Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Кĕнекен тĕнчери стандартлă номерĕ

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* The International ISBN Agency
* ПОРЯДОК ПРИСВОЕНИЯ НОМЕРА ISBN 2017 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 11-мӗшӗнче архивланӑ.
* ISBN, УДК, ББК, штриховые коды, выходные данные (выр.). Тĕрĕсленĕ 19 Ҫӗртме уйӑхӗн 2019.
* Официальный веб-сайт *Российской книжной палаты*
* РКП — Пособие для издателей по ISBN
* ISO 2108:2005 на www.iso.org
* RFC 3187 Использование индексов ISBN в качестве URN
* Онлайн-конвертер 10-значных ISBN в 13-значные на ISBN.Org
* Расчет и проверка контрольной цифры 10-значных и 13-значных номеров ISBN самостоятельно
# Актёр

Франци камичӗн актёрӗсем. Антуан Ватто ӗҫӗ
## Истори

Пĕрремĕш регистрациленĕ актёр вылявĕ пирĕн эрăчченхи 534 çулта пулса иртнĕ(календарьсем улшăнса тăнăран, чăн датăна палăртма йывăр), хăçан греци пурнăçлаканĕ Феспис, Дионис театрĕнче сцена çине тухнă, пĕрремĕш паллă çын пулас тесе, пьесăри е повестьри персонаж пек сăмахсем каласа. Феспис акчĕччен, калавсене юрăра, ташăра е виççĕмĕш питрен çеç каланă. Феспис ячĕпе, трагик актёрсене çавăн пек чĕнеççĕ. Халиччен, театр легенди Феспис алхас тăн( выр. *дух*) пулнине тытса пырать; театр инкекĕсенче тепĕр чухне ун призракĕ хутшăннă тесе айăплаççĕ.

Традиционно, актёрсем пысăк статуслă пулман. Çавăнпа ир вăтам ĕмĕрсенче ĕçлесе çӳрекен актер трупписем çине час-час шанмасăр пăхнă. Европăн нумай пайĕсенче, традиционаллă ĕненӳсен регионĕсенче пĕр вăхăт актерсем христианла пытарнине кĕтсе илеймен, вĕсене яланлăха айăпланăшăн. 19-пе 20 ĕмĕрсенчсе ун пек негативлă пăхни пĕлтерĕшлех чакать, актёр тивĕçĕ чаплă, кирлĕ тата ӳнер пулса тăрать.

## Пĕлӳ

## Ĕç вырăнĕ

Театрсем, киностудисем, реклама агентствисем.

## Çавăн пекех

* Характер актёрĕ
* Актёр ӳнерӗ
* Амплуа
* Станиславски системи
* Сэйю (сасăлакан япон актёрĕсем)
* Театр
* Травести (ача ролĕсене тата «пол улăштармалла» рольсене вылякан актрисăсем)
* Камео

## Вуламалли

*
* Актер тата Актриса // Энциклопедический словарь, составленный русскими учеными и литераторами. Том II / П. Л. Лавров. —  СПб.:  Тип. И. И. Глазунова и Комп., 1862. (выр.)
* *Актёр тата актриса*  Актёр // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907. (выр.)
# Пуш, 8

## Уявсем

* Пĕтĕм тĕнчери хĕрарăмсен кунĕ

## Пулса иртнĕ

Суфражисткăсен демонстрацийĕ, 1913 çул, АПШ
* 1669 — Этна вулканăн историри чи пысăк пĕрхенĕвĕ (утă уйăхĕн варрине çити пырать).
* 1809 — И. А. Крыловăн «Юптарусен» пĕрремĕш кĕнеки тухать.
* 1900 — «Илемлĕх тĕнчи» пултарулăх ÿнер ушкăнĕн уставне çырса хунă.
* 1908 — Хĕрарăмсен Çĕнĕ Йоркри гендер пĕртанлăхĕшĕн (*капăрл.*) массăллă демонстрацисем.
* 1917 — Путилов савучĕн ĕçтешĕсем хăй тăрăмлăхне сирпĕнтерес лозунгпа митинга тухаççĕ.
* 1952 — Филадельфин Пенсильвани хоспитăлĕн тухтăрĕсем пĕррĕмĕш хут «искусствăллă чĕре» аппаратпа уса кураççĕ.
* 1983 — Рональд Рейган халах умĕнче СССРа «Усал империйĕ» тесе айăплать.
* 1988 — нумай ачаллă Овечкинсен çемьи СССРтан Лондона самолёта ярса илсе тарасшăн хăтланнă.

## Çуралнă

* 1913 — Дуняк Александр Александрович, совет, раççей тата Шупашкарти патшалăхăн вырăс драма театрĕн актёрĕ. ЧАССР халăх артисчĕ, РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ.
* 1972 — Мельниченко Андрей Игоревич, Раççей усламçи.

## Вилнĕ

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |
# Юпа, 26Latinitsopa vulani

## Уявсем

* Республика кунĕ Австрире (1918 çул), Ангам кунĕ (Науру)

## Пулса иртнĕ

Ито Хиробуми
* 1581 — Çĕпĕре пăхăнтарни: Йăрмак хăйĕн касакĕсемпе тăшман хăварнă Искере кĕнĕ
* 1824 — Мускавра Кĕçĕн театр уçăлнă
* 1898 — Мускаври пултарулăх пурне валли театр уçăлнă
* 1909 — Ито Хиробумиа, пĕрремĕш Япони премьер-министрĕ (*капăрл.*) вĕлернĕ
* 1957 — Георгий Жукова «бонапартизм еннелле сулăннăшăн» айăпласа хӳтĕлев министрĕ ĕç вырăнĕнчен хăтарнă
* 1965 — Елизавета II The Beatles пайташĕсене Британи империйĕн орденĕпе чысланă
* 1979 — Пак Чон Хи Кăнтăр Корей президентне вĕлернĕ
* 2002 — Дубровкăри театр центрне штурмланă, çĕртен ытла çын пĕтнĕ

## Çуралнă

* 1891 — Фурманов Дмитрий Андреевич, вырăс совет çыравçи.
* 1951 — Садретдинов Аглям Киямович, Тутарстанри Пăва районĕн пуçлăхĕ.

## Вилнĕ

* 1945 — Крылов Алексей Николаевич, асаилӳсем çырнă çыравçă, карапсем тăваканĕ, академик.
* 2000 — Никитин Ефим Никитич, чăваш драматургĕ.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |
# Огайо (штат)Latinitsopa vulani

**Огайо** |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Огайо ялавĕ | Огайо гербĕ |

 |
|  Ытти штатсем |
| Тĕп хули | Колумбус |
| Чи пысăк хула
  | Колумбус |
| Кĕпернетор
 | Тед Стриклэнд |
| Лаптăкĕ  - Пурĕ  - Çĕрĕн  - Шывăн  - шыв % | АПШ-ра 34-мĕш вырăнта 116 096 çх² 106 154 км² 10 044 км² 8,7% |
| Халăх йышĕ  - Пурĕ (2000)  - Халăх йышлăхĕ
 | АПШ-ра 7-мĕн вырăнта 11 435 798 107/км² |
| Йĕркеленнĕ:
  | Шучĕпе 17-мĕш |
| Широта Долгота
 | 38°27́ ç. ш.-нчен 41°58́ ç. ш. таран 80°32́ х.а. д.-нчен 84°49́ х.а. д. таран |

**Огайо**, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Колумбус хулинче вырнаçнă.

## Истори

## Тавралăхĕ

Штат лаптăкĕ — 116 096 км2.

## Экономика

## Культура

## Каçăсем
# Калифорни

**Калифорни** |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Калифорни ялавĕ | Калифорни гербĕ |

 |
|  Ытти штатсем |
| Тĕп хули | Сакраменто |
| Чи пысăк хула
  | Лос-Анджелес |
| Кĕпернетор
 | Gavin Newsom |
| Лаптăкĕ  - Пурĕ  - Çĕрĕн  - Шывăн  - шыв % | АПШ-ра 3-мĕш вырăнта 423 967 çх² 403 466 км² 20 501 км² 4,72% |
| Халăх йышĕ  - Пурĕ (2017)  - Халăх йышлăхĕ
 | АПШ-ра 1-мĕн вырăнта 39 536 653 93/км² |
| Йĕркеленнĕ:
  | Шучĕпе 31-мĕш |
| Широта Долгота
 | 32°30' ç. ш.-нчен 42° ç. ш. таран 114°8' х.а. д.-нчен 124°24' х.а. д. таран |
| Официаллă сайчĕ |

**Калифорни** (акӑл. *California*) — сулахай енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Сакраменто хулинче вырнаçнă.

## Истори

## Тавралăхĕ

Штат лаптăкĕ — 410 000 км2.

## Экономика

* Apple Inc.
* Facebook
* Google
* SpaceX

## Культура

* Калифорни университечĕ
* Клинт Иствуд
* Jeremy Renner
* Пек Грегори

## Каçăсем

*

## Асăрхавсем
# Паллă

Zodiac German Woodcut
**Паллă** — мĕне те пулин мĕнле те пулин пĕлтерĕшпе çыхăнтарни.

## Асăрхавсем

## Литература

* «Условные знаки для употребления на Топографических, Географических и Квартирных Картах и Военных планах», утверждённые начальником Главного штаба, в июне 1822 года.
* Луков Вл. А. Знаки и символы молодежи // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 3. — С. 209—211.
* Г. В. Гриненко. Знак // Новая философская энциклопедия : в 4 т. / пред. науч.-ред. совета В. С. Стёпин. — 2-е изд., испр. и доп. — М. : Мысль, 2010. — 2816 с.

## Каçăсем

* Условные знаки формирований, в России.
# Географилле координатLatinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Координатсем (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.

**Географилле координатсем** — чакăл йĕрĕн тайăлăвне шута илмен чухнехи геодезилле тата астрономилле координатсен пĕтемлетÿлле ăнлавĕ. Урăхла каласан, географилле координатсене палăртнă чухне Çĕр кĕлеткине чăмăр (сфера) тесе шутлаççĕ.

Географилле координатсем хăйсем уйрăм пăнчăн Çĕр çийĕ çинчи е, анлăрах пăхсан, географилле йăлхахри вырăнне палăртаççĕ. Кунта сферăлла координатсен принципĕ вăйра тăрать. Çакăн аналогийĕпех ытти планетăсем çинчи тата тÿпе сфери çинчи координтсен тытăмне те йĕркелеççĕ.

## Ан

**Ан** — хăшпĕр сферăлла координатсен тытăмĕнче усă куракан координат. Çĕр тата тÿпери ытти ĕскерсен, çавăн пекех тӳпе сфери çийĕнчи пăнчăсен вырăнне, ытти координатсемепе пĕрле, палăртать (эклиптикăлла ан, галактикăлла ан тенисене те пăхăр).

## Тăрăх

## Çӳллĕш

Тĕрĕссипе каласан, виççĕмĕш координат вырăнне пуçлавран (сфера варринчен) илнĕ тăршшĕне те илме пулать. Анчах та ку географилле йăлхахшăн меллĕ мар. Çавăнпа та географире тинĕс шайĕ тĕлĕнчи çÿллĕш тенипе усă кураççĕ.

## Каçăсем

* Географические координаты всех городов на Земле(акӑлч.)
* Географические координаты населённых пунктов Земли (2)(акӑлч.)
* Пересчет координат из градусов в градусы/минуты, в градусы/минуты/секунды и обратно 2015 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 17-мӗшӗнче архивланӑ.

## Асăрхавсем
# ÇĕршывLatinitsopa vulani

2019 ҫулхи ҫитӗ, туллин йышӑнса илнӗ ҫӗршывсене тата хӑшпӗр ПНО пайташӗ мар патшалӑхсене кӑтартнӑ; хӑшпӗр тавлашуллӑ территорисене кӑтартман
**Ҫӗршыв** — политикӑллӑ, физика-географиллӗ, культурӑллӑ е историллӗ чикӗсем пур территори.

## Ҫӗршыв е патшалӑх

## Тата пӑхӑр

* Патшалăх

## Вуламалли

* Страна // Большой энциклопедический словарь. — М.: АСТ, 2005. — (Современная энциклопедия). — ISBN 5-17-015808-4.
* Политология: Энциклопедический словарь / Под общ. ред. Ю. И. Аверьянова. — М.,: Изд-во Моск. коммерч. ун-та, 1993. — С. 366.
* Лихачёв Д. С. Заметки о русском // Новый мир. — 1980. — № 3.
* Анучин В. А. География, страноведение и системный подход // Московский филиал Географического общества Союза ССР Вопросы географии. Страноведение: состояние и задачи : Сб. — М.: Мысль, 1981. — № 116. — С. 38—39.

## Каҫӑсем

* Страны DMOZ-ра
# АПШ штачĕсемLatinitsopa vulani

**АПШ** 50 штатран тăрать:

* Айдахо
* Айова
* Алабама
* Аляска
* Анăç Вирджини
* Аризона
* Аркансас
* Вайоминг
* Вашингтон
* Вермонт
* Вирдшини
* Висконсин
* Делавер
* Дшордши
* Индиана
* Иллинойс
* Юта
* Калифорни
* Кансас
* Кăнтăр Дакотă
* Кăнтăр Каролина
* Кентукки
* Колорадо
* Коннектикут
* Луизиана
* Массачусетс
* Миссури
* Миссисипи
* Мишиган
* Монтана
* Мен
* Мериленд
* Миннесота
* Небраска
* Невада
* Огайо
* Оклахома
* Орегон
* Пенçилвани
* Род Айленд
* Çĕнĕ Хемпшир
* Çĕнĕ Дшерси
* Çĕнĕ Йорк
* Çĕнĕ Мексика
* Çурçĕр Дакотă
* Çурçĕр Каролина
* Теннесси
* Техас
* Флорида
* Гавайи
# Этнохороним

**Этнохоро́ним** (грекла ἔθνος, «халăх» + χῶρος, «вырăн» + όνυμα, «ят»), **этникон** — харпăр вырăнта пурнакансен ячĕ, чылай чухне тивĕçлĕ топонимпа майлашăннăскер.
Чăваш чĕлхинче этнохороним топоним çумне **-сем** аффикс хушăннипе пулать. Нумайлă хисеппе пăтраштарассинчен контекст сыхлать. Çырура чухне тата тивĕçлĕ орфографин те сыхлас вăйăмĕ пур. Этнохоронимла сăмахăн пĕррелĕ тата нумайлă хисепĕсем те чăваш чĕлхинче пĕр формăпах палăраççĕ: урăхла каласан, вĕсен уйрăмлăхĕсем çук.

## Чăваш чĕлхинчи этнохороним пулăвĕн тĕслĕхĕсем

* *Шупашкарсем Кинешма артисчӗсене хапӑл тусах йышӑннӑ* (chuvash.org сайт).
* *Туçасем вăл, — терĕ атте, — çăмарта пухакан, станцие кайнă пулмалла. Лав хыççăн лав иртет пире хирĕç, пурте Йĕпреçрен таврăнакансем.* (А.Талвир. Пăва çулĕ çинче :: Ухик таврăнни).
* *Анат Туçасем акана хатĕрленеççĕ* (Патăрьел районĕн "Авангард" хаçачĕ. — 15.02.2014).
* *Муркашсем — çĕнтерÿçĕсем!* ("Хыпар" хаçат. — 7, Ноябрь, 2014.
* *Кивĕахпÿртсем иккĕмĕш вырăна тухнă.* (Канаш районĕн "Канаш" хаçачĕ. — 13, апрель, 2011 ç.)
* *Сасăлавра анаттуçасем 476-ăн (95,4:) хăйсен шухăшне палăртрĕç* (1). *Пăлапуç Пашьелсем сасăлава пысăк хастарлăхпа хутшăннă* (2). Икĕ тĕслĕхĕ те пĕр тĕлтен, пĕр статьяран (Патăрьел районĕн "Авангард" хаçачĕ. — 07, март, 2012 ç.).
* *Улхашсемпе шăмăршăсем, теччĕсемпе чĕмпĕрсем, çĕнйĕлмелсемпе кивчукалсем, аксусемпе махачкаласем тата ыттисем тупăшса вăй виçрĕç.* (Хусанти "Сувар" хаçат. 2016 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 18-мӗшӗнче архивланӑ. — 844-мĕш кăларăм).
* *Ку ыйтăва Çĕнĕ Шупашкарсем пĕрре кăна мар çĕкленĕ* (Çĕнĕ Шупашкар: пурнăç пахалăхĕ çуллен лайăхланать. — "Хыпар" хаçат, 5, август, 2016).
* *"Шуркелсем"* Владимир Ухли çырнă роман ячĕ ( А.Е.Алга пуххинчи кĕнекесем(ĕçлемен каçă).

## Этнохоронимсене тĕрĕс çырасси

Этнохоронимсене епле çырасси тĕлĕшпе йĕркевсенче ятарлă параграфсем çук. Çапах та вĕсене, пайăр мар ят пулнине кура, пĕчĕк саспаллирен пуçласа çырмалла пуль. Çавăн пекех, топоним темиçе компонентран тăнă чухне те, пĕрле çырмалла пек, мĕншĕн тесен урăхла çырмашкăн сăлтавĕ çукрах. Практикăра вара (пурнăçра) апла та, капла та çырни те тĕл пулать. Çакă илсе кăтартнă тĕслĕхсенчен те аванах курăнать.

### Практикăра апла та, капла та çырнин сăлтавĕсем

Халлĕхе ку ыйтăва çутатакан материалсем (сумлă çăлкуçсем) курăнмаççĕ-ха.

## Асăрхавсем
# Çуллахи вăхăтLatinitsopa vulani

Çуркунне сехет йĕппине вăхăт тăрăхнxеy çуллахи вăхăта куçарни
Кĕркунне сехет йĕппине çуллахи вăхăтран вăхăт тăрăхне куçарни
Кăвак тĕспе çуллахи вăхăта усă куракан патшалăхсене палăртнă, хĕрлĕрех сарă тĕспе — вăл вăхăта пăрахăçланăскерсене, хĕрлипе — нихăçан та усă курманскерсене.
**Çуллахи вăхăт**, — ку вăхăт тăрăхĕнче йышăннă вăхăта пĕр сехет маларах куçарнă вăхăт. Хăш-пĕр чухне ахаль вăхăта «хĕллехи вăхăт» тесе калаççĕ, анчах та ку термин тĕрĕс мар.

## Кун-çулĕ

Çуллахи вăхăта çутатма усă куракан электроэнергине перекетлемешкĕн усă кураççĕ. Пĕрремĕш хут ку вăхăта Аслă Британире 1908 çулта хута кĕртнĕ. Раççейре пĕрремĕш хут ку вăхăт çине 1917 çулхи утă уйăхĕнче куçнă. Çапла вара ку вăхăта 1930 çулчен усă курнă. Халком канашĕн Декречĕпе йышăннине пула ăна «Декрет вăхăчĕ» тенĕ.

1981 çултанпа пуçласа вара СССРта татăшах çуллахи вăхăт çине куçарма пуçланă.

Хальхи вăхăтра çуллахи вăхăтпа АПШра, Канадăра, Европăри патшалăхсенче, Раççейре, Австралире, Çĕнĕ Зелендире, Парагвайра, Бразилире, Чилире усă кураççĕ. Экватора çывăх вырнаçнă патшалăхсенче ку вăхăтпа усă курмаççĕ.

Раççейре тата Европăри патшалахсенче çуллахи вăхăт çине пуш уйăхри юлашки вырсарникун 2 сехетре куçаççĕ, сехет сăннине 1 сехет малалла куçараççĕ. Ахаль вăхăта вара юпа уйăхри юлашки вырсарникун 3 сехетре куçаççĕ. Ун чухне сехет йĕппине пĕр сехет каялла куçараççĕ.

## Вуламалли

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Çуллахи-хĕллехи вăхăт пирки "юмах"(выр.)
* Европейская точка зрения 2010 ҫулхи Ака уйӑхӗн 30-мӗшӗнче архивланӑ. (акӑлч.)
* Распоясавшееся время (обоснование сохранения летнего времени в России в течение всего года)
* Перерасход энергоресурсов после 30.10.11 на Украине 2014 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 15-мӗшӗнче архивланӑ.

Шаблон:Вăхăт виçисем тата стандарчĕсем
# Кентукки

**Содружество Кентукки** |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Содружество Кентукки ялавĕ | Содружество Кентукки гербĕ |

 |
|  Ытти штатсем |
| Тĕп хули | Франкфорт |
| Чи пысăк хула
  | Луисвилл |
| Кĕпернетор
 | Эрни Флетчер |
| Лаптăкĕ  - Пурĕ  - шыв % | АПШ-ра 37-мĕш вырăнта 140 749 çх² 1,7% |
| Халăх йышĕ  - Пурĕ (2000)  - Халăх йышлăхĕ
 | АПШ-ра 25-мĕн вырăнта 4,042 млн 39,28/км² |
| Йĕркеленнĕ:
  | Шучĕпе 15-мĕш |
| Широта Долгота
 | 36°30' ç. ш.-нчен 39°9' ç. ш. таран 81°58' х.а. д.-нчен 89°34' х.а. д. таран |
| Официаллă сайчĕ |

**Содружество Кентукки**, — енче вырнаçнă АПШ штачĕ. Администраци Франкфорт хулинче вырнаçнă.

## Истори

## Тавралăхĕ

Штат лаптăкĕ — 140 749 км2.

## Экономика

## Культура

## Каçăсем
# Колумбус (Огайо)Latinitsopa vulani

| акӑл. *Columbus* |
| --- |
| Skyline of акӑл. *Columbus* |
| Веб-сайчĕ | Официальный сайт города |

**Колумбус** (акӑл. *Columbus*) — халӑхӗпе вунпиллӗкмӗш АПШ вырӑнти Огайо штачӗн тӗп хули.

Халӑхӗ — 787,0 пин. ҫын (2010), хула ҫумӗсемпе — 1 858,5 пин. (АПШ-сен 32-мӗш вырӑнти агломераци).

АПШ-че ҫакӑн пек ятлӑ тепӗр 20 пысӑк тата пӗчӗк хула пур.

## Кун-ҫулӗ

## Халӑхӗ

## Вуламалли

## Каҫӑсем

* Официальный сайт города(акӑлч.)
* Коллекция почтовых карточек с изображениями Колумбуса(акӑлч.)
* Коллекции почтовых карточек и исторических фотографий на сайте Городской библиотеки Колумбуса[en](акӑлч.)
* Experience Columbus(акӑлч.)
# Нью-ОрлеанLatinitsopa vulani

| Нью-Орлеан |
| --- |
| **хула** |
| Skyline of Нью-Орлеан |
|

|  |
| --- |
|  **Logo** |

 |

**Нью-Орлеан**, — Луизиана штатĕнче (АПШ) вырнаçнă хула.

## Тăванла хуласем

Нью-Орлеанăн виççĕ долларĕ, XIX ĕмĕрĕн варри.
* Жуан-ле-Пен (фр. *Juan-les-Pins*), Франци
* Инсбрук (ним. *Innsbruck*), Австри
* Каракас (исп. *Caracas*), Венесуэла
* Маракайбо (исп. *Maracaibo*), Венесуэла
* Мацуэ (яп. 松江市), Япони
* Мерида (исп. *Mérida*), Мексика
* Монреаль (фр. *Montréal*, акӑл. *Montreal*), Канада
* Пуэнт-Нуар (фр. *Pointe-Noire*), Конго Республики
* Сан-Мигель-де-Тукуман (исп. *San Miguel de Tucumán*), Аргентина
* Тегусигальпа (исп. *Tegucigalpa*), Гондурас
* Холдфаст-Бей (акӑл. *Holdfast Bay*), Австрали
* Батуми (груз. ბათუმი), Грузи

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Нью-Орлеан администрацийĕ 2005 ҫулхи Чӳк уйӑхӗн 8-мӗшӗнче архивланӑ.
* Прогулки по Новому Орлеану. Фотоочерки по истории блюза Валерия Писигина. Серии 57-61.

Шаблон:Луизиана

Категория:Мексика кӳлмекĕ
# ФиладельфиLatinitsopa vulani

| Филадельфи |
| --- |
| **хула** |
| Skyline of Филадельфи |
| Веб-сайчĕ |  |

**Филадельфи** (акӑл. *Philadelphia[ˌfɪləˈdɛlfiə]*, кӗскен «Фи́л(л)и», акӑл. *Philly [ˈfɪli]*) — АПШ хулисенчен чи ватти, халӑхӗ шучӗпе ҫӗршывӗпе улттӑмӑш вырӑнти хула тата Пенсильвани штачӗн чи йышлӑ халӑхлӑ (1 584 138 ҫын) пурăнан вырăн, (2018 ҫ.).

Агломерацин халӑх шучӗ 6 096 120 пулать. Делавэр (юханшывӗ ҫинче Атлантика океанĕпе ҫывӑх вырнаҫнӑ.

## Географи

## Кун-ҫулӗ
# МюнхенLatinitsopa vulani

| Мюнхен |
| --- |
| **хула** |
| Skyline of Мюнхен |

**Мю́нхен** (ним. *München*, бав. Minga (Münchn, Minchn, Minichn, Minkn, Minschn)) — Германин кăнтăрĕнчи, Бавари федераллă çĕрĕнчи хула.

## Кун-çулĕ

## Каçăсем

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ку вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.* Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла. |

* Официаллă сайт
* Официаллă сайт вырăсла
* Официальный сайт Генерального консульства России в Мюнхене 2017 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 6-мӗшӗнче архивланӑ.

Шаблон:Çуллахи Олимпиадăн тĕп хулисем
Шаблон:Мюнхенри паллă вырăнсем

\*
# Ихтиологи

**Ихтиологи** (ав.-грек. ἰχθύς [ихтю́с], [ихти́с] — пулӑ; λόγος [ло́гос] — сӑмах) — зоологи уйрӑмӗ, ҫавра ҫӑварлисене тата пулӑсене тӗпчекен ӑслӑх.

## Вуламалли

* Берг Л. С. Система рыбообразных и рыб, ныне живущих и ископаемых. — 2-е изд. — М. — Л., 1955.
* Никольский Г. В. Экология рыб. — М., 1963.
* Никольский Г. В. Частная ихтиология. — 3-е изд. — М.: Советская наука, 1971.
* Павлов Д. С., Савваитова К. А., Соколов Л. И., Алексеев С. С. Редкие и исчезающие животные. Рыбы. — М.: Высшая школа, 1994. — 334 с.
* Суворов Е. К. Основы ихтиологии. — 2 изд. — М., 1948.
* Солдатов В. К. Промысловая ихтиология, ч. 1—2. — М. — Л., 1934—38.
* Юдкин И. Ихтиология. — 5 изд. — М., 1970.
* Усачева В. В. Славянская ихтиологическая терминология. Принципы и способы номинации. Обратный словарь. — М., 2003.

## Каҫӑсем

* FishBase.org — на 01.2008 содержала данные по 30100 видам.
# Америкăри Пĕрлешӳллĕ Штатсен гимнĕLatinitsopa vulani

**The Star-Spangled Banner** («Çăлтарпа илемлетнĕ ялав» — акăл.) — Америкăри Пĕрлешӳллĕ Штатсен патшалăх гимнĕ.

## Сăмахĕсем

O say, can you see, by the dawn’s early light,

What so proudly we hailed at the twilight’s last gleaming,

Whose broad stripes and bright stars, through the perilous fight,

O’er the ramparts we watched, were so gallantly streaming?

And the rockets’ red glare, the bombs bursting in air,

Gave proof through the night that our flag was still there;

O say, does that star-spangled banner yet wave

O’er the land of the free and the home of the brave?

On the shore, dimly seen thro’ the mist of the deep,

Where the foe’s haughty host in dread silence reposes,

What is that which the breeze, o’er the towering steep,

As it fitfully blows, half conceals, half discloses?

Now it catches the gleam of the morning’s first beam,

In full glory reflected, now shines on the stream

’Tis the star-spangled banner. Oh! long may it wave

O’er the land of the free and the home of the brave!

And where is that band who so vauntingly swore

That the havoc of war and the battle’s confusion

A home and a country should leave us no more?

Their blood has washed out their foul footstep’s pollution.

No refuge could save the hireling and slave

From the terror of flight, or the gloom of the grave,

And the star-spangled banner in triumph doth wave

O’er the land of the free and the home of the brave.

Oh! thus be it ever, when freemen shall stand

Between their loved homes and the war’s desolation,

Blest with vict’ry and peace, may the Heav’n-rescued land

Praise the Pow’r that hath made and preserved us a nation!

Then conquer we must, when our cause it is just,

And this be our motto—“In God is our trust.”

And the star-spangled banner in triumph shall wave

O’er the land of the free and the home of the brave.
# Кулидж Джон КалвинLatinitsopa vulani

|  |
| --- |
| Кулидж Джон Калвин |
| акӑл. *Calvin Coolidge* |
|  |
| Çуралнă чухнехи ят | акӑл. *John Calvin* |
| Чӑн ят | акӑл. *Calvin Coolidge* |
| Çуралнă вăхăт | 1872 çулхи утă, 4-мĕшĕ(1872-07-04)[…] |
| Çуралнă вырăн | * Плимут-Нотч[d], Плимут, Уинсор[d], Вермонт, Америкăри Пĕрлешӳллĕ Штатсем
 |
| Вилнĕ вăхăт | 1933 çулхи кăрлач, 5-мĕшĕ(1933-01-05)[…] (60 çул) |
| Вилнĕ вырăн | * Нортгемптон[d], Массачусетс, Америкăри Пĕрлешӳллĕ Штатсем
 |
| Гражданлăх | * Америкăри Пĕрлешӳллĕ Штатсем
 |
| Пăхăнулăх | * Америкăри Пĕрлешӳллĕ Штатсем
 |
| Альма-матер | * Амхерстский колледж[d]
* St. Johnsbury Academy[d]
 |
| Ашшĕ | John Calvin Coolidge, Sr.[d] |
| Амăшĕ | Victoria Josephine Moor[d] |
| Арăмӗ | Грейс Кулидж[d] |
| Ачисем | Джон Кулидж[d] и Калвин Кулидж-младший[d] |
| Автограф |  |
|  Медиафайлы на Викиампар |
|  Произведения Викивулавăшра |

**Джон Калвин Кулидж-кĕçĕнни** (акӑл. *John Calvin Coolidge Jr.*, утă, 4 1872 - кăрлач, 5 1933).

АПШ Республикан партинчен суйланнă 30-мĕш президенчĕ (1923-1929).

## Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ

## Литература

* *Claude M. Fuess*  Calvin Coolidge: The Man from Vermont. —  Little, Brown, 1940. — ISBN 978-1-4067-5673-9
* *Robert H. Ferrell*  The Presidency of Calvin Coolidge. —  University Press of Kansas, 1998. — ISBN 978-0-7006-0892-8
* *Bill Bryson*. One Summer: America, 1927. — Doubleday, 2013. — ISBN 978-0-7679-1940-1.

## Çавăн пекех пăхăр

* АПШ президенчĕсен ят-йышĕ

## Каçăсем

* Калвин КУЛИДЖ, library.by (2015 çулхи Утӑ уйӑхӗн 20-мĕшĕнче тĕрĕсленĕ.)
* 2009 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 9-мӗшӗнче архивланӑ.

Шаблон:АПШ вице-президенчĕсем
Шаблон:Массачусетс кĕпĕрнетĕрĕсем
Шаблон:Уоррен Гардинг кабинечĕ
Шаблон:Калвин Кулидж кабинечĕ
# Чикаго

| Чикаго |
| --- |
| Skyline of Чикаго |
| Веб-сайчĕ |  |

**Чикаго** (акӑл. *Chicago*) — халӑх шучӗпе виҫҫӗмӗш вырӑнта (Нью-Йоркпа Лос-Анджелес хыҫҫӑн) тӑракан АПШ хули, укҫа -тенкӗ енчен илсен Нью-Йорк хыҫҫӑн иккӗмӗш вырӑнта тӑрать тата Çурçĕр Американ чи пысӑк транспорт ҫыххи. Мичиган кӳллин кӑнтӑр-хӗваланӑҫ хӗрринче, Иллинойс штатӗнче вырнаҫнӑ; Кук тавралӑхӗн администрацин тӗп хули.

## Вуламалли

## Каҫӑсем

*
# Харвăрт УниверситечĕLatinitsopa vulani

Джон Харвăрт палăкĕ, унăн ятне университет чыслă тивĕçнĕ.

**Харвăрт Университечĕ** (акӑл. *Harvard University*) — АПШ паллă университечĕсенчен пĕри, Кембридж хулинче (Массачусетс штачĕ) вырнаçнă. Харвăрт — АПШ-н ватă университечĕ, ăна 1636 çулхи авăн, 8 никĕсленĕ.

Харвăртра 2300 яхăн вĕрентӳçĕ ĕçлет тата 6650 яхăн студентпа 13000 аспирант пĕлӳ пухать. Университăн эндауменчĕ 34,9 млрд доллара çитет.

## Факультечĕсем

Университет 9 факультетран тытăнса тăрать:

* *Ӳнерлĕхпе ăслăлăх факультечĕ*, ун шутне *Инженерлă тата хушмаллă ăслăхсем*, вĕсем пĕрле çаксене тивĕçтереççĕ:
	+ *Харвăрт колледжĕ* для студентов, учащихся на степень бакалавра (с 1636)
	+ *Ӳнерлĕхпе ăслăлăх аспирантури* аспирантсем валли (1872)
	+ *Пĕлӳлĕхе ӳстерес уйрăмĕ* (каçхи, заочно тата урăххи те)
* *Медицина факультечĕ*, ун шутĕнче медицинăпа (1782) стоматологи (1867) факультечĕсем.
* *Харвăрт турă сăмахĕн институчĕ* (1816)
* *Харварт юридици ăслăлăхĕсен институчĕ* (1817)
* *Харвăрт бизнес институчĕ* (1908)
* *Дизайн аспирантури* (1914)
* *Педагогика ăслăлăхĕсен аспирантури* (1920)
* *Сывлăх упрас институчĕ* (1922)
* *Джон Ф. Кеннеди ячĕллĕ*  администраци нститучĕ (1936)

Харвăрт америка университечĕсен элитине, Плющ Лигине кĕрет.

## Кăсăк ĕçсем

* 2007 çулхи пуш уйăхĕнче Воронеж хулинче Харвăрт университечĕ валли чи пысăк сасăламалли чана шăратса панă.

## Каçăсем

* **Harvard University** Викиампарта
* Харвăрт университечĕн официаллă сайчĕ(ĕçлемен каçă)

Шаблон:Плющ Лиги