Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Рим

|  |
| --- |
| Рим |
|  |
| **Хула гербĕ**  |
| Патшалăх: | Итали |
| Регион: | Лацио облаçĕ |
| Никĕсленĕ: | пирĕн эрăчен 753 çул (мифсем тăрăх) пирĕн эрăчен 1 пинĕмĕш çулсем патнелле |
| Хула, çултан: |  |
| Халăх йышĕ, пин çын: | 2 823 (2004) |
| Хула лаптăкĕ: | 1 290 км2 |
| Геогр. анлăхĕ: | 41°54′ ç.ш. |
| Геогр. вăрăмлăхĕ: | 12°29′ х.т.д. |

**Рим**, — Итали патшалăхĕн тĕп хули. Кунтах Лацио облаçĕн администрациĕ вырнаçнă. Хула Тибр юханшывĕ хĕрринче ларать.

Хулана «çичĕ тĕмĕ çинче вырнаçнăскер» те тепĕр чухне калаççĕ. Вăл чăннипех те çичĕ тĕмĕ çинче вырнаçнă. Чи малтан хулана Палатин тĕми çинче никĕсленĕ пулнă. Кăштахран вара хула Капитолий тата Квиринал тĕмисем çине сарăлнă. Целий, Авентин, Эсквилин тата Виминал тĕмисем çине хула самай вăхăт ирсен çеç сарăлнă.

2004 çулта хулара пурĕ 2 823 807 çын пурăннă.

## Истори

Мифсем тăрах хулана пирĕн эрăччен 753 çулта Ромулпа Рем никĕсленĕ. Ромул пĕрремĕш патши пулнă.

## Паллă çынĕсем

Артемизия Джентилески — паллă итал ÿнерçи.

## Çав. пекех

* Авалхи Рим

## Каçăсем

* Официальный сайт Рима(итал.)
* Сайт музеев Рима(итал.)
* APT (official Tourist Office) of the City of Rome(Акăлчанла)
* Capitoline Museums(Акăлчанла)

Шаблон:Рим провинцийĕ
# 1982

| Çулсем
 |
| --- |
|  1978 • 1979 • 1980 • 1981 —  **1982**  — 1983 • 1984 • 1985 • 1986
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1960-мĕшсем • 1970-мĕшсем — **1980-мĕшсем** — 1990-мĕшсем • 2000-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XIX ĕмĕр — **XX ĕмĕр** — XXI ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

* Ака, 23 — Клайв Синклер ZX Spectrum компьютера çынсене кăтартнă.
* Çурла, 7 — Турцинчи Анкара хулин «Эсенбожа» аэропортĕнчи кĕтмелли залта икĕ эрмен террорисчĕ унти халăха пеме тытăннă, гранатăсем сирпĕтнĕ. 20 ытла çынна тыткăна илнĕ. Вĕн сăтăр ĕçне пула 9 çын вилнĕ, 82 аманнă.

## Çуралнă

* Çĕртме, 3 — Исинбаева Елена, шестпа çӳлелле сикекен Раççей спортменĕ.

## Вилнĕ

* Дугаева Александра Константиновна, сăвăç, çыравçă.
* Иванов-Таçук Трофим Иванович, сăвăç, прозаик, паллă кулăш ăсти.
* Çу, 28 — Чирков Борис Петрович, совет актёрĕ.
* Çурла, 29 — Ингрид Бергман, швед киноактриси, виçĕ хут «Оскар» паллине тивĕçнĕскер.
* Авăн, 19 — Захаров Виталий Николаевич, прозаик, тăлмач.
* Юпа, 16 — Белов Михаил Михайлович, прозаик, драматург, тăлмач.
* Юпа, 19 — Романов Борис Александрович, чăваш сăвăçи.
* Чӳк, 10 — Брежнев Леонид Ильич, ЦК КПССăн Тĕп секретарĕ.
# ТĕнLatinitsopa vulani

Тĕрлĕ ĕненӳсен паллисем
**Тĕн**, — çынăн Турăпа хутшăну йĕркине палăртакан тăн вырăнлăхĕ.

## Тĕп ĕненӳсем

* Иудалăх
* Христианлăх
	+ Католиксем
	+ Православи
	+ Протестансем
* Ислам
	+ Суннитсем
	+ Шиитсем
	+ Суфисем
	+ Хариджитсем
* Буддизм
* Индуизм
	+ Вишнуизм
	+ Шиваизм
	+ Кришнаизм
	+ Джайнизм
	+ Сикхизм
* Тухăç Ази ĕненĕвĕсем
	+ Конфуцилĕх
	+ Синтоизм
	+ Даосизм
	+ Као Дай
	+ Бон
	+ Дзогчен
* Ыттисем
	+ Чăвашсен авалхи тĕнĕ
	+ Славянсен авалхи тĕнĕ
	+ Шумерсен авалхи тĕнĕ

## Çавăн пекех пăхăр

* Сартăш
* Ошо
* Асамлăх

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |
# АПШ Республика партийĕ

АПШ Республика партийĕн эмблеми
**АПШ Республика партийĕ** (акӑл. *Republican Party*) — Демократи партийĕпе пĕрле АПШ политикин икĕ тĕп партисенчен пĕри шутланать. Иккĕмĕш ячĕ — *Аслă Кивĕ Парти* (акӑл. *Grand Old Party*, *GOP*). Демократи партийĕпе шайласан Республика партийĕ консервативлăрах тата "сылтăмрах" политика ăнланăвĕпе уйрăлса тăрать.

Партин официаллă мар символĕ  — пилӗ (вăй-хăвата палăртать), официаллă мар тĕс — хĕрлĕ.

## Истори

Парти 1854-мĕш çулхи нарăсăн 28-мĕшĕнче, Висконсин штатăн Рипон ятлă вырăнĕнче Ирĕклĕ çĕр партийĕпе Виги партийĕн "Совесть" фракцийĕ пĕрлешнĕ хыççăн йĕркеленнĕ. Парти чи малтан чуралăха хирĕç тата центр правительствин влаçĕн компетенцийĕне анлăлатассишĕн кĕрешекен çынсен пĕрлешĕвĕ пек çуралнă. Ку вăхăтра политика тилхепи умĕнче пĕччен ларакан элитарлă демократи партийĕ пĕтĕмпех АПШ Кăнтăрĕнчи плантацисемпе чура хуçисем çине тĕревленнĕ пулсассăн, Республика партийĕ АПШ Çурçĕрĕнчи промышленниксен(янкисем) кăсăкĕсене сăнарланă.

Республика партийĕ 36-мĕш параллелтен çурçĕрелле вырнаçнă çĕрсенче чуралăха пĕтерес, пушă çĕрсене илес хаваллă çынсене пулăшса илме май парас( анчах кунта пурăнакан инди йăхĕсен шухăшĕсене никам та ыйтман, паллах), Европăран турттарса килекен промăçлăх таварĕсене тÿлев айне хурассишĕн кĕрешнĕ. Янкисем тата вĕсен ертÿçи Авраам Линкольн Граждан вăрçинче çĕнтернĕ хыççăн республиканецсем 50 çул яхăнччен президент тата парламент суйлавĕсенче демократсене парăнтарнă. 1940-1960-мĕш çулсенче АПШра анлă сарăлнă Афроамерикансен граждан прависĕмшĕн тăрăшакан юхăм шухăшĕсем çине сиввĕнтерех пăхнă пирки Республика партийĕ консерватизм енлĕрех парти пулса тăрать.

#### Парти идеологĕсем

* Авраам Линкольн;
* Лео Штраус;

* Томас Соуэлл;

## Идеологи

Калăппăн, республиканецсем çак шухăшсене тытса пыраççĕ:

* налуксене чакармалла;
* патшалăх хыснин дефецичĕн шайне чакармалла;
* медицинăпа вĕрентÿ çине каякан тăкаксене чакармалла;
* çар çине тата наци хăрушсăрлăхĕ çине тăкакланине ÿстермелле;
* хапсăнчăклă тулаш политика;
* кăмăл-сипетлĕхшĕн тата çемье сумлăхĕшĕн кĕрешмелле;
* ача пăрахнă пулăмсене тата контрацепцийе хĕсни;
* наци эткерлĕхĕшĕн кĕрешмелле;
* услам ĕçне хĕсĕрлекен çут çанталăк сыхлав майĕсен вăйне чакармалла;
* халăха харпăрлăхра хĕç-пăшал ирĕккĕн тытма тата пĕрле йăтса çÿрес правопа тивĕçтермелле;
* пайăр предприятисенче профсоюзсем йĕркелес ĕçе хирĕç пулмалла;
* пысăк преступленисемшĕн вĕлермелле тăвассине пĕтермелле мар;
* эвтаназипе клонлани— пулмалла мар.

Республиканецсен чи пĕлтерĕшлĕ принципĕсенчен пĕри— патшалăхăн экономикăна мĕнле май пур çавăн пек сахалрах тĕкĕнмелле.

Парти ача пăрахнине, ЛГБТ-çынсем пĕрлешнине, порнографийе, проституцийе тата наркотик усă курнине саккунлатассине хирĕç.

Хальхи саманари тĕп идеологийĕ—консерватизм. Политика тайăнăвĕ—сылтăммисем, сылтăм-вăтаммисем.

Тĕп электорат— пуян американсем, пысăк корпораци ĕçченĕсем, шурă арçынпа хĕрарăмсем, тĕне тытса пыракан çынсем т.ыт.те.

## Асăрхавсем
# Кăрлач, 20Latinitsopa vulani

## Уявсем

## Пулнисем

Казерт керменĕ
* 1265 — Симон де Монфор пĕрремĕш анкăл парламентне пухать
* 1699 — Людовик XIV Францин ăслăлăх академин уставне çирĕплетет
* 1752 — Луиджи Ванвителли Европăри чи пысăк çурта, Казерта керменне (*капăрл.*) тума тытăнать
* 1892 — пĕрремĕш баскетбол матчĕ (Спрингфилд, Массачусетс, АПШ)
* 1961 — Джон Кеннеди АПШ 35-мĕш президенчĕ пулса тăрать.
* 1980 — Джимми Картер Мускаври Олимп вăййисене бойкот тума йышăнать
* 1990 — Бакуна совет çарĕсене кĕртнĕ
* 2006 — Венгрин хĕвелтухăç енче Ан-24 самолёт персе аннă. 44 çын вилнĕ. Самолет Приштинăран Кошицене вĕçнĕ пулнă.

## Çуралнă

* 1902 — Назым Хикмет Ран, турккă сăвăçи, çыравçи, драматургĕ.
* 1919 — Федотов Михаил Романович, чăваш чĕлхи тĕпчевçи.
* 1958 — Артемьева Тамара Васильевна, чăваш ăсчахĕ.
* 1965 — Слипенчук Михаил Викторович, Раççей усламçи.

## Вилнĕ

* 1957 — Тукташ Илья Семёнович, чăваш сăвăçи, çыравçи, халăх пултарулăхне пухакан.
# Аслă Британи (утрав)Latinitsopa vulani

Аслă Британи Европа картти çинче
**Аслă Британи** (акăлч. Great Britain) — Европăри пысăк утрав, лаптăкĕ 218 595 çм², утрав çинче Пĕрлешĕннĕ Патшалăх çĕрĕсем: Англи, Шотланди тата Уэльс вырнаçнă.

## Тавралăхĕ

Утрав çурçĕртен кăнтăралла 900 çм яхăн тăсăлать. Анăçра, çурçĕрте Атлантика океанĕн, тухăçра — Çурçĕр тинĕсĕн хумĕсемпе çăвăнать. Материкран кăнтăр енче Ла-Манш пырĕпе уйрăлса тăрать. Утравăн çыран хĕрри çурçĕрте фьордсемпе, юханшыв эстуарийĕсемпе таткаланнă.

Пысăк çурутравĕсем — Уэльс тата Корнуолл.
# 1639

| Çулсем
 |
| --- |
|  1631 • 1632 • 1633 • 1634 —  **1635**  — 1636 • 1637 • 1638 • 1639
 |
| Вунçуллăхсем
 |
| 1610-мĕшсем • 1620-мĕшсем — **1630-мĕшсем** — 1640-мĕшсем • 1650-мĕш |
| Ĕмĕрсем
 |
| XVI ĕмĕр — **XVII ĕмĕр** — XVIII ĕмĕр
 |

## Пулса иртнĕ

## Çуралнă

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку çулсем çинчен çырса пĕтермен статья. Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтерме пулăшаятăр* |
# Планета ăшăнниLatinitsopa vulani

Планета çинчи вăтам температура: 2011 - 2020 çулсенче. Танлаштармашкăн базăри температура: 1951 - 1980 çç.
**Планета ăшăнни** — Çĕр климачĕн системин вăтам температури чылай вăхăта (пĕр ĕмĕр ытла пыракан пулăм) хăпарни, унăн тĕп сăлтавĕ çын ĕç-хĕлĕ (антропоген факторĕ) пулать.

Çĕр сийĕнчи температура XIX ĕмĕрĕн вĕçĕнчен пуçласа хăпарни.
## Пĕрлехи хыпарсем

 Çавăн пекех пăхăр: Парник эффекчĕ.
## Çав. пекех

* Парник эффекчĕ
* Климатгейт
* Киот протоколĕ
* Планета тĕттĕмленни
* Кĕçĕн пăрлăх тапхăрĕ
* Йĕтре хĕлĕ
* Аномаллĕ сивĕтни (2012)

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* 2021 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ. Пĕрлешӳллĕ Нацисен Организацийĕ
* Правительствăсем хушшинчи климат улшăннине тĕпчекен экспертсен группи

Шаблон:Планета ăшăнни
# Британи империйĕLatinitsopa vulani

The British Empire. Хăçан та пулсан Британи империйĕн шутланнă çĕрсем
**Британи империйĕ** (акӑл. *British Empire*) — Аслă Британи (метрополи) тата ăна пăхăнса тăнă çĕрсем (колонисем).

Çак ăнлав, «Британи империйĕ» тени, 1870-мĕш çулсенчен пуçласа 1931-мĕш çулччен официаллă майпа тытăнса тăнă. Анчах та пулăмĕ хай унччен те пулман мар. Вăл, çавăн пекех, 1931-мĕш çул тĕлне те арканайман-ха. Уйрăм палăрăмсем паянхи кун та пур.

## Асăрхавсем
# НамибиLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Republic of Namibia (акӑлч.) Republiek van Namibië (африкаанс) Republik Namibia (ним.)
Намиби |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Намиби ялавĕ | Намиби гербĕ |

 |
|  |
| Патшалăх чĕлхисем | акăлчан чĕлхи |
| Тĕп хула | Виндхук |
| Чи пысăк хула | Виндхук |
| Президент | Хификепунье Похамба |
|  |  |
| Лаптăкĕ  - Пĕтĕмпе | 33 вырăнта 825 418 км2 |
| Халăх йышĕ  - Пĕтĕмпе(2010)  - Йышлăхĕ | 143 вырăнта 2 171 916[*çăлкуç?*] 2,2/км² |
| Валюта ячĕ | Намиби долларĕ |
| Вăхăт тăрăхĕ | ГВ -01 пуçласа -01 таран |
| Патшалăх гимнĕ | Намиби патшалăхĕн гимнĕ |
| Тетел доменĕ | [[.na]] |
| Тел. префиксĕ | 264 |

**Намиби** (акӑл. *Republic of Namibia*), 1968-мĕш çулччен **Кăнтăр-Хĕвеланăç Африка** — Кăнтăр Африкăра вырнаçнă патшалăх. Тĕп хули — Виндхук. Ангола, Замби, Ботсвана тата Кăнтăр Африка Республикипе чикĕ тытать. Хĕвеланăç çыранĕ Атлантика океанĕ хĕринче вырнаçнă.

ООН Намиби валли 1975-мĕш çулта пичетленĕ маркăсем (Скотт: Нью-Йорк #263 и #264, Женева #53 тата #54)
Намиби рельефĕ
## Административла пайлану

1977—1992 çç. Намибия 26 округ пайланнă. 1992 округенчен 13 облаç (regions) йĕркеленĕ.

Намиби облаçĕсем:

1. Каприви
2. Эронго
3. Хардап
4. Карас
5. Окаванго
6. Кхомас
7. Кунене
8. Охангвена
9. Омахеке
10. Омусати
11. Ошана
12. Ошикото
13. Очосондьюпа

Намиб пушхирĕнче
## Халăхĕ

химба йăхĕн хĕрĕ хăйĕн çурчĕ патĕнче
Намибири тĕп чĕлхесем:

* Африкаанс
* Нимĕç (халăхăн 32 % пĕлет)
* Акăлчан (официаллă чĕлхи язык, халăхăн 7 % пĕлет)
* Ндонга, е ошивамбо
* Гереро
* Нама, е дамара

Уровень грамотности среди людей старше 15 лет составляет 85 %.

## Каçăсем

* НАМИБИЯ, энциклопедия Кругосвет 2010 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 10-мӗшӗнче архивланӑ.

### Правительство

* Government of Namibia Правительственный портал
* Windhoek City Council 2020 ҫулхи Чӳк уйӑхӗн 19-мӗшӗнче архивланӑ. Мэрия Виндхука
*  - EMBASSY / PERMANENT MISSION OF THE REPUBLIC OF NAMIBIA in Austria

### МИХ

* Die Republikein Газета на африкаанс
* Allgemeine Zeitung Единственная в Африке газета на немецком языке
* The Namibian Газета на английском, ндонга, а также португальском языках
* New Era Газета на английском и ряде африканских языков
* Radio Kudu 2006 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 16-мӗшӗнче архивланӑ. Радиостанция, вещание на английском языке, новости также на африкаанс
* Radiowave 96,7 FM Музыкальная радиостанция
* Namibian Broadcasting Corporation 2010 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 15-мӗшӗнче архивланӑ. Государственная радио- и телекомпания

### Ыттисем

* Намиб-последняя пустыня Африки 2011 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 3-мӗшӗнче архивланӑ.
* Статистика экономического и политического состояния Намибии 2012 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 8-мӗшӗнче архивланӑ.
* Природа и животный мир Намибии 2016 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 5-мӗшӗнче архивланӑ. (рус.)
* Библиотека Клауса Диркса
* Уничтожение коренных народов Намибии в 1904—1907 гг. 2017 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.
* Запасы природного газа Намибии 2014 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 4-мӗшӗнче архивланӑ.
* Namibian Russian Development Close Company - Союз Намибии и России 2012 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 25-мӗшӗнче архивланӑ.

Шаблон:Намиби темăсенче
Шаблон:Африка патшалăхĕсем
Шаблон:Африка союзĕ
# ÇуLatinitsopa vulani

Fresh Olive Oil, Олива çăвĕ
 Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Çу (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
**Çу** — шывра ирĕлмен уйрăм япалаллăхсен пĕрлештерÿллĕ ушкĕнĕ. Анчах та нехтă продукчĕсене, биологилле мар синтетикăлла продуктсене чăваш чĕлхинче çу темеççĕ. Çапла вара çу тени чăваш чĕлхинче ӳсентăран çăвĕсене (вăл шутра эфир çăвĕсене), чĕрчунсенчен илекен çусене (триглицеридсене) пĕрлештерсе тăрать.

## Каçăсем

* Технический регламент Таможенного союза «Технический регламент на масложировую продукцию» (ТР ТС 024/2011)
* Техрегламенты Российской Федерации «Технический регламент на масложировую продукцию»
* Технический регламент ЕврАзЭС «Масложировая продукция»
* Таблица плотности масел при различных температурах