Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Сёкэн (ӗмпӳ арӑмӗ)Latinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Ӗмпӳ арӑмӗ Сёкэн |
| яп. *昭憲皇太后* |
|  |
| Чӑн ят | яп. *昭憲皇太后* |
| Çуралнă вăхăт | 1849 çулхи çу, 9-мĕшĕ(1849-05-09) |
| Çуралнă вырăн | * Хэйан-кё[d]
 |
| Вилнĕ вăхăт | 1914 çулхи ака, 9-мĕшĕ(1914-04-09) (64 çул) |
| Вилнĕ вырăн | * Numazu Imperial Villa[d], Нумадзу[d], Сидзуока[d], Япони
 |
| Гражданлăх | * Япони
 |
| Пăхăнулăх | * Япони
 |
| Ашшĕ | Ichijō Tadaka[d] |
| Амăшĕ | Niihata Tamiko[d] |
| Упăшки | Император Мэйдзи[d] |
| Чыславсемпе парнесем |    |
|  Медиафайлы на Викиампар |

 Сёкэн ӳнерте. Тоёхара Тиканобу ӗҫӗ

**Ӗмпӳ арӑмӗ Сёкэн** (япон 昭憲皇后 Сё:кэн-ко:го:, 9 ҫӳ 1849 — 9 ака 1914) — Японин ӗмпӳ арӑмӗ-консорчӗ (ӗмпӳ пулман), Мэйдзи императорӑн арӑмӗ тата Тайсё императора усрава илнӗ амӑшӗ. Чӑн ячӗ Итидзё Масако (яп. 一条 勝子).

## Пурнӑҫӗ

Итидзё Тадакин сулахай министрӑн тата Итидзё Фудзивара йӑхӗн Итидзё турачӗн тӗп пайташӗпе арӑмӗн, Фусими Кунииэ принцӑн хӗрӗн виҫҫӗмӗш хӗрӗ пулнӑ. 1867 ҫулхи 2 авӑн Мэйдзи императором ӑна ҫураҫнӑ , ӑна хирӗҫлекенсем те пулнӑ — вӑл пулас упӑшкинчен виҫӗ ҫул аслӑрах пулнӑ. Унӑн ҫуралнӑ вӑхӑтне 1849 ҫултан 1850 ҫула куҫарнӑ. Вӑл лайӑх вӗреннӗ хӗр пулнӑ - япони поэзине, китай чӗлхине, чай церемонипе икэбана ӳнерне пӗлнӗ.

Ҫураҫу хыҫҫӑн Харуко (яп. 美子) ят илнӗ. Кӗҫех, императрица ача ҫуратма пултарайманни уҫӑлнӑ. Мэйдзи императорӑн пилӗк фрейлинаран 15 ача пулнӑ (вӗсенчен пиллӗкӗшӗ кӑна пурӑнайнӑ), вара Харуко наложницан аслӑ ывӑлне Ёсихитона усрава илнӗ. Ҫапла вара Ёсихито император килйышне кӗнӗ, Мэйдзи император вилсен, ҫӗнӗ император пулса тӑнӑ. 1886 ҫултан Харуко халӑх умӗнче курӑнма пуҫлать. Ҫав ҫулах, утӑ уйӑхӗн 30-мӗшӗнче, аристократсен хӗрӗсем вӗреннӗ шкулти туху экзаменӗсем пӗтнӗ ятпа церемонире императрица пӗрремӗш хут халӑх патне европа кӗпипе тухнӑ, ку вӑл халь Япони хӗрарӑмӗсем те европа тумтирне тӑхӑнма пултарнине пӗлтернӗ. Упӑшки вилнӗ хыҫҫӑн Харуко тӑлӑх императрица (яп. 皇太后 Ко:тайго:) титулне илнӗ, Мэйдзи императортан ӑна пурӑнасси икӗ ҫул кӑна юлнӑ, ӑна 1914 ҫулта вилнӗ хыҫҫӑн Сёкэн ят панӑ.

## Вуламалли

* Keene, Donald. Emperor of Japan:Meiji and His World. — 2005. — P. 106—108.
* Мещеряков А. Н. Император Мэйдзи и его Япония. — 2-е изд. — М.: Наталис, 2009. — С. 158. — 736 с. — ISBN 978-5-8062-0306-0.
* Мещеряков А. Н. Император Мэйдзи и его Япония. — 2-е изд. — М.: Наталис, 2009. — С. 249. — 736 с. — ISBN 978-5-8062-0306-0.
* Мещеряков А. Н. Император Мэйдзи и его Япония. — 2-е изд. — М.: Наталис, 2009. — С. 434, 436. — 736 с. — ISBN 978-5-8062-0306-0.

## Каҫӑсем

* *Левшова Н.* Императрица Харуко. Жена Реформатора.  Японоведение в России (2015-10-01). çăлкуçран архивланă 11 Утӑ уйӑхӗн 2016. Тĕрĕсленĕ 11 Утӑ уйӑхӗн 2016.
# Кивĕ славян чĕлхи

*Ку ăнлава **Праславян чĕлхипе**, е, урăхла, **Кăк славян чĕлхи** текенскерпе, арпаштармалла мар*

| Ватă славян чĕлхи |
| --- |
| Тӑван ячӗ:
  | Словѣ́ньскъ ѩꙁꙑ́къ |
| Патшалӑхсем: |  |
| Регионсем:
  | Кăнтăр Европа |
| Статус:
  | çухалнă чĕлхе |
| Классификаци |
| Категори: | Еврази чĕлхисем |
| Инди-европа çемьи
Славян турачĕ
Кăнтăр славян ушкăнĕ
Хĕвелтухăç кĕçĕн ушкăнĕ |
| Ҫырулӑх:
  | кириллица (ватă славян азбуки), глаголица |
| Чӗлхе кочӗсем |
| ГОСТ 7.75–97:
  | цер, 777 (коды ISO и ГОСТ общие с чиркӳ-славян чĕлхи) |
| ISO 639-1: | cu |
| ISO 639-2: | chu |
| ISO 639-3: | chu |
| *Ҫавӑн пекех пӑхӑр: Проект:Лингвистика* |

**Ватă славя́н чĕлхи** (вт.-слав. Словѣ́ньскъ ѩꙁꙑ́къ) — авалхи паллă славян литература чĕлхи. Авалхи палăкĕсене X ĕмĕрте, ытларах — XI ĕмĕрте, тупнă.

## Ят

## Ватă славян чĕлхин азбукисем

Ватă славян чĕлхин çырăвĕнче глаголицăпа тата кириллицăпа усă кураççĕ.

## Фонетика

## Çавăн пекех пăхăр

* Ватă славян чĕлхинчи вĕçлев
* Ватă Славян Википедийĕ

## Асăрхавсем

## Вуламалли

* Кульбакин С. М. Древнецерковнославянский язык. I. Введение. Фонетика. — Харьков, 1911
* Селищев А. М. Старославянский язык. — М.: Государственное учебно-педагогическое издательство Министерства Просвещения РСФСР, 1951 2021 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 16-мӗшӗнче архивланӑ.
* Ёлкина Н. М. Старославянский язык. — М.: Государственное учебно-педагогическое издательство Министерства Просвещения РСФСР, 1960 2020 ҫулхи Чӳк уйӑхӗн 23-мӗшӗнче архивланӑ.
* Попов М. Б. Введение в старославянский язык. Учебное пособие. — СПб.: Изд-во С.-Петерб. ун-та, 1997 2020 ҫулхи Чӳк уйӑхӗн 23-мӗшӗнче архивланӑ.
* Иванова Т. А. Старославянский язык: Учебник. — СПб.: Изд-во С.-Петерб. ун-та, 1998
* Камчатнов А. М. Старославянский язык. Курс лекций. 2-е изд. — М.: Флинта, Наука, 2000 2009 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 19-мӗшӗнче архивланӑ.
* Горшков А. И. Туякбаев Е Старославянский язык. — М.: Астрель, 2002
* Старославянский словарь (по рукописям X—XI веков): Около 10 000 слов / Э. Благова, Р. М. Цейтлин, С. Геродес и др. Под. ред. Р. М. Цейтлин, Р. Вечерки и Э. Благовой. — М.: Рус. яз., 1994 2011 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 17-мӗшӗнче архивланӑ.
* Цейтлин Р. М. Лексика старославянского языка (Опыт анализа мотивированных слов по данным древнеболгарских рукописей X—XI вв.). — М.: Наука, 1977 2011 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 23-мӗшӗнче архивланӑ.
# Пусăм (фонетика)Latinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Пусăм (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
**Пусăм** (выр. *Ударение*) — сăмахри пĕр-пĕр сыпăка палăртса калани. Ку вăл сăмах пусăмĕ. Чĕлхе ăслăхĕнче пусăм термин ытти пулăмсене те пĕлтерет — синтагма пусăмĕ, фраза пусăмĕ, логика пусăмĕ. Вăлна: А́а́, Е́е́, И́и́, О́о́, У́у́, Ы́ы́, Э́э́, Ю́ю́, Я́я́ çине кăна лартаççĕ.

Сăмах ударенине чĕлхе ăслăхĕн фонетика уйрăмĕ тĕпчесе вĕрентет. Чăваш литература чĕлхинче сăмах пусăмĕн йĕрки пур. Çав йĕрке тăрăх тулли уçă сасăллă (а, э, у, ы, и, ӳ) сăмахсенче пусăм юлашки сыпăк çине ӳкет: калаçу; урамра, çӳре, ыран, киввисем.

Кĕске уçă сасăллă (ă, ĕ) сăмахсенче пусăм пĕрремĕш сыпăк çине ӳкет: пĕлĕтлĕ, вăрăмăш, кĕмĕл. Сăмахра тулли уçă сасă та, кĕске уçă сасă та пулсан пусăм тулли уçă сасăллă юлашки сыпăк çине ӳкет: кăмака, юманлăх.

Сăмахри пусăм фонетика паллисем уçă сасăсенче палăраççĕ: пусăм ӳкекен сыпăкри тулли уçă сасă пусăм ӳкмен çавăн пек сасăран вăрăмрах пулать (самана, телей). Çавăнпа тулли уçă сасăсем çине ӳкекен пусăм фонетика паллисем шутне вăрăмлăхпа вăй паллисем кĕреççĕ.

Пусăм ӳкекен кĕске уçă сасăсем те пусăм ӳкменнисенчен вăрăмрах, анчах пур чухне те мар. Çавна шута илсен вăрăмлăх палли пусăм тĕп палли пулма пултараймасть. Ă, ĕ сасăсемлĕ сăмахсенчи пусăм вăй паллинчен çеç килет.

Вырăнти калаçусене шута илес пулсан чăваш чĕлхинчи сăмах пусăмĕ икĕ тĕрлĕ: тури диалектри пусăм литература чĕлхинчи евĕр; анатри диалектăн уйрăм калаçăвĕсенчи пусăм, калăпăр, сăмаха уйрăммăн каланă чухне, юлашки сыпăк çине ӳкес еннелле туртăнать (кайăк, шăпчăк, Коля, машина).

## Вуламалли

* Котлеев В.И. Фонетика // Хальхи чăваш чĕлхин фонетики, графики тата орфографийĕ. Ш., 1978;
* Сергеев Л.П., Котлеев В.И. Чăваш чĕлхи. Ш., 1988.
# Валентлăх (лингвистика)

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Валентлăх (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
**Вале́нтлăх** (лат. *valentia/ valens (турт.п. valentis)* — «вăйĕ пурри»), синтаксисра — сăмахăн ытти элементсемпе синтаксисла çыхăну тума пултараслăхĕ, сăмахран, *пар-* глаголăн валентлăхĕ субъектпа, тÿрĕ туллилетевпе, тÿрĕ мар туллилетевпе майлашăнма пултарнинче: *Эп ăна кĕнеке патăм*.

## Çавăн пекех

* Валентлăхсен ĕлки

## Асăрхавсем

## Литература

* *Теньер, Л*. Основы струн ктурного синтаксиса / Л. Теньер // Вступ. ст. и общ. ред. В. Г. Гака. — М.: Прогресс, 1988. — 656 с.
* *Плунгян, В. А.* Введение в грамматическую семантику: грамматические значения и грамматические системы языков мира: Учебное пособие / В. А. Плунгян. — М.: Издательство РГГУ, 2011. — 672 с.
* *Кацнельсон, С. Д.* К понятию типов валентности / С. Д. Кацнельсон // Вопросы языкознания. — 1987. — № 3. — С. 20—32.
* *Апресян, Ю. Д.* Экспериментальное исследование семантики русского глагола / Ю. Д. Апресян. — М.: Наука, 1967. — 256 с.
* *Апресян, Ю. Д.* Исследования по семантике и лексикографии: в 2 т. / Ю. Д. Апресян. — М.: Языки славянских культур, 2009. — Т. 1: Парадигматика. — 568 с.
* *Апресян, Ю. Д.* Избранные труды: Лексическая семантика (синонимические средства языка) / Ю. Д. Апресян. — 2 изд., испр. и доп. — М.: Языки русской культуры, 1995. — 472 с.
* *Абрамов, Б. А.* Синтаксические потенции глагола / Б. А. Абрамов // Филологические науки. — 1966. — № 3. — С. 34—44.
* *Котелова, Н. З.* Значение слова и его сочетаемость (к формализации в языкознании) / Н. З. Котелова. — Л.: Наука, 1975. — 164 с.
* Лингвистический энциклопедический словарь / Под ред. В. Н. Ярцевой; Институт языкознания АН СССР. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — 682 с.
* *Плунгян, В. А.* Общая морфология: Введение в проблематику: Учебное пособие / В. А. Плунгян. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: Едиториал УРСС, 2003. — 384 с.
* Семиотика и информатика. Сборник научных статей. Вып. 36. — М.: Русские словари, 1998.
* *Тестелец, Я. Г.* Введение в общий синтаксис / Я. Г. Тестелец. — М.: Издательство РГГУ, 2001. — 800 с.
# Диван (литература)

**Диван** — Малти тата Вăтам Азири классикăллă литературăри пĕр автор çырнă сăвăсен пуххи. Сăвăсенче çырнă çулне лартман, сăвăсене ятсем паман. Классикăлă сăвă хывассинче бейт питĕ час шухăша пĕтĕмлетнĕ пирки сăвăсен пĕрремĕш йĕркине çавăн пекех сăвва палăртмашкăн усă курма пулмасть. Çырса илнĕ чухне çав сăвăсен бейчĕсене вырăнепе пĕр-пĕринпе улăштарма пултарнă.

Çавăнпа та диванра сăвăсене рифмăсен алфавичĕ йĕркипе йĕркеленĕ.

## Çав. пекех

* Поэтика
* Арабла поэтика
# ЧиркӳLatinitsopa vulani

**Чиркӳ**, — Христос тĕнне ĕненекенсем хăйсен туррине пуç çапмалли вырăн, çурт.

## Чăваш Енре

Чăваш Енри ялсенче чиркӳсене ХVIII ĕмĕрте йывăçран купаласа лартнă. XX ĕмĕр пуçламăшăнче кирпĕчрен (чулран) тунă. 1930 çулсенче вĕсене ватса хупса пĕтернĕ. Халĕ çĕнĕрен уçса юсаççĕ. Паянхи куна ялсенче вĕсен шучĕ 150 тарана çитнĕ.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |
# РимLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Рим |
|  |
| **Хула гербĕ**  |
| Патшалăх: | Итали |
| Регион: | Лацио облаçĕ |
| Никĕсленĕ: | пирĕн эрăчен 753 çул (мифсем тăрăх) пирĕн эрăчен 1 пинĕмĕш çулсем патнелле |
| Хула, çултан: |  |
| Халăх йышĕ, пин çын: | 2 823 (2004) |
| Хула лаптăкĕ: | 1 290 км2 |
| Геогр. анлăхĕ: | 41°54′ ç.ш. |
| Геогр. вăрăмлăхĕ: | 12°29′ х.т.д. |

**Рим**, — Итали патшалăхĕн тĕп хули. Кунтах Лацио облаçĕн администрациĕ вырнаçнă. Хула Тибр юханшывĕ хĕрринче ларать.

Хулана «çичĕ тĕмĕ çинче вырнаçнăскер» те тепĕр чухне калаççĕ. Вăл чăннипех те çичĕ тĕмĕ çинче вырнаçнă. Чи малтан хулана Палатин тĕми çинче никĕсленĕ пулнă. Кăштахран вара хула Капитолий тата Квиринал тĕмисем çине сарăлнă. Целий, Авентин, Эсквилин тата Виминал тĕмисем çине хула самай вăхăт ирсен çеç сарăлнă.

2004 çулта хулара пурĕ 2 823 807 çын пурăннă.

## Истори

Мифсем тăрах хулана пирĕн эрăччен 753 çулта Ромулпа Рем никĕсленĕ. Ромул пĕрремĕш патши пулнă.

## Паллă çынĕсем

Артемизия Джентилески — паллă итал ÿнерçи.

## Çав. пекех

* Авалхи Рим

## Каçăсем

* Официальный сайт Рима(итал.)
* Сайт музеев Рима(итал.)
* APT (official Tourist Office) of the City of Rome(Акăлчанла)
* Capitoline Museums(Акăлчанла)

Шаблон:Рим провинцийĕ
# Тĕпри халăх

**Тĕпри халăх** (нумайлă хисепре **тĕпри халăхсем**) — пĕр-пĕр вырăнта кунта каярах куçса килнĕ халăхсенчен маларах та пурăннă халăх.

Сăмахран, Чăваш республикинче чăвашсем тĕпри халăх (наци, этнос) пулса тăраççĕ теме пулать.

Хăш халăх тĕпри, хашĕ тĕпри мар иккенне палăртакан пурте йышăннă критерисем çук. **Тĕпри халăх** теес вырăнне тепĕр чухне **абориген**, **автохтон** та теççĕ. Чăвашла текстченче çавăн пекех "тĕп халăх" тени тĕл пулать.

## Çавăн пекех пăхăр

* Нацилле çумйыш.
* Титуллă наци

## Вуламалли

* *Абашидзе А. Х.* Правовой статус меньшинств и коренных народов. Международно-правовой анализ 2016 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 24-мӗшӗнче архивланӑ.. Монография — М: РУДН, 1997

* Рецензия на монографию А. Х. Абашидзе

* *Пельцер Г., Экснер Х.* Формирование современного государства и коренные народы 2011 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 11-мӗшӗнче архивланӑ. // University of the Arctic, 2011.(2011 çулхи Раштав уйӑхӗн 8-мĕшĕнче тĕрĕсленĕ.)
* Ананидзе Ф. Р. Некоторые проблемы определения понятия «коренной народ» : [арх. 30 мая 2016] // Юрист-международник : журнал. — М., 2006. — № 2. — С. 19—27.
* Groh, A., *Research Methods in Indigenous Contexts.* New York: Springer, ISBN 978-3-319-72774-5
* Кряжков В. А. Коренные малочисленные народы Севера в российском праве. — М.: Норма, 2010. — 560 с. — 1700 экз. — ISBN 978-5-91768-100-9.
* Куропятник М. С., Куропятник А. И. Саамы: современные тенденции этносоциального и правового развития // Журнал социологии и социальной антропологии : журнал. — 1999. — Т. II, вып. 4.
* Пименова Н. Н. Механизмы социокультурных изменений коренных этносов Севера и Сибири : социально-философский анализ / диссертация ... кандидата философских наук : 09.00.11. — Красноярск: СФУ, 2015. — 183 с.
* Соколовский С. В. Категория «коренные народы» в российской политике, законодательстве и науке // Профессионалы за сотрудничество. Сборник работ выпускников программ IREX' а. — 1999. — Вып. 3. — С. 275—306.

## Асăрхавсем

## Каçăсем
# Миягава ИссёLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Миягава Иссё |
| япон 宮川一笑 |
|  |
| Çуралнă вăхăт: |
1689 |
| Çуралнă вырăн: |
Токио |
| Вилнĕ вăхăт: |
1780, кăрлач, 20 |
| Вилнĕ вырăн: |
Токио |
|  Викиампарти ĕçсем |

**Миягава Иссё** (япон 宮川一笑), 1689, 1780) — Япони ӳнерҫи. Укиё-э юхӑмӗн чи чаплӑ пайташӗсенчен пӗри пулнӑ,
тӗппипе илсен чиперккесене сӑнарланӑ. Йӑла тӑрӑх ячӗ — Кихэйдзи (яп. 喜平治).

Иссё — унӑн суя ячӗсенчен пӗри, тата ӑна Кохэнсай (яп. 湖辺斎) тата Соган (яп. 蘇丸) тесе чӗннӗ.
1780 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗн 20-мӗшӗнче 90-ра е 91-ре вилнӗ.

## Кун-ҫулӗ

Вӑл Токиора пурӑннӑ, Миягава Тёсюн ӳнерҫӗн юратнӑ вӗренекенӗсенчен пӗри.
Гомосексуаллăх темипе чылай ӳнер ӗҫӗсем хайланӑ.

## Пултарулӑхӗ

* Самурай тата Вакашу
* Самурай чуптуни, Сюнга
* Арҫынсен юратӑвӗ
* Хӗрарӑмла тӑхӑннӑ кӗвӗҫ актёр еркӗнӗпе
* Пулу-иртӳ сцени
* Йӑмра айӗнчи чиперкке

## Вуламалли

* 宮川一笑 (яп.).  思文閣. Тĕрĕсленĕ 5 Ҫӗртме уйӑхӗн 2018.
* 「宮川一笑」　デジタル版 日本人名大辞典 (яп.).  講談社. Тĕрĕсленĕ 5 Ҫӗртме уйӑхӗн 2018.
* 「宮川一笑」　朝日日本歴史人物事典 (яп.).  朝日新聞出版. Тĕрĕсленĕ 5 Ҫӗртме уйӑхӗн 2018.
* Miyagawa Issho (宮川一笑) (Biographical details) (акӑлч.).  Британский музей. Тĕрĕсленĕ 7 Ҫӗртме уйӑхӗн 2018.

## Каҫӑсем
# НэцкэLatinitsopa vulani

Нэцкэ
**Нэ́цкэ** (яп. *根付* *netsuke*) — миниатюра скульптури, яппун капăрлату-килтерĕш ÿнерӗн пултарулăх ĕçĕ, касса ăсталанă пысăках мар брелок.

## Усă курнă материалсем

Нэцкэ материалĕсем çав тери тĕрлĕ.

* *Йывăç*,
* *Пил(слон) шăмми*,
* *Морж шăмми*,
* Пăлан мăйраки,
* Буйвол мăйраки,
* Носорог мăйраки,
* Нарвал мăйраки,
* Хир сыснин асав шăлĕ
* Упан асав шăлĕ,
* Кашкăр асав шăлĕ,
* Тигр асав шăлĕ,
* Тĕрлĕ чĕрчунсен шăммисем.

Сайрарах усă курнисем

* *лак*,
* *металлсем*,
* *фарфор*,
* Бамбук,
* Тĕрлĕ мерчен,
* Тĕрлĕ янтарь,
* Тимĕр шапа,
* *кантăк*,
* *ахах*,
* *нефрит*,
* *вут чулĕ (кремень)*,
* чулланнă йывăç.

## Тĕрлĕрен

Совет Союзĕнче нэцкэ пирки халăх Анатолий Рыбаковăн романĕ тăрăх «Каникулы Кроша» (1980) фильмĕ тухнăранпа пĕлме пуçлать.

## Вуламалли

* Нэцкэ. Серия «Мастера и шедевры». Сост. *Афонькин С. Ю.* СПб., Бестиарий, 2007 ISBN 978-5-9603-0073-5
* Нэцке и японская гравюра из собрания С. П. Варшавского. Каталог выставки. Л., «Искусство», 1983
* *Николаева Н. С.* Декоративное искусство Японии. М., «Искусство», 1972
* *Успенский М. В.* Нэцке. Л., Искусство, 1986

## Çавăн пекех

* Брелок
* Подвеска

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Тĕнчери Нэцкэ пĕрлĕхлĕхĕ
* "Нэцкэ.CIS" журнал сайчĕ 2010 ҫулхи Раштав уйӑхӗн 24-мӗшӗнче архивланӑ.
* Нэцкэ пирки «Хочу всё знать» журналра  çинче
* М. Моторинăн о нэцкэ пирки статья-сăнавĕ 2019 ҫулхи Чӳк уйӑхӗн 23-мӗшӗнче архивланӑ.
# Таможня пĕрлешĕвĕ ЕврАзЭПLatinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Таможеня пĕрлешĕвĕ пӑхӑр.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Беларуçĕн, Казахстанăн тата Раççейĕн таможня пĕрлешĕвĕ**

|  |
| --- |
|  |
|  |
|  |

 |
|  |
| **Хутшăнакан патшалăхсем** |  Беларуç   Казахстан   РФ  |
| **Ĕçри чĕлхе** | вырăс |
| **Ертӳçлĕх** | — Аслă еврази экономика канашĕ
— Еврази экономика комиссийĕ |
| **Территори** | 20 039 148 км² |
| **Пурăнан халăх** — Пурĕпе (2012) — йышлăх |  169 992 945 çын 8,45 çын/км² |
| **ВВП** (ППС) — всего (2011) — пурăнан пĕр чун çине |  $2,842 трлн $16 137 |
| **ВВП** (номиналпа) — пурĕпе (2011) — пурăнан пĕр чун çине |  $2,084 трлн $12 310 |
| **Формировани** — Калаçусем — Пĕрлехи таможня кодексĕ — Пĕрлехи таможня территорийĕ |  1995—2010 çулсем 2010 çулхи утăн 6-мĕшĕ 2011 çулхи утăн 1-мĕшĕ |
| **Официаллă сайт** | 2021 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 12-мӗшӗнче архивланӑ. |

Шаблон:Евразине интеграцилени
**Беларуçĕн, Казахстанăн тата Раççейĕн таможня пĕрлешĕвĕ** — Беларуçĕн, Казахстанăн тата Раççейĕн пĕрлĕ таможня территориллĕ сутă-илевпе экономика интеграцисен форми. Çакăн чухне Таможня пĕрлешĕвне хутшăнакан патшалăхсем виççĕмĕш çĕршывсемпе ĕçленĕ чухне пĕрлĕ таможня тарифĕсемпе тата урăх виçесемпе те усă кураççĕ.

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Таможенный союз(Научные статьи) 2014 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 22-мӗшӗнче архивланӑ.

Шаблон:СССР арканăвĕ хыççăнхи патшалăхсем
# Тимĕр ĕмĕрĕ

Брох Dun Carloway, Льюис утравĕ, Шотланди
**Тимĕр ĕмĕрĕ** — этемлĕх историйĕн кулленхи пурнăçĕн малтанхи, классăрлăх тимĕр металлургиллĕ, тимĕр ĕç хатĕрĕсемлĕ тапхăрĕ.

## Çав. пекех

* Чул ĕмĕрĕ
* Бронза ĕмĕрĕ

## Литература

* Всемирная история: в десяти томах / Ред. И. Лурье, М. Полтавский; тĕп ред. E. M. Жуков. —  М.:  Государственное издательство политической литературы, 1955. — Т. 1. — 100000 экз.
* *Корякова Л. Н.*  Археология раннего железного века Евразии. Ч. I. Общие проблемы. Железный век Западной Европы. —  Екатеринбург: 2002.

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Статьи по культурам железного века
* *[ Тимĕр ĕмĕрĕ]* — ПСЭ
# Йышсен пĕрлешĕвĕLatinitsopa vulani

*A* тата *B* йышсен пĕрлешĕвĕ
**Йышсен пĕрлешĕвĕ** (çавăн пекех **су́мма** е **пĕрлешĕм**), йышсен теорийĕнче — умĕнхи йышсен мĕнпур элемечĕсенчен (пайташĕсенчен) тăракан йыш. WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 тата WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 йышсен пĕрлешĕвне WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 ∪ WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 пек е, сайрарах чухне, WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 пек паллă тăваççĕ.

Кунта терминологи тасалăхĕ ытлашши пысăк пĕлтерĕшлех мар. Сăмахран, рузультата мар, операцие хăйне кăтартас тесен, **йышсен пĕрлештерĕвĕ** теме пулать.

## Çавăн пекех

* Дизъюнктлă пĕрлешӳ
* Йышсем тĕлĕшĕнчи операци

## Каçăсем

* Infinite Union and Intersection at ProvenMath De Morgan's laws formally proven from the axioms of set theory.

Шаблон:Йышсен теорийĕ
# 11 (хисеп)

|  |
| --- |
| **11вунпĕр** |
| 8 · 9 · 10 · **11** · 12 · 13 · 14 |
| Чăвашла: | |X |
| Римла çырни: | XI |
| Иккĕллĕ: | 1011 |
| Саккăрла: | 13 |
| Вунултăлла: | B |
| Пурлăх хисепĕ   Хисепсен ят-йышĕ |

**11** (**вунпĕр**) — 10-па 12 хушшинчи натураллă хисеп.

## Матан кылдык

## Ăслăлăхра

## Ытти енĕсем

* 11-мĕш çул;

## Çавăн пекех пăхăр

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку хисеп çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтермешкĕн пулăшма пултаратăр* |
# OpenSolarisLatinitsopa vulani

OpenSolaris 2009.06
**OpenSolaris** — Solaris çинче никĕсленекен уçă операци системи. Хатĕрлекенĕ — Sun Microsystems. SPARC, x86, x86-64, ARM, System z тата PowerPC платформăра ĕçлет. Тĕп графикăллă среда — **OpenSolaris Desktop** (GNOME çинче никĕсленет). Юлашки версийĕ **2009.06**.

## Инноваци технологисем

* Zettabyte File System
* Service Management Facility
* DTrace
* Solaris контейнерсем

## Дистрибуцисем

* BeleniX
* Nexenta OS
* SchilliX
* OpenSolaris for System z
* AuroraUX
* Polaris
* MilaX
* marTux
* StormOS

## Каçăсем

* OpenSolaris официаллă сайчĕ
* OpenSolaris.org 2005 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 14-мӗшӗнче архивланӑ.
* OpenSolaris инноваци технологисем 2010 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 27-мӗшӗнче архивланӑ.(выр.)
# ВарваризмLatinitsopa vulani

**Варваризм** (грекла βάρβαρος — ют çын, варвар), — ют чĕлхерен йышăннă, анчах "майлашăнман" сăмах. Адаптпциленнĕ йышăннă сăмахсемпе пăтраштармалла мар. Çавăн пекех термина варварлăх сăмахпа пăтраштарассинчен те сыхланмалла.

## Чăваш чĕлхинчи варваризмсем

Чăваш чĕлхинчи адаптациленмен сăмахсем вырăс чĕлхинчен е ун урлă ытти чĕлхесенчен кĕнĕ. Варваризм тени хăй те чăваш чĕлхишĕн хăшпĕр енчен варваризм пулса тăрать темелле.

## Вуламалли

* Эктор Алос-и-Фонт. Орфография русских заимствований как кодификация кодификация подчинённого положения чувашского языка и проблема нормы произношения. // ЧĂВАШ ОРФОГРАФИЙĔН ИРТНИ, ХАЛЬХИ, ПУЛАССИ: РЕГИОНСЕН ĂСЛĂЛĂХПА ĔҪЛĔХ КОНФЕРЕНЦИЙĔН МАТЕРИАЛĔСЕМ. ШУПАШКАР, 2015 Ҫ., МАРТĂН 12-МĔШĔ. — ШУПАШКАР: ЧĂВАШ ПАТШАЛĂХ ГУМАНИТАРИ ĂСЛĂЛĂХĔСЕН ИНСТИТУЧĔ, 2015.
* Schrijnen J., Einführung in das Studium der indogermanischen Sprachwissenschaft, Hdlbr., 1921
* Vossler К., Frankreichskultur im Spiegel seiner sprachl. Entwicklung, Hdlbr., 1912;
* Hirt H., Etymologie der deut. Sprache, München, 1921.

## Асăрхавсем
# Чак НоррисLatinitsopa vulani

Норрис хушаматлӑ урӑх ҫынсем ҫинчен Википедире статьясем пур.
 Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Чак пӑхӑр.

|  |
| --- |
| Чак Норрис |
| Chuck Norris |
|  |
| Çуралнă вăхăт | 1940 çулхи пуш, 10-мĕшĕ(1940-03-10)[…] |
| Çуралнă вырăн | * Райан[d], Джефферсон[d], Оклахома, Америкăри Пĕрлешӳллĕ Штатсем
 |
| Вилнĕ вăхăт | 2026 çулхи пуш, 19-мĕшĕ(2026-03-19)[…] (86 çул) |
| Вилнĕ вырăн | * Кауаи[d], Кауаи[d], Гавайи, Америкăри Пĕрлешӳллĕ Штатсем
 |
| Професси |
XX, XXI ĕм. американ актёрĕ |
| Карьера |
1969 — хал.вăх. |
| Чыславсемпе парнесем | Золотой сапог[d] (2001) Звезда на голливудской «Аллее славы»[d] BMI Film & TV Awards[d] (1997, 1998) Martial Arts History Museum[d] (1999) TV Guide Award[d] (1999) |
| IMDb | ID 0001569 |
|  Медиафайлы на Викиампар |

**Чак Но́ррис** (акӑл. *Chuck Norris*, çур. чухн. ят — **Карлос Рэй Норрис-кĕçĕнни**, акӑл. *Carlos Ray Norris Jr.*; пуш, 10, 1940, Райан, Оклахома) — американ киноактёрĕ тата çапăçу унерĕсен ăсти.

## Биографи

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Официальный сайт 2011 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 8-мӗшӗнче архивланӑ. (акӑлч.)
* Чак Норрис.Биография (документальный фильм)
* Чака Норриса Facebook сайтĕнче  (акӑлч.)
* Чак Норрис Twitter сайтĕнче  (акӑлч.)
* Факты о Чаке Норрисе 2007 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 12-мӗшӗнче архивланӑ. (акӑлч.)
* «Факты» о Чаке Норрисе | Чак Норрис настолько крут, что… 2017 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 16-мӗшӗнче архивланӑ. (выр.)
* Чак Норрис (акӑлч.) на сайте Internet Movie Database
* Glenn Beck talks with Chuck Norris 2014 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 7-мӗшӗнче архивланӑ.
# Уçнăлăх (тĕн)Latinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Уçнăлăх (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.

**Уçнăлăх**, тĕнре тата теологире — Турă е унăн «вăртахĕсем» Турă е унăн вĕрентĕвĕ пирки уçса кăтартни.

## Асăрхавсем

## Литература

* *Соловьёв В. С.*  Откровение // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.
* Леонов В., прот., Пилипенко Е. А. Откровение // Православная энциклопедия. — М., 2019. — Т. LIII : «Онуфрий — Павел». — С. 513-519. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 978-5-8957-2060-8.

## Каçăсем

* Электронлă еврей энциклопединче статья пур «*Откровение*»
* Катехизис Католической Церкви. Глава вторая. Бог идёт навстречу человеку
* Православная энциклопедия «Азбука веры». Откровение Божественное(ĕçлемен каçă)
# Тĕнчери олимп комитечĕLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Тĕнчери олимп комитечĕ |
|  |
|  |

 «МОК» ыйтни кунта куҫать; ҫавӑн пекех урӑх пӗлтерӗшсене пӑхӑр.
**Тĕнчери олимп комитетне** (фр. *International Olympic Committee*) - Олимп вăййисем тĕп йĕркелекен организаци.ТОК 1894 çулта никĕсленĕ.

## Пĕрлехи хыпарсем

Штаб-хваттерĕ Лозанна хулинче (Швейцари) вырнаçнă. 1894-1914 çyлсемче ТОК-ĕн тĕп çypчĕ Парижра пулнă. Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи хыпса тухсан ТОК çypтне нейтраллă патшалáx хулине куçарнă. Официаллă ĕç чĕлхисем: акăлчан тата франци.

## Ертӳçисем

Хуан Антонио Самаранч

| çyлсем | ертýçи | патшалáx |
| --- | --- | --- |
| 1894-1896 | Деметриус Викелас | Греци |
| 1896-1916 | Пьер де Кубертен | Франци |
| 1916-1919 | Гофруа де Блоне | Швейцари |
| 1919-1925 | Пьер де Кубертен | Франци |
| 1925-1942 | Ле Комте Анри де Бель-Латур | Бельги |
| 1946-1952 | Дж.Зигфрид Эдстрём | Швеци |
| 1952-1972 | Эвери Брендедж | АПШ |
| 1972-1980 | Михаель Моррис, лорд Килланин | Ирланди |
| 1980-2001 | Хуан Антонио Самаранч | Испани |
| утă 16, 2001 çyлтан | Жак Рогг | Бельги |

## Каçáceм

* ТОК официаллă сайчĕ