Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# СĕрмекупăсLatinitsopa vulani

**Сĕрме купăс** — хĕлĕхлĕ-сĕрмеллĕ кĕвĕ хатĕрĕ. 2-3-4 хĕлхемлĕ. Квинта йĕркиллĕ (g, d1,a1,e2). XVI ĕмĕрĕн варринче çуралнă, унăн мал сăнарĕ-ĕмĕлки виола шутланать.

## Сĕрме купăс тытăмĕ

## Истори

## Сĕрме купăс симфони оркестрĕнче

## Чаплă сĕрме купăсçăсем

Хувентино Розас
* Арканджело Корелли
* Антонио Вивальди
* Джузеппе Тартини
* Жан-Мари Леклер
* Джованни-Батиста Виотти
* Иван Евстафьевич Хандошкин
* Никколо Паганини
* Людвиг Шпор
* Шарль-Огюст Берио
* Анри Вьетан
* Алексей Фёдорович Львов
* Генрик Венявский
* Пабло Сарасате
* Фердинанд Лауб
* Йозеф Иоахим
* Леопольд Ауэр
* Эжен Изаи
* Фриц Крейслер
* Жак Тибо
* Каган Олег Моисеевич
* Джордже Энеску
* Мирон Полякин
* Михаил Эрденко
* Яша Хейфец
* Давид Ойстрах
* Иегуди Менухин
* Леонид Коган
* Юлиан Ситковецкий
* Михаил Вайман
* Виктор Третьяков
* Гидон Кремер
* Максим Венгеров
* Янош Бихари
* Ванесса Мэй

## Сĕрме купăс тăвакан чаплă ăстасем

* Антонио Страдивари
* Никколо Амати
* Джузеппе Гварнери
* Леман Анатолий Иванович

## Çаплах пăхăр

* Скрипач
* Хĕлĕх
* Сĕркĕч
* Оркестр
* Сĕрме купăсçисен шучĕсем
# ВăрăмăшLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Вăрăмăш |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |
| Ытти виçев пĕрчисемпе çыхăнни |
| СИ |
м |
| СГС |
см |

Вăрăмăш (Тăршшĕ)
**Вăрăмăш**, е **Тăршшĕ** — физикăлла кап, йĕрсен тăсăлăмĕн шутлавлăхла палăрăмлăхĕ.

## Системăсем

### Метр системи

* Метр
* Миллиметр
* Микрон
* Ангстрем

)

### Британ/Американ системи

* Лигă (лье)
* Милĕ
* Фарлонг
* Чейн
* Род (виçе)
* Ярд
* Фут
* Дюйм
* Линк
* Ал лаппи (виçе)
* Йĕр (виçе)

### Авалхи роман системи

* Миллари
* Акт (виçе)
* Децимпеда
* Пасс (Утăм)
* Кубит
* Унци (дюйм)
* Пигит (пӳрне)

### Авалхи грек системи

* Дактиль (виçе)
* Кондилос
* Оргия
* Палайста
* Пекис
* Плетр
* Подес
* Стадий
* Стадия
* Эпидама

### Вырăссен авалхи системи

* Милĕ
* Межа çухрăмĕ
* Çухрăм
* Чалăш
* Хăлаç
* Мах хăлаçĕ
* Аршĕн
* Ал лаппи (виçе)
* Шит
* Вершук

### Чăвашсен авалхи системи

* Аршăн
* Çухрăм
* Вĕрен (виçе)
* Чалăш
* Хăлаç
* Утăм
* Чике (виçе)
* Шит
* Ал лаппи (виçе)
* Вершук
* Пӳрне (виçе)

### Типографи системи

* Цицеро
* Пункт

### Флот системи

* Тинĕс çухрăмĕ
* Кабельт

### Астрономире усă куракан виçесем

* Астрономи виçи
* Световой год
* Парçек
# АрмрестлингLatinitsopa vulani

Армрестлинг
Армрестлинг – алă вăй виçесси ĕлĕкренех чи чаплă ăмăрту шутланнă. Çак ăмăртуна ытларах чухне сапантуйра е акатуйсенче ирттернĕ. Арçынсем пĕр-пĕринпе тавлашса кĕрсе кайсан та алă вăйне виçме тытăннă. Хăшĕ вăйлине пĕлнĕ.

Америкăра 1952 çулхи юпа уйăхĕнче пĕрремĕш хут алă вăй виçессипе арçынсем хушшинче ăмăрту иртет.Çак ăмăртура ытларах инçе çула çӳрекен водительсем хутшăннă. Ăмăрту пурне те тыткăнланă.

Раççейре алă вăй виçессине официаллă 1989 çулта йышăннă. Ку ăмăртура вăй кăна мар, ăс тата çак спорт енĕн мелне пĕлни те кирлĕ. Малтанах çак ăмăртура арçынсем анчах ăмăртнă, халĕ вара хĕрарăмсем те виçеççĕ. Хĕрарăмсен виçисем 50 кг, 55 кг, 60 кг, 65 кг, 70 кг, 75 кг, 80 кг тата 80 кг йывăртараххисем.
Çамрăк арçын ачасем хушшинчи виçесем: 55 кг, 60 кг, 65 кг, 70 кг, 75 кг, 80 кг тата 80 кг йывăртараххисем.
Арçынсен виçисем: 60 кг, 70 кг, 80 кг, 90 кг, 100 кг, 110 кг тата 110 кг йывăртараххисем.
Чăваш Республикинче арçынсем хушшинче алă вăй виçессипе виçĕ спорт мастерĕ, хĕрсем хушшинче – пĕрре.
# КавирLatinitsopa vulani

Кавир
**Кавир**, — пир-авăр ӳнер япали. Кавир çинче тĕрĕсем пур. Кавира кил-çурта илемлетме тата ăшăтма усă кураççĕ. Çавăн пекех вăл хăйĕн урлă шав ямасть.

Кавира алăпа е ятарлă машинсемпе тĕртеççĕ. Алăпа тĕртнĕ ковёрсен пахалăхĕ пысăкрах.

## Чи пысăк кавирсем

Чи пысăк кавир халĕ Оманăн тĕп хулинче Кубу султанĕн мечĕтĕнче вырнаçнă. Ăна Иранра алăпа тĕртнĕ пулнă.

Çавăн пекех халĕ Пĕрлешӳллĕ Араб Эмирачĕсенчи Зайед шейх мечечĕ валли пысăк кавир тĕртеççĕ. Унăн тăршшĕ 135 метр, сарлакăшĕ 46 метр пулĕ. Ăна халĕ Иранри Нишапур хулинче тĕртеççĕ.

## Çав. пекех

* Палас

## Литература

* Ковры // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.
* Ковры. — М.: Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия», 1959.
* Ли Р. Преимущества ковров в больницах для душевнобольных, Ment Hospital
* Симмонс и другие, Рассмотрение ковров в больничном использовании, размеры, июнь: 18—21, 1982.
* Шафер, Кей, Микробиологическое влияние ковровых покрытий на больничную среду, Hospitals JAHA, 30:293—300, 1966.
* Скоутелис и другие, Больничные ковровые покрытия и эпидемиология , Американский журнал инфекционного контроля; 22:212—217, 1993.
* Вилле, Микробиологические и гигиенические аспекты сплошного коврового покрытия в больницах, Дезинфекция сплошного коврового покрытия, с. 2—37, Симпозиум, Копенгаген, 1974
* Игорь Бурганов. Современный ковёр. Материалы международной научной конференции. — Баку — Москва, 2013. — С. 162. — ISBN 978-5-904847-08-1.
# Ылттăн касăлуLatinitsopa vulani

Ылттăн касăлу
Фи саспалли
**Ылттăн касăлу** (**ылттăн пропорци**, **хĕрринчи тата варринчи шайлашупа пайлани**, **гармонилле пайлав**) — WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 тата WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 капсен шайлашăвĕ, пысăкрах капĕ пĕчĕкреххи патне тивни вĕсен сумми пысăкраххи патне тивнипе тан, урăхла каласан: WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
Историре малтан (Авалхи Грецири математикăра) ылттăн касăлу тесе WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 татăка WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 пăнчăпа икĕ пая ак çапла пайланине каланă: *пысăкки пĕчĕкки патне çавăн пек тивет, еплерех пĕтĕм татăк пысăкки патне*: WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 . Каярах кунашкал ăнлану ытти тĕслĕхсем тĕлĕшпе те сарăлнă.

Хайхи WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 хисеп WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 (фи) саспаллипе паллă тăвăнать, — Авалхи Грецири Фидий скульптор тата архитектор ячĕпе, сайрарах чухне — WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 саспаллипе.

Малтанхи танлăхран (сăмахран, a çине е тата a/b çине улшăнакан кап пек пăхса иккĕмĕш капашри танлăха шутласа) çакă тухса тăрать

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_18
Кутăнла WIKINIUM\_MATH\_PH\_20 хисеп,

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_22

Малалла вара

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_24 .
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_26 хисепе çавăн пекех **ылттăн хисеп** те теççĕ.

Хисепĕн çывхартнă пĕлтерĕшĕсем: WIKINIUM\_MATH\_PH\_28 = 1,618 е WIKINIUM\_MATH\_PH\_30 = 1,62. Процентсемпе çывхартса кăтартсан, ылттан касăлу вăл мĕнле те пулин капа 62 % тата 38 % чухлĕ пайсем çине пайлани.

## Каçăсем

* *В. С. Белнин*, «Владел ли Платон кодом золотой пропорции? Анализ мифа»
* *А. В. Радзюкевич*, К вопросу о научном изучении пропорций в архитектуре и искусстве.
* *А. В. Радзюкевич*, Критический анализ Адольфа Цейзинга — основоположника гипотезы «золотого сечения».
* *Шевелев И. Ш., Марутаев М. А., Шмелев И. П.* Золотое сечение: Три взгляда на природу гармонии. - М.: Стройиздат, 1990. - 343 с., ил.
* *Статья о золотом сечении в изобразительном искусстве*, Золотое сечение в изобразительном искусстве
* *J. J. O'Connor, E. F. Robertson* Golden ratio. *MacTutor History of Mathematics archive*.  School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland.
* Функция Фибоначчи в Wolfram alpha

## Асăрхавсем
# Ыйхă районĕ

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Ыйхă районĕ (телесериал) пӑхӑр.
Мускаври Бусиново ыйхă районĕн панорами
**Ыйхă районĕ** — хулан пурăнан районĕ (пысăк мегаполиссенче е вĕсен хулаçумĕсенче), унта пурăнакансем кунсеренех ĕçлев центрне е хулан промăçлă районне ĕçе çӳреме тата çĕр каçма таврăнма тивет (çакăнтан яче тухнă та).

## СССР йышĕнче пулнă патшалăхсен ыйхă районĕсем

## АПШ-ри ыйха районĕсем

Сан-Хосе хулаçумĕ
АПш-ра 1945 - 1954 çулсенче 9 млн çын хуларан хулаçумне пурăнма куçнă. 1976 çул тĕлне хулаçумĕсенче пурăнакансен йышĕ хулара пурăнакансен е ялсенче пурăнакансен йышĕнчен чылай пулса тăнă. Хулаçумсенче пĕр çемье валли пĕрре- тата иккĕ хутлă çуртсене туса лартнă.

## Çавăн пекех пăхăр

* Хула агломерацийĕ
* Вырăнти хăй тытăмлăхĕ

## Асăрхавсем
# ЙоханнесбургLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Йоханнесбург |
|  |
| **Хула гербĕ**  |
| Патшалăх: | КАР |
| Регион: | Гаутенг |
| Никĕсленĕ: |  |
| Хула, çултан: |  |
| Халăх йышĕ, пин çын: | 3225,8 (2001) |
| Хула лаптăкĕ: |  км2 |
| Геогр. анлăхĕ: | 26°12′0″ к. ш. |
| Геогр. вăрăмлăхĕ: | 28°4′0″ х.т. д. |

Хула панорами
**Йоханнесбург**, — Кăнтăр Африка Республикин чи пысăк хули.

## Хула кун-çулĕ

Хула ку вырăнта ылттăн тупнă хыççăн вăйла аталанма пуçланă. Халĕ те ылттăн кăларасси тата ăна сутасси хулан тĕп вырăнĕнче тăрать.

## Халăх йышĕ

Хулара 3225,8 пин çын пурăнать. Çывăхри çĕрсене шутласан вара халăх йышĕ 8 миллионран та иртет. 2001 çулта халăх йышĕпе ку хула тĕнчере 95 вырăн йышăннă.

## Экономика

Хулара Gold Fields ятла питĕ пысăк çĕр пурлăхне кăларакан предприятин тĕп оффисĕ вырнаçнă.

## Каçăсем

* Хулан официаллă сайчĕ
# Акаси-Кайкё

Акаси-Кайкё кӗперӗ
**Акаси-Кайкё** (яп. 明石海峡大橋 Акаси Кайкё: О:хаси) — Акаси тинӗс пырӗ урлӑ ҫакӑнса тӑракан кĕпер, Хонсю утравӗн Кобе хулине Авадзи утравӗн Авадзи хулисене ҫыхӑнтарать, Япони. Хонсю тата Сикоку хушшинчи виҫӗ магистральсенчен пӗри пулса тӑрать.

## Кун-ҫулӗ

## Вуламалли

## Каҫӑсем

* Мост Akashi-Kaikyo (Япония) 2010 ҫулхи Раштав уйӑхӗн 13-мӗшӗнче архивланӑ..

Шаблон:Çакăнакан кĕпер
Шаблон:Хонсю — Сикоку кĕперсен системи
# Сунар йытти

*Йытăллă сунар*, Альфред Ковальский-Веруш ĕçĕ
**Сунар йытти** – сунер ĕçĕнче усă куракан йытă ăрачĕсен йышĕ. Сунар валли тĕрлĕ тĕллĕ йытă ăрачĕсем ĕрчетсе кăларнă.

Сунар йыттисен тĕп категорисене хăвалакан йытăсем, терьерсем, таксасем, пăшаллă сунар йыттисем кĕреççĕ.
Ку категорисене малалла пайласси йытăна сунарта тĕрлĕ ĕç тума вĕрентнинчен килет.

## Вуламалли

* Мазовер А. П. Охотничьи собаки. — М.: Агропромиздат, 1985. — 239 с.
# КăшLatinitsopa vulani

| ?Кăш |
| --- |
| Кăш  |
| Ăслăх классификацийĕ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Патшалăх: |  |
| Тĕс: | Хордовые |
| Кĕçĕн тĕс: | Çурăмшăммиллисем |
| Класс: | Сĕт ĕмекенсем |
| Инфракласс: | Плацентарные |
| Отряд: | Тискер |
| Йыш: | Сăсăрсем |
| Ăрат: | Сăсăрсем |
| Тĕс: | **Кăш** |

 |
|  Латинла çырни |
| Martes zibellina Linnaeus, 1758 |
|

| Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеВикитĕссенчи систематика
 | Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеӲкерчĕксем
 | Шаблон:Taxobox ITISКăшБиотехнологи информацин наци центрĕн (NCBI) сайтĕнче.

 |
| --- | --- | --- |

 |

Кăш
**Кăш** (лат. *Martes zibellina*) — Тухăç Çĕпĕрĕн вăрманĕнче-тăвĕнче пурăнакан сăсарсен çемйинчи чĕрчун.

## Пĕтĕмĕшле çырни

Кăш кĕлетки вăрăммăшĕ — 56 см çити, хӳри — 20 см çити. Аçин йывăрăшĕ 1100—1800 г, амин — 900—1500 г.

## Вуламалли

* Борисов, З.З. и др. (2000): Лесные животные. Охотничье-промысловые ресурсы лесов Якутии. Из: Самсонова, В.В. / Исаев, А.П.: Лес и вечная мерзлота. Якутск: Якут. гос. ун-т, стр. 70–71. ISBN 5-7513-0280-X
* Reinhard, Wolfgang (1996): Kleine Geschichte des Kolonialismus. Stuttgart: Kröner, S. 162, ISBN 3-520-47501-4
* Семенов, А.О. (1997): К истории восстановления промысловых запасов соболя в Якутии. "Наука и образование" № 2, стр. 143–145
* Правительство Республики Саха (Якутия) (2001): Государственный доклад: О состоянии окружающей природной среды Республики Саха (Якутия) в 1999 году, стр. 53–57
* Fisher, Raymond H. (1943): *The Russian Fur Trade 1550-1700*, Berkeley/Los Angeles: University of California Press
* Gibson, James R. (1969): *Feeding the Russian Fur Trade: Provisionment of the Okhotsk Seaboard and the Kamchatka Peninsula 1639-1856*, Madison, Wisc.
* Klein, J. (1906): *Der sibirische Pelzhandel und seine Bedeutung für die Eroberung Sibiriens*, Phil. Diss., Bonn
* Martin, Janet (2004): *Treasure of the Land of Darkness: The Fur Trade and its Significance for Medieval Russia*, Cambridge/New York: Cambridge University Press, ISBN 0-521-54811-X
* Reinhard, Wolfgang (1996): *Kleine Geschichte des Kolonialismus*. Stuttgart: Kröner, ISBN 3-520-47501-4

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |
# Пуэрто-Рико

**Пуэрто-Рико** (испан: Estado Libre Asociado de Puerto Rico, акăлч. Commonwealth of Puerto Rico) — Кариб тинĕсĕн Пуэрто-Рико Мăн Антил утравĕсен ушкăнĕн тата çумĕнчи вак утравсенче вырнаçнă **Ирĕклĕ ассоциациленнĕ патшалăх Пуэрто-Рико**.

## Утравăн историйĕ

### Х. Колумб киличчен тапхăрĕ

## Географические данные

Ӳкерчĕк:Puerto Rico map RU.gifПуэрто-Рико картти
## Флора и фауна

Пĕчĕк шапа (Eleutherdactylus coqui)
## Демография

Пуэрто-Рикăра халăх йышĕ ӳсни
## Çутĕç

## Чĕлхесем

## Административное деление

Ӳкерчĕк:Map municipalities.gif Пуэрто-Рико муниципалитечĕсем
## Экономика

## Культура и спорт

Мамăк йывăççи
## Транспорт

Ӳкерчĕк:Tren Urbano.jpgМетро. Пуэрто-Рико
## Çавăн пекех пăхăр

* Пуэрто-Рико ирĕклĕх партийĕ
* Апесибăри обсерватори

## Каçăсем

* Пуэрто-Рикăн промыçлă аталанăвĕ
* Пуэрто-Рико кĕпернеттĕрĕн офисĕ 2003 ҫулхи Ака уйӑхӗн 6-мӗшӗнче архивланӑ.
* Банк Экономического Развития 2007 ҫулхи Чӳк уйӑхӗн 28-мӗшӗнче архивланӑ.
* Банк Государственного Развития
* Пуэрто-Рико Ертӳлĕхĕ 2007 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 17-мӗшӗнче архивланӑ.
* Кĕпернеттĕр 2003 ҫулхи Ака уйӑхӗн 6-мӗшӗнче архивланӑ.
* Пуэрто-Рика Культурин институчĕ
* Транспорт Альтернативи 2007 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 5-мӗшӗнче архивланӑ.
* Пуэрто-Рикăн Элчисен Палатти 2013 ҫулхи Утӑ уйӑхӗн 24-мӗшӗнче архивланӑ.
* Пуэрторикăн Сеначĕ
* Пуэрто-Рико турисăмĕ
* АПШ элчи 2008 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 25-мӗшӗнче архивланӑ.
* Тĕп Суйлав Комиссийĕ
# Пуш, 25Latinitsopa vulani

## Уявсем

* Пăхăнманлăх кунĕ (Греци)
* АНЗАК кунĕ (Австрали)

## Пулăмсем

Скровеньă капеллин фрески
* 1305 — Падуйре Джотто çырнă Скровеньă капеллине тасалатнă (*капăрл.*)
* 1436 — Евгений IV папа Флоренцири кафедра соборне тасалатнă
* 1557 — Новгород тăнăçлавĕ хыççăн Хаяр Йăванăн шведсемпе пĕрремĕш вăрçи чарăна пырать
* 1655 — Кристиан Гюйгенс Сатурнăн Титан спутникне асăрханă
* 1802 — Аслă Британипе Наполеон Францийĕ хушшинчи Амьен лăпкăлăхĕ
* 1807 — тĕнчере чукун çулпа пĕрремĕш пассажирсене куçарма тытăннă
* 1821 — митрополит Герман Ипсиланти пăлхавĕн лаваронне ырлăх пехилет
* 1918 — Минск хулинче Беларуç Халăх Республикине туса хуни пирки пĕлтернĕ

## Çуралнă

* 1897 — Трофимов Захар Трофимович, генерал-майор.
* 1936 — Юрьев Элли Михайлович, чăваш ӳкерçи, дизайнерĕ.

## Вилнĕ

* 1977 — Марков Борис Семёнович, чăваш артисчĕ, режиссёр.