Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Сэмюэл Морзе

|  |
| --- |
| Сэмюэл Морзе |
| Samuel Finley Breese Morse |
|
Хӑйне ӳкерни. 1812 |
| Стиль: | реализм |
|  Викиампарти ĕçсем |

**Сэмюэл Финли Бриз Морзе** (акӑл. *Samuel Finley Breese Morse [mɔːrs]*; 27 ака 1791, Чарльзтаун Массачусетс штачӗ — 2 ака 1872, Нью-Йорк); — американ тӗпчевҫи тата ӳнерҫи.

Чи паллӑ шутласа кӑларнисем — электромагнитлӑ ҫыракан телеграф («Морзе аппарачӗ», 1836) тата Морзе кочӗ (азбука).

1844 ҫулхи 24 ҫу уйӑхӗнче Вашингтонран Балтимора Морзе меслечӗпе «Ӗҫӳсем тӗлӗнмелле Санӑн, Турӑҫӑм» тесе ҫырнӑ пӗрремӗш депеша ярса илнӗ.

Сэмюэл Морзе Нью-Йоркри Наци дизайн академийӗн никӗслевҫи тата пӗрремӗш президенчӗ (1826—1845) пулнӑ.

## Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ

## Пултарулӑхӗ

*
*
*
*

## Вуламалли

## Каҫӑсем

* Морзе, Самуил-Фенли-Бриз // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.
* А. В. Каменский «Эдисон и Морзе: их жизнь и научно-практическая деятельность», СПб., тип. Ю. Н. Эрлих, 1891.
* Официальный портрет пятого президента США Джеймса Монро, автор Сэмюэл Ф. Б. Морзе, 1819 г. (Коллекция Белого дома) — Ссылка не работает
* Сэмюэл Морзе — жизненный путь человека — Ссылка не работает
* Дмитрий Быков Нерусский телеграф «Известия» 27.04.11

[[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]
# Шурă Урта

**Шурă Урта** (Ак-Урда) — тахăш вăхăтран пуçласа, Ылтăн Уртан пĕр пайĕ шутланнă. Анчах та хăш пайĕ пулни уçăмлах мар. Ăславçăсен пысăк пайĕ ку ятпа икĕ тытăм çÿренĕ пуль тесе шутлаççĕ.

## Асăрхавсем

## Вуламалли

* Большая советская энциклопедия. Т. 3. — М.: Изд-во «Совет. энц.», 1970.
* Татарская энциклопедия. Т. 1. — Казань: Ин-т тат. энц., 2002.
* Кузембайулы А., Адиль Е. История Республики Казахстан, — Астана, 2002 г.
* Ə.Muxtarova. Türk xalqlarının tarixi. Bakı,1999*Курсивное начертание*

* Белая Орда // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
* Ак Орда // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004. — Т. I. — ISBN 9965-9389-9-7.
# 1973Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  1969 • 1970 • 1971 • 1972 —  **1973**  — 1974 • 1975 • 1976 • 1977
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1950-мĕшсем • 1960-мĕшсем — **1970-мĕшсем** — 1980-мĕшсем • 1990-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XIX ĕмĕр — **XX ĕмĕр** — XXI ĕмĕр
 |

## Пулнисем

* Авăн, 3 — Киев хулинче Леся Украникăн палăкне уçнă.

## Çуралнă

* Юпа, 10 — Николаев Владимир Викторович, политик.

## Вилнĕ

* Шлямин Борис Александрович, çыравçă, географи ăслăхĕсен тухтăрĕ.
* Нарăс, 20 — Мранька Никифор Фёдорович, чăваш çыравçи, драматургĕ.
* Ака, 18 — Урташ Валентин Андреевич, чăваш сăвăçи, çыравçи.
* Çу, 3 — Алексеев Борис Алексеевич, актёр.
* Çурла, 4 — Григорьев Пётр Григорьевич, истори ăслăлăхĕсен кандидачĕ.
* Авăн, 2 — Джон Рональд Руэл Толкин, акăлчан çыравçи, чĕлхе тĕпчевçи, филолог.
* Авăн, 21 — Русланова Лидия Андреевна, совет эстрада юрăçи.
* Раштав, 15 — Салампек Иван Яковлевич, чăваш çыравçи.
* Раштав, 17 — Иванов-Паймен Влас Захарович, прозăçи, сăвăç, тăлмач.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# Пуш, 16

## Уявсем

## Пулăмсем

* 1565 — филиппинсемпе испансем Сандуго (*капăрл.*) ритуалне иртернĕ чухне тăванла ыталаннă
* 1831 — «Парисри Турă Амăшĕн соборĕ» романа пичетленĕ
* 1886 — Владивосток хулин пĕрремĕш гербне йышăннă.
* 1915 — петроград полицийĕ «Бродячая собака» кафене хупнă
* 1924 — Итали Фиуме ирĕклĕ хулана аннексиленĕ
* 1925 — «Капкăн» журналăн пĕрремĕш номерĕ пичетленсе тухнă.
* 1926 — Роберт Годдард шĕвек топливо хăвачĕпе вĕçекен пĕрремĕш ракетăна ĕçре тĕрĕсленĕ
* 1936 — Горькири автомобиль савутĕнче «М-1» çăмăл автомобиль маркине кăларма тытăннă
* 1962 — Шупашкарта телецентр ĕçлеме пуçланă.
* 1962 — Никита Хрущёв СССР континент хушшинчи ракетăна хĕсмете тăратнă пирки хыпарланă
* 1968 — кăнтăр вьетнам Сонгми ялĕнче пурăнакансене американ салтакĕсем пĕтĕмпех вĕлернĕ
* 2001 — Нимĕç Википедийĕ ĕçе пуçланă.

## Çуралнă

* 1913 — Нар Урини, чăваш çыравçи, драматургĕ, сăвăçи.
* 1933 — Михаил Мерчен, чӑваш ҫыравҫи.
* 1953 — Юппер Изабель, франс актриси.

## Вилнĕ

* 1898 — Обри Винсент Бердслей, акăлчан ӳнерçи-график, сăвăç.
* 1943 — Ириков Николай Романович, кĕçĕн лей­тенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ.
* 1949 — Кореньков Гаврил Алексеевич, сăвăç, тăлмач.
* 2001 — Йоханнес Бенцинг, тунгус-маньчжур тата тĕрĕк чĕлхисен тĕпчевçи.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |