* Том ДиЧилло — *аэропортра ĕçлекен*
* Ричард Бозз — *савутра ĕçлекен*
* Сара Драйвер — *Чучело*
* Пол Слоун — *отель хуçи*

## Ӳнерлекен ушкăн

* Режиссёр - Джим Джармуш
* Продюсер - Сара Драйвер
* Сценарист - Джим Джармуш
* Оператор - Том Дичилло
* Композитор - Джон Лури

## Чыслани

* «Ылтăн камера», чи лайăх дебют, Канн кинофестивалĕ.
* «Ылтăн леопард», Локарнăри кинофестиваль.
* Ятарлă приз, Никама пăхăнман «Сандэнс» кино фестивалĕнче.
* Приз, чи лайăх фильм, кинокритиксен наци пĕрлĕхĕ.

## Асăрхавсем