Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Гельмгольц Герман Людвиг ФердинандLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Гельмгольц Герман Людвиг Фердинанд |
| Hermann von Helmholtz |
|  |
| Çуралнă вăхăт: |
1821, çурла, 31 |
| Çуралнă вырăн: |
Потсдам, Германи Пĕрлешĕвĕ |
| Вилнĕ вăхăт: |
1894, авăн, 8 |
| Вилнĕ вырăн: |
Шарлоттенбург, Германи империйĕ |
| Патшалăх: | Германи империйĕ |
| Ăслăх сфери: |
физика, медицина, физиологи, психологи |
| Ăслăх ертӳçи: |
Иоганн Петер Мюллер |
| Паллă вĕренекенсем: |
Н. Н. Шиллер Зигмунд Экснер |
| Паллă: |
Гельмгольцăн тĕс туйни теорийĕ, чи сахал витĕм принципĕ |

**Герман Людвиг Фердинанд Гельмгольц** – (01.08.1821, Потсдам, Германи Пĕрлешĕвĕ - 08.09.1894, Шарлоттенбург, Германи империйĕ) - физика, медицина, физиологи, психологи енĕпе ĕçленĕ ăсчах.

Г. Гельмгольц ГДР Нимĕç ăслăх академиин 250 çулне асăнннă почтă маркки çинче. 1950 çул.
## Ăслăх ĕçĕсем

* Die Lehre von den Tonempfindungen als physiologische Grundlage für die Theorie der Musik. Braunschweig, 1863; Учение о слуховых ощущениях как физиологическая основа для теории музыки. СПб., 1875 (перевод М. О. Петухова). ISBN 978-5-397-01665-0; 2011 г.
* Счёт и измерение // Известия Казанского физ.-мат. об-ва. № 2 (1892). — доп. к № 3-4.
* О происхождении и значении геометрических аксиом. СПб., 1895.
* О сохранении силы. М.-Л.: ГТТИ, 1934.
* О фактах, лежащих в основании геометрии. // Об основаниях геометрии. М.: ГТТИ, 1956, с. 366—382.
* Основы вихревой теории. М.: ИКИ, 2002.

## Вуламалли

* Гельмгольц, Герман-Людвиг-Фердинанд // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.
* Гельмгольц (helmholtz) Герман Фон
* *Г. Г. Де-Метц* Hermann von Helmholtz (1821−1891) // *В.О.Ф.Э.М.*. — 1891. — № 128.
* *Г. Г. Де-Метц* Hermann von Helmholtz (1821−1891) (окончание) // *В.О.Ф.Э.М.*. — 1891. — № 129.
* Лазарев П. П. Гельмгольц. М., 1959.- 103 с.
* David Cahan (Ed.): Hermann von Helmholtz and the Foundations of Nineteenth-Century Science. Univ. California, Berkeley 1994, ISBN 978-0-520-08334-9.
* Gregor Schiemann: Hermann von Helmholtz’s Mechanism: The Loss of Certainty. A Study on the Transition from Classical to Modern Philosophy of Nature. Dordrecht: Springer 2009, ISBN 978-1-4020-5629-1.

## Каçăсем

* Профиль Герман Людвиг Фердинанд Гельмгольц РĂА официаллă сайтĕнче
* Храмов Ю. А., Физики, Гельмгольц Герман Людвиг Фердинанд (Helmholtz Hermann Ludwig Ferdinand), с. =79.

## Асăрхавсем
# Утă, 10Latinitsopa vulani

## Уявсем

Натто кунĕ, Японире

## Пулса иртнĕ

Джон Кольерy «Леди Годива» сăнар ĕçĕ (1898)
* 1040 — çарамас леди Годива Ковентри хулара ярăнса пыни (*капăрл.*)
* 1547 — Францире патша официаллă ирĕк панă юлашки ырал иртнĕ
* 1796 — Карл Фридрих Гаусс хăйĕн кун кĕнекинче çакăн пек çырнă: «Heureka! num= Δ + Δ + Δ»
* 1878 — Англире пĕрремĕш хут футбол арбитрĕ шахличпа (унчен арбитрсем кăшкăрнă) усă курнă
* 1940 — Францире Петенăн виши правительствине туса хунă
* 1941 — Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи: Смулен çапăçăвĕ пуçланнă
* 1981 — АПШ тинĕс-çар флотĕнче офицерсене сухалпа çӳреме чарнă
* 1994 — Лукашенко Александр Григорьевича Белорусси Республикин президентне суйласа илнĕ.
* 2006 — Пакистанăн хĕвелтухăç енче Fokker самолёт çĕр çине персе аннă. 45 çын вилнĕ.

## Çуралнă

* 1775 — Прокопович Пётр Иванович, пыл хурчĕсене ерчетекенĕ.
* 1955 — Бритвин Виктор Глебович, Чăваш Енпе Раççейĕн тава тивĕçлĕ ӳнерӳçипе ӳкерçи, ССРП ӳкерçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕ, тĕнче, вырăс тата чăваш çыравĕн капăрлату ӳкерчĕкĕсен хăйлавçи.

## Вилнĕ

* 2006 — Басаев Шамиль Салманович, чечен террорисчĕ, исламисчĕ.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |
# Утă, 29Latinitsopa vulani

## Уявсем

* Оулавсёка — Таса Олафа (Фарер утравĕсем) асăнни

## Пулăмсем

Тĕмен
* 1586 — Тура çинче Тĕмен хулана (*капăрл.*) никĕсленĕ
* 1907 — Роберт Бейден-Поуэлл сэр Аслă Британире бойскаутсене йĕркелесе янă
* 1938 — Хасан кӳлĕ таврашĕнчи çапăçусем пуçланнă
* 1941 — Смулен çапăçăвĕ: Смулен ӳкет, 300 пине яхăн РÇХÇ салтакне хупăрласа илнĕ
* 1942 — Совет Союзĕнче Александр Невский, Суворов тата Кутузов орденĕсене вăя кĕртнĕ
* 1954 — трилогии Толкинăн «Ункăсене тытаканĕ» трилогин пĕрремĕш пайне пичетлесе кăларнă
* 1958 — АПШ президенчĕ Дуайт Эйзенхауэр НАСА тăвас пирки хутай çине алă пуснă
* 1981 — Чарльзпа Диана Спенсер туйĕ

## Çуралнă

* 1926 — Прокопьев Илья Павлович, политикăпа парти ĕçченĕ, экономист, публицист.
* 1907 — Тукташ Илья Семёнович, чăваш сăвăçи, çыравçи, халăх пултарулăхне пухакан.

## Вилнĕ

* 1890 — Ван Гог Винсент, пĕтĕм тĕнче пĕлекен нидерланд-француз ÿнерçи, импрессионизм хыçалхи тапхăрĕн элчи; перĕнет, хăйех больницана çитет, аманнă хыççăн 29 сехет иртсен, юн çухатнинчен вилсе каять.
* 1976 — Васянка Никифор Тарасович, сăвăç.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |
# Пĕрлешӳллĕ Нацисен ОрганизацийĕLatinitsopa vulani

ПНО ялавӗ
**Пӗрлешнĕ Нацисен Организацийӗ** (акӑл. *United Nations*) — пӗтӗм тӗнчери тӑнӑҫа тытса тӑма, ҫирӗплетме, патшалӑхсем хушшинчи ҫыхӑнусене вӑйлатма йӗркеленӗ пӗтӗм тӗнче шайӗнчи организаци. Организаци никӗсӗсемпе тытӑмлӑхне Иккӗмӗш Тӗнче вӑрҫи хыҫҫӑн Антигитлер коалицине кӗрекенсем йӗркеленӗ.

## ПНО кун-çулĕ

ПНО Нацисен Лиги организацийĕ хыççăн йĕркеленнĕ.

Устава 50 патшалăхран килнĕ çынсем 1945 çулхи çĕртме уйăхĕн 26-мĕшĕнче алă пусса çирĕплетнĕ. 1945 çулхи юпа уйăхĕн 24-мĕшĕнче устав вăя кĕнĕ. 1946-2002 çулсем хушшинче ПНО шутне 140 патшалăх кĕртнĕ.

## ПНО Ертÿçисем

* 1 ) Трюгве Ли
* 2 ) Даг Хаммаршёльд
* 3 ) У Тан
* 4 ) Курт Вальдхайм
* 5 ) Хавьер Перес де Куэльяр
* 6 ) Бутрос Бутрос-Гали
* 7 ) Кофи Аннан (Гана) = 1997 - 2007
* 8 ) Пан Ги Мун (Кӑнтӑр Корей) = 1 кăрлач 2007

## ПНО структури

ПНО штаб-хваттерĕ Нью-Йорк хулинче вырнаçнă.

Уйрăмĕсем:

* Тĕп Ассамблея — ыйтусене сӳтсе явас, хушусем кăларас енчен тĕп вырăн йышăнать. Ассамблея кашни çулхи сессине авăнпа-раштав уйăхĕнче пухăнать. Ытти вăхăтра — кирлĕ пулсан.
* Хăрушсăрлăх Канашĕ — хăрушсăрлăхпа мира тытса тăрас ĕçе туса пырать. Унăн сĕнĕвĕсемпе пурин те килĕшмелле. Хăрушсăрлăх Канашне кĕрекен яланхи членĕсем (Раççей, АПШ, Аслă Британи, Франци, Китай) пĕр шухăша тупни çинче тытăнса тăрать.
* Экономикăпа Социаллă Канашсем — экономикăпа сациаллă енчен тĕнче шайĕнчи килĕшӳсене ертсе пырать. 5 регион уйрăмĕсенче тăрать.
* Пĕтĕм тĕнчери суд — ПНОн тĕп суд органĕ.
* Секретариат

## Официаллă чĕлхесем

* Акăлчан чĕлхи
* Вырăс чĕлхи
* Франс чĕлхи
* Китай чĕлхи
* Испан чĕлхи
* Арап чĕлхи

## Çав. пекех

* ЮНЕСКО

## Каçăсем

* Официаллă сайт(выр.)
* Раççейри официаллă интернет-элчелĕхĕ 2007 ҫулхи Раштав уйӑхӗн 29-мӗшӗнче архивланӑ.
* UNBISnet — ПНО Информациллĕ-библиографиллĕ системи(акӑлч.)
* The United Nations Regional Information Centre (UNRIC)(акӑлч.)
* United Nations Documentation Research Guide(акӑлч.)
* Official YouTube channel(акӑлч.)
* Searchable archive of UN discussions and votes(акӑлч.)
* United Nations Association of the UK — independent policy authority on the UN(акӑлч.)
* Website of the Global Policy Forum, an independent think tank on the UN(акӑлч.)
* UN Watch — NGO monitoring UN activities(акӑлч.)

Шаблон:Пĕрлешӳллĕ Нацисен Организацийĕ
Шаблон:Лăпкăлăх Нобель премийĕ 2001—2025
# В. В. Виноградов ячĕллĕ РĂА вырăс чĕлхин институчĕLatinitsopa vulani

Раççей ăслăхсен академин **Вырăс чĕлхин институчĕ́** — Раççей Федерацин РĂА истори-филологи ăслăхĕсен уйрăмĕ шутне кĕрекен ăслăх организацийĕ. 1944 çулта унчен ФЛИИ (Мускаври философи, литература тата истори институчĕ, 1931—1941, пулнăскерне, реорганизацилесе йĕркеленĕ). 1995 çулта института чаплă совет лингвисчĕ В. В. Виноградов академик ятне панă.

## Истори

## Асăрхавсем

## Литература

* Русского языка институт имени В.В. Виноградова РАН // Большая российская энциклопедия. Том 29. —  М.: 2015.

## Каçăсем

* Официаллă сайт2018 ҫулхи Раштав уйӑхӗн 25-мӗшӗнче архивланӑ.