Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# НӳрлĕхLatinitsopa vulani

Нÿрлĕ сывлăшлă вăрман
**Нÿрлĕх** — ĕскерсенче е талккăшсенче шыв мĕн чухлĕ пулнине палăртни.

## Каçăсем

* Glossary definition of absolute humidity — National Science Digital Library
* Glossary definition of psychrometric tables — National Snow and Ice Data Center
* Glossary definition of specific humidity — National Snow and Ice Data Center
* FREE Humidity & Dewpoint Calculator 2009 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 30-мӗшӗнче архивланӑ. — Vaisala
# 1443

| Çулсем
 |
| --- |
|  1435 • 1436 • 1437 • 1438 —  **1439**  — 1440 • 1441 • 1442 • 1443
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1410-мĕшсем • 1420-мĕшсем — **1430-мĕшсем** — 1440-мĕшсем • 1450-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XIV ĕмĕр — **XV ĕмĕр** — XVI ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# Линилле Б çырулăхLatinitsopa vulani

**Линилле Б çырулăх** — Крит çырулăхĕн чи каярахри (пирĕн эрăчченхи XV — XII ĕмĕрсем) форми

## Çавăн пекех

* Крит çырулăхĕ
* Троя çырулăхĕ

## Асăрхавсем

## Литература

* *Бартонек А.* Златообильные Микены. Пер. О. П. Цыбенко. М.: Наука, 1991.
* Гордон С.. Забытые письмена. М: Евразия, 2002.
* *Казанскене В. П., Казанский Н. Н.* Предметно-понятийный словарь греческого языка (крито-микенский период). Л.: Наука, Ленинградское отделение, 1986. 208 с.
* *Ленцман А. Я.* Расшифровка крито-микенских надписей // Вопросы истории. 1955. № 9. С. 181—186.
* *Молчанов А. А., Нерознак В. П., Шарыпкин С. Я.* Памятники древнейшей греческой письменности. Введение в микенологию. М.: Наука, 1988. 190 с.

## Каçăсем

* Полный силлабарий в сопоставлении с линейным А и публикации 2024 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 27-мӗшӗнче архивланӑ.

**Линилле B-пе çырнă çыравсен корпусĕ Corpus of mycenaean inscriptions from Knossos Volume I
* *Corpus of Mycenaean Inscriptions from Knossos.* 4 vol., Cambridge University Press, Cambridge 1987–1999, Vol. 1 online - fragment, Vol. 2 online - fragment, Vol. 3 Bibliography, Vol. 4 online - fragments.
# Фридрих II (Прусси патши)

|  |
| --- |
| Фридрих II |
| ним. *Friedrich II. der Große* |
|  |
| Чӑн ят | ним. *Friedrich II. der Große* |
| Çуралнă вăхăт | 1712 çулхи кăрлач, 24-мĕшĕ(1712-01-24)[…] |
| Çуралнă вырăн | * Берлин, Королевство Пруссия[d]
 |
| Вилнĕ вăхăт | 1786 çулхи çурла, 17-мĕшĕ(1786-08-17)[…] (74 çул) |
| Вилнĕ вырăн | * Потсдам, Королевство Пруссия[d]
 |
| Гражданлăх | * Королевство Пруссия[d]
 |
| Пăхăнулăх | * Королевство Пруссия[d]
 |
| Ашшĕ | Фридрих Вильгельм I Прусский[d] |
| Амăшĕ | София Доротея Ганноверская[d] |
| Арăмӗ | Елизавета Кристина Брауншвейгская[d] |
| Чыславсемпе парнесем |       |
| Автограф |  |
|  Медиафайлы на Викиампар |

**Фридрих II** е **Аслă Фридрих** (ним. *Friedrich II., Friedrich der Große*, тата «Ватă Фриц» тĕнипе паллă
ним. *Alter Fritz*; 24 кăрлач 1712, Берлин — 17 çурла 1786, Сан-Суси, Потсдам) — 1740 çултан Прусси королĕ.
Çут ĕçĕ абсолютизмĕ пайташĕ, прусси-германи патшалăх пуласлăхне никĕслекенĕ.

## Кун-çулĕ

Вольтерпа Казанова унăн çинчен кăсăклă асаилÿсем хăварнă.

## Вуламалли

* Bibliographie Friedrich der Grosse: 1786—1986. Das Schrifttum des deutschen Sprachraums und der Übersetzungen aus Fremdsprachen. Bearbeitet von Herzeleide (Henning) und Eckart Henning. Berlin, New York: Walter de Gruyter 1988. — XIX, 511. ISBN 3-11-009921-7
* B(reymayer), (Reinhard): Philosophe de Sans-Souci, Bibliographische Nachweise. In: Friedrich Christoph Oetinger: Die Lehrtafel der Prinzessin Antonia. Hrsg. von Reinhard Breymayer und Friedrich Häußermann, Teil 2. Anmerkungen. Berlin, New York 1977 (Texte zur Geschichte des Pietismus, Abteilung VII, Band 1, Teil 2), 258—266. 267—312. ISBN 3-11-004130-8.
* Henty, George Alfred. With Frederick the Great. A Story of the Seven Years' War (ebook edition). — 1910.
* Kugler, Franz. Friedrich der Groẞe (ebook edition). — Tredition Classics, 2012. — 432 p. — ISBN 3-84-725451-0.
* Legends of The Enlightenment: The Life and Legacy of Frederick the Great (ebook edition). — Charles River Editors, 2012.
* Гинцберг Л. И. Фридрих II // Вопросы истории. — 1988. — № 11.
* Кони Ф. А. История Фридриха Великого. — М., 1997.
* Ненахов Ю.Ю. Войны и кампании Фридриха Великого. — Минск., 2002.
* Туполев Б. М. Фридрих II, Россия и первый раздел Польши // Новая и новейшая история. — 1997. — № 5.
* Фрэйзер Д. Фридрих Великий. — М., 2003.

## Каçĕсем

* Фридрих II Великий. Жизнеописание
* *Ивонин Ю. Е.* Фридрих II Гоненцоллерн и Иосиф II Габсбург 2009 ҫулхи Утӑ уйӑхӗн 3-мӗшӗнче архивланӑ.
* фильм «Фридрих» 2016 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 1-мӗшӗнче архивланӑ. на IMDB
* фильм «Великий король» 2016 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 1-мӗшӗнче архивланӑ. на IMDB
* Битвы и армия Фридриха Великого на Militerra.com 2013 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 7-мӗшӗнче архивланӑ.
# 1955Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  1951 • 1952 • 1953 • 1954 —  **1955**  — 1956 • 1957 • 1958 • 1959
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1930-мĕшсем • 1940-мĕшсем — **1950-мĕшсем** — 1960-мĕшсем • 1970-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XIX ĕмĕр — **XX ĕмĕр** — XXI ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

* Çĕртме, 2 — Байконур космодромне тума пуçланă.
* Утă, 17 — Калифорнире Диснейленд уçăлнă.

## Çуралнă

* Пехил Вениамин Васильевич, чăваш сăвăçи.
* Кăрлач, 1 — Лячин Геннадий Петрович, АШРК "Курск" командирĕ.
* Пуш, 11 — Брусова Галина Фёдоровна, педагогика ăслăлăхĕсен кандидачĕ, доцент.
* Ака, 18 — Майк Науменко, рок музыканчĕ.
* Çу, 27 — Пăрчăкан Нина Алексеевна, чăваш сăвăçи.
* Çĕртме, 8 — Тим Бернерс-Ли, акăлчан учёнăĕ, Интернета шутласа кăларакан.
* Çĕртме, 14 — Бахмисова Людмила Николаевна, сăвăç.
* Авăн, 5 — Вишневская Клавдия Ивановна, сăвăç.
* Юпа, 22 — Данилов Анатолий Порфирьевич, литературовед.
* Чӳк, 9 — Степанов Юрий Петрович, пултаруллă журналист.

## Вилнĕ

* Фролов Иван Александрович, çыравçă.
# 305Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  297 • 298 • 299 • 300 —  **301**  — 302 • 303 • 304 • 305
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 280-мĕшсем • 290-мĕшсем — **300-мĕшсем** — 310-мĕшсем • 320-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| III ĕмĕр — **IV ĕмĕр** — V ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# Латви

**Латви** (лат. Latvija), — Балтика тинĕсĕ хĕрринче вырнаçнă патшалăх.

Кăнтăрта Литвапа, çурçĕр енче Эстонипе, хĕвелтухăç енче Раççейпе, кăнтăр-хĕвелтухăç енче Белорусипе юнашар вырнаçнă.

Латвин çĕр лаптăкĕ – 64 пинĕ яхăн тăваткал çухрăм.

## Хулисем

Тĕп хули – Рига (709 пин çын). Ыттисем:

* Даугавпилс (103 пин çын);
* Лиепая (84 пин çын);
* Елгава (65 пин çын);
* Юрмала (56 пин çын)
* Вентспилс (43 пин çын).

## Тĕнчери хутшăнусем

2001 çулхи авăн уйăхĕнче хăйĕн пăхăнманлăхне тӳрлетсен (каялла тавăрсан, çĕнтерсе илсен), Латви Европăри тата тĕнчери патшалăхсен ушкăнĕсене кĕме çул тытнă. 2004 çулхи ака уйăхĕнче Латви NАТО (Çурçĕр Атлантика Çĕршывĕсен Ушкăнĕ) членĕ, 2004 çулхи çу уйăхĕн 1-мĕшĕнченпе – Европа Пĕрлехлĕхĕн членĕ. Латви ВТО (Тĕнчери Сутă-илӳ Пĕтĕмлĕхĕ) членĕ.

## Пайланăвĕ

Латви 4 историллĕ пайран тăрать: Видземе, Курземе, Латгале тата Земгале. Чи çӳллĕ вырăн – Гайзиньш – 311,5 метр.

## Халăхĕсем

2,5 миллион çын: 59,4% латышсем, 27,6% вырăссем, 3,6% белоруссем,2,5 ыттисем — украинецсем,2,3 поляксем,1,3 литовецсем, 0,4еврейсем.

## Çутçанталăкĕ

Климат Латвире вăтам. Çусем ăшă, кĕрхи тата çурхи кунсенче çанталăк япăхах мар, юрлă хĕлсем хăш чух питĕ сивĕ пулаççĕ. Пĕрмаях çумăрлă.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |
# БиржаLatinitsopa vulani

**Би́ржа** — сутă-илӳ япалисене, укçасене, хаклă хутсене, производных финансă хатĕрĕсене куллен кун пасар витĕр çаврăнмалла йĕркелесе тăракан юридици пичĕ. Суту-илӳ стандартлӑ контрактсемпе е партисемпе (лотсемпе) пырать, ҫав контрактсен виҫи биржӑн нормативлӑ докуменчӗсене регламентлаҫҫӗ.

Кивелнӗ сӑмахӑн пӗлтерӗшӗ — хӑш сехетре суту-илӳ ҫыннисем, посредниксем, биржа маклерӗсем хаклӑ хутсемпе е таварсемпе тунӑ килӗшӳсене тума пуҫтарӑнаҫҫӗ.

Компьютеризаци тапхӑрӗччен пӗр-пӗринпе килӗшсе татӑлтӑмӑр. Халӗ суту-илӳ ытларах чухне специализациленӗ программӑсемпе электронлӑ майпа иртет, биржӑсем нумайӑшӗ суту-илӳ залӗсене хӑварасшӑн мар. Клиентсен шучӗпе е интересӗсемшӗн брокерсем биржа таварӗсем туянма е сутма заявка тытӑмне тӑратаҫҫӗ. Ҫак заявкӑсем ытти сутуҫӑсен тӗлпулуллӑ заявкисемпе тивӗҫтереҫҫӗ. Биржа тулли килӗшӳсене шута илет, пурнӑҫлать, расчетсене йӗркелет тата гарантилет (клиринг), " тӳлеве хирӗҫ тӑратмалли механизм пӗр-пӗринпе ҫыхӑнса тӑнине тивӗҫтерет.

Биржӑсем ялан тенӗ пекех комисси пухӑвне заключеннӑйсем панӑ кашни заключеннӑйпа усӑ курса илеҫҫӗ, ҫакӑ вӗсен тупӑшӗн тӗп ҫӑлкуҫӗ. Ытти ҫӑлкуҫсем суту-илӳшӗн, биржа информацине сутнӑшӑн тӳлекен тӳлевсем пулма пултараҫҫӗ.

## Тĕнчери биржăсем

### NYSE — Нью-Йорк Тĕплĕх Биржи

Халĕ сутă-илӳ ĕçĕсем чылайăшĕпе электронлă тĕспе иртеççĕ. Ансат кăтартсан — биржа сутă-илӳ серверĕ çумне пĕтĕм тĕнчеллĕ ятарлă çыхăну йĕрĕсем витĕр аккредитăланнă брокер компанийĕсене пĕрлештерет. Брокерсем харпăр е хăйсен клиенчĕсен пайтишĕн тăрăшса сутă-илӳ системинче хаклă хута, укçа-тенкĕне, япалана сутма е туянма пĕлтерӳ лартаççĕ. Çапла, биржăна пула сутаканпа туянакан хăйсен çуртĕнче мар, — пĕр сервер хутлăхĕнче — тĕл пулса сутăç ĕçне ирттерме пултараççĕ.

Биржăн тепĕр сумлă ĕçлĕхĕ — сутă-илӳ ĕç-пуçĕшĕн тӳлевĕсене шантаруллă татса парасси, «тӳлеве хирĕç лартни» (Delivery against payment) йĕркене тивĕçтерсе тăни.

Раççей биржисене (ММВБ, РТС, МБЦМ) кашни сутăç ĕçĕшĕн укçа тӳлемелле, çакă вĕсен тухăçĕсен тĕп çăлкуçĕ пулать. Урăх тупăçсем ĕçтеш тӳлевĕсем, сутă-илӳ ĕçĕсене кĕртнишĕн, биржа хыпарĕсемпе усă курнăшăн укçа илеççĕ.

Шутра тăракан пурлăхĕпе, укçа-тенкĕ уйрăмлăхĕсемпе биржăсем çапла пайланаççĕ:

* япала
* тĕплĕх
* укçа
* фьючерс
* универсаллă

## Çавăн пекех пăхăр

* Биржа тулаш ĕçĕсем
* Листинг

## Каçăсем

* Биржа // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.
* *Мошенский С. З.*  Зарождение финансового капитализма. Рынок ценных бумаг доиндустриальной эпохи. —  К.: Планета: 2016. — ISBN 978-966-8851-08-7
# ХошиминLatinitsopa vulani

**Хошимин** (вьетн.Thành Phố Hồ Chí Minh) —кăнтăр енчи Вьетнам хули.

## География

## Халăхĕ, йышлăхĕ

**Хошимин** — пысăк хуласенчен пĕри. Хулара 6,1 млн çын пурăнать.

## Истори

1887 — 1946 - Франци Индокитайĕн тĕп хули.
Малтан вăл **Прей-Нокор** ятлă пулнă, Камбоджа патшалахĕн пысăк порчĕ шутланнă. Кайран çак çĕрсене вьетнамсем туртса илне хыççăн **Сайгон** (Sài Gòn|西貢) пулать. Юнашар Сайгон шывĕ юхать, çавăнпа хулана çав ята хунă. 1976 çулранпа Вьетнамăн пĕрремĕш президентне Хо Ши Мина чысласа Хошимин теççĕ. Хăш-пĕр чухне калаçура вьетнамсем "Сайгон" тесе те асăнаççĕ.

## Экономика

**Хошимин** — патшалăхăн паллă хăватлă экономика тĕпĕ. Кунта 300 пине яхăн предприятисем.
# Ака, 9Latinitsopa vulani

## Уявсем

* Боливире конституци кунĕ.

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |