Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Хура йĕкехӳреLatinitsopa vulani

Ан пӑтраштарӑр сăрă йĕкехӳрепе.

| ?Хура йĕкехÿре |
| --- |
|   |
| Ăслăх классификацийĕ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Патшалăх: |  |

 |
|  Латинла çырни |
| Rattus rattus |
|

| Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеВикитĕссенчи систематика
 | Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеӲкерчĕксем
 | Шаблон:Taxobox ITISХура йĕкехӳреБиотехнологи информацин наци центрĕн (NCBI) сайтĕнче.

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Хура йĕкехӳре** (лат. *Rattus rattus*) — кăшлакан чĕрчунсен «йĕкехÿре» ретĕнчи (кăкĕнчи) уйрăм биологилле тĕс.

## Асăрхавсем

## Литература

* *Русев И. Т., Дашевская Е. И.* Тенденция и характер заселения портов Одессы черной крысой, носителем возбудителя чумы // Матер. науч. конф., посвящ. 100-летию образов. противочум. службы России (16 — 18 сент. 1997). — Саратов, 1997. — Т. 1. — С. 135—136.
* *Русев И. Т.* Естественная реинтродукция чёрной крысы в портах Одесского залива // Териофауна России и сопредельных стран: материалы международного совещания 31 янв. — 2 февраля 2007 г., г. Москва.
* Wilson D. E. & Reeder D. M. (eds). Mammal Species of the World. — 3rd ed. — Johns Hopkins University Press, 2005. — Vol. 1. — P. 743. — ISBN 0-8018-8221-4. OCLC 62265494.

## Каçăсем

* Фото и видео чёрной крысы на ARKive.
* *Rattus r.* (*Epimys r.*) на "Fauna ibérica; mamíferos". Ángel Cabrera Latorre. 1914. Электронное факсимиле.
* Грызуны бывшего СССР: Чёрная крыса2006 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 7-мӗшӗнче архивланӑ.
* Млекопитающие фауны России и сопредельных территорий: Чёрная крыса2010 ҫулхи Ака уйӑхӗн 10-мӗшӗнче архивланӑ.
* Rattus rattus на Animal Diversity2006 ҫулхи Ака уйӑхӗн 19-мӗшӗнче архивланӑ.
# Сăрă йĕкехӳреLatinitsopa vulani

Сăрă йĕкехӳре
**Йĕкехӳре** кĕлетки тăршшĕ 25 см яхăн, хӳри - 12 см. Йывăрăшĕпе çур килограма çитет. Ытларах чухне сăрăрах хăмăр тĕслĕ. Хырăм айĕ çутă кăвакрах. Хӳри çăмсăр, вĕтĕ хупăсемпе витĕннĕ. Йĕкехӳре этем пурнăçĕпе тачă çыхăннă. Пирĕн тăрăхра йĕкехӳресем пĕр ĕмĕр каялла кăна хытă ĕрчесе кайнă, çакна чукун çул хывнипе çыхăнтараççĕ.
Этеме йĕкехӳре ытларах хĕллехи вăхăтра аптратать. Çулла çитсен нумай чухне юханшывсем хĕррине пурăнма куçать, мĕншĕн тесен йĕке хӳрене пурăнма шыв питĕ кирлĕ. Çав вăхăтрах апат-çимĕç тулăх пулсан пĕр вырăнта та пурăнма пултарать. Пытанса пурăнма йĕкехӳресем тĕрлĕрен шăтăк чаваççĕ, хăйсен йăвисенче йăхпа пурăнаççĕ. Йăхра йĕкехӳрсем 20-30 пуç таран пулаççĕ. Аçисем территори сыхлаççĕ. Апат енчен йĕкехӳре ниме те тиркемест - мĕн çиме юрăхлă пĕтĕмпех кăшлать (курăк вăрринчен пуçласа вилнĕ чĕрчунсем таранах).
Ами çулталăкра 2-3 хут çăвăрлать. Йăвара 10 çăвăр таран пулать. Пурнăçĕ вĕсен 2 çултан мала пулмасть. Йĕкехӳре - этеме сиен кӳрекен чи паллă чĕрчун. Çулталăкра пĕр йĕкехӳре 20 килограмм ытла апат çиет. Тата пысăкрах сиен вара тĕрлĕ чир-чĕр сарнипе кӳрет. Çавна пулах этем унпа сĕм ĕлĕкренех кĕрешет, анчах та йĕкехӳрене пĕтерме çăмăл мар: çак кăшлакан чĕрчун темле йывăр условие те питĕ хăвăрт хăнăхса çитет, йышлă ĕрчет.

## Çавăн пекех

* Хура йĕкехӳре

## Каçăсем

* Сăрă йĕкехӳре ареалĕ 2008 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 2-мӗшӗнче архивланӑ.
* СССрти кышлакансем:Сăрă йĕкехӳре 2008 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 9-мӗшӗнче архивланӑ.
* Йĕкехӳрене зооуголокра усрани 2009 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 5-мӗшӗнче архивланӑ.
* Буддăна улталанă йĕкехӳре 2009 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 24-мӗшӗнче архивланӑ.
* Тĕнчене ярса илнĕ йĕкехӳре "Вокруг света", №1 (2808), январь 2008
# Купташка

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Купташка (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
*Ку статья купташка çинчен пĕтĕмĕшле çырни. **Этем пуç купташки** пирки ятарлă статья пур*
Этем пуç купташки
**Купташка** (**пуç купташки**) — чĕрчунсен пуçĕнчи шăмă кăшкар, унти мĕнпур шăмăсен перлештерÿллĕ ячĕ.

* Гиппопотам пуç купташки
* Тираннозавр пуç купташки
* Кушак пуç купташки - кушак йышшисен пӗрешкел евӗр
* Нутри пуç купташки - кӑшлавҫӑ-чӗрчунсен пӗрешкел евӗр
* Бульдог пуç купташки
* Gerbillinae пуç купташки
* Phalacrocorax carbo] пуç купташки.

## Вуламалли

* Adolf Faller: Der Körper des Menschen. Einführung in Bau und Funktion. 9., überarbeitete Auflage. Georg Thieme, Stuttgart u. a. 1980, ISBN 3-13-329709-0.
* Emil Kuhn-Schnyder, Hans Rieber: Paläozoologie. Morphologie und Systematik der ausgestorbenen Tiere. Georg Thieme, Stuttgart u. a. 1984, ISBN 3-13-653301-1.
* Douglas Hill: Hexen & Zauberer. Die faszinierende Welt der Magie (= Sehen, Staunen, Wissen.). Fotos von Alex Wilson. Gerstenberg, Hildesheim 2004, ISBN 3-8067-5514-0 (Originaltitel: Eyewitness Guides: Witch and Wizard).
* Birgit Richard: Schwarzes Glück und Dunkle Welle. Gotische Kultursedimente im jugendkulturellen Stil und magisches Symbolrecycling im Netz. In: Christoph Jacke, Eva Kimminich, Siegfried J. Schmidt (Hrsg.): Kulturschutt. Über das Recycling von Theorien und Kulturen (= Cultural Studies. 16). transcript, Bielefeld 2006, ISBN 3-89942-394-1, S. 235–256, (online (PDF; 58,6 kB)).

## Каçăсем

* Skull Module (California State University Department of Anthology)
* Skull Anatomy Tutorial. (GateWay Community College)
* Bird Skull Collection Bird skull database with very large collection of skulls (Agricultural University of Wageningen)
* Human skull base 2017 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 23-мӗшӗнче архивланӑ. (in German)
* Human Skulls / Anthropological Skulls / Comparison of Skulls of Vertebrates (PDF; 502 kB)

* Мёртвая голова. Использование черепа в культуре.
# ФоссилисемLatinitsopa vulani

Чулланнӑ авалхи шапа хуранӗ
**Фоссилисем** (лат. fossilis — шыраса чавса кӑларнӑ япала, палеонтологире **чулланчӑк**) — организмсен шыраса чавса тупнӑ сыхланса юлнӑ пайӗсем е вӗсен унчченхи геологи тапхӑрӗсенче пурӑннин йӗрӗсем.

Фоссилисем хӑйсем пулса тухнӑ тапхӑрсен организмӗсем ҫинчен хаклӑ пӗлӳ параҫҫӗ. Вӗсене юри чавса тупма пулать е вӗсем ҫӗр ҫийеннӗ май ҫиеле тухаҫҫӗ. Вӗсем хӑҫҫан пулса тухнине е хытса чулланса ларнин вӑхӑтне пӗлме тӗпчев меслечӗсем пур.

## Вуламалли

* Ефремов И. А., Тафономия и геологическая летопись, кн. 1, М.—Л., 1950 (Труды Палеонтологического института АН СССР, т. 24);
* Криштофович А. Н., Палеоботаника, 4 изд., Л., 1957;
* Палеонтология беспозвоночных, М., 1962;
* Abel О., Vorzeitliche Lebensspuren, Jena, 1935.

## Каҫӑсем

* Окаменелости: путеводная нить природы (2009 çулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 16-мĕшĕнче тĕрĕсленĕ.)
# Венесуэла

Ӗлемӗ
**Боливар Республики Венесуэла** (исп. *República Bolivariana de Venezuela*, «пĕчĕк Венеци») — Кăнтăр Америка çурçĕрĕнчи патшалăхĕ. Кариб тинĕсĕн тата Атлантика океанĕн шывĕпе çурçĕр енче çăвăнать, Гайанăа тухăçра, Бразилипе кăнтăрта тата Колумбипе анăçра чикĕ тытать.

Тӗп хули - Каракас.

## Кун-çулĕ

## Хĕçпăшаллă вăйсем

Венесуэла наци хĕçпăшаллă вăйĕсенче хĕсметре 129 пин çар çынни, вĕсем çак пайсенчен тытăнса тăраççĕ:

* Типçĕр çарĕсем — 63 пин çын;
* Тинĕс-çар вăйĕсем — 18 пин (Тинĕс пехоти — 8 пин);
* Сывлăш-çар вăйĕсем — 12 пин;
* Наци гвардийĕ — 36 пин

## Халăхĕ

Венесуэлăра 26,4 млн (утă, 2008 хаклавĕпе) çын пурăнать.

* Çулри ӳсĕм — 1,5 %;
* Çуралăвĕ — 21 пепке 1000 çын çине (фертиллĕх — пĕр хĕрарăм шутне 2,5 ача килет, вилĕмлĕх — 22 çын 1000 çине);
* Вилĕмлĕх — 5,1 çын 1000 çине;
* Çĕршывран тухса кайăмĕ (эмиграци) — 0,84 çын 1000 çине;
* Вăтам пурнăç тăсăлăвĕ — 70 çул арçынсен, 77 çул хĕрарăмсен;
* Çырулăха пĕлĕвĕ — 93 % (2001 çулхи халăх çыравĕпе).

## Этеплĕх

## Каçăсем

* *Борис Кагарлицкий* Венесуэла: кто выиграл, кто проиграл?
* Статья в журнале «Вокруг света» 2005 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 27-мӗшӗнче архивланӑ.
* У. Чавес политики пирки статья
* Gobierno en Línea 2001 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 25-мӗшӗнче архивланӑ. — Ертӳлĕхĕн официаллă сайчĕ (исп.)
* Presidencia de la República de Venezuela 2009 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 19-мӗшӗнче архивланӑ. — Президентăн официаллă сайчĕ (исп.)
* Asamblea Nacional — Наци Ассамблейин официаллă сайчĕ (исп.)
* ABN - Agencia Bolivariana de Noticias — Çĕнĕ хыпар официаллă агентстви
* ABN - ENGLISH VERSION 2009 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 1-мӗшӗнче архивланӑ. – Çавах, акăлчанла верси.
* - teleSURtv Телеканал "Телесур" (Латтин Америкин темиçе çĕршывне ярать).
* Radio Nacional de Venezuela 2012 ҫулхи Утӑ уйӑхӗн 15-мӗшӗнче архивланӑ. – Венесуэла халăх радио.

* Венесуэла уявĕсем

Шаблон:ОАГ
Шаблон:CSN
Шаблон:Меркосур
# ТигрLatinitsopa vulani

| ?Тигр |
| --- |
|   |
| Ăслăх классификацийĕ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Патшалăх: |  |
| Класс: | Сĕтпе ӳсекенсем |

 |
|  Латинла çырни |
| Panthera tigris |
|

| Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеВикитĕссенчи систематика
 | Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеӲкерчĕксем
 | Шаблон:Taxobox ITISТигрБиотехнологи информацин наци центрĕн (NCBI) сайтĕнче.

 |
| --- | --- | --- |

 |

 Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Тигр (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
Тигр ҫинчен ӳкернӗ видео
**Тигр** (лат. *Panthera tigris*) — кушак йышшисен çемьине кĕрекен сĕтпе çитĕнекен çăткăнсен тĕсĕ, пантера (лат. *Panthera*) ăратĕнчи тăваттă элчĕрен пĕрри, пысăк кушаксен кĕçĕн çемьине кĕрет. «Тигр» сăмах ав.гр. τίγρις пулса тухнă, вăл вара хăйĕн майĕпе «*\*taig*» тымарĕпе ав.-перс. *\*tigri* «çивĕч; хăвăрт» сăмах пулать.

## Тĕпченĕ истори

Тигра пĕрремĕш ăслăх енчен тĕпчесе Карл Линней хăйĕн «Systema naturæ» ĕçĕнче, *Felis tigris* ятпа палăртса çырса кăтартнă. Каярах, 1858 çулта вырăс натуралисчĕ Николай Северцов çак тĕсе *Tigris striatus* тесе ăнлантарнă. 1867 çулта британ зоологĕ Джордж Грей ăна *Tigris regalis* терминпе ăнлатарнă. 1929 çултанпа тигр *Panthera* ăрачĕ йышне кĕрет.

## Филогени

Тигр скелечĕ
## Сăнĕ, кĕлетки

Амур тигрĕ, 183 см çӳллĕш çынпа юнашар.
 Кăнтăр-китай тигрĕ 183 см çӳллĕш çынпа юнашар.
## Çавăн пекех

* Тигр геральдикăра
* Тигр мăнастăрĕ

## Çăлкуçсем

## Каçăсем

* WWF — Tigers
* WWF Россия — Тигриный саммит
* Амурский тигр и следы его жизнедеятельности 2013 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 15-мӗшӗнче архивланӑ.
* Vital Statistics: Tigers 2007 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 28-мӗшӗнче архивланӑ.
* Tigers: Senses. Busch Gardens Animal Information Database. 2007 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 27-мӗшӗнче архивланӑ.
* Tiger — BangaliNET.com
* Тигры в японском искусстве
* 4 continents for tigers 2017 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 16-мӗшӗнче архивланӑ.
* Тигр в культуре Кореи 2011 ҫулхи Утӑ уйӑхӗн 17-мӗшӗнче архивланӑ.
* Tiger Territory (Сайт о тиграх с подробной информацией) 2011 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 21-мӗшӗнче архивланӑ.

|  |
| --- |
| **Раççей Хĕрлĕ кĕнекипопуляци сахалланса пырать** |
| Тĕс пирки информаци **Тигр** РĂА ЭЭПИ сайтĕнче |
# Бегемот йышшисемLatinitsopa vulani

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Бегемот (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.

| ?Бегемот |
| --- |
|   |
| Ăслăх классификацийĕ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Патшалăх: |  |

 |
|  Латинла çырни |
| Hippopotamidae |
|

| Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеВикитĕссенчи систематика
 | Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеӲкерчĕксем
 | Шаблон:Taxobox ITISБегемот йышшисемБиотехнологи информацин наци центрĕн (NCBI) сайтĕнче.

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Бегемо́т йышшисем** (лат. *Hippopotamidae*)  — мăшăр чĕрнеллисен ямахачĕ (йышĕ), вăл йышра икĕ рет, кашни ретĕнче (кăкĕнче) пĕрер тĕс, вилсе пĕтнисене шутламасан: ахаль бегемот тата карликла бегемот.

## Тĕссем

## Асăрхавсем
# Ахаль пакшаLatinitsopa vulani

| ?Ахаль пакша |
| --- |
|   |
| Ăслăх классификацийĕ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Патшалăх: |  |
| Тĕс: | Хордăллисем |
| Класс: | Сĕтпе ӳсекенсем |
| Отряд: | Кăшлавçăсем |
| Йыш: | Пакша йышшисем |
| Ăрат: | пакшасем |
| Тĕс: |  **Ахаль пакша**  |

 |
|  Латинла çырни |
| Sciurus vulgaris (Linnaeus,1758) |
|  Ареал |
|  |
|

| Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеВикитĕссенчи систематика
 | Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеӲкерчĕксем
 | Шаблон:Taxobox ITISАхаль пакшаБиотехнологи информацин наци центрĕн (NCBI) сайтĕнче.

 |
| --- | --- | --- |

 |

|  |
| --- |
| **Тĕнчери Хĕрлĕ кĕнеке**
Чи пĕчĕк хăравлăхрисем IUCN 3.1 *Least Concern* : 20025 |

Пакша-альбинос.
**Пакша** ытларах чухне лăсăллă вăрмансенче, юманлăхра, шĕшкĕлĕхре пурăнать. Йывăç çинчен йывăçа çине 10 метр таран сикме пултарать. Çĕр çине апат шырама ансан та сиксе çÿрет. Хĕлле çывăрма выртмасть. Чăрăшпа хыр йĕкелĕсен вăрри, кăмпа, мăйăр тата юман йĕкелĕ унăн чи тутлă апачĕсем шутланаççĕ. Ку чĕр чун çырлана, хурт-кăпшанка та тиркемест. Пакша хăйĕн йăвине йывăç турачĕсемпе хупписенчен тăвать, май килсен йывăç хăвăлне те вырнаçать. Пĕр вырăнта пурăнма кăмăллать.

Çулталăк хушшинче виçĕ хутчен çăвăрлама пултарать, апат сахал чухне пĕрре кăна çăвăрлать. Йăвара 10 çура таран пулать. Вĕсем эрнерен хăйсем тĕллĕн пурăнма пуçлаççĕ. Пакша ĕмĕрĕ 12 çула çитме пултарать, анчах та вĕсем вăтамран 6 çул пурнаççĕ. Тăшманĕсем - сăсарсем, пăсарасем, хурчкасем. Хурчкасем çурасем щине тапăнаççĕ, ытти тăшманĕсем пакшана çывăрнă чухне хăрушă.

Пирĕн тăрăхра вăтамран 20 пине яхăн пакша пурăнать.

Пакша
Пакша ӳкерчĕкĕ
Дюссельдорф пакши, 2007
Харьков пакши, 2007
## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Позвоночные животные России: Белка обыкновенная(ĕçлемен каçă)
* Фотографии обыкновенной белки 2009 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 2-мӗшӗнче архивланӑ.
* Sciurius vulgaris L. — Белка обыкновенная 2024 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.

Пакша сăнӳкерчĕкĕсем 2009 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 2-мӗшӗнче архивланӑ.
# Арлӑх диморфизмӗLatinitsopa vulani

Арӑслансем, аҫипе ами
**Арлӑх диморфизмӗ**(ав.-грек. δι- — иккӗ, μορφή — калӑпӑш) — чӗрчунсен пӗр биологи тӗсӗн аҫисемпе амисен хушшинчи анатоми уйрӑмлӑхӗ. Арлӑх диморфизмӗ тӗрлӗ физикӑлла паллӑсенче пулса курӑнма пултарать.

* Пысӑкӑшӗ. Ытларах чух сӗтпе ӳсекенсен тата чӑх йышшисен аҫисем амисенчен шултрарах та йывӑртарах. Кайӑксен нумайӑшӗ (уйрӑмах тискеррисен), ҫĕрти-шыврисен тата пакальчӑк ураллисен, яланхи пекех, амисем аҫисенчен пысӑкрах. Тимӗр шапасемпе ҫӗленсен амисем аҫисенчен пысӑкрах; калтасен вара, аҫисем амисенчен пысӑк; гекконсем амисем аҫисенчен пысӑккипе уйӑрӑлса тӑраҫҫӗ.

* *Ҫӳҫ е ҫӑм ӳсни*. Арҫынсен, арӑслансен е бабуинсен.
* *Тӗсӗ*. Вӗҫен кайӑксен тӗкӗсен тӗсӗ, уйӑрӑмах кӑвакал йышшисен.
* *Ӳт-тир*. Пӑлан йышшисен мӑйрака, автансен хӗрлӗ ӳт пӳҫӗ ҫинче ӳсет.
* *Шӑлсем*. Ӗнчӗ пилӗн аҫин асав шӑлсем, моржсемпе хир сыснисен аҫисен асав шӑлӗсем шултрарах.

Хӑшпӗр чӗрчунсем, чи малтанах пулӑсем, арлӑх диморфизмӗне чупнӑ вӑхӑтра ҫех кӑтартаҫҫӗ. Пӗр теори тӑрӑх, хӑш пайташӗ ытларах несӗлӗсене пӑхса ӳстерет, ҫавӑн арлӑх диморфизмӗ хытӑрах курӑнать. Тата ку полигами шайӗн виҫевне кӑтартать.

* Турткăшсем
* Чӑхпа автан
* Фазансем, амипе аҫи
* Мандарин-кӑвакалсем
* Нӑрӑ-пӑлан (ами пӗчӗкрех)
*
* Вӑкӑрпа ӗне
* Argiope appensa эрешменсем (ами пысӑкрах)
* Малюрсем
* Corydalus cornutus

## Вуламалли

* Шимкевич В. М. Половые отличия // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Дарвин Ч. (1953) Происхождение человека и половой отбор. Соч., 5, М.-Л.
* Уоллес Л. (1911) Дарвинизм. М.
# Хĕрлемес хиртекLatinitsopa vulani

Хĕрлемес хиртек
**Хĕрлемес хиртек** (**хĕрлемес вăрман хиртекĕ**), е **Европа хĕрлемес хиртекĕ**, е **Европа вăрман хиртекĕ** (лат. *Myodes glareolus*) — *Clethrionomymi* трибăри вăрман хиртекĕ (*Myodes* е *Clethrionomys*) ретри (кăкри) кăшлакан чĕрчун.

## Асăрхавсем

**Хĕрлĕ уй шăшийĕ** - 12 сантиметр тăршшĕ, йывăрăшĕ- 45 грамм таран. Хӳри 3-4 сантиметр тăршшĕ, ахаль шăшипе танлаштарсан хӳрийĕ çăмламас. Ку чĕрчун лăсăллă вăрмансенче пурăнать. Хĕрлĕ уй шăшийĕ - мĕшĕлти чĕрчун. Апатне ерипен çӳресех пуçтарать. Хĕлле юр айĕнчен тухмасть, сывлама пĕчĕк çеç шăтăксем тăвать.
Ку шăшин ами çу каçа 3-4 хутчен, 3-шер - 5-шер çура тăвать. Çурисем хăвăрт çитĕнеççĕ, икĕ уйăхри амасем ĕрчеве хутшăнаççĕ. Хĕрлемес уй шăшийĕн тăшманĕсем питĕ нумай: юс, пăсара, кăлнăк, тилĕ, çӳлевĕç, тăмана, пурăш, ула курак, чакак, чĕрĕп.

## Каçăсем

* СССрти кышлакансем. Хĕрлĕ уй шăшийĕ 2008 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 9-мӗшӗнче архивланӑ.
* Хĕрлĕ уй шăшийĕн ареалĕ 2007 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 27-мӗшӗнче архивланӑ.
* Myodes glareolus на Animal Diversity
# Çĕр мулкачĕ йышшисемLatinitsopa vulani

**Çĕр мулкачĕ йышшисем** – пысăк пуçлă, пуклак питлĕ, вăрăм хăлха çунаттиллĕ чĕрчун. Малти урисем кĕске, кайри урисем питĕ вӑрăм. Унăн пурнăçĕ ытларах çĕр айĕнче иртет. Курăк çулçисемпе, вăррисемпе тата тымарĕсемпе тăранса пурӑнать. Пĕтĕмпе 26 тĕс шутланать. Пирĕн тăрăхра 2-ĕшĕ тĕл пулать.

## Татах пăхăр

* Пысăк çĕр мулкачĕ
* Вăрман шăшикки
# Вĕçевçĕ пакшаLatinitsopa vulani

Ан пӑтраштарӑр Сумккаллă вĕçевçĕ пакшапа — сĕтпе ӳсекенсен тепĕр ушкăнĕпе.

| ?Вĕçевçĕ пакша |
| --- |
|   |
| Ăслăх классификацийĕ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Патшалăх: |  |

 |
|  Латинла çырни |
| Pteromyini |
|

| Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеВикитĕссенчи систематика
 | Ошибка: в первой строке должно быть задано изображениеӲкерчĕксем
 | Шаблон:Taxobox ITISВĕçевçĕ пакшаБиотехнологи информацин наци центрĕн (NCBI) сайтĕнче.

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Вĕçевçĕ пакша** (лат. Pteromyini) — Пакша йышшисем ямахатри Sciurinae айямахатри триба.

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Журавли // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —  СПб.: 1890—1907.
# Пĕчĕкçĕ шăшиLatinitsopa vulani

*Ку ăнлава **Карликла шăши** тенипе пăтраштармалла мар*
Пĕчĕкçĕ шăши
**Пĕчĕкçĕ шăши**— сĕтпе ӳскенсем хушшинче чи пĕчĕкки: кĕлетки те, хӳри те 5-7 сантиметртан иртмест. Пирĕн тăрăхра Пĕчĕкке шăши пур çĕрте те пур, анчах йышĕпе нумай мар. Апата каçхине тухать. Симĕс курăк, хурт-кăпшанкă çиет, кĕркуннепе ӳсентăран вăрри пуçтарать. Талăкра ăна 5-6 грамм апат кирлĕ. Хĕллехи пурнăçне шăтăкра ирттерет, çывăрма выртмасть.
Çуркунне ку шăшисем ĕрчеме пуçлаççĕ. Йăвара 6-8 çура пулать. Пĕчĕкке шăши ами çулталăкра икĕ хут çăвăрлать. Ку шăшисем 8-9 уйăх çеç пурăнаççĕ, çавăпа та çу пуçламăшĕнче çуралнă пĕчĕкке шăшисем хĕл каçа вилсе пĕтеççĕ.

## Çавăн пекех

* Карликла шăши