Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Талăк

*Ку ăнлава **Кун** тенипе пăтраштармалла мар*
Sun and Moon Nuremberg chronicle
**Талăк** — вăхăт виçевĕн пĕрчи, çавракалатса пăхсан Çĕр чăмăрĕ хăй тĕнĕлĕ тавра пĕрре çаврăннин вăхăчĕпе (период) тан.

Талăк тесе чылай чухне хĕвел талăкĕ текен астрономилле ăнлава калаççĕ. Çавăн пекех кулленлĕхре «талăк» теес вырăнне «кун» тенине те палăртмалла.

Талăк 24 сехетран, е 1440 минутран, е 86400 çеккунтран тăрать тата, йăлана кĕнĕ тăрăх, ăна тăватă пая пайлаççĕ — ир, кун, каç тата çĕр.

Календарьти талăксем эрнесене, уйăхсене пуçтарăнаççĕ.

Талăк СИ тытăма кĕмест, анчах вăл унта лайăх майлашăнать, мĕншĕн тесен çеккунтпа тÿреммĕн çыхăннă.

## Каçăсем

* **Доба** - академічний тлумачний словник української мови 2020 ҫулхи Утӑ уйӑхӗн 19-мӗшӗнче архивланӑ.
# Корей чӗлхиLatinitsopa vulani

| Корей чӗлхи |
| --- |
| Тӑван ячӗ:
  | *조선말/朝鮮말*, *한국어/韓國語* |
| Патшалӑхсем: | Ҫурҫӗр Корей, Кӑнтӑр Корей, Китай, Япони, Пӗрлешӗннӗ Штатсем, Раҫҫей, Канада |
| Официаллӑ статус:
  | КХДР КХДР Корей Республики Корей Республики |
| Калаҫакансен пур йышӗ:
  | 78 млн ҫын |
| Рейтинг:
  | 15 |
| Статус:
  | хӑрушсӑрлӑхра |
| Классификаци |
| Категори: | Еврази чĕлхисем |
| Изолят |
| Ҫырулӑх:
  | хангыль, ханча |
| Чӗлхе кочӗсем |
| ISO 639-1: | ko |
| ISO 639-2: | kor |
| ISO 639-3: | kor |
| *Ҫавӑн пекех пӑхӑр: Проект:Лингвистика* |

**Корей чӗлхи** (**Корейле**, КХДРта — 조선말/朝鮮말 *чосонмаль*, Корей Республикинче — 한국어/韓國語 *хангуго*) — корей халӑхӗн чӗлхи. КХДР-н тата КР-н патшалӑх чӗлхи. КХРта, АПШра, РФра, Японире, Вӑтам Азин патшалӑхӗсенче кӑшт сарӑлнӑ. Корей чӗлхипе калаҫакан ҫынсен йышӗ — 78 мильюн ҫын.

Корейле ку уйрӑмлатнӑ чӗлхе. Грамматика тытӑмӗпе вӑл агглютинативлӗ чӗлхе, сӑмахсен йӗрки — субъект-объект-глагол.

Ҫурҫӗр Корейре тата Кӑнтӑр Корейре корейле пӗр танлӑ мар, корей чӗлхин диалекчӗсем пур.

Хальхи вӑхӑтра корей чӗлхипе ҫырнишӗн хангыль ҫырулӑхӗ усӑ курать. Иртнӗ вӑхӑтра китай иероглифӗсем (*ханча*) усӑ курнӑ.

## Диалектсем

Корей чӗлхин диалекчӗсем
Ҫурҫӗр Корейӗн литература корей чӗлхи Пхеньян диалектӗнчен, Кӑнтӑр Корейӗн литература корей чӗлхи Сеул диалектӗнчен тухнӑ. Диалектсем Корей ҫурутравӗн ытти вырӑнӗсенче пур. Тата диаспорӑри корейсен уйрӑмлӑ диалектсем пур — совет корейӗсен диалекчӗ, китай корейӗсен диалекчӗ, дзайнити диалекчӗ.

## Чӗлхен хӑй ячӗ

1945 ҫулччен *чосонмаль* (кор. 조선말, 朝鮮말) е *чосоно* (кор. 조선어, 朝鮮語) ятпа паллӑ пулнӑ, анчах халӗ ӑна Ҫурҫӗр Корейре кӑна усӑ кураҫҫӗ. Кӑнтӑр Корейре *хангуго* (кор. 한국어, 韓國語) е *хангунмаль* (кор. 한국말, 韓國말) ячӗсене усӑ кураҫҫӗ, тата куго (кор. 국어, 國語, "патшалӑх чӗлхи") ятпа паллӑ. Икӗ ҫӗршывсенче урималь (кор. 우리말, "чӗлхемӗр") ят усӑ кураҫҫӗ.

## Ҫырулӑх

Корей чӗлхине ҫырнишӗн фонетикӑллӑ ҫырулӑх — *хангыль*, ӑна ятарлӑ корейлешӗн XV ӗмӗрте тунӑ. Хангыль патӗнче хушни пек — *ханча*, ку китай иероглифӗсемпе тунӑ ҫырулӑх. Ҫурҫӗр Корейре хангыль кӑна усӑ кураҫҫӗ, Кӑнтӑр Корейре — хангыльпе ханча сарӑлнӑ.

1930 ҫулсенче ССРПра латинизаци политикипе корей чӗлхишӗн латин алфавичӗ тунӑ, анчах ӑна усӑ курмаҫҫӗ. XV ӗмӗртен пуҫласа XX ӗмӗр таран корейле ҫырнишӗн хутӑш ҫырулӑх — хангыльпе ханча усӑ курнӑ. Сӑмахсен тымарӗсем ханчапа ҫырнӑ, анчах сӑмахӑн улӑштаракан пайӗ (суффикс, аффикс, вӗҫ) — хангыльпе.

## Чӗлхе тытӑмӗ

Корейле — агглютинативлӗ чӗлхе, вӑйлатнӑ флективлӗхпе аналицизм. Сӑмахсен йӗрки — субъект-объект-глагол.

## Асӑрхавсем

## Вуламалли

* Около 150 000 слов // Большой корейско-русский словарь (조로대사전). — Акад. общ. наук КНДР, Ин-т языкознания, Акад. наук СССР, Ин-т востоковедения, Под ред. Л. Б. Никольского и Цой Ден Ху. —  М.:  Русский язык, 1976. — Т. 2. — Т. 1 : ㄱ [Киык] — ㅅ [Сиыт]. — 1976. — 811 с. ; Т. 2 : ㅈ [Чиыт] — ㅞ [Ве]. — 1976. — 671 с.
* *Дмитриева Валентина Николаевна*  Корейский язык: Практический курс. — В. Н. Дмитриева. —  М.:  МГИМО (У) МИД России, 2008. — С. 254. — 300 экз. — ISBN 978-5-9228-0332-8

Шаблон:Корей чӗлхи
Шаблон:Корейсем

Wikipedia
Википедин 위키백과:대문 уйрăмĕ.
# Çĕртме, 18

## Уявсем

## Пулса иртнĕ

Алечхорн
* 1812 — АПШ Конгресĕ Аслă Британие хирĕçле вăрçăпа тухать.
* 1815 — Наполеон Бонапарта Ватерлоо патĕнчи çапăçура çĕнтернĕ.
* 1859 — Берн Альпин чи çӳлле тăррисенчен пĕрне  — Алечхорна — хăпарни *капăрл.*).
* 1900 — китай хĕрарăм-император Цыси ютçĕр çыннисене йышшăн вĕлерме тапăч панă.
* 1906 — Мускавçумĕнчи Марк республики пăчланнă.
* 1940 — Шарль де Голль Лондонран франци çыннисене фашист оккупанчĕсене хирĕç тăма йыхравлать.
* 1979 — СССР тата АПШ стратеги хĕçпăшалне чараклас ОСВ-2 килешӳ çине алă пуснă.

## Çуралнă

* 1893 — Евдокимов Николай Евдокимович, юптаруçă, прозаик.
* 1911 — Белов Михаил Михайлович, прозаик, драматург, тăлмач.
* 1939 — Антонов Леонид Илларионович, сăвăç.

## Вилнĕ
# Сеул

|  |
| --- |
| Сеул |
|  |
| **Хула гербĕ**  |
| Патшалăх: | Кăнтăр Корея |
| Регион: | Судоквон |
| Никĕсленĕ: |  |
| Хула, çултан: |  |
| Халăх йышĕ, пин çын: | 10 356 (2006) |
| Хула лаптăкĕ: | 607 км2 |
| Геогр. анлăхĕ: | 37°35′0″ ç. ш. |
| Геогр. вăрăмлăхĕ: | 127°0′0″ х.т. д. |

**Сеул**, — Корея Республикин тĕп хули. Халăх йышĕпе тĕнчере 7-мĕш вырăн (Мускав хыççăн) йышăнать.

## Халăх йышĕ

Хулара 10 356 пин çын (2006) пурăнать.

## Истори

Хулан малтанхи ячĕ Виресон. Вăл пирĕн эрăчченхи 18-мĕш çултанпа Пĕкче патшалăхăн шĕкĕр хули пулнă. Корё вăхăтĕнче Хансон ятпа, Часон династийĕ вăхăтĕнче Ханян паллă пулнă. Яппунсен аллине лексен хула Кёнсон ятлă пулнă. Хальхи ячĕ 1945 çулта çирĕпленнĕ.

## Тавралăх

## Экономика

## Çул-йĕр

## Пайланăвĕ

Хула 25 ку çине пайланать.

## Паллă вырăнсем

Хула историллĕ палăксемпе пуян.

* Намдэмун хапхи

## Сăнсем

* Намсан турулĕНамсан турулĕ
* Кёнбоккун керменĕ
* Чхонгечхон
* Сеул вокзалĕ