# Мадагаскар Республики

|  |
| --- |
| Repoblikan'i Madagasikara République de Madagascar
Мадагаскар республики |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Мадагаскар ялавĕ | Мадагаскар гербĕ |

 |
|  |
| Патшалăх чĕлхисем | малагаси тата франци чĕлхи |
| Тĕп хула | Антананариву |
| Чи пысăк хула | Антананариву |
| Президент тата Премьер министр | Андри Радзуэлина Омер Беризики |
|  |  |
| Лаптăкĕ  - Пĕтĕмпе | 45 вырăнта  587 041 км2 |
| Халăх йышĕ  - Пĕтĕмпе(2008)  - Йышлăхĕ | 48 вырăнта 20 042 552 33/км² |
| Валюта ячĕ | ариари (MGA |
| Вăхăт тăрăхĕ | ГВ +3 пуçласа +3 таран |
| Патшалăх гимнĕ | Мадагаскар патшалăхĕн гимнĕ |
| Тетел доменĕ | [[.mg]] |
| Тел. префиксĕ | 261 |

**Мадагаскар Республики** ( Шаблон:Lang-mg, фр. *République de Madagascar*) - Инди океанĕн хĕвеланăç пайĕнчи Мадагаскар утравĕнче, Африкăн хĕвелтухăç çыранĕ патĕнче вырнаçнă патшалăх. Африкăри тинĕс патне тухакан çĕршыв.

## Географи

Утрав спутник çинчен
Изало наци паркĕ
Мадагаскар утравĕ Кăнтăр Африкăн хĕвелтухăç çыранĕпе юнашар вырнаçнă. Чи çÿллĕ вырăн - Марумукутру (2876 м) сÿннĕ вулкан. Утрав тăршшĕ 1600 çх, сарлакăш - 600 çх ытла.
Утравăн варринчи пайне çуллĕ тулă Анджафи йышăнать. Вăл хăвеланăç еннелле сĕвек, хĕвелтухăç еннелле чăнкă çырсемпе анать.

### Юханшывсемке кӳлĕсем

 Бецибука юханшыв вăрри.
Инди океанне юхса кĕрекен юханшывсем кĕске, чуллă, гидроресурссемпе пуян, çулталăкĕпех нумай шывлă.
Хĕвелтухăç юханшывĕсем: Мананара, Мангуру, Манингури, Бемариву, Ивундру тата Манандзари.
Анăçалла юхакан шывсем вăрăмрах, вĕсен шыв хăвăртлăхĕ пĕчĕкрех. Хĕвеланăç юханшывĕсем: Самбирану, Махаджамба, Бецибука, Маниа, Çурçĕр тата Кăнтăр Махавави, Мангуки, Унилахи, Икупа тата Мандраре.
Мадагаскарта виçĕ пысăк кӳлĕ пур: Алаутра (900 км²), Кинкуни (100 км²) тата Ихутри (96-112 км²). Алаутра кӳллинчен Манингури юханшывĕ пуçланать.

### Флорăпа фауна

Кушак лемурĕ.
Биологсем хушшинче Мадагаскар эндемик биологи тĕсĕсем нумай пулнипе палăрса тăрать.
Сăмахран утраври сĕтпе тӑрантаракан чӗрчунсен чи пысӑкки — фосса (лат. *Cryptoprocta ferox*), сăнран пăхсан вӑл кушак йышшисене евӗрлӗ, çавна май ăна малтан вӑл йыша кĕртнӗ пулнӑ. Анчах чи çывăх чĕрчун - мангуст. Ун нĕселĕсем араслан пекех пысăк пулнине палăртнă. Хальхи вăхăтра утравра пурăнакан тискер кайăксем 20-30 миллион çул каялла Мадагаскар проливĕ урлă каçнă пĕр нĕселтен пулнине çирĕплетнĕ .

Пантера хамелеонĕ (*Furcifer pardalis*), мадагаскар эндемикĕ.
Мадагаскар утравне çынсем килсен кунти чĕрчунсен, уйрăмăнах илсен пысăк чĕрчунсен нумай пайне пĕтернĕ.
Мадагаскара тĕрлĕ йышши çĕр çинчи чĕрчунсем пилĕк хут колонизациленĕ. Колонистчен хушшинче çаксене уйăрма пулать: тенрексем, лемурсем, мадагаскар тискер кайăкĕсем, мулкач тутиллĕ арлансем тата халь вилнĕ пăрăхлăшăл.
Утравра çара çерçисем нумай, тахçан бегемот йышшисем пурăннă.

Ӳсентăрансен 8 килйышĕ утравра эндемиксем шутланаççĕ:астеропейные (лат. *Asteropeiaceae*), дидимелесоцветные (лат. *Didymelaceae*), дидиереевые (лат. *Didiereaceae*), *Kaliphoraceae*, *Melanophyllaceae*, физеновые (лат. *Physenaceae*), сарколеновые (лат. *Sarcolaenaceae*) тата сферосепаловые (лат. *Sphaerosepalaceae*).

## Административла пайлану

### Провинцисем

МАдагаска провинцийĕсем
Мадагаскар провинцийĕсем:

| № | Провинци | Тĕпĕ | Лаптăк км² | Лаптăк % | Халăх йышĕ | Халăх йышĕ % |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Антананариву | Антананариву | 58 283 | 9,9 % | 4 580 788 | 29,2 % |
| 2 | Анциранана | Анциранана | 43 046 | 7,4 % | 1 188 425 | 7,6 % |
| 3 | Фианаранцуа | Фианаранцуа | 102 373 | 17,6 % | 3 366 291 | 21,5 % |
| 4 | Махадзанга | Махадзанга | 150 023 | 25,5 % | 1 733 917 | 11,0 % |
| 5 | Туамасина | Туамасина | 71 911 | 12,2 % | 2 593 063 | 16,5 % |
| 6 | Тулиара | Тулиара | 161 405 | 27,4 % | 2 229 550 | 14,2 % |

Çĕршыв 6 автономла провинципе (Шаблон:Lang-mg) 22 региона пайланать. Провинцисем çине 1946-мĕш çулта Франци инициативипе пайланă, начах малтан 5 провинчи çеç пулнă. Анциранана 50-мĕш çулсенче анчах автономи илнĕ.
2007-мĕш çулта провинцисене пĕтерес тесе ăнăçлă референдум ирттернĕ, çапла май малалла çĕршыв регионсем çине пайланать.

### Регионсем

Мадагаскар регионĕсен списокĕ:

| № | Ячĕ | Тĕп хули | Халăх йышĕ | Лаптăк км² |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Диана | Анциранана | 485 800 | 19 266 |
| 2 | Сава | Самбава | 805 300 | 25 518 |
| 3 | Итаси | Миаринариву | 643 000 | 6993 |
| 4 | Аналаманга | Антананариву | 2 811 500 | 16 911 |
| 5 | Вакинанкаратра | Анцирабе | 1 589 800 | 16 599 |
| 6 | Бунгулава | Цируанумандиди | 326 600 | 16 688 |
| 7 | Суфия | Анцухихи | 940 800 | 50 100 |
| 8 | Буени | Махадзанга | 543 200 | 31 046 |
| 9 | Бецибука | Маэватанана | 236 500 | 30 025 |
| 10 | Мелаки | Маинтирану | 175 500 | 38 852 |
| 11 | Алаутра-Мангуру | Амбатундразака | 877 700 | 31 948 |
| 12 | Ацинанана | Туамасина | 1 117 100 | 21 934 |
| 13 | Аналанджируфу | Фенуариву | 860 800 | 21 930 |
| 14 | Амурун’и Маниа | Амбуситра | 693 200 | 16 141 |
| 15 | Верхняя Мациатра | Фианаранцуа | 1 128 900 | 21 080 |
| 16 | Ватувави-Фитувинани | Манакара | 1 097 700 | 19 605 |
| 17 | Ациму-Ацинанана | Фарафангана | 621 200 | 18 863 |
| 18 | Ихурумбе | Ихуси | 189 200 | 26 391 |
| 19 | Менабе | Мурундава | 390 800 | 46 121 |
| 20 | Ациму-Андрефана | Тулиара | 1 018 500 | 66 236 |
| 21 | Андруи | Амбувумбе-Андруи | 476 600 | 19 317 |
| 22 | Ануси | Таулантару | 544 200 | 25 731 |

## Халăхĕ

2010-мĕш çулта 21,3 млн çын пурăнать.
Çулталăка халăх йышĕ 3 % ÿсет (тĕнчере 12-мĕш вырăн).
Пĕр хĕрарăм пуçне — 5,1 ача çурăлать (тĕнчере 20-мĕш вырăн).

Вăтам пурнăç тăрршĕ — 61 çул арçынсен, 65 çул хĕрарăмсен.

Хулара пурăнакансен шайĕ — 29 %.

## Асăрхавсем

## Каçăсем

* Малайский мир у берегов Африки
* ProMadagascar.com — научный взгляд на великий остров(ĕçлемен каçă)

Правительство
* Правительство Мадагаскара 2008 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 24-мӗшӗнче архивланӑ.
* Национальная Ассамблея Магаскара 2007 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.
* Министерство иностранных дел Магаскара
* Посольства и представительства
	+ Канада 2007 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 12-мӗшӗнче архивланӑ. Венгрия США
* Глава государство и члены кабинета, с ЦРУ 2009 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.

Тĕп информаци
* Madagascar 2012 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 29-мӗшӗнче архивланӑ. from *UCB Libraries GovPubs*
* Мадагаскар Республики DMOZ-ра
* Викиампар: Атлас: `Мадагаскар Республики`
* Шаблон:Wikitravel

МИХ
* Madagascar Новости online на *allAfrica.com*

Экологи
* Madagascar’s National Parks and Reserves 2021 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 12-мӗшӗнче архивланӑ. Официальный веб-сайт парков и заповедников Мадагаскара
* Conservation International 2008 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 8-мӗшӗнче архивланӑ. — Madagascar overview pages
* New York Academy of Sciences 2016 ҫулхи Ака уйӑхӗн 12-мӗшӗнче архивланӑ. *Conserving Madagascar* — Podcast by Helen Crowley
* Journal Madagascar Conservation & Development 2009 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 1-мӗшӗнче архивланӑ.
* WildMadagascar.org Обзоры, новости, фотографии, история культуры. (акӑлч.) (фр.)
* Madagascar 2008 ҫулхи Раштав уйӑхӗн 7-мӗшӗнче архивланӑ. Фотографии Магаскара
* The Palmarium reserve 2009 ҫулхи Утӑ уйӑхӗн 30-мӗшӗнче архивланӑ., is situated on the East coast of Madagascar.

Шаблон:Африка патшалăхĕсем