Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Япони

**Япони** е **Яппун** (яп. 日本 *Нихон* е *Ниппон*, официаллă ячĕ яп. 日本国 *Нихон-коку* е *Ниппон-коку*) — Хĕвелтухăç Азири утравсем çинче пурăнакан халăхсен патшалăхĕ. Японин тĕп хули — Токио.

Япони патшалӑх ялавӗ:

Японин гимнĕ — Кими га йо

## Тавралăхĕ

Японие космосран тунă ӳкерчĕкĕ
Япони Лăпкă океанра Китай, Корей тата Раççей çывăхĕнче (Охотск тинĕсĕпе Хĕвелтухăç Китай тинĕсĕ хушшинче) вырнаçнă. Япони виççĕр ытла утравран тăрать. Вĕсенчен чи пысăккисем — Хоншу, Хоккайдо, Кюшу тата Шикоку. Утравсенчен ытларахăшĕнче тусем пур (вĕсенчен чылайăшĕ вулкансем). Тĕслĕхрен, Японири чи çӳллĕ ту — Фуджи — вулкан.

## Халăхĕ

Халăх йышĕ енĕпе Япони тĕнчере вуннăмĕш вырăн йышăнать (128 миллиона таран çын). Аслă Токио (Токио хули тата ун çывăхĕнчи темиçе префектура) — тĕнчери чи пысăк метрополи (30 миллион ытла çын).

## Администрациллĕ пайĕсем

Японин префектурисем
## Истори

### Этимологи

Япони ятĕнчи иероглифсем «хĕвел тухăçĕ» е «кун пуçламăшĕ» тенине пĕлтереççĕ. Çавăнпа ĕнтĕ хăш-пĕр чух Япони çинчен «Хĕвел тухакан çĕршыв» теççĕ.

## Культура

* Юкио Мисима — паллă çыравçă, драматург.

## Японире тухакан хаçатсем

Японири чи паллă хаçатсен сайчĕсем:

* Асахи
* Йомиури
* Майничи
* Никкей(ĕçлемен каçă)
* The Japan Times

## Литература

* Анарина Н. Г. Сакральная телесность японской художественной вещи 2008 ҫулхи Ака уйӑхӗн 1-мӗшӗнче архивланӑ. // Вещь в японской культуре. М.: Вост. лит., 2003, с. 185—201.
* Григорьева Т. П. Понимание искусства в Японии 2008 ҫулхи Ака уйӑхӗн 1-мӗшӗнче архивланӑ. // Григорьева Т. П. Движение красоты: Размышления о японской культуре. М.: Вост. лит., 2005, с. 180—192.
* Хироаки Сато. Самураи 2012 ҫулхи Чӳк уйӑхӗн 20-мӗшӗнче архивланӑ. // Хироаки Сато. Самураи: История и легенды. СПб. 1999, с.10-26
* А. Мещеряков. История саке 2018 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 11-мӗшӗнче архивланӑ. // А. Н. Мещеряков Книга японских символов. М., 2003, с.419-431
* Дональд Ричи. Поцелуй в Японии 2008 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 25-мӗшӗнче архивланӑ. // Мир по-японски. СПб., 2000, с. 79-83
* Ролан Барт. Хокку 2008 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 9-мӗшӗнче архивланӑ. // Барт Р. Империя знаков. М.,2004, с. 87-109
* Е. С. Штейнер. Феномен человека в японской традиции 2022 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 23-мӗшӗнче архивланӑ. // Человек и культура: Индивидуальность в истории культуры. М., 1990, с. 164—190

## Японири алкоголь ĕçмисем

* Саке, Сётю, Авамори.

## Каçăсем

* Японин Раççейри Посольстви
* Японине кайса курасси çинчен: ыйтусемпе хуравсем
* 2008 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 12-мӗшӗнче архивланӑ.
* «Япония от А до Я» энциклопеди
* Аригато: Япони культури çинсен
* Загадочная Япония / Апăтратса пăрахакан Япони
* Япони — виртуаллă альманах
* Вырăсла-японла тата японла-вырăсла онлайн-словарь 2012 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 15-мӗшӗнче архивланӑ.
# ЮникодLatinitsopa vulani

Unicode Consortium
**Юнико́д** (тăтăшрах) е **Унико́д** (акӑл. *Unicode*) — мĕнпур çыруллă чĕлхесен паллисене символсемпе кодăламалли стандарт.

Стандарта 1991 çулта коммерцилле мар «Консорциум Юникода» (акӑл. *Unicode Consortium, Unicode Inc.*) йĕркелӳ сĕннĕ

## Çавăн пекех

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Официальный сайт Консорциума Юникода (акӑлч.)
* Unicode DMOZ-ра (акӑлч.)
* Что такое Unicode? (выр.)
* Последняя версия стандарта Юникод (акӑлч.)
* Таблица символов Юникода с названиями и описаниями (выр.) (акӑлч.) (ним.)
* Связь Юникода и ISO/IEC 10646 (файл PDF) (акӑлч.)
* FAQ по UTF-8 и Unicode (акӑлч.)
* Кириллица в Юникоде:     (акӑлч.)
* Включение поддержки дополнительных символов Юникода в Windows (акӑлч.)
* Поиск по символам Юникода (акӑлч.)

Шаблон:Шрифтлă дизайн
# Çыру (çырулăх)

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Çыру (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
 Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Çырав пӑхӑр.
Codex Manesse Konrad von Würzburg
**Çыру**, е **çырав**, е **çырасси** — шухăша тата пуплеве сасăпа мар, тĕрлĕрен символсемпе мĕн çине те пулин çырса палăртни. Чылай енчен **çырулăх** тенипе синонимла.

## Çавăн пекех

* Çырулăх
* Çырсатуху
* Çыравçă
* Çыруçă
* Çыра

## Каçăсем

* Language, Writing and Alphabet: An Interview with Christophe Rico Damqatum 3 (2007)
* "Signs – Books – Networks", virtual exhibition of the German Museum of Books and Writing i.a. with a thematic module on sounds, symbols and script
* Pictopen: Modern written communication based on pictograms
* Frank Smith. Writing and the writer. — Routledge, 1994. — С. 142. — ISBN 9780805814224.
* Geoffrey Sampson. Writing Systems: A Linguistic Introduction. — Stanford University Press, 1990. — 236 с. — ISBN 9780804717564.
# Каласа кăларни

**Калани**, прононс (фр. *prononcer*) пĕлтерет:

* кашни хăй чĕлхен калаçури сасăсен артикуляци уйрăмлăхĕсем.

Сасăсене тĕрĕс калани — чĕлхери пĕр е тепĕр тĕрлĕхĕн орфоэпи нормисен пĕрсумлăхĕ.

* халăхсем, йăхсем, вырăнта пурăнакансем, этносăн тĕрлĕ пайĕсем калаçма хăнăхнă мелĕ, сăнарĕ, пуплешӳ манери. Пĕр сăмахах тĕрлĕ çын хăйне май пуплени е тĕрлĕ социумра, территорире, профессире, çул ӳсĕмĕнче е ытти группăсенче пуплени.

## Çав. пекех

* Фонетика
* Орфоэпи
* Калаçу
* Диалект
* ТФА
* Логопеди

## Каçăсем

* Л. В. Щерба «О нормах образцового русского произношения»
* Церковно-книжное произношение в Древней Руси 2011 ҫулхи Чӳк уйӑхӗн 28-мӗшӗнче архивланӑ.
* Гостева С. А. Учебный словарь трудностей, произношения и ударения в современном русском языке. — Воронеж: ВГУ, 2004. — 45 с. (pdf, 200 Кб)
# Йышăннă căмaхсем

**Йышăннă сăмахсем** — ют чĕлхесенчен кĕнĕ тата вĕсене куллен усă курма юрать тесе палартнă сăмахсем.

## Йышăнав тĕсĕсем

## Çавăн пекех пăхăр

* Нумайчĕлхелĕх
* Икчĕлхелĕх
* Кодсене ылмаштарни
* Хутăш чĕлхе
* Варваризм
* Макаронизм

## Вуламалли

* Заимствование // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Блумфилд Л., Язык, пер. с англ., М., 1968 гл. 25-27
* Евреинова И. А., Заимствования в русском языке, «Slavia», 1965, № 3
* Deroy L., L’emprunt linguistique, P., 1956 Haugen E., The analysis of linguistic borrowing, «Language»,1950, v. 26, № 2
* Kuryłowicz I., Le mécanisme différenciateur de la langue, «Cahiers Ferdinand de Saussure», 1963, № 20.
* Макаронизмы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Ленець К.В. Макаронічна мова. Українська мова: Енциклопедія. — Київ, 2000.
* Posen, I. Sheldon. "English-French Macaronic Songs in Canada – A Research Note and Query in Folksongs". celat.ulaval.ca. Archived from the original on 14 September 2008.

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Русский язык, 21 век: новые заимствованные слова
* База данных по заимствованиям в языках мира — World Loanword Database (WOLD)
* Что такое макаронизмы и «с чем их едят»?
# МорфемаLatinitsopa vulani

Шаблон:Чĕлхе виçисем
**Морфема** - сăмахăн пĕлтерĕшлĕ чи пĕчĕк пайĕ. Морфемăсем сăмах шайĕнче те тăма пултараççĕ, анчах пур чухне те мар. «Лаша» тымар морфема «лаша» сăмахпа пĕрешкелех, анчах «ач» морфемăпа «ача» сăмах хушшинчи уйрăмлăха пурте асăрхаççĕ. Морфемăсен морф тĕсĕсем пулма пултараççĕ, çав тĕссен ушкăнне алломорфсем теме йышăннă. Калăпăр, 1-мĕш сăпат аффиксĕсем **–ăм, -ĕм, -м** пĕлтерĕшĕпе пеĕрешкел, анчах сăн-сăпачĕпе тĕрлĕ, çавăнпа та вĕсем алломорфсем шутланаççĕ.

## Асăрхавсем

## Вуламалли

* Мельчук, И. Курс общей морфологии. Тт. 1 — 5. М. 1998—2006.
* Реформатский А. А.. Введение в языкознание
* Современный русский язык (В. А. Белошапкова ред.)
# Телефон

**Телефон** (грек: *τῆλε* (**ti:le**) *теле* = инçе тата *φωνή (**fɒni:**)* *фон* = сасă) — Сасăсене электричество сигналĕсесимпе инçете çитермелли хатĕр.

## Истори

## Хальхи вăхăт

Хальхи вăхăтра ахаль телефонсем пуçсăр çак тĕслисем пур:

* Трубкăсăр телефонсем;
* DECT проводасăр телефонсем;
* ISDN;
* Сотăллă телефон

## Çавăн пекех пăхăр

* IP телефон
* Телефон станцийĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |