Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1880Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  1872 • 1873 • 1874 • 1875 —  **1876**  — 1877 • 1878 • 1879 • 1880
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1850-мĕшсем • 1860-мĕшсем — **1870-мĕшсем** — 1880-мĕшсем • 1890-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XVIII ĕмĕр — **XIX ĕмĕр** — XX ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

* Нарăс, 12 — Кириллов Тарас Киррилович, сăвăç.
* Утă, 20 — Орлов Пётр Иванович, чăваш сăвăçи, халăх пултарулăхне пухакан.
* Утă, 31 — Мунши Премчанд, Инди паллă çыравçи.
* Авăн, 13 — Саша Чёрный, вырăс сăвăçи, çыравçи.
* чӳк, 28 - Александр Блок, вырăс сăваçи.

## Вилнĕ

* Çу, 14 — Золотницкий Николай Иванович, чăваш чĕлхи пĕлĕвĕн никĕсне хываканĕ, тĕпчевçĕ, этнограф.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# Терминатор (фильм)Latinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Терминатор |
| The Terminator |
| Жанр |
фантастика боевик триллер |
| Режиссёр |
Джеймс Кэмерон |
| Сценари авторĕ |
Джеймс Кэмерон Гэйл Энн Хёрд Уильям Вишер мл. |
| Тĕп рольсенче |
Арнольд Шварценеггер Майкл Бин Линда Хэмилтон Лэнс Хенриксен |
| Оператор |
Адам Гринберг |
| Композитор |
Брэд Фидель |
| Кинокомпани |
Orion Pictures Cinema 84 Hemdale Film Pacific Western Production |
| Патшалăх |  АПШ |
| Çул | 1984 |
| IMDb |
ID 0088247 |
| «Терминатор» фильм тухни (тăван ячĕ — The Terminator) |

**Терминатор** (акӑл. *The Terminator*) — Orion Pictures, Cinema 84, Hemdale Film, Pacific Western Production киностудире Джеймс Кэмерон режиссёр 1984 çулта ӳкернĕ американ мусăк илемлĕ камичĕ.

## Сюжет

## Рольсенче

| Актёр | Роль
 |
| --- | --- |
| Майкл Бин | Кайл Риз  Кайл Риз  |
| Арнольд Шварценеггер | Терминатор  Терминатор  |
| Линда Хэмилтон | Сара Коннор  Сара Коннор  |
| Пол Уинфилд | Эд Трэкслер лейтенант полиции Эд Трэкслер  |
| Лэнс Хенриксен | Хэл Вукович детектив Хэл Вукович  |
| Эрл Боэн | Питер Зильберман доктор, психиатр на службе полиции Питер Зильберман  |
| Бесс Мотта | Джинджер Вентура  Джинджер Вентура подруга Сары |
| Рик Россович | Мэтт Бьюкенан  Мэтт Бьюкенан  |
| Дик Миллер | продавец в оружейном магазине  продавец в оружейном магазине  |
| Франко Коломбо | терминатор во сне Кайла  терминатор во сне Кайла  |
| Билл Пэкстон | панк  панк  |
| Брайан Томпсон | панк  панк  |
| Уильям Вишер | полицейский автомашины «L-19»  полицейский автомашины «L-19»  |

## Каçăсем

* «Терминатор»(акӑлч.) Internet Movie Database сайтĕнче

Шаблон:Терминатор
Шаблон:Джеймс Кэмерон фильмĕсем
# Айсыпăк (çар ĕçĕ)

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Айсыпăк пӑхӑр.
Колчак шурă çарĕн айсыпăкĕ стройра, 1919-мĕш çулхи çу
Т-26 танк экипажĕ
**Айсыпăк** — çар ĕçĕнчи термин, унăн икĕ тĕп пĕлтерĕш пулма пултарать:

1. улшăнми тытăмлă çар йĕркелĕмĕ;
2. çар ертӳлĕхĕнчи , çарçăсен чаçĕнчи хуть те мĕнле структурăлла пĕрчĕ, çар вăрттăнлăхне упрама тата кĕскелĕхшĕн усă кураканскер.

Асăннă пĕремĕш пункт тĕлĕшпе çаксене çарта айсыпăк теççĕ:

* батальон/дивизион,
* эскадрилья, рота, батарея,
* звено, çар карпаĕн чаçĕ,
* çăмха (çар ĕçĕ),
* отделени,
* расчёт,
* экипаж
* тата ыттисем те.

## Асăрхавсем

## Литература

* БСЭ, 1975, т. 20, стр. 133, статья «Подразделение»

## Каçăсем

* Ю. Веремеев. Анатомия армии. Иеархия воинских формирований (подразделение, часть, соединение…что это такое?) 2018 ҫулхи Ака уйӑхӗн 21-мӗшӗнче архивланӑ.
# Кăрлач, 27Latinitsopa vulani

## Уявсем

## Пулса иртнĕ

* 1945 — Хĕрлĕ Çар Освенцим лагерьти çынсене ирĕке кăларнă.
* 2006 — Швецири Арвика хули патĕнче автобус аварине лекнĕ. 7 çын вилнĕ, 41 çын аманнă.
* 2006 — Австрири Мариацелль хулинче хула ратушин çурчĕ персе аннă. Çурт ишĕлсе анма пуçланине вăхăтра асăрханине пула никам та аманман.

## Çуралнă

* 1891 — Сверчков Никита Кузьмич, живописец, график.
* 1900 — Осипов Пётр Николаевич, чăваш драматургĕ, çыравçи.
* 1906 — Рзай Виктор Ефремович, чăваш сăвăçи, çыравçи, тăлмачĕ.
* 1925 — Шортан Ипполит Иванович, критик, литературовед.
* 1939 — Илепер Григорий Михайлович, сăвăç.
* 1979 — Макаров Владимир Геннадьевич, чăваш сăвăçи.

## Вилнĕ
# Микки МаусLatinitsopa vulani

1928 ҫулхи мультфильмри кадр
**Ми́кки Ма́ус**  (акӑл. *Mickey Mouse* «Микки пĕчĕк шăши») — мультипликаци персонажĕ, Уолт Дисней компанин тата американ поп-культури символĕсенчен пĕрри. Антропоморфлă пĕчĕк шăши евĕрскер.

## Микки Маус пирки мультфильмсен персонажĕсем

* Микки Маус (Mickey Mouse)
* Дональд Дак (Donald Duck)
* Гуфи (Goofy)
* Плуто (Pluto)
* Дейзи Дак (Daisy Duck)
* Минни Маус (Minnie Mouse)
* Чип тата Дейл (Chip and Dale)
* Пит (Pete)

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Официаллă сайт
* *Lauren Vanpelt* Mickey Mouse -- A Truly Public Character (акӑлч.) (весна 1999). çăлкуçран архивланă 11 Нарӑс уйӑхӗн 2012. Тĕрĕсленĕ 23 Ҫурла уйӑхӗн 2008.
* *Damien Cave* Mickey Mouse vs. The People (акӑлч.).  Salon Media Group, Inc. (2002-02-21). çăлкуçран архивланă 11 Нарӑс уйӑхӗн 2012. Тĕрĕсленĕ 23 Ҫурла уйӑхӗн 2008.
* *Doug Bedell* Professor says Disney, others typify copyright problems (акӑлч.).  Doug Bedell / The Dallas Morning News (2002-03-14). çăлкуçран архивланă 11 Нарӑс уйӑхӗн 2012. Тĕрĕсленĕ 23 Ҫурла уйӑхӗн 2008.

Шаблон:Уолт Дисней персонажĕсем
Шаблон:Микки Мауса сасă пани
# АристотельLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Аристотель |
|  |
| Çуралнă чухнехи ят: |
Ἀριστοτέλης |
| Çуралнă вăхăт: |
-384 çул |
| Çуралнă вырăн: |
Стагир, Македони |
| Вилнĕ вăхăт: |
-322 çул |
| Вилнĕ вырăн: |
Халкида, Эвбея утравĕ |
| Ĕçлев тĕсĕ: |
философ |
| Тĕлĕ: |
этика, политика, метафизика, пурнăç вĕрентĕвĕ, логика, экономика |
|  |

**Аристтоттӗль** (ав.гр. Αριστοτέλης), тата пĕр ятĕ *Стагирит* çуралнă вырĕннен парăннă (384, Стагир — пирĕн эрăччен 322, Эвбея çиĕнчи Халкида) — Авалхи Греци философĕ тата ăслăлăхçă.

Платонăн вĕренекенĕ, 343 çултан пуçласа Македони Александрĕне вĕрентекенĕ, пирĕн эрăччен 335 çулта Ликей (Лицей е *перипатетик шкулне* никĕсленĕ). логика калăпăшне никĕсленĕ.

## Биографи

Унăн ашшĕ Никомах, амăшĕ Фестида лайăх кил-йышран пулнă. Никомах Македони патшин Аминтăн III тухтăрĕ пулнă, çавăнпа та ачине медицинана тата философине вĕрентнĕ.

Аристотель ашшĕ-амăшне пĕчĕккĕ чухнех çухатнă. Çавăнпа вăл Атарнея, Пĕчĕк Азире, кайран вунсаккăрта пулнă чух Афин хулине кайнă, унта 20 çул пурăннă. Çав вăхăтра Платон лекцисене итлесе, вĕренекен кăмăл кĕнĕ. Вăл хăй вĕрентекен пулнă.

Платон пурăннă чухах, Аристотель хăйăн шкулне уçнă.

343 çулта Македони патши Филипп Аристотеля хăĕн патне чĕнет. Вăл патша ачине Александра вĕрентме пуçлать. Александр ăслă ача пулса ӳсет, ăслăлăха юратать.

Ашшĕпе ачи Аристотель ĕçне çӳллĕ хакланă. Филипп Стагирана çĕнелетнĕ, унăн çыннисем Аристотеля халаллăнă уява уявланă Александр ăна 800000 талант (2 мил. руб. яхăн) парнеленĕ.

## Философи

Хăйĕн ăслăлăхне Аристотель 3 тĕре пӳлнĕ: теоретик (физика тата метафизика), практик (этика тата политика) тата поэтик (творчество).

## Каçăсем

* Аристотель из Стагиры 2007 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 17-мӗшӗнче архивланӑ.
* Аристотель Максим Мошков вулавăшĕнче
* Аристотель. «Политика» 2007 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 10-мӗшӗнче архивланӑ.

Çак статьяна çырнă чухне Брокгаузпа Ефронăн Энциклопеди сăмахсарĕн (1890—1907) материалĕпе усă курнă.
# XIV ĕмĕрLatinitsopa vulani

XIII ĕмĕр — **XIV ĕмĕр** — XV ĕмĕр

## Вунăçуллăхсемпе çулсем

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **1390** | 1290 | 1291 | 1292 | 1293 | 1294 | 1295 | 1296 | 1297 | 1298 | 1299 |
| **1400** | 1300 | 1301 | 1302 | 1303 | 1304 | 1305 | 1306 | 1307 | 1308 | 1309 |
| **1410** | 1310 | 1311 | 1312 | 1313 | 1314 | 1315 | 1316 | 1317 | 1318 | 1319 |
| **1420** | 1320 | 1321 | 1322 | 1323 | 1324 | 1325 | 1326 | 1327 | 1328 | 1329 |
| **1430** | 1330 | 1331 | 1332 | 1333 | 1334 | 1335 | 1336 | 1337 | 1338 | 1339 |
| **1440** | 1340 | 1341 | 1342 | 1343 | 1344 | 1345 | 1346 | 1347 | 1348 | 1349 |
| **1450** | 1350 | 1351 | 1352 | 1353 | 1354 | 1355 | 1356 | 1357 | 1358 | 1359 |
| **1460** | 1360 | 1361 | 1362 | 1363 | 1364 | 1365 | 1366 | 1367 | 1368 | 1369 |
| **1470** | 1370 | 1371 | 1372 | 1373 | 1374 | 1375 | 1376 | 1377 | 1378 | 1379 |
| **1480** | 1380 | 1381 | 1382 | 1383 | 1384 | 1385 | 1386 | 1387 | 1388 | 1389 |
| **1490** | 1390 | 1391 | 1392 | 1393 | 1394 | 1395 | 1396 | 1397 | 1398 | 1399 |
| **1500** | 1400 | 1401 | 1402 | 1403 | 1404 | 1405 | 1406 | 1407 | 1408 | 1409 |

### Хронологи Таблици 2 пинçуллăх
# Пăхăнманлăхлă Патшалăхсен Тус-ЙышлăхĕLatinitsopa vulani

CIS (orthographic projection)
Map of the Commonwealth of Independent States (CIS)
 «СНГ» ыйтни кунта куҫать; ҫавӑн пекех урӑх пӗлтерӗшсене пӑхӑр.
 Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Тус-йышлăх пӑхӑр.
**Пăхăнманлăхлă Патшалăхсен Тус-Йышлăхĕ** (аббрев. **СНГ**) — тĕнчери организаци

## Литература

* *Зиновьев В. П.*, *Троицкий Е. Ф.* Страны СНГ и Балтии. Томск., 2009. 334 С.

## Каçăсем

* Председатели координационных советов СНГ
* Исполнительный комитет Содружества Независимых Государств *(официальный сайт)*
* Председатель Исполнительного комитета СНГ — Исполнительный секретарь СНГ Сергей Лебедев
* Интернет-портал СНГ
* Совет Генеральных прокуроров СНГ *(официальный сайт)*
* Межпарламентская ассамблея СНГ *(официальный сайт)*
* Экономический Суд СНГ *(официальный сайт)*
* Совет по железнодорожному транспорту СНГ 2022 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 20-мӗшӗнче архивланӑ. *(официальный сайт)*
* Представительство РФ при СНГ 2014 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 18-мӗшӗнче архивланӑ. *(официальный сайт)*
* Единый реестр правовых актов и других документов Содружества Независимых Государств.
* Председательство Республики Казахстан в Содружестве Независимых Государств в 2015 году
* Соглашение о создании Содружества Независимых Государств 2019 ҫулхи Ака уйӑхӗн 10-мӗшӗнче архивланӑ.. 08.12.1991. Проект Российского военно-исторического общества «100 главных документов российской истории».
* К. Ф. Затулин, А. М. Мигранян. «СНГ: начало или конец истории. К смене вех.» 26 Марта 1997 (тезис о «принуждении Украины к дружбе»)
# 1735Latinitsopa vulani

| Çулсем
 |
| --- |
|  1727 • 1728 • 1729 • 1730 —  **1731**  — 1732 • 1733 • 1734 • 1735
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1710-мĕшсем • 1720-мĕшсем — **1730-мĕшсем** — 1740-мĕшсем • 1750-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XVII ĕмĕр — **XVIII ĕмĕр** — XIX ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

* Ака, 21 — Кулибин Иван Петрович, хăй тĕллĕн вĕреннĕ вырăс механикĕ.
* Левицкий Дмитрий Григорьевич, XVIII - мĕш ĕмĕрти вырăс сăрă-ӳнер ăсти.

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# 1648

| Çулсем
 |
| --- |
|  1640 • 1641 • 1642 • 1643 —  **1644**  — 1645 • 1646 • 1647 • 1648
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1620-мĕшсем • 1630-мĕшсем — **1640-мĕшсем** — 1650-мĕшсем • 1660-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XVI ĕмĕр — **XVII ĕмĕр** — XVIII ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

* Чĕмпĕр хулине никĕсленĕ

## Çуралнă

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |