Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Çурма аркану тапхăрĕ

| Çурма аркану тапхăрĕн шучĕ | Пайĕ юлни | Процентпа юлни |
| --- | --- | --- |
| 0 | 1/1 | 100 |  |
| 1 | 1/2 | 50 |  |
| 2 | 1/4 | 25 |  |
| 3 | 1/8 | 12 | .5 |
| 4 | 1/16 | 6 | .25 |
| 5 | 1/32 | 3 | .125 |
| 6 | 1/64 | 1 | .563 |
| 7 | 1/128 | 0 | .781 |
| ... | ... | ... |
| *n* | 1/2*n* | 100(1/2*n*) |

Нумай пĕр йышши атомсен арканнин симуляцийĕ. Сулахайра 16 атом, сылтăмра 400. Çӳлти хисеп миçе çурма аркану тапхăрĕ иртнине кăтартать
Квантлă мехнаника системăн (пайăрка, тĕш, атом, энерги шайĕ т.ы.) **Çурма аркану тапхăрĕ** — система 1/2 пулаяслăхпа арканакан вăхăт *T*½. Нумай пĕрне-пĕри пăхăнман пайăркаракан тăракан ансмбĕлĕ сăнасан, пĕр çурма аркану тапхăрĕнче арканман пайăркасен шучĕ икĕ хут чакать. Термина экспонентла арканакан системăсенче кăна усă курма юрать.

## Радиохастар аркану законĕ

Икĕ çурма аркану тапхăрĕнче пĕтем пайăркасем арканаççĕ теме çук. Кашни çурма аркану тапхăрĕнче арканман пайăркасен шучĕ икĕ хут чакнă май, 2 *T*½ иртсен малтанхи пайăркасен 1/4 пайĕ юлать, 3*T*½ иртсен - 1/8 пайĕ.
Арканман пайăркасен *p* пайĕ вăхăта *t* çакăн пек пăхăнать:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 .

Çурма аркану тапхăрĕ, вăтам пурăнас вăхăчĕ WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 и аркану константи WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 çак шайлашупа çыхăннă:
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 .

ln2 = 0,693… , пулнă май çурма аркану тапхăрĕ пурăнас вăхăчĕнчен 30 % яхăн сахалрах.

Паллă вăхăт валли арканма пултаракан шутне *N* тесе палăртсан, вăхăт тапхăрне *t*2 — *t*1 (*t*1 тата *t*2 - çывăх вăхăт саманчĕсем), арканакан пайăркасен шутне *n* тесе палăртсан, *n* = *KN*(*t*2 — *t*1).
Пропорционаллăх коэффициенчĕ *K* = 0,693/*T*½ аркану константи ятлă.
(*t*2 — *t*1) кăларнине 1 тесе йышăнсан, урăхла каласан сăнав тапхăрне 1 илсен, *K* = *n*/*N*
Çав майпа аркану константи мĕнпур пайăркасен пĕр вăхăт тапхăрĕнче арканнă пайăркасен пайне кăтартать.

---

Тĕрлĕ изотопсен çурма аркану тапхăрĕ питĕ улшăнса тăрать. Хăшпĕр изотопсен вăл çăккунтăн миллионмĕш пайĕнчен пĕчĕкрех,хăшпĕр изотопсен, сăмахран, уран238 е тори232 валли вăл 4,498\*109 тата 1,389\*1010 çула çитет.

1 кг уранта 1 çеккунтра миçĕ аркану пулнине шутлама çăмăл. Кирек хăш элементăн атăм виçи чухлĕ граммра 6,02\*1023 атом пулни паллă.
Çавăнпа *n* = *KN*(*t*2 — *t*1) формулăпа кашни çекунтра 1 кг уранта арканакан атомсен шутне тупатпăр. Çулталăкра 365\*24\*60\*60 çекунтне шута илетпĕр.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 .
Шутласан, çекнтра 12 миллион атом арканине пĕлетпĕр. Анчах ку 1 кг уранăн питĕ сахал пайĕ пулать.
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 .

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 .
Каллех радиактивлă арканун тĕп законĕ *KN*(*t*2 — *t*1) патне таврăнса ăна статистикăлла закон тесе калатпăр. Кашни тапхăрта яаланах пайăркасен яланах пĕр пайĕ арканать, анчах хăш пайăрка арканасси паллă мар. Çавăнпа ку закон пайăркасен шучĕ пысăк пулсан кăна тĕрĕс ĕçлĕт. Пайăркасен шучĕ сахал пулсан закон çирĕп пунăçламанса та пултарать.

## Каçăсем

(акăлчанла)

* NUCLEONICA Nuclear Science Portal 2011 ҫулхи Утӑ уйӑхӗн 23-мӗшӗнче архивланӑ.
* NUCLEONICA wiki: Decay Engine 2009 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 13-мӗшӗнче архивланӑ.
* System Dynamics - Time Constants 2006 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 17-мӗшӗнче архивланӑ.