Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Вут-хĕмлĕ перӳ хĕçпăшалĕLatinitsopa vulani

Вут-хĕмлĕ перӳ хĕçпăшалĕ
**Вут-хĕмлĕ перӳ хĕçпăшалĕ** — инçелле е çывăхла çапăçăвăн хĕçпăшалĕ, унта снаряда (минăна, пульăна) хăвăртлатса кăларса яма, ытларах чухне, тар çуннă хыççăн пулакан газсене усă кураççĕ.

## Асăрхавсем

## Литература

* *Фёдоров В. Г.* Эволюция стрелкового оружия. Часть I. Развитие ручного огнестрельного оружия от заряжания с дула и кремнёвого замка до магазинных винтовок. — М.: Государственное военное издательство Наркомата обороны Союза ССР, 1938
* *Фёдоров В. Г.* Эволюция стрелкового оружия. Часть II. Развитие автоматического оружия. — М.: Государственное военное издательство Наркомата обороны Союза ССР, 1939
* Материальная часть стрелкового оружия. Под ред. А. А. Благонравова. — М.: Оборонгиз НКАП, 1945, 1946

## Касăсем

* Онлайн энциклопедия огнестрельного оружия2022 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 10-мӗшӗнче архивланӑ..
# ПрозаLatinitsopa vulani

**Проза** (лат. prosa) — çыруллă калаçу е пĕр-пĕрне каласа пани. Уйрăм йĕркесем çине пайламан текст. Мĕн сăвă мар — çавă пĕтĕмпех проза: текста йĕркелемелли вĕсенчен урăхла "виççĕмĕш" меслет çук.

Проза малтанах ĕç йĕркисем, публицистика, тĕн йăлисем, ăслăх, аса илсе каланисен тĕсĕсемпе аталанса пынă. Калавсем, повеçсем, романсем нумайăшле эпос евĕр пулнă, лирикăпа эмоци поэзинчен ăс çивчĕлĕхĕпе уйрăлса тăнă; XIX ĕмĕртенпе сăмах ӳнер хушшинче пĕрремĕш вырăна тухать.

Çаплах лирикăллă проза та, философиллĕ лирика та пулать.

## Прозăри литература жанрĕсем

Жанр ăнлавĕ пултару ĕçĕн ĕлкине мар, ăшлăхне палăртать пулсан та, жанрăн чылайрахăшĕ е поэзи çырăвне (поэма, пьеса), е прозăна (роман, повеç) кĕрет. Çакăн пек уйăрнине тӳррĕнех йышăнмалла мар, мĕншĕн тесен тĕрлĕ жанрсенче ĕçсене хăйсен мар ĕлкипе çырнисем чылай тĕл пулать. Çакăн пек тĕслĕхсене вырăс сăвăçĕсен сăвă ĕлкипе хайланă романĕсемпе новеллисем çирĕплетеççĕ: (Пушкинăн «Граф Нулин», «Домик в Коломне», «Евгений Онегин», Лермонтовăн «Казначейша», «Сашка». Унсăр пуçне, проза ĕлкипе те, сăвă ĕлкипе те çырнă жанр (юмах) пур.

Проза йышне кĕреççĕ:

* **Роман** — кăткăс та аталантарнă сюжетпа хайланă калăпăшпе аталаннă сюжетлă пысăк повеç ĕçĕ.
* **Повеç** — кулленхи пурнăçпа йăлана туллиех мар кăтартса паракан романри пекех пурнăçри эпизода кăтартакан эпос поэзин тĕсĕ.
* **Новелла** — хăйĕн калăпăшпе калавпа пĕр тан, çапах та унтан генезисĕпе, кун-çулĕпе, тытăмĕпе уйрăлакан кĕçĕн литература жанрĕ.
* **Эпопея** — пĕтĕм халăх проблематика ĕлкиллĕ монументлă эпос ĕçĕ.
* **Калав** — илемлĕ литературăри калапăшĕпе пысăках мар пурнăç пулăмĕсене кăтартакан, çавăнпа та текст калапăшпĕпе кĕçĕн (пĕчĕк) эпос жанрĕн ĕлки.
* **Эссе** — пайăр çынăн шухăш-туйăмне епле те пулин сăлтавпа е ыйтупа палăртакан калăпăшпе пысăках мар, япалана е пулăма пĕтĕмĕшле те тарăннăн уçса параякан мар, ирĕклĕ композиллĕ проза ĕçĕ.
* **Биографи** — пайăр çын пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ пирки каласа паракан хайлав.

## Çав. пекех

* Литература
* Поэзи

## Литература

* Проза // Литературная энциклопедия терминов и понятий / Под ред. А. Н. Николюкина. —  Институт научной информации по общественным наукам РАН:  Интелвак, 2001. — ISBN 5-93264-026-X
* *Тамарченко Н. Д.*  Жанр // Литературная энциклопедия терминов и понятий / Николюкин А. Н.. —  ИНИОН РАН:  Интелвак, 2001. — ISBN 5-93264-026-X
* *Дарвин М. Н., Магомедова Д. М., Тюпа В. И., Тамарченко Н. Д.*  Теория литературных жанров / Тамарченко Н. Д.. —  М.:  Академия, 2011. — (Высшее профессиональное образование. Бакалавриат). — ISBN 978-5-7695-6936-4
* *Лозинская Е. В.*  Жанр // Западное литературоведение XX века. Энциклопедия / Цурганова Е. А.. —  ИНИОН РАН:  Intrada, 2004. — ISBN 5-87604-064-9

## Асăрхавсем
# ФоринтLatinitsopa vulani

**Форинт** (венг. *forint*) — Венгри патшалăхĕн укçа-тенки. ISO 4217 тăрăх валюта кочĕ: **HUF**.

Людовик I (1342—1382) Форинчĕ
Матьяш I (1458—1490)Форинчĕ
Название валюты происходит от названия города Флоренция, где с XIII века чеканилась золотая монета, называемая *fiorino d’oro* (золотой флорин). В 1857—1892 годах форинтом в Венгрии называлась австро-венгерская валюта, называемая по-немецки австрийским гульденом или австрийским флорином.

Хута 1945-1946 çулхи гиперинфляци иртнĕ хыççăн 1946 çулхи çурла уйăхĕн 1 кĕртнĕ. Малтан 1 форинт 100 филлерпа танлашнă, анчах та 1999 çултанпа филлера усă курма пăрахнă.

Алă хушшинче çӳрекен тимĕр укçасем:

* 5 Форинт
* 10 Форинт
* 20 Форинт
* 50 Форинт
* 100 Форинт
* 200 Форинт

Хут укçасем:

* 200 Форинт
* 500 Форинт
* 1 000 Форинт
* 2 000 Форинт
* 5 000 Форинт
* 10 000 Форинт
* 20 000 Форинт

Хут укçасене Будапештра е Мишкольцра пичетлеççĕ.

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Венгерский Национальный Банк 2009 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 25-мӗшӗнче архивланӑ. (акӑлч.)
* Каталог венгерских форинтов (разновидности и типы банкнот) 2013 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 30-мӗшӗнче архивланӑ.
* Каталог и галерея монет Венгрии
* Новый тип обиходных монет Венгрии 2012 г. 2012 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 14-мӗшӗнче архивланӑ.
# Сăмах улшăнăвĕLatinitsopa vulani

**Сăмах улшăнăвĕ** — сăмахăн грамматикăлла тĕрлĕ пĕлтерĕшлĕ формисем çав лексемăранах морфемăсем пулăшнипе пулни.
Асăннă морфемăсем чылай чĕлхесен ăславĕсенче **фле́кси** (лат. *flexio* «авни; сасса улăштарни») ятпа паллă. Европа чĕлхисенче (сăмахран, вырăс чĕлхинче) çавнашкал флексисене *вĕç* (вырăс чĕлхинче «окончание») теççĕ: флекси сăмах вĕçĕнче пулнăран.

Чăваш чĕлхе пĕлĕвĕнче «флекси» ăнлав çук темелле. Унта сăмаха улăштаракан аффикс теççĕ. Çавă сăмаха улăштараканни.

## Çавăн пекех

* Сăмах пулăвĕ (лингвистика уйрăмĕ)
* Сăмах пулăвĕ
* Агглютинаци (лингвистика)
* Чĕлхе шайĕсем
* Историзм (лингвистика)

## Литература

* Словоизменение // Большая российская энциклопедия. Том 30. — М., 2015. — С. 445.
* Флексия // Большая российская энциклопедия. Том 33. — М., 2017. — С. 426.
# Рентгенла пайăркалавLatinitsopa vulani

| Электромагнитла пайăркалав |
| --- |
| Синхротронла |
| Циклотронла |
| Тормозла |
| Ăшăлла |
| Монохромла |
| Черенков |
| Куçăмла |
| Радиопайăркалав |
| Микрохум |
| Терагерц |
| Инфрахĕрлĕ |
| Курăнакан |
| Ультрафиолет |
| Рентгенла |
| Гамма-пайăркалав |
| Ионлакан |
| Реликтла |
| Магнитла-дрейфла |
| Икĕ фотонлă |
| Хистевлĕ |

First medical X-ray by Wilhelm Röntgen of his wife Anna Bertha Ludwig's hand - 18951222
**Рентгенла пайăркалав** — фотонсен энергийĕ электромагнитла хумсен шкалинче ультрафиолетла пайăркалав тата гамма-пайăркалав хушшинче (~10 эВ  пуçласа темиçе МэВ таран, хумсен тăршшĕпе шутласан ~103 пуçласа ~10−2 Å  е ~102 пуçласа ~10−3 нм  таран ) вырнаçнă электромагнитла хум.

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Страничка рентгеновской трубки (англ.)
* Основы рентгеновской диагностики (нем.)
* Этапы развития отечественной досмотровой техники — большая часть статьи говорит о рентгенотелевизионных интроскопах (рентгеновских аппаратах просвечивания багажа, применяемых главным образом в аэропортах).