Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Чечеклĕ ӳсентăранLatinitsopa vulani

| ?Вăрăллă ӳсентăрансем |
| --- |
|   |
| Ăслăх классификацийĕ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Патшалăх: |  |

 |
|  Латинла çырни |
| Magnoliophyta |
|

| Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеВикитĕссенчи систематика
 | Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеӲкерчĕксем
 | Шаблон:Taxobox ITISЧечеклĕ ӳсентăранБиотехнологи информацин наци центрĕн (NCBI) сайтĕнче.

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Чечеклĕ ÿсентăрансем**, е **хупă вăрăллисем**, кивел. пытаннă вăрăллисем  (лат. *Magnoliophyta*, е *Angiospermae* ав.гр. ἀγγεῖον — пăрăх, σπέρμα — вăрă)

## Çавăн пекех

* Чечеклĕ ӳсентăрансен йышĕсем (*The Plant List*)
* Чечеклĕ ӳсентăрансен кăкĕсем (*The Plant List*)
* Хăрушлăхри чечеклĕ ӳсентăрансен ят-йышĕ
* Чечеклĕ мар ӳсентăрансем
* Angiosperm Phylogeny Group
* APG II тытăм
* APG III тытăм
* APG IV тытăм
* Органикăлла тĕнчен тытăмĕ
* Пăрăхла ӳсентăрансен йышĕсен виçĕ саспаллиллĕ паллăтăвăмĕсем

## Асăрхавсем

## Литература

* Щигленко Е. Цветы, изменившие мир // «Вокруг света», август 2009, № 8 (2827), рубрика «Спираль времени».

## Каçăсем

* Система цветковых растений А. Шипунова
* *Красилов В. А., Бугдаева Е. В., Маркевич В. С., Маслова Н. П.* Проангиоспермы и происхождение цветковых растений
* Аннотированная подборка ссылок на электронные ресурсы по палеоботанике покрытосеменных(акӑлч.)(2010 çулхи Нарӑс уйӑхӗн 22-мĕшĕнче тĕрĕсленĕ.)
* Покрытосеменные растения  çинче  Учебный фильм для 6-го класса.
* *Soltis P., Soltis D., Edwards C.* Angiosperms. Flowering Plants. Version 03 (акӑлч.).  The Tree of Life web project (2005-06-03). çăлкуçран архивланă 25 Ака уйӑхӗн 2013. Тĕрĕсленĕ 25 Ака уйӑхӗн 2013.
# Пĕр пайвăрăллиLatinitsopa vulani

| ?Пĕр пайвăрăллă ӳсентăрансем |
| --- |
|   |
| Ăслăх классификацийĕ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Патшалăх: |  |

 |
|  Латинла çырни |
| Liliopsida, Monocotyledones, Monocotyledoneae |
|

| Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеВикитĕссенчи систематика
 | Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеӲкерчĕксем
 | Шаблон:Taxobox ITISПĕр пайвăрăллиБиотехнологи информацин наци центрĕн (NCBI) сайтĕнче.

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Однодо́льные расте́ния** (лат. *Liliopsida, Monocotyledones, Monocotyledoneae*) — чечеклĕ, е хупă вăрăллă ӳсентăрансен класĕ.

## Асăрхавсем

## Литература

* Жизнь растений. В 6 т. — Т. 6. Цветковые растения / Под ред. А. Л. Тахтаджяна. — М.: Просвещение, 1982. — 543 с.
* (2018) «Monocot plastid phylogenomics, timeline, net rates of species diversification, the power of multi-gene analyses, and a functional model for the origin of monocots». *American Journal of Botany* **105** (11): 1888–1910. DOI:10.1002/ajb2.1178. PMID 30368769.

## Каçăсем

* Однодольные растения // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.
# Амариллис йышшисем

| ?Амариллис йышшисем |
| --- |
| Амариллис йышшисем  |
| Ăслăх классификацийĕ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Патшалăх: |  |

 |
|  Латинла çырни |
| Тĕнчери ятне кăтартман Шаблона статья тексчĕн ăшне кĕртсе, Эсир проекта пулăшма пултаратăр **latin=çырни** taxobox  |
|

| Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеВикитĕссенчи систематика
 | Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеӲкерчĕксем
 | Шаблон:Taxobox ITISАмариллис йышшисемБиотехнологи информацин наци центрĕн (NCBI) сайтĕнче.

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Амариллис йышшисем** (лат. Amaryllidáceae) — пӗрхутлавлӑ ӳсентӑрансен йышӗ. APG II классификаци системинче ку йыш Спаржачечеклисен (Asparagales) йӗркине шутне кӗртнӗ ӳсентӑран.

Амариллис йышшисем (нарцисс, амариллис, кринум, гиппеаструм, кливия тата ыт.) — Раҫҫейра тата тӗнчере ҫынсем питӗ кӑмӑлланӑ капӑр ӳсентӑрансем пулса тӑраҫҫӗ — урамра та (клумбасем), пӳлӗмре те.

Йӑхӑн хӑшпӗр пайташӗсемпе ыхра, сухан (Allium) апат-ҫимӗҫ хатӗрленӗ ҫӗртре усӑ кураҫҫӗ.

## Вуламалли

* Амариллисовые // А — Ангоб. — М. : Советская энциклопедия, 1969. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 1).
* Амариллевые // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Артюшенко З. Т. Амариллисовые СССР. — Л.: Наука, 1970. — С. 124—157.
* Meerow A. W., Fay M. F., Guy C. L., Li Q.-B., Zaman F. Q. & Chase M. W. 1999. Systematics of Amaryllidaceae based on cladistic analysis of plastid sequence data //American Journal of Botany. 86:1325-1345.

## Каҫӑсем

* Амариллисовые Чили
# Амариллис

| ?Амариллис |
| --- |
| Амариллис  |
| Ăслăх классификацийĕ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Патшалăх: |  |

 |
|  Латинла çырни |
| Amaryllis |
|

| Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеВикитĕссенчи систематика
 | Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеӲкерчĕксем
 | Шаблон:Taxobox ITISАмариллисБиотехнологи информацин наци центрĕн (NCBI) сайтĕнче.

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Амариллис** (лат. Amaryllis) — чечеклӗ ӳсентӑран, Амариллис йышшисен (Amaryllidaceae) олиготиплӑ йӑхӗ.

1753 ҫулта Швеци систематикӗ Карл Линней тупса уҫнӑ.

Амариллис текен пӳлĕмри ӳсентăран, чӑннипе гибридлӑ гиппеаструм пулать — чӑн амариллиссене килте ӳстерме ҫук.

## Ӑҫта ӳсет

Кӑнтӑр Африкӑра ӳсет тата Австралине ҫитернӗ.

## Вуламалли

* Гиппеаструм и амариллис // Цветоводство. — 1976. — № 1. — С. 21.
* Амариллис // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб.: 1890—1907.

## Каҫӑсем
# КурăкLatinitsopa vulani

Çуллахи курăк
**Курăк**, нумайлă хисепре **курăксем**, — аслă ӳсентăрансен пурнăç форми, çĕр çинчи хунавĕсем сахал вăхăт пурăннипе уйрăлса тăрать.

## Çавăн пекех

* Курăкла йывăçсем

## Асăрхавсем

## Литература

* Трава // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.
* Травы // Телевизионная башня — Улан-Батор. — М. : Большая российская энциклопедия, 2016. — С. 328. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 32). — ISBN 978-5-85270-369-9.
# Нумайçуллăх ӳсентăранLatinitsopa vulani

Чăн алоэ (*Aloe vera*), ĕмĕр симĕс тата нумайçуллăх ӳсентăран
**Нумайçулллăх ÿсентăран** — икĕ çултан ытларах пурнакан ӳсентăран.

Ятарлă (ботаникăлла) литературăра нумайçуллăх ÿсентăрана Юпитер символĕпе ♃ () кăтартаççĕ.

## Çавăн пекех

* Пĕрçуллăх ӳсентăран
* Икçуллăх ӳсентăран

## Литература

* Крестникова А.Д. Декоративные многолетники. — М.: Россельхозиздат, 1987. — 62 с.
* Герсдерфер М. Многолетники. — СПб., 1913.
# Кăнтăр АфрикаLatinitsopa vulani

Африка карттинче Кăнтăр Африка çĕршывĕсене уйăрса палăртнă.
**Кантăр Африка** — Африка континенчĕн кăнтăр пайне йышăнакан регион. ООН пайласа кăтартнипе, ăна çак çĕршывсем кĕреççĕ:

* Ботсвана
* Лесото
* Намиби
* Свазиленд
* Кăнтăр Африка Республики

Çак пиллĕк çĕршыв Кăнтăр-африка таможньă пĕрлĕхĕ шутĕнче пулаççĕ.

Географи енчен Кăнтăр Африкăна çак патшалăхсем кĕреççĕ:

* Ангола
* Замби
* Зимбабве
* Комор утравĕсем
* Маврики
* Мадагаскар
* Майотта
* Малави
* Реюньон
* Сейшель утравĕсем

Хăш чухне Кăнтăр Африка ĕретне çаплах Демократиллĕ Республика Конгона (яланхилле вăл Тĕп Африкăна кĕрет) Танзание (Тухăç Африка) хушаççĕ. Çак çĕршывсем, Комор утравĕсемсĕр пуçне, Кăнтăр Африка çĕршывĕсен аталану пĕрлĕхне (САДК) кĕреççĕ.

Унçăр пуçне, тепĕр чух Кăнтăр Африкăн çурçĕр чиккине Куненепе Замбези юханшывĕсем тытаççĕ: çакăнпа ĕнтĕ региона ООН йĕркипе пиллĕк патшалăхсăр пуçне Зимбабвепе Мозамбикăн кăнтăр пайе кĕнине палăртать.
# Монотĕлĕш (биологилле систематика)Latinitsopa vulani

Хир кăрккин (Otis tarda) аçи
 Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Монотĕлĕш пӑхӑр.
**Монотĕлĕш** (пĕртĕлĕш), **Монотĕлĕшлĕх** (пĕртĕлĕшлĕх) — номенклатурăри ситуаци, ун чухне çÿлерехри рангри таксон тĕлне аяларахри пĕр таксон çеç тÿр килет.

Тĕслĕх: хир кăркки текен ретре (Otis) пĕртен-пĕр тĕс — хир кăркки (Otis tarda).

## Асăрхавсем

## Литература

* *Джеффри Ч.* Биологическая номенклатура. — М.: Мир. 1980.
* Международный кодекс зоологической номенклатуры. Издание четвёртое. Принят Международным союзом биологических наук.: Пер. с англ. и фр. — СПб., 2000. — 221 c.

## Асăрхавсем

* International Code of the Zoological Nomenclature (Четвёртое издание, 2000)
# СуханLatinitsopa vulani

| ?Сухан |
| --- |
| Ыхра — йӑхӑн тип тӗсӗ.  |
| Ăслăх классификацийĕ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Патшалăх: |  |

 |
|  Латинла çырни |
| Allium |
|

| Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеВикитĕссенчи систематика
 | Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеӲкерчĕксем
 | Шаблон:Taxobox ITISСуханБиотехнологи информацин наци центрĕн (NCBI) сайтĕнче.

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Сухан** — (лат. Allium, «ыхра») — икҫуллӑ тата нумайҫуллӑ курӑклӑ, сухансен (Alliaceae) кӗҫӗн йышне амариллис йышшисене (Amaryllidaceae) спаржачечеклисен йӗркине (Asparagales) кӗрекен ӳсентăрансен йӑхӗ. Ыхра — йӑхӑн тип тӗсӗ.

Йӑхра, The Plant List сайт пӗлтернӗ тӑрӑх, 900 тӗс ытла пур. Йӑхӑн пайташӗсем уй-хирсенче, ҫеҫенхирсенче, вӑрмансенче ӳсеҫҫӗ.

## Вуламалли

* Allium // Ботанический словарь / сост. Н. И. Анненков. — СПб.: Тип. Имп. АН, 1878. — XXI + 645 с.
* Введенский А. И. Род 267. Лук — Allium L. // Флора СССР : в 30 т. / гл. ред. В. Л. Комаров. — Л. : Изд-во АН СССР, 1935. — Т. 4 / ред. тома В. Л. Комаров. — С. 112—113. — 760, XXX с. — 5175 экз.
* Сороколетова Е., Сорокопудова О. Декоративные луки // Цветоводство : журнал. — 2009. — Май — июнь. — № 3. — С. 12—14.

## Каҫӑсем

* Allium Central — иллюстрированный сайт, посвящённый декоративным лукам.(акӑлч.)(2012 çулхи Раштав уйӑхӗн 3-мĕшĕнче тĕрĕсленĕ.)
* Опыление лука пчёлами.