Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Номенклатура курăмĕ

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Курăм пӑхӑр.
**Курăм**, е **Номенклату́ра курăмĕ** (лат. *typus nomenclaturalis*), — Биологи систематикинчи таксона çырса кăтартакан тата ята чи малтан публикациленипе çыхăннă элемент.

Номенклатура курăмне уйăрса илсе паллă тунине **типификаци** теççĕ. Типификаци пулăшнипе таксон ятне таксонĕпе хăйĕнпе çыхăнтараççĕ.

## Çавăн пекех

Номенклатура курăмĕн уйрăм тĕслĕхĕсем çинчен:

* Курăмлă экземпляр (статьяра палăртавсем пур: *голотип*, *паратип*, *лектотип* т. ыт. те.)
* Курăмлă тĕс
* Курăмлă рет

## Вуламалли

* *Джеффри, Чарлз*. Биологическая номенклатура: Пер. с англ. — М.: Мир, 1980. — С. 39—42.
* *Еленевский А. Г.* Ботаника. Систематика высших, или наземных, растений: учеб. для студ. высш. пед. учеб. заведений / А. Г. Еленевский, М. П. Соловьёва, В. Н. Тихомиров. — 4-е изд., испр. — М.: Издательский центр «Академия», 2006. — С. 6—7. — ISBN 5-7695-2141-4.

## Каçăсем

* *[ Тип номенклатурный]* — ПСЭ Тĕрĕсленĕ 6 сентябрь 2008 ç.
* Номенклатурный тип. Статья в Сельскохозяйственной электронной библиотеке знаний Тĕрĕсленĕ 6 сентябрь 2008 ç.
* Высшие растения: номенклатура (правила наименования растений). Статья на сайте Биология и медицина Тĕрĕсленĕ 6 сентябрь 2008 ç.
* Международный кодекс ботанической номенклатуры: Vienna Code, 2006
	+ Division II. Rules and Recomendations. Chapter II. Status, Typification, and Priority of Names. Section 2. Typification(акӑлч.) Тĕрĕсленĕ 6 сентябрь 2008 ç.
* International Code of the Zoological Nomenclature (4-е издание, 2000)(акӑлч.) Тĕрĕсленĕ 18 август 2008 ç.
* International Code of Nomenclature of Bacteria (1990)(акӑлч.) Тĕрĕсленĕ 18 август 2008 ç.
* The International Code of Virus Classification and Nomenclature (2002)2011 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 16-мӗшӗнче архивланӑ.(акӑлч.) Тĕрĕсленĕ 18 август 2008 ç.
* The Type Specimen Register of the United States National Herbarium(акӑлч.) Тĕрĕсленĕ 18 сентябрь 2008 ç.
# ЗоологиLatinitsopa vulani

**Зоологи** (ав.-грек. ζῷον — чӗрчун + λόγος — вӗренӳ) — чĕрчунсен патшалӑхӗн пайташӗсене, вӗсен шутне ҫын та кӗрет, тĕпчекен ăслăх.
Зоологи ытти биологи ăслăхӗсемпе, медицина, ветеринари, ял хуҫалӑхӗ, ҫын ӗҫлевӗ тата чӗрчунсене сыхлассипе ҫыхӑннӑ.

## Зоологи тӗпчекен тӗллевсем

Зоологи физиологине, анатомине, эмбриологине, экологине, чӗрчунсен филогенине системаланине (нумай пайрăмлӑ гетеротрофлӑ куҫакан эукариотсен) тӗпчет.

## Зоологи кун-ҫулӗн аталанӑвӗ

Конрад Геснер (1516—1565). Унӑн кӗнеки Historiae animalium хальхи зоологине пуҫласа янӑ шутланать

## Зоологи пайӗсем

* Биологи систематики

### Тӗп дисциплинӑсем

* Экологи
* Морфологи;
* Эмбриологи;
* Физиологи;
* Этологи;
* Зоогеографи.

### Пулӑшуллӑ дисциплинӑсем

* Ихтиологи
* Герпетологи
* Энтомологи
* Орнитологи
* Приматологи

## Вуламалли

* Зоология // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

## Каҫӑсем

* Раздел 34 «Биология»
# АйтĕсLatinitsopa vulani

**Айтĕс** (лат. *subspecies*, йышăннă аббревиатурăпа: subsp. Е ssp.) биологи систематикинче — е тĕс тенинчен кĕçĕнрех таксономи рангĕ, е çав рангри таксономи ушкăнĕ.

## Вуламалли

* Ernst W. Mayr, Peter D. Ashlock: *Principles of Systematic Zoology*, Mcgraw-Hill College, 1991, ISBN 0-07-041144-1

## Каçăсем

* *Ксения Перфильева* Подвид… как много в этом звуке?.  Элементы.ру. Тĕрĕсленĕ 15 Нарӑс уйӑхӗн 2017.

## Асăрхавсем
# АльгологиLatinitsopa vulani

**Альгологи** — (лат. *alga* ) - ботаникăри шыв курăкĕсене тĕпчекен пай.

## Каçăсем

|  |
| --- |
| Ботаника уйрăмĕ
**Альгологи** |
| **Тĕпчев объекчĕсем** |
|
Ӳсентăрансем · Нальă
Кăмпасем тата ур. |
| **Ботаника уйрăмĕсем** |
|
Альгологи · Ӳсентăрансен анатомийĕ · Бриологи · Геоботаника · Ӳсентăрансен географийĕ · Дендрологи · Диаспорологи · Карпологи · Лихенологи · Микогеографи · Микологи · Ӳсентăрансен морфологийĕ · Палеоботаника · Палинологи · Ӳсентăрансен систематики · Ӳсентăрансен физиологийĕ · Фитопатологи · Флористика · Ӳсентăрансен экологийĕ · Этноботаника… |
| **Паллă ботаниксем** |
|
Теофраст
Жозеф Питтон де Турнефор
Карл Линней
Адольф Генрих Густав Энглер
Армен Леонович Тахтаджян  |
| **Истори** |
|
Ботаника историйĕ Ботаникăпа çырнă паллă кĕнекесем Ботаника капăрлатăвĕ
* п
* с
* т
 |
# МикологиLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Ботаника уйрăмĕ
**Микологи** |
| **Тĕпчев объекчĕсем** |
|
Ӳсентăрансем · Нальă
Кăмпасем тата ур. |
| **Ботаника уйрăмĕсем** |
|
Альгологи · Ӳсентăрансен анатомийĕ · Бриологи · Геоботаника · Ӳсентăрансен географийĕ · Дендрологи · Диаспорологи · Карпологи · Лихенологи · Микогеографи · Микологи · Ӳсентăрансен морфологийĕ · Палеоботаника · Палинологи · Ӳсентăрансен систематики · Ӳсентăрансен физиологийĕ · Фитопатологи · Флористика · Ӳсентăрансен экологийĕ · Этноботаника… |
| **Паллă ботаниксем** |
|
Теофраст
Жозеф Питтон де Турнефор
Карл Линней
Адольф Генрих Густав Энглер
Армен Леонович Тахтаджян  |
| **Истори** |
|
Ботаника историйĕ Ботаникăпа çырнă паллă кĕнекесем Ботаника капăрлатăвĕ
* п
* с
* т
 |

Кăмпа
**Микологи**(грек чĕлхи mýkes — *кăмпа*), — кăмпасене тĕпчекен ăслăлăх. Микологи кăмпасене мĕнле усă курма пулассине, вăл мĕнрен тăнине, унăн ген тата биохими уйрăмлăхĕсене тĕпчет. Çавăн пекех микологи кăмпасене классификацилес енĕпе ĕçлет.

Кăмпасене мĕнле усă курассине тĕпчесси:

1. эмелсем валли;
2. çимĕç пек;
3. кăмпасемпе наркăмăшланни;
4. тата ытти енсене.

## Каçăсем
# Курăмлă тĕс

**Курăмлă тĕс**, е **тĕслĕхле тĕс** — биологири систематикăра: ретĕн номенклатура курăмĕ пек шутланакан тĕс.

Хуть те мĕнле тавлашуллă лару-тăрура та ретĕн курăм тĕсĕ çав ретĕн ячĕн объективлă управçи пулать.

## Çавăн пекех

* Номенклатура курăмĕ
	+ Курăм экземплярĕ (статьяра палăртавсем пур: мĕн вăл *голотип*, *паратип*, *лектотип* т. ыт. те.)
	+ Курăмлă рет

## Каçăсем

* *Международный кодекс зоологической номенклатуры. Издание четвёртое. Принят Международным союзом биологических наук.* Пер. с англ. и фр. СПб. 2000. 221 с. опубликован в Интернете
* International Code of the Zoological Nomenclature (4th Edition, 2000)
* International Code of the Botanical Nomenclature 2002 ҫулхи Раштав уйӑхӗн 12-мӗшӗнче архивланӑ. («St. Louis Code», 2000)
# Инди пилĕLatinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Слон (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
 Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Инди слонĕ (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
 Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Пил (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.

| ?Инди пилĕ |
| --- |
|   |
| Ăслăх классификацийĕ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Патшалăх: |  |

 |
|  Латинла çырни |
| Elephas maximus |
|

| Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеВикитĕссенчи систематика
 | Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеӲкерчĕксем
 | Шаблон:Taxobox ITISИнди пилĕБиотехнологи информацин наци центрĕн (NCBI) сайтĕнче.

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Ази слонĕ**, е **Инди слонĕ** (лат. *Elephas maximus*), — хоботлисен ушкӑнӗн сӗтпе ӳсекен чӗрчунӗ, ази пилӗсен йӑхӗн (Elephas) пӗҏтен пӗр хальхи тӗсӗ, пилӗ йышшисен хальхи виҫӗ тӗсӗсенчен пӗҏи. Ази пилӗ — пысӑкӑшӗпе саванна пилӗ хыҫҫӑн ҫӗр ҫинче халӗ пурӑнакан чӗҏчун пулать.

**Инди пилĕ**, е **Ази пилĕ** (лат. Elephas) — пил йышшисен хоботлӑ ушкӑнӗн сӗтпе ӳсекенсен йӑхӗ (кăкĕ). Кăкра çав ятлах пĕртен-пĕр тĕс (чăрри) пур. Кунсăр пуçне вилсе пĕтнĕ темиçе тĕсе асăнма пулать.

Ку пĕлтерĕшлĕ пил сăмах Ашмарин словарĕнче çук, анчах та В. Г. Егоровăн «Этимологи сăмахсарĕнче» (1964) пур.

## Епле курӑнни

Африка пилĕсенчен пӗчӗкрех. Асав шӑлӗсен тӑршшӗ — 1—1,5 метр (амисен лайӑх аталанман е пачах ҫук).

## Систематика

## Вуламалли

* Соколов В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Млекопитающие. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз., 1984. — С. 121. — 352 с. — 10 000 экз.
* Слоны / Н. А. Щипанов // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.

## Каҫӑсем
# Йышсен теорийĕLatinitsopa vulani

Иллюстраци
Georg Cantor, 1894 — йышсен теорийĕн классикĕ
**Йышсен теорийĕ** — математикăн йышсен тĕп уйрăмлăхĕсене тĕпчекен пайĕ. Йышсен теорийĕ математикăн чылай пайне пырса кĕрет, математикăна хăйне пĕтемĕшле самай тарăн витĕм тата ÿсĕм кӳнĕ.

## Йышсен наивлă теорийĕ

## Йышсен аксиоматикăллă теорийĕ

## Йышсен дескриптивлă теорийĕ

## Çавăн пекех пăхăр

* Булеан
* Йышсен пĕрлешĕвĕ
* Йышсен хĕресленĕвĕ
* Пушă йыш
* Хисепсен йышĕсем
* Йышсемпе операцилесси

## Каçăсем

* Daniel Cunningham, Set Theory article in the *Internet Encyclopedia of Philosophy*.
* Jose Ferreiros, "The Early Development of Set Theory" article in the *[Stanford Encyclopedia of Philosophy]*.
* Foreman, Matthew, Akihiro Kanamori, eds. *Handbook of Set Theory*. 3 vols., 2010. Each chapter surveys some aspect of contemporary research in set theory. Does not cover established elementary set theory, on which see Devlin (1993).
* Schoenflies, Arthur (1898). Mengenlehre in Klein's encyclopedia.
* Шаблон:Library resources about
* *Rudin, Walter B.* Set Theory: An Offspring of Analysis. *Marden Lecture in Mathematics* (April 6, 1990).Шаблон:Cbignore
# Wayback MachineLatinitsopa vulani

**Wayback Machine** (акӑлч. — «Вӑхӑт машшинӗ») — коммерциллӗ мар «Интернет архивӗн» (библиотекăн) çав ятлă ямӑт онлайн-архивӗ.

## Вуламалли

* *Acker, A., & Chaiet, M.* The weaponization of web archives: Data craft and COVID-19 publics. // *Harvard Kennedy School (HKS) Misinformation Review*. — 2020.
* *Anat Ben-David, Adam Amram* The Internet Archive and the socio-technical construction of historical facts // *Internet Histories*. — 2018.
* *Arora S., Li Y., Youtie J., Shapira P.* Using the wayback machine to mine websites in the social sciences: A methodological resource. — 2015. — В. . — Т. 67.
* *Bowyer S.* The Wayback Machine: notes on a re‑enchantment // *Archival Science*. — 2021. — Т. 21.
* *Deborah R. Eltgroth* Best Evidence and the Wayback Machine: Toward a Workable Authentication Standard for Archived Internet Evidence // *Fordham L. Rev.*. — 2009. — В. Fordham L. Rev.. — Т. 78.
* *Greg R. Notess* The Wayback Machine: The Web's Archive // *Online*. — 2002. — В. Online. — Т. 26.
* *Hartelius J.* The anxious flâneur: Digital archiving and the Wayback Machine // *Quarterly Journal of Speech*. — 2020. — В. Quarterly Journal of Speech. — Т. 106.
* *James L. Quarles III and Richard A. Crudo* [Way]Back to the Future: Using the Wayback Machine in Patent Litigation // *Landslide*. — 2014. — В. Landslide. — Т. 6.
* *Lerner A., Kohno T., Roesner F.* Rewriting History: Changing the Archived Web from the Present // *Association for Computing Machinery*. — 2017.
* *Maemura E., Worby N., Milligan I., Becker C.* If These Crawls Could Talk: Studying and Documenting Web Archives Provenance. — 2018. — В. {{{кăларăм}}}. — Т. 69.
* *Milligan I.* Lost in the Infinite Archive: The Promise and Pitfalls of Web Archives // *International Journal of Humanities and Arts Computing*. — 2016.
* *Murphy J., Hashim N., O’Connor P.* Take Me Back: Validating the Wayback Machine // *Journal of Computer-Mediated Communication*. — 2008. — В. Journal of Computer-Mediated Communication.
* *Odgen J., Halford S., Carr L.* Observing Web Archives // *WebSci*. — 2017.
* *Pearce D., Charlton B.* Plagiarism of online material may be proven using the Internet Archive Wayback Machine (archive.org) // *Medical Hypothesis*. — 2009.
* *Price* Internet Archiving – The Wayback machine // *MLA Commons*. — 2011.
* *Phyllis Holman Weisbard* Oldies but Goodies: Archiving WebBased Information // *Feminist Collections*. — 2011. — В. Feminist Collections. — Т. 32.
* *Rogers R.* Doing Web history with the Internet Archive: screencast documentaries // *Internet Histories*. — 2017. — В. Internet Histories. — Т. 1.

## Асăрхавсем

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку компьютерсем пирки вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку компани е предприяти пирки вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* |
# АнтропологиLatinitsopa vulani

**Антрополо́ги** — çын çинчен тĕпчесе ăнлантаракан наука. Вăл çыннăн темĕн тĕрлĕ пуянлăхлă пурнăçăн формисене кăтартса парать.

## Пайĕсем

**Антрополо́ги** шутне темĕн чуль дисциплинăсем кĕреççĕ:

* физикăлла антропологи,
* социум антропологийĕ,
* культура антропологийĕ,
* сĕм авалхи антропологи,
* философи антропологийĕ,
* палеантропологи

## Çавăн пекех пăхăр

## Каçăсем

* Антропология.( 2009 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 28-мӗшӗнче архивланӑ.) ] Он-лайн учебник.
# БактериологиLatinitsopa vulani

**Бактериоло́ги** — бактерисем çинчен вĕрентекен ăслăлăх, анлăрах ăслăлăх уйрăмĕ — микробиологи. Бактериологие хăй тĕллĕн аталанакан темиçе отрасле пайлаççĕ.
# Математикăлла биологиLatinitsopa vulani

FibonacciChamomile
**Математикăлла биологи** — ăславăн дисциплинăсем хушшинчи енĕ.

## Çавăн пекех

* Биоинформатика
* Биофизика
* Шутлавлăхла биологи
* Шутлавлăхла Биологин Тĕнчери Пĕрлĕхĕ
* Теоретилле биология
* Матрицăллă популяцилле модель
* Биологилле статистика

## Вуламалли

Çăлкуç — Электронные каталоги РНБ

* Хаубольд Б., Вие Т. Введение в вычислительную биологию. Эволюционный подход. РХД 2011. — 456 с. ISBN 978-5-4344-0014-5

## Каçăсем

* Математическая биология развития.2020 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 16-мӗшӗнче архивланӑ. М.: Наука, 1982. 256 с.
* Ризниченко Г. Ю. Биология математическая.
* Литература по направлению 2020 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 30-мӗшӗнче архивланӑ. на urss.ru
# БиофизикаLatinitsopa vulani

Biophysics Lab
**Биофи́зика** (ав.гр. βίος — *пурнăç*, ав.гр. φύσις — *çутçанталăк*):

* Биологи уйрăмĕ, вăл чĕрĕ çутçанталăкăн физикăлла аспекчĕсене тишкерет, мĕнпур шайсенче, молекуăран тата пайрăмран пуçласа пĕтĕмĕшле биосфера таран;
* Математикăлла физика уйрăмĕ, вăл вара биологилле объектсене линилле мар кăткăс тытăмсем пек тишкерет;
* Биологилле тытăмсенче иртекен физикăлла протестсене тишкерекен ăслав.

## Çавăн пекех

* Биогеофизика

## Асăрхавсем

## Литература

* Биофизика / Под общ. ред. акад. АН СССР *П. Г. Костюка*. — К.: Выща шк. Головное изд-во, 1988. — 504 с.
* *Волькенштейн М. В.* Биофизика: Учебное руководство, 2-е изд., перераб. и доп. — М.: Наука. Гл. ред. физ.-мат. лит., 1988. — 592 с. — ISBN 5-02-013835-5
* *Кудряшов Ю. Б., Перов Ю. Ф., Рубин А. Б.* Радиационная биофизика: радиочастотные и микроволновые электромагнитные излучения. Учебник для ВУЗов. — М.: ФИЗМАТЛИТ, 2008. — 184 с. — ISBN 978-5-9221-0848-5
* *Рубин А. Б.* Биофизика. Учебник в 2-х тт. — М., 1999, 2002.

## Каçăсем

* *Нечипоренко Ю.* Достижения современной биофизики — немного истории и достижения современной биофизики.
# Дендрологи

|  |
| --- |
| Ботаника уйрăмĕ
**Дендрологи** |
| **Тĕпчев объекчĕсем** |
|
Ӳсентăрансем · Нальă
Кăмпасем тата ур. |
| **Ботаника уйрăмĕсем** |
|
Альгологи · Ӳсентăрансен анатомийĕ · Бриологи · Геоботаника · Ӳсентăрансен географийĕ · Дендрологи · Диаспорологи · Карпологи · Лихенологи · Микогеографи · Микологи · Ӳсентăрансен морфологийĕ · Палеоботаника · Палинологи · Ӳсентăрансен систематики · Ӳсентăрансен физиологийĕ · Фитопатологи · Флористика · Ӳсентăрансен экологийĕ · Этноботаника… |
| **Паллă ботаниксем** |
|
Теофраст
Жозеф Питтон де Турнефор
Карл Линней
Адольф Генрих Густав Энглер
Армен Леонович Тахтаджян  |
| **Истори** |
|
Ботаника историйĕ Ботаникăпа çырнă паллă кĕнекесем Ботаника капăрлатăвĕ
* п
* с
* т
 |

**Дендрологи**, е **Ксилологи** (ав.гр. δένδρον «йывăç» + λόγος «вĕрентÿ») — ботаника уйрăмĕ, вăл йывăçла ӳсентăрансене тишкерет: йывăçсемсĕр пуçне, кунта тĕмсем, çурма тĕмсем, тĕмккесем, йывăçла лианăсем, çавăн пекех шăвăнса ÿсекен йывăçла ÿсентăрансем (стланики) тата минтерле ӳсентăран ÿсентарансем кĕреççĕ.

## Çавăн пекех

* Дендрохронологи
* Йывăç пĕлĕвĕ

## Асăрхавсем

## Литература

* Атлас лесов СССР. — М., 1973.
* Булыгин Н. Е. Дендрология. — 2-е изд., перераб. и доп.. — Л.: Агропромиздат. Ленинградское отделение, 1991. — 352 с. — (Учебники и учеб. пособия для высш. учеб. заведений). — 7300 экз. — ISBN 5-10-001679-5.
* Лес России: Энциклопедия / Под общ. ред. А. И. Уткина, Г. В. Линдемана, В. И. Некрасова, А. В. Симолина. — М.: Большая Российская Энциклопедия, 1995. — 448 с. — ISBN 5-85270-093-2.

## Ытти çăлкуç

* Дендрология // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (2012 çулхи Ҫу уйӑхӗн 10-мĕшĕнче тĕрĕсленĕ.)
# ГерпетологиLatinitsopa vulani

**Герпетологи** (ав.гр. ἑρπετόν — «шуса çӳрекен, çĕлен, чĕрчун + λόγος — «сăмах, калаçни») — зоологи пайĕ,
çĕрти-шыврисене (е амфибисене) тата шуса çӳрекенсене (е рептилисене) тĕпчекен ăслăлăх.
Хăш чухне çĕрти-шыврисен ăслăлăхне **батрахологи** (ав.гр. βάτραχος — *шапа*) теççĕ.

Çĕленсем çинчен сăмах пыракан ăслăлăх пайне **серпентологи** (лат. *serpens* — çĕлен;
акӑл. *serpentology*, фр. ophiologie, ав.гр. ὄφις — çĕлен) теççĕ.

## Вуламалли

* Терентьев П. В. 1961. Герпетология. — М.: Высш. шк. — 336 с.
* Ананьева Н. Б., Боркин Л. Я., Даревский И. С., Орлов Н. Л. 1998. Энциклопедия природы России: Земноводные и пресмыкающиеся. — М.: ABF. — 574 с.
* Ананьева Н.Б., Орлов Н.Л.,Халиков Р.Г., Даревский И.С., Рябов С.А., Барабанов А.В. 2004 Атлас пресмыкающихся Северной Евразии (таксономическое разнообразие, географическое распространение и природоохранный статус). - СПб.: ЗИН РАН, 232 с.
* Ануфриев В. М., Бобрецов А. В. 1996. Фауна европейского северо-востока России. Т.4. Амфибии и рептилии. — СПб: Наука. — 130 с.
* Банников А. Г., Даревский И. С., Ищенко В. Г., Рустамов А. К., Щербак Н. Н. 1977. Определитель земноводных и пресмыкающихся СССР. — М.: Просвещение. — 415 с.
* Банников А. Г., Даревский И. С., Рустамов А. К. 1971. Земноводные и пресмыкающиеся СССР. — М.: Мысль. — 304 с.
* Кузьмин С.Л. 2012 Земноводные бывшего СССР - М.: Товарищество научных изданий КМК. 2012. 370 с., + CD-диск.
* Терентьев П. В., Чернов С. А. 1949. Определитель пресмыкающихся и земноводных. — М.: Сов. наука. — 340 с.
* Лада Г.А., Соколов А.С., 1999. Методы исследования земноводных. Научно-методическое пособие. - Тамбов: ТамбГУ, 75 с.
* Васильев Д. Б. «Ветеринарная герпетология: ящерицы». Москва, 2005, Издательская группа «Проект — Ф», 480 стр.
* Васильев Д. Б., Кудрявцев С. В., Шумаков О. В. «Руководство по технике безопасности, методам работы с ядовитыми змеями в зоопарковских условиях, профилактике и лечению укусов — ANTIVENOM INDEX» Москва, 1997, изд-во Московского зоопарка, 83 стр.
* Васильев Д. Б. «Черепахи, содержание, болезни и лечение» «Аквариум». Москва, 1999, 421 стр.
* Васильев Д. Б. «Ящерицы: зелёные игуаны». Практическое руководство по содержанию в неволе. Москва, 2003, Издательская группа «Проект — Ф», 120 стр.

## Каçăсем
# ИхтиологиLatinitsopa vulani

**Ихтиологи** (ав.-грек. ἰχθύς [ихтю́с], [ихти́с] — пулӑ; λόγος [ло́гос] — сӑмах) — зоологи уйрӑмӗ, ҫавра ҫӑварлисене тата пулӑсене тӗпчекен ӑслӑх.

## Вуламалли

* Берг Л. С. Система рыбообразных и рыб, ныне живущих и ископаемых. — 2-е изд. — М. — Л., 1955.
* Никольский Г. В. Экология рыб. — М., 1963.
* Никольский Г. В. Частная ихтиология. — 3-е изд. — М.: Советская наука, 1971.
* Павлов Д. С., Савваитова К. А., Соколов Л. И., Алексеев С. С. Редкие и исчезающие животные. Рыбы. — М.: Высшая школа, 1994. — 334 с.
* Суворов Е. К. Основы ихтиологии. — 2 изд. — М., 1948.
* Солдатов В. К. Промысловая ихтиология, ч. 1—2. — М. — Л., 1934—38.
* Юдкин И. Ихтиология. — 5 изд. — М., 1970.
* Усачева В. В. Славянская ихтиологическая терминология. Принципы и способы номинации. Обратный словарь. — М., 2003.

## Каҫӑсем

* FishBase.org — на 01.2008 содержала данные по 30100 видам.
# Микробиологи

**Микробиологи** (грек μικρος — пĕчĕк, лат. *bios* — пурнăç) — ăслав, вăл микроорганизмсем (микробсем, кунта çаксем кĕреççĕ: пĕр пайрăмлă организмсем, нумай пайрăмлă организмсем тата пайрăмсăррисем), вĕсен биологилле паллисем, ытти организмсемпе хутшăннисем çинчен вĕрентет. Микробиологи асăннă организмсен систематикипе, морфологийĕпе, физиологийĕпе, биохимийĕпе, эволюцийĕпе, экосистемăри ролĕпе, çавăн пекех ĕçлевлĕхре усă курас майсемпе кăсăкланать.

## Вуламалли

* *Вербина Н. М., Каптерёва Ю. В.* Микробиология пищевых производств. — М.: изд. ВО «АГРОПРОМИЗДАТ», 1988. — ISBN 5-10-000191-7
* *Воробьёв А. В., Быков А. С., Пашков Е. П., Рыбакова А. М.* Микробиология: Учебник. — 2-е изд. перераб. и доп. — М.: Медицина, 2003. — 336 с. — (Учеб. лит. для студ. фарм. вузов). — ISBN 5-225-04411-5
* *Галынкин В. А., Заикина Н. А., Кочеровец В. И. и др.* Основы фармацевтической микробиологии: учебное пособие для системы послевузовского образования. — С.-П.: Проспект науки, 2008. — 288 с. — ISBN 978-5-903090-14-3
* *Гусев М. В., Минеева Л. А.* Микробиология. — 9-е изд., стер. — М.: Издательский центр «Академия», 2010. — 464 с. — (Серия: Классическая учебная книга). — ISBN 978-5-7695-7372-9
* *Гусев М. В., Минеева Л. А.* Микробиология: Учебник для студ. биол. специальностей вузов. — 4-е изд., стер. — М.: Издательский центр «Академия», 2003. — 464 с. — ISBN 5-7695-1403-5

## Каçăсем

* Санитарная микробиология
* Медицинская микробиология
* Микробиология для фармацевтов 2019 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 30-мӗшӗнче архивланӑ.
* Основы общей микробиологии
* Микробиология для студентов.
# ПаразитологиLatinitsopa vulani

**Паразитологи** çынăн тата чĕрчунсен паразичĕсене, вĕсен биологи уйрăмлăхĕсене, ĕрчесе кайнă тата аталаннă чухнехи çаврăнаш ĕçĕсене, чир мĕнле ерсе кайнине тата сарăлнине тĕпчекен зоологи пайĕ. Паразитологине тĕпчесе ĕçлекен тухтăра **паразитолог** теççĕ.

Вăл икĕ уйрăма пайланать:

* Медицина паразитологийĕ
* Ветеринари паразитологийĕ

## Литература

* *Назарцев Б. И. (Военно-медицинский музей Министерства обороны РФ).* Письма Е. Н. Павловского из Среднеазиатской паразитологической экспедиции 1928 года // Фотография. Изображение. Документ : журнал. 2014. № 5. С. 30-48. ISSN 2221-1764
* *Генис Д. Е.*  . — 4-е изд., перераб. и доп. —  М.:  Медицина, 1991. — (Учебная литература: Для учащихся мед. училищ). — 50000 экз. — ISBN 5-225-00866-6
* / Отв. ред. С. А. Беэр; Рец.: А. С. Бессонов, В. П. Сергиев; Институт паразитологии РАН. —  М.:  Наука, 2004. — (Труды Института паразитологии; Т. XLIV). — 350 экз. — ISBN 5-02-033055-8
* Биоразнообразие и экология паразитов наземных и водных ценозов : Материалы международной научной конференции, посвященной 130-летию со дня рождения акад. К. И. Скрябина (9-11 декабря 2008 г., Москва) 2021 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 27-мӗшӗнче архивланӑ. / Редколлегия: Мовсесян С. О., Беэр С. А., Зиновьева С. В., Пельгунов А. Н., Спиридонов С. Э. — М., 2008.
* / Под ред. Ч. М. Нигматуллина. —  Калининград:  Изд-во КГТУ, 2004. — ISBN 5-94826-059-3
* / Редколл.: С. О. Мовсесян, С. В. Зиновьева, А. Н. Пельгунов, С. Э. Спиридонов; Рец.: А. В. Успенский, Н. Б. Теренина. —  М.: 2010.
* / Науч. ред. К. В. Галактионов; Рец.: Г. Л. Атаев, Н. И. Юрлова. —  Çĕнçĕпĕр:  Гарамонд, 2013. — ISBN 978-5-9904880-1-4
* *Трухачев В. И., Толоконников В. П., Лысенко И. О.*   / Ставропольти патшалăх аграри университечĕ; Рец.: В. Н. Колесников, Б. К. Котти. —  Ставрополь:  Изд-во СтГАУ «АГРУС», 2005.